પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.255

દિલીપ ઉવાચ-
કથિતં ભવતા બ્રહ્મન્સર્વધર્મમશેષતઃ ।
સામાન્યં ચ વિશિષ્ટં ચ સ્વરૂપં પરજીવયોઃ

સ્વર્ગાપવર્ગૌ કથિતૌ સાધનં ચ તયોરપિ ।
ધન્યોઽસ્મ્યહં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ત્વત્પ્રસાદાત્સદાગુરો

એકમન્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠ પૃચ્છામિ ત્વાં કુતૂહલાત્ ।
કથયસ્વ યથાતથ્યમપિ વાત્સલ્યગૌરવાત્

મહાભાગવતશ્રેષ્ઠો રુદ્રસ્ત્રિપુરહંતકઃ ।
કસ્માદ્વિગર્હિતં રૂપં પ્રાપ્તવાન્સહ ભાર્ય્યયા

યોનિલિંગસ્વરૂપં ચ કથં સ્યાત્સુમહાત્મનઃ ।
પંચવક્ત્રશ્ચતુર્બાહુઃ શૂલપાણિસ્ત્રિલોચનઃ

કથં વિગર્હિતં રૂપં પ્રાપ્તવાન્દ્વિજપુંગવ ।
એવં સર્વં સમાચક્ષ્વ મિત્રાવરુણનંદન

વસિષ્ઠ ઉવાચ-
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ યન્માં પૃચ્છસિ ગૌરવાત્ ।
વિશુદ્ધહૃદયે પુંસાં બુદ્ધિઃ શ્રેયસિ જાયતે

સ્વાયંભુવો મનુઃ પૂર્વં મંદરે પર્વતોત્તમે ।
જગામ મુનિભિઃ સાર્દ્ધં દીર્ઘસત્રમનુત્તમમ્

તસ્મિન્સમાગતાઃ સર્વે મુનયઃ શંસિતવ્રતાઃ ।
નાનાશાસ્ત્રવિદઃ શ્રેષ્ઠા બાલસૂર્ય્યાનલપ્રભાઃ

સર્વવેદવિદો વિપ્રાઃ સર્વધર્મપરાયણાઃ ।
વર્તમાને મહાસત્રે મુનયઃ ક્ષીણકલ્મષાઃ

અન્વેષ્ટુંદેવતાતત્વંમિથઃ પ્રોચુસ્તપોધનાઃ ।
વિપ્રાણાં વેદવિદુષાં કઃ પૂજ્યો દેવતા વરઃ

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં કઃ સ્તુતો મુક્તિદો નૃણામ્ ।
કસ્યપાદોદકં સેવ્યં ભુક્તોચ્છિષ્ટં ચ પાવનમ્

કોઽવ્યયઃ પરમં ધામ પરમાત્મા સનાતનઃ ।
કસ્ય પ્રસાદં તીર્થં ચ પિતૄણાં તૃપ્તિદં ભવેત્

તેષાં સમુપવિષ્ટાનાં ઇતિ વાદો મહાનભૂત્ ।
રુદ્રમેકમિતિ પ્રોચુઃ કેચિદત્ર મહર્ષયઃ

બ્રહ્મૈવ પૂજ્ય ઇત્યન્યે વદંતિ મુનિસત્તમાઃ ।
સૂર્ય એવાત્મનાં પૂજ્ય ઇત્યન્યે પ્રાહુરુત્તમાઃ

યોઽસો સર્વગતઃ શ્રીમાઞ્છ્રીપતિઃ પુરુષોત્તમઃ ।
અવ્યયઃ પુંડરીકાક્ષો વાસુદેવઃ પરાત્પરઃ

અનાદિનિધનો વિષ્ણુઃ સ એવ પરમેશ્વરઃ ।
સંપૂજ્યો દેવતાશ્રેષ્ઠ ઇત્યન્યે ચોચિરે દ્વિજાઃ

તેષાં વિવદતાં તત્ર મનુઃ સ્વાયંભુવોઽબ્રવીત્ ।
શુદ્ધસત્વમયો યોઽસૌ કલ્યાણગુણવાન્પ્રભુઃ

પુંડરીકેક્ષણઃ શ્રીમાઞ્છ્રીપતિઃ પુરુષોત્તમઃ ।
વિપ્રાણાં વેદવિદુષાં એક એવાર્ચિતઃ પ્રભુઃ

વિપ્રાણાં નેતરે પૂજ્યા રજસ્તમવિમિશ્રિતાઃ ।
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વ એવ મહર્ષયઃ ।
ભૃગું તપોનિધિં વિપ્રં પ્રોચુઃ પ્રાંજલયસ્તથા

ઋષય ઊચુઃ-
અસ્માકં સંશયં છેત્તું ત્વં સમર્થોઽસિ સુવ્રત ।
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનામંતિકં વ્રજ સુવ્રત

ગત્વા તેષાં સમીપં તુ તથા દૃષ્ટ્વા તુ વિગ્રહાન્ ।
શુદ્ધસત્વગુણં તેષાં યસ્મિન્સંવિદ્યતે મુને

સ એવ પૂજ્યો વિપ્રાણાં નેતરસ્તુ કદાચન ।
શુદ્ધસત્વમયઃ સાક્ષાદ્બ્રહ્મણ્યઃ સ ભવિષ્યતિ

તીર્થપ્રસાદવાઁલ્લોકે વિપ્રાણાં સ ભવિષ્યતિ ।
દેવતાનાં પિતૄણાં ચ તસ્યોચ્છિષ્ટં સુપાવનમ્

તસ્માદ્યાહિ મુનિશ્રેષ્ઠ વિબુધાનાં નિવાસનમ્ ।
ક્ષિપ્રં કુરુ મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વલોકહિતં પ્રભો

એવમુક્તસ્તતસ્તૂર્ણં કૈલાસં મુનિસત્તમઃ ।
જગામ વામદેવેન યત્રાસ્તે વૃષભધ્વજઃ

ગૃહદ્વારમુપાગમ્ય શંકરસ્ય મહાત્મનઃ ।
શૂલહસ્તં મહારૌદ્રં નંદિં દ્દષ્ટ્વાબ્રવીદ્દિવજઃ

સંપ્રાપ્તોઽહં ભૃગુર્વિપ્રો હરં દ્રષ્ટું સુરોત્તમમ્ ।
નિવેદયસ્વ માં શીઘ્રં શંકરાય મહાત્મને

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નંદી સર્વગણેશ્વરઃ ।
ઉવાચ પરુષં વાક્યં મહર્ષિમમિતૌજસમ્

અસાંનિધ્યં પ્રભોસ્તસ્ય દેવ્યા ક્રીડતિ શંકરઃ ।
નિવર્ત્તસ્વ મુનિશ્રેષ્ઠ યદિ જીવિતુમિચ્છસિ

એવં નિરાકૃતસ્તેન તત્રાતિષ્ઠન્મહાતપાઃ ।
બહૂનિ દિવસાન્યસ્મિન્ગૃહદ્વારિ મહેશિતુઃ

નારીસંગમમત્તોઽસૌ યસ્માન્મામવમન્યતે ।
યોનિલિંગસ્વરૂપં વૈ તસ્માત્તસ્ય ભવિષ્યતિ

બ્રાહ્મણં માવજાનાતિ તમસા સમુપાગતઃ ।
અબ્રહ્મણ્યત્વમાપન્નો હ્યપૂજ્યોઽસૌ દ્વિજન્મનામ્

તસ્માદન્નં જલં પુષ્પં તસ્મૈ દત્તં હવિસ્તથા ।
નિર્માલ્યમસ્ય તત્સર્વં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

એવં શપ્ત્વા મહાતેજાઃ શંકરં લોકપૂજિતમ્ ।
ઉવાચ ગણમત્યુગ્રં નંદિં શૂલધરં નૃપ

રુદ્ર ભક્તાશ્ચ યે લોકે ભસ્મલિંગાસ્થિધારિણઃ ।
તે પાખંડત્વમાપન્ના વેદબાહ્યા ભવંતુ વૈ

એવં શપ્ત્વા મુનિસ્તત્ર રુદ્રં ત્રિપુરહંતકમ્ ।
જગામ બ્રહ્મલોકં વૈ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્

તત્ર દૈવૈઃ સહાસીનં બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્ ।
દૃષ્ટ્વા પ્રાંજલિના દેવં પ્રણનામ મહામતિઃ

પ્રણમ્ય પુરતસ્તસ્ય તૂષ્ણીમાસ મહાતપાઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા મુનિશાર્દૂલં રજોગુણ સમાવૃતઃ

નાર્ચયામાસ ધાતાઽસૌ મહર્ષિં સમુપાગતમ્ ।
પ્રત્યુત્થાનં પ્રિયં વાક્યં ન કૃતં તસ્ય વેધસા

ઐશ્વર્યેણૈવ મહતા તસ્થૌ તત્રાંબુજાસનઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા રજસોદ્રિક્તં મહર્ષિઃ પંકજાસનમ્

વ્યાજહાર મહાતેજા વાક્યં લોકપિતામહઃ ।
રજસા મહતોદ્રિક્તો યસ્માન્મામવમન્યસે

તસ્માત્ત્વં સર્વલોકાનામપૂજ્યત્વં સમાપ્નુહિ ।
એવં શપ્ત્વા મહાત્માનં બ્રહ્માણં લોકપૂજિતમ્

જગામ સહસા વિપ્રો ભગવન્મંદિરં ભૃગુઃ ।
પ્રવિશ્ય વૈષ્ણવં લોકં ક્ષીરાબ્ધેરુત્તરે તટે

તત્રસ્થિતૈર્મહાભાગૈઃ પૂજ્યમાનો યથાર્હતઃ ।
તત્રાનિવાર્ય્યમાણસ્તુ પ્રવિષ્ટોંતઃપુરં દ્વિજઃ

પ્રવિશ્ય તસ્મિન્વિમલે વિમાને રવિસન્નિભે ।
શયાનં નાગપર્યંકે દદર્શ કમલાપતિમ્

લક્ષ્મીકરસરોજાભ્યાં મૃજ્યમાનપદદ્વયમ્ ।
તં દૃષ્ટ્વા મુનિશાર્દૂલો ભૃગુઃ કોપસમન્વિતઃ

સવ્યં પાદં પ્રચિક્ષેપ વિષ્ણોર્વક્ષસિ શોભને ।
તૂર્ણમુત્થાય ભગવાન્ધન્યોસ્મીતિ વદન્મુદા

હસ્તાભ્યાં ચરણં તસ્ય પીડયામાસ હર્ષિતઃ ।
શનૈર્મૃદિત્વા તત્પાદં મધુરં વાક્યમબ્રવીત્

ધન્યોસ્મ્યદ્યૈવ વિપ્રર્ષે કૃતકૃત્યોસ્મિ સર્વદા ।
ત્વત્પાદસ્પર્શનાદ્દેહે મંગલં મે ભવિષ્યતિ ૫૦

સમસ્તસંપત્સમવાપ્તિહેતવઃ સમુત્થિતાપત્કુલધૂમકેતવઃ ।
અપારસંસારસમુદ્ર સેતવઃ પુનંતુ માં બ્રાહ્મણપાદપાંસવઃ

વિપ્રપાદરજો યસ્ય દેહે તિષ્ઠતિ સર્વદા ।
ગંગાદિસર્વતીર્થાનિ તસ્ય તિષ્ઠંત્યસંશયમ્

ઇત્યુક્ત્વા સહસોત્થાય દેવ્યા સાર્દ્ધં જનાર્દનઃ ।
ભક્ત્યા સમર્ચયામાસ દિવ્યસ્રક્ચંદનાદિભિઃ

તં દૃષ્ટ્વા મુનિશાર્દૂલો હર્ષપૂર્ણોઽશ્રુલોચનઃ ।
ઉત્થાયાસનમુખ્યાત્તં પ્રણનામ દયાનિધિમ્ ।
કૃતાંજલિપુટોભૂત્વા હર્ષાત્પ્રાહ મહાતપાઃ

શ્રીભૃગુરુવાચ-
અહોરૂપમહોશાંતિરહોજ્ઞાનમહો દયા ।
અહો સુનિર્મલા ક્ષાંતિરહો સત્વગુણં હરેઃ

નૈસર્ગિકં શુભં સત્વં તથૈવ ગુણવારિધેઃ ।
નાન્યેષાં વિદ્યતે કિંચિત્સર્વેષાં ત્રિદિવૌકસામ્

બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ ત્વમેવ પુરુષોત્તમઃ ।
બ્રાહ્મણાનાં ત્વમેવેશો નાન્યઃ પૂજ્યઃ સુરઃ ક્વચિત્

યેઽર્ચયંતિ સુરાનન્યાંસ્ત્વાં વિના પુરુષોત્તમ ।
તે પાખંડત્વમાપન્નાઃ સર્વલોકવિગર્હિતાઃ

વિપ્રાણાં વેદવિદુષાં ત્વમેવેજ્યો જનાર્દનઃ ।
નાન્યઃ કશ્ચિત્સુરાણાં તુ પૂજનીયઃ કદાચન

અનર્ચ્યાબ્રહ્મરુદ્રાદ્યા રજસ્તમોવિમિશ્રિતાઃ ।
ત્વં શુદ્ધસત્વગુણવાન્પૂજનીયોઽગ્રજન્મનામ્

ત્વત્પાદસલિલં સેવ્યં પિતૄણાં ચ દિવૌકસામ્ ।
સર્વેષાં ભૂસુરાણાં ચ મુક્તિદં કલ્મષાપહમ્

ત્વદ્ભુક્તોચ્છિષ્ટશેષં વૈ પિતૄણાં ચ દિવૌકસામ્ ।
ભૂસુરાણાં ચ સેવ્યં સ્યાન્નાન્યેષાં તુ કદાચન

ઇતરેષાં તુ દેવાનામન્નં પુષ્પં જલં તથા ।
અસ્પૃશ્યં તુ ભવેત્સર્વં નિર્માલ્યં સુરયાસમમ્

તસ્માદ્વૈ બ્રાહ્મણો નિત્યં પૂજયિત્વા સનાતનમ્ ।
ત્વત્તીર્થં ભુક્તમન્નં ચ ભજેતૈવાનિશં બુધઃ

નાન્યં દેવં તુ વીક્ષેત બ્રાહ્મણો ન ચ પૂજયેત્ ।
નાન્યપ્રસાદં ભુંજીત નાન્યદાયતનં વિશેત્

ન દદાતીહ યો વિપ્રઃ પિતૄણાં શ્રાદ્ધકર્મણિ ।
ત્વદ્ભુક્તમન્નં તીર્થં ચ તત્સર્વં નિષ્ફલં ભવેત્

કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ ।
પતંતિ પિતરસ્તસ્ય નરકે પૂયશોણિતે

નિવેદિતં તવ વિભો યો જુહોતિ દદાતિ વા ।
દેવતાનાં પિતૄણાં ચ તૃપ્તિરાનંત્યમશ્નુતે

તસ્માત્ત્વમેવ વિપ્રાણાં પૂજ્યો નાન્યોસ્તિ કશ્ચન ।
મોહાદ્યઃ પૂજયેદન્યાન્સ પાખંડી ભવિષ્યતિ

ત્વં હિ નારાયણઃ શ્રીમાન્વાસુદેવઃ સનાતનઃ ।
વિષ્ણુઃ સર્વગતો નિત્યઃ પરમાત્મા મહેશ્વરઃ

ત્વમેવ સેવ્યો વિપ્રાણાં બ્રહ્મણ્યઃ શુદ્ધસત્વવાન્ ।
પૂજ્યત્વાદ્બ્રાહ્મણાનાં વૈ શુદ્ધસત્વગુણાદપિ

સર્વેષામેવ દેવાનાં બ્રાહ્મણત્વમવાપ્નુહિ ।
ત્વામેવ હિ સદા વિપ્રા ભજંતિ પુરુષોત્તમમ્

બ્રાહ્મણાસ્તે બભૂવુસ્તુ નાન્યાસ્તત્ર ન સંશયઃ ।
બ્રહ્મણ્યો દેવકીપુત્રો બ્રહ્મણ્યો મધુસૂદનઃ

બ્રહ્મણ્યઃ પુંડરીકાક્ષો બ્રહ્મણ્યો વિષ્ણુરચ્યુતઃ ।
બ્રહ્મણ્યો ભગવાન્કૃષ્ણો વાસુદેવોઽચ્યુતો હરિઃ

બ્રહ્મણ્યો નારસિંહઃ સ્યાત્તથા નારાયણોઽવ્યયઃ ।
બ્રહ્મણ્યઃ શ્રીધરઃ શ્રીશો ગોવિંદો વામનસ્તથા

બ્રહ્મણ્યો યજ્ઞવારાહઃ કેશવઃ પુરુષોત્તમઃ ।
બ્રહ્મણ્યો રાઘવઃ શ્રીમાન્રામો રાજીવલોચનઃ

બ્રહ્મણ્યઃ પદ્મનાભઃ સ્યાત્તથા દામોદરઃ પ્રભુઃ ।
બ્રહ્મણ્યો માધવો યજ્ઞસ્તથા ત્રિવિક્રમઃ પ્રભુઃ

બ્રહ્મણ્યશ્ચ હૃષીકેશઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ ।
નમો બ્રહ્મણ્યદેવાય વાસુદેવાય શાર્ઙ્ગિણે

નારાયણાય શ્રીશાય પુંડરીકેક્ષણાય ચ ।
નમો બ્રહ્મણ્યદેવાય વાસુદેવાય વિષ્ણવે

કલ્યાણગુણપૂર્ણાય નમસ્તે પરમાત્મને ।
નમો બ્રહ્મણ્યદેવાય સર્વદેવસ્વરૂપિણે

વારાહવપુષે નિત્યં ત્રયીનાથાય તે નમઃ ।
નમો બ્રહ્મણ્યદેવાય નાગપર્ય્યંકશાયિને

રાજીવદલનેત્રાય રાઘવાય નમો નમઃ ।
માયયા મોહિતાઃ સર્વે દેવાશ્ચ ઋષયસ્તવ

ન જાનંતિ મહાત્માનં સર્વલોકેશ્વરં પ્રભો ।
ત્વાં ન જાનંતિ ભગવન્સર્વવેદવિદોઽપિ હિ

નામરૂપગુણૈઃ શ્રીશ ચારિત્રૈરપિ દુષ્કૃતૈઃ ।
પરત્વસૂચકં સત્વં તવ વેદિતુમીશ્વરઃ

મહર્ષિભિઃ પ્રેષિતોઽહમાગતોસ્મિ તવાંતિકમ્ ।
તવ શીલગુણાઞ્જ્ઞાતું ચરણં મમ કેશવ

દત્તં વક્ષસિ ગોવિંદ તત્ક્ષંતવ્યં કૃપાનિધે ।
એવમુક્ત્વા ભૃગુર્દેવં પ્રણમ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ

દિવ્યૈર્મહર્ષિભિસ્તત્ર પૂજ્યમાનો મહાત્મભિઃ ।
પુનર્જગામ હૃષ્ટાત્મા યજ્ઞભૂમિં શુભાહ્વયામ્

સમાગતં મહાત્માનં તત્ર દૃષ્ટ્વા મહર્ષયઃ ।
પ્રત્યુત્થાય નમસ્કૃત્વા પૂજાં ચક્રુર્વિધાનતઃ

તેષાં વિજ્ઞાપયામાસ તત્સર્વં મુનિપુંગવઃ ।
રજસ્તમગુણોદ્રિક્તો વિધીશાનૌ સુરોત્તમૌ

શપ્તૌ મયા ન પૂજ્યૌ તૌ વિપ્રાણામૃષિસત્તમાઃ ।
અબ્રહ્મણ્યત્વમાપન્નો ગર્હિતં રૂપમાસ્થિતઃ

શપ્તઃ કૈલાસશિખરે શંકરસ્તમસાવૃતઃ ।
શુદ્ધસત્વમયો વિષ્ણુઃ કલ્યાણગુણસાગરઃ

નારાયણઃ પરં બ્રહ્મ વિપ્રાણાં દૈવતં હરિઃ ।
બ્રહ્મણ્યઃ શ્રીપતિર્વિષ્ણુર્વાસુદેવો જનાર્દનઃ

બ્રહ્મણ્યઃ પુંડરીકાક્ષો ગોવિંદો હરિરચ્યુતઃ ।
સ એવ પૂજ્યો વિપ્રાણાં નેતરઃ પુરુષર્ષભાઃ

મોહાદ્યઃ પૂજયેદન્યં સ પાખંડી ભવિષ્યતિ ।
સ્મરણાદેવ કૃષ્ણસ્ય વિમુક્તિઃ પાપિનામપિ

તસ્ય પાદોદકં સેવ્યં ભુક્તોચ્છિષ્ટં ચ પાવનમ્ ।
સ્વર્ગાપવર્ગદં નૄણાં બ્રાહ્મણાનાં વિશેષતઃ

વિષ્ણોર્નિવેદિતં નિત્યં દેવેભ્યો જુહુયાદ્ધવિઃ ।
પિતૃભ્યશ્ચૈવ તદ્દદ્યાત્સર્વમાનંત્યમશ્નુતે

યો ન દદ્યાદ્ધરેર્ભુક્તં પિતૄણાં શ્રાદ્ધકર્મણિ ।
અશ્નંતિ પિતરસ્તસ્ય વિણ્મૂત્રં સતતં દ્વિજાઃ

તસ્માદ્વિષ્ણોઃ પ્રસાદો વૈ સેવિતવ્યો દ્વિજન્મનામ્ ।
ઇતરેષાં તુ દેવાનાં નિર્માલ્યં ગર્હિતં ભવેત્

સકૃદેવ હિ યોશ્નાતિ બ્રાહ્મણો જ્ઞાનદુર્બલઃ ।
નિર્માલ્યં શંકરાદીનાં સ ચાંડાલો ભવેદ્ધ્રુવમ્

કલ્પકોટિસહસ્રાણિ પચ્યતે નરકાગ્નિના ।
નિર્માલ્યં ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠા રુદ્રાદીનાં દિવૌકસામ્ ૧૦૦

રક્ષોયક્ષપિશાચાન્નં મદ્યમાંસસમં સ્મૃતમ્ ।
તદ્બ્રાહ્મણૈર્ન ભોક્તવ્યં દેવાનાં ભુંજિતં હવિઃ

તસ્માદન્યં પરિત્યજ્ય વિષ્ણુમેવ સનાતનમ્ ।
પૂજયધ્વં દ્વિજશ્રેષ્ઠા યાવજ્જીવમતંદ્રિતાઃ

તદ્વિષ્ણોઃ પરમં ધામમન્યંતો ગતસંશયાઃ ।
તાપાદિપંચસંસ્કારૈરન્વિષ્ટાઃ શુભચેતસઃ

અપ્રાકૃતં હરિં સમ્યગર્ચયધ્વં દ્વિજર્ષભાઃ ।
ચક્રાંકિતભુજા વિપ્રા ભવંત્યપ્રાકૃતાઃ શુભાઃ

ચક્રલાંછનહીનાસ્તુ પ્રાકૃતાસ્તામસા સ્મૃતાઃ ।
તસ્માત્પ્રાકૃતસંસર્ગ પાપૌઘ દહનં હરેઃ

પ્રતપ્તં બિભૃયાચ્ચક્રં શંખં ચ ભુજમૂલયોઃ ।
ઉર્દ્ધ્વપુંડ્રાણિ ચાંગેષુ ધૃત્વા શાસ્ત્રોક્તમાર્ગતઃ

અર્ચયેન્મંત્રરત્નેન વિધિના પુરુષોત્તમમ્ ।
તસ્ય પ્રસાદસેવાં ચ કુર્ય્યાન્નિત્યમતંદ્રિતઃ

તસ્યાવરણપૂજાયાં ત્રિદશાનર્ચયેત્સદા ।
તમેવ સર્વયજ્ઞાનાં ભોક્તારં પરમેશ્વરમ્

જ્ઞાત્વા વૈ જુહુયાદ્દદ્યાજ્જપેદ્વૈ સતતં દ્વિજાઃ

વસિષ્ઠ ઉવાચ-
એવમુક્તાસ્તુ તે સર્વે ઋષયઃ ક્ષીણકલ્મષાઃ ।
નમસ્કૃત્ય ભૃગું સમ્યગૂચુઃ પ્રાંજલયસ્તદા

ઋષય ઊચુઃ ।
ભગવન્સંશયછેત્તા ત્વમેવ દ્વિજસત્તમ ।
ત્વં વૈ લોકગતિર્બ્રહ્મંસ્ત્વમેવ પરમા ગતિઃ

ત્વમેવ પરમોધર્મસ્ત્વમેવ પરમં તપઃ ।
ત્વત્પ્રસાદાદ્વયં વિપ્ર ભવિષ્યામો હિ નાન્યથા

વસિષ્ઠ ઉવાચ-
એવં સ્તુત્વા ભૃગું વિપ્રં સર્વ એવ મહર્ષયઃ ।
તસ્માત્સંપ્રાપ્તમંત્રા વૈ પૂજયામાસુરચ્યુતમ્

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં પ્રસંગાત્પાર્થિવોત્તમ ।
રામસ્ય હસ્તકમલસ્પર્શનાદ્વૈ નૃપોત્તમ

ભવિષ્યત્યમલં તચ્ચ રૂપં લોકવિગર્હિતમ્ ।
રાઘવઃ સર્વદેવાનાં પાવનઃ પુરુષોત્તમઃ

સ્પૃષ્ટા દૃષ્ટાશ્ચ તેનૈવ વિમલાઃ શંકરાદયઃ ।
સર્વેષામપિ દેવાનાં પિતા માતા જનાર્દનઃ

ત્રાતા ચ સર્વલોકાનાં વાત્સલ્યગુણસાગરઃ ।
તમેવ શરણં ગચ્છ યદીચ્છેત્પરમં પદમ્

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં પુરાણં વેદસંમિતમ્ ।
બ્રહ્મણા કથિતં રાજન્મનુ સ્વાયંભુવોંતરે

વિષ્ણુભક્તિવિનીતસ્ય શુદ્ધસત્વસ્ય નાન્યથા ।
તસ્ય સંશ્રાવયેન્નિત્યં વિમુક્તા સા હરેઃ કથા

શંખચક્રોર્દ્ધ્વપુંડ્રાદિ વિહિતો વાચકઃ પુમાન્ ।
તન્મુખાચ્છ્રૂયતાં નિત્યં પુત્રી ભવસિ નાન્યથા

યસ્ત્વિદં શ્રાવયેન્નિત્યં પઠેદ્વા સુસમાહિતઃ ।
અનન્યભક્તિઃ શ્રીશસ્ય જાયતે તસ્ય સર્વદા

વિદ્યાર્થી લભતે વિદ્યાં ધર્માર્થી ધર્મમાપ્નુયાત્ ।
મોક્ષાર્થી લભતે મોક્ષં કામાર્થી લભતે સુખમ્

દ્વાદશ્યાં શ્રવણાર્કે ચ સંક્રાંતૌ ગ્રહણે તથા ।
અમાવસ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં પઠેદ્ભક્તિસમન્વિતઃ

શ્લોકાર્દ્ધં શ્લોકપાદં વા પઠેદ્યસ્તુ સમાહિતઃ ।
અશ્વમેધસહસ્રસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયઃ

ઇત્યેતત્કથિતં ગુહ્યં પુરાણં સંહિતાત્મકમ્ ।
અર્ચયસ્વ હૃષીકેશં યદીચ્છસિ પરમં પદમ્

સૂત ઉવાચ-
એવમુક્તો વસિષ્ઠેન ગુરુણા નૃપસત્તમઃ ।
પ્રણમ્ય ચ ગુરું રાજા પૂજયિત્વા યથાર્હતઃ

તસ્માત્સંપ્રાપ્તમંત્રોઽસૌ વિધિના દ્વિજસત્તમાત્ ।
અર્ચયિત્વા હૃષીકેશં યાવજ્જીવમતંદ્રિતઃ ।
કાલે હરિપદં પ્રાપ યોગિગમ્યં સનાતનમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં વૈયાસિક્યામુત્તરખંડે ભૃગુપરીક્ષાકથનંનામ પંચપંચાશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે ષષ્ઠમુત્તરખણ્ડં સમાપ્તમ્ ।