Padma Purana · Chapter 6.245
śrīpārvatyuvāca-
raghunāthasya caritaṃ sādhūktaṃ hi tvayā vibho /
śrutvā dhanyāsmi deveśa tvatprasādānmaheśvara
vasudevasutasyāsya kṛṣṇasya caritaṃ mahat /
śrotumicchāmi deveśa caritaṃ kalmaṣāpaham
rudra uvāca-
śṛṇu devi pravakṣyāmi kṛṣṇasyāsya mahātmanaḥ /
caritaṃ vāsudevasya sarveṣāṃ phaladaṃ nṛṇām
yadūnāmanvaye devi vasudeva itīritaḥ /
devamīḍhasyaputro'bhūtsarvadharmavidāṃvaraḥ
devakasyaiva duhitāṃ devakīṃ devavarṇinīm /
upayeme vidhānena mathurāyāṃ nṛpātmajaḥ
ugrasenasya putro'bhūtkaṃsaḥ śūro mahābalaḥ /
tayo rathavaraṃ tatra codayāmāsa sārathiḥ
samāgateṣu teṣvevaṃ pathi ramye śubhāvahe /
aṃtarikṣe'śarīrāvākprāha gaṃbhīrayā girā
ākāśavāguvāca-
asyāstavāṣṭamo garbhaḥ kaṃsa prāṇānhariṣyati
rudra uvāca-
tacchrutvā haṃtumārebhe kaṃso'pi bhaginīṃ tadā /
tamabravītsusaṃrabdhaṃ vasudevaḥ svabuddhinā
vasudeva uvāca-
na haṃtavyā mahābhāga bhaginī dharmatastvayā /
garbhāneva samutpannāñjahi rājanmahābala
rudra uvāca-
tathetyāha tadā kaṃso vasudevaṃ ca devakīm /
nibadhya svagṛhe ramye sarvabhoge nyaveśayat
etasminnaṃtare devi pāpibhāraprapīḍitā /
jagāma dharaṇīdevī sahasā brahmaṇoṃtikam
sametya jagatāmīśaṃ brahmāṇaṃ parameṣṭhinam /
prāha gaṃbhīrayā vācā dharaṇī lokadhāriṇī
dharaṇyuvāca-/
prajāpate na śaktāsmi dhartuṃ lokānimānprabho /
rākṣasāḥ pāpakarmāṇaḥ saṃsthitā mayi suvrata
jagataḥ sakalāndharmānvidhvaṃsaṃto mahābalāḥ /
adharmavarccasaḥ sarve narāḥ pāpavimohitāḥ
svalpamalpataraṃ dharmaṃ loke'sminna ca dṛśyate /
dharmeṇaiva dhṛtā deva satyaśaucadamena ca /
tasmādadharmasaṃbhūtaṃ na lokaṃ dhartumutsahe
rudra uvāca-
ityuktvā dharaṇīdevī tatraivāṃtaradhīyata /
tataḥ suragaṇāḥ sarve brahmarudrapurogamāḥ
kṣīrābdheruttaraṃ kūlamadhigamya jagatpatim /
tuṣṭuvuḥ stutibhirdivyairmunayaśca mahātapāḥ /
tataḥ prasannaḥ prāheśaḥ sarvāṃstānmunisattamān
śrībhagavānuvāca-
bho bho devagaṇāssarve kinnimittamihāgatāḥ /
rudra uvāca-
tataḥ pitāmahaḥ prāha devadevaṃ janārdanam
brahmovāca-
devadeva jagannātha pṛthivī bhārapīḍitā /
rākṣasā bahavo loke samutpannā durāsadāḥ
jarāsaṃdhaśca kaṃsaśca pralambo dhenukādayaḥ /
durātmānaḥ prabādhaṃte sarvalokānsanātanān
bhārāvataraṇaṃ kartuṃ pṛthivyāstvamihārhasi /
rudra uvāca-
evamukto hṛṣīkeśo brahmaṇā parameṣṭhinā /
prāha gaṃbhīrayā vācā jagatīpatiravyayaḥ
śrībhagavānuvāca-/
avatīryātha lokesminyadūnāmanvaye surāḥ /
avanībhāramavyagramapāsyāmi mahābalāḥ
rudra uvāca-
evamuktāḥ surāssarve namaskṛtvā janārdanam /
svānsvānlokānsamāsādya pareśaṃ tenvaciṃtayan /
tato nārāyaṇīṃ māyāṃ parameśaḥ samabravīt
śrībhagavānuvāca-
hiraṇyākṣasya ṣaṭputrānsamānīyāvanītale /
vasudevasya patnyāṃ tu devakyāṃ sanniveśaya
anaṃtāṃśaḥ saptamo'tra saṃpraviṣṭastu māciram /
tasyāḥ sapatnyāṃ rohiṇyāṃ dadasva śubhadarśane
tato'ṣṭame mamāṃśastu devakyāṃ saṃbhaviṣyati /
naṃdagopasya patnyāṃ tu yaśodāyāṃ sanātanī
tavāṃśabhūtā mahānidrā viṃdhyaṃ gatvā mahācalam /
tatra saṃpūjyamānā hi devairiṃdra purogamaiḥ /
hanyāddaityānmahāvīryāñśuṃbhāsurapurogamān
rudra uvāca-
tathetyuktvā mahāmāyā hiraṇyākṣasutāṃstadā /
paryāyeṇa ca devakyāṃ ṣaḍgarbhānsaṃnyaveśayat
tāñjaghāna tadā kaṃso jātamātrānmahābalaḥ /
tatastu saptamo garbho hyanaṃtāṃśena coditaḥ
vardhamānaṃ tu garbhaṃ taṃ rohiṇyāṃ samupānayat /
garbhasaṃkarṣaṇāttasyāṃ jātaḥ saṃkarṣaṇo'vyayaḥ
kṛṣṇāṣṭamyāṃ tu rohiṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ śubhodaye /
rohiṇī janayāmāsa putraṃ saṃkarṣaṇaṃ prabhum
tatastu devakī garbhamāpede bhagavānhariḥ /
āpannagarbhāṃ tāṃ dṛṣṭvā kaṃso bhayanipīḍitaḥ
tataḥ suragaṇāḥ sarve harṣanirbharamānasāḥ /
tuṣṭuvurdevakīṃ tatra vimānasthā nabhastale
tatastu daśame māsi kṛṣṇe nabhasi pārvati /
aṣṭamyāmarddharātre ca tasyāṃ jāto janārdanaḥ
iṃdīvaradalaśyāmaḥ padmapatrāyatekṣaṇaḥ /
caturbhujaḥ suṃdarāṃgo divyābharaṇabhūṣitaḥ
śrīvatsakaustubhorasko vanamālāvibhūṣitaḥ /
vasudevasya jāto'sau vāsudevaḥ sanātanaḥ
taṃ dṛṣṭvā jagatāṃ nāthaṃ kṛṣṇamānakaduṃdubhiḥ /
uvāca prāṃjalirbhūtvā namaskṛtya jaganmayam
vasudeva uvāca-
jāto'si me jagannātha bhaktakalpataro prabho /
tvameva sarvadevānāmanādiḥ puruṣottamaḥ
tvamacintyamahadbhūto yogidhyeyaḥ sanātanaḥ /
mama putratvamāpanno dharaṇyāṃ dharaṇīdhara
dṛṣṭvaitadadbhutaṃ rūpamaiśvaraṃ puruṣottama /
dānavāḥ pāpakarmāṇo na sahaṃte mahaujasaḥ
rudra uvāca-
ityarthitaḥ stutastena padmanābhaḥ sanātanaḥ /
upasaṃhṛtavānrūpaṃ caturbhujasamanvitam
mānuṣeṇaiva bhāvena dvibhujena vyarocata /
yecāṃgarakṣakāḥ sarve dānavāstatra saṃsthitāḥ
te cāpi māyayā tasyā mohitāstamasāvṛtāḥ/
etasminnaṃtare devamādāyānakaduṃdubhiḥ
prayayau nagarāttūrṇaṃ sarvadevairabhiṣṭutaḥ /
payodhare varṣamāṇe nāgarājo mahābalaḥ
phaṇāsahasreṇācchādya bhaktyā devaṃ samanvagāt /
tau gopurakapāṭau tu tatpādasparśanāttadā
bhidyamānau suvivṛtau tatrasthāśca vimohitāḥ /
srotasvinī supūrṇāyā yamunāpi mahātmanaḥ
praveśājjānumātraṃ tu jalaṃ sā cāpyupāvahat /
uttīrya yamunāṃ sothāvrajattattīrasaṃsthitam
saṃstūyamānastridaśaiḥ praviveśa yadūttamaḥ /
tatra naṃdasya patnī sā prasūtā govraje śubhe
vimohitā māyayaiva suṣuptā tamasā vṛtā /
tasyāstu śayane devaṃ vinikṣipya sa yādavaḥ ५०
tāṃ kanyāṃ samupādāya prayayau mathurāṃ punaḥ /
patnyai datvā'tha tāṃ bālāmuvāsa susamāhitaḥ
ruroda bālabhāvātsā devakīśayanaṃ gatā /
atha bālādhvaniṃ śrutvā tadgṛhaṃ sāṅgarakṣakāḥ
kaṃsāyāvedayāmāsurdevakīprasavaṃ śubham /
kaṃsastūrṇamupetyaināṃ jagrāha bālikāṃ tadā
cikṣepa ca śilāpṛṣṭhe sāpi tūrṇaṃ viyatsthitā /
tasyottamāṃge svapadaṃ datvā pūrṇamukhāsthitā
uvācāṣṭabhujādevī tadā rākṣasapuṃgavam /
devyuvāca-
kiṃ mayākṣiptayā maṃda jāto yastvāṃ vadhiṣyati
sarvasya jagataḥ sraṣṭā dhartā hartā ca yaḥ prabhuḥ /
asminloke samutpannaḥ sa te prāṇānharaṣyiti
rudra uvāca-
ityuktvā tejasā devī sahasā pūrayannabhaḥ /
jagāma devagaṃdharvaiḥ stūyamānā himācalam
kaṃsastadodvignamanāḥ samāhūya svadānavān /
pralaṃbacāṇūramukhānuvācabhaya pīḍitaḥ
kaṃsa uvāca-
asmādbhayātsuragaṇā upetya kṣīrasāgaram /
ācacakṣurhareḥ sarvaṃ rakṣo vidhvaṃsanaṃ prati
teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā dharaṇyāṃ dharaṇīdharaḥ /
mānuṣeṇaiva bhāvena samutpanno hi so'vyayaḥ
tadadya sarve yūyaṃ vai rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ /
samudriktabalānbālānmārayadhvamaśaṃkitāḥ
rudra uvāca-
ityādiśya tataḥ kaṃso vasudevaṃ ca devakīm /
āśvāsya mocayitvātha svaveśmāṃtarviveśa ha /
vasudevastato gatvā naṃdavrajamanuttamam
tena saṃpūjitastatra nikṣipya tanayaṃ mudā /
uvāca naṃdapatnīṃ tāṃ yaśodāṃ yadunaṃdanaḥ
vasudeva uvāca-
subhage matsutamimaṃ rohiṇījaṭharodbhavam /
svaputramiva rakṣasva bhiyā kaṃsādihāgatam
rudra uvāca-
tathetyāha tadā tanvī naṃdapatnī dṛḍhavratā /
labdhvaiva yugalaṃ putramutpupoṣa mudānvitā
nikṣipya tanayau gehaṃ naṃdagopasya yādavaḥ /
viśrabdhaḥ prayayau tūrṇaṃ mathurāṃ kaṃsapālitām
tato gargaḥ śubhadine vasudevena noditaḥ /
naṃdagopavrajaṃ gatvā tatrasthaiḥ pūjito dvijaḥ
vidhinā jātakaṃ karma kṛtvā devasya gokule /
nāma cātrākaroddivyaṃ putrayorvāsudevayoḥ
saṃkarṣaṇo rauhiṇeyo balabhadro mahābalaḥ /
rāma ityādināmāni pūrvajasyākaroddivajaḥ
śrīdharaḥ śrīkaraḥ śrīmānkṛṣṇo'naṃto jagatpatiḥ /
vāsudevo hṛṣīkeśa ityādyavarajasya ca
rāmakṛṣṇāviti khyātimasmim̐lloke gamiṣyataḥ /
evamuktvā dvijaśreṣṭhaḥ saṃpūjya pitṛdevatāḥ
saṃpūjyamāno gopālairāyayau mathurāṃ punaḥ /
kaṃsena preṣitā rātrau pūtanābālaghātinī
viṣaliptaṃ stanaṃ datvā kṛṣṇāyāmitatejase /
kṛṣṇastu rākṣasīṃ jñātvā papau gāḍhaṃ stanaṃ bhṛśam
prāṇaiḥ saha mahātejā rākṣasyā yadupuṃgavaḥ /
sā vihvalāṃgī sahasā vicchinnasnāyubaṃdhanā
papāta vepamānā sā mamāra ca mahāsvanā /
tasyāḥ śabdena mahatā pūritaṃ ca nabhastalam
trastāḥ sarve tato gopā dṛṣṭvā tāṃ patitāṃ bhuvi /
kṛṣṇaṃ ca krīḍamānaṃ taṃ rākṣasyā mahatorasi
samudvignāstatastūrṇamādāya tanayaṃ tadā /
rakṣobhiyā tadā tasmingopurīṣeṇa mūrddhani
saṃmārjayāmāsa tadā govālena tadānanam /
naṃdagopaḥ samabhyetya sutamādāya bhāmini
bhagavannāmabhistasya sarvāṃgeṣu pramārjanam /
kṛtvā tāṃ tāmasīṃ bhīmāṃ bahirvinyasya govrajāt
dadāha gopavṛṃdaiśca trāsitaistatra govraje /
kadācchikaṭasyādhaḥ śayāno bhagavānhariḥ
prasārya caraṇau tatra ruroda madhusūdanaḥ /
tasya pādaprahāreṇa śakaṭaṃ parivartitam
vidhvastakuṃbhabhāḍaṃ tadviparītaṃ papāta vai /
tato gopyaśca gopāśca dṛṣṭvā tacchakaṭaṃ mahat
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ kimetaditi śaṃkitāḥ /
yaśodā ca tadā tūrṇaṃ bālaṃ jagrāha vismitā
alpenaiva hi kālena bālakau tau yadūttamau /
varddhamānau yaśodāyāḥ stanapānena poṣitau
jānubhyāmatha hastābhyāṃ riṃgamāṇau virejatuḥ /
māyāvī rākṣasastatra kṛtaśca baṭuveṣadhṛk
kṛṣṇaṃ haṃtuṃ samārabdho vicacāra mahītale /
jñātvā kṛṣṇastu taṃ rakṣo nijaghāna talena vai
rākṣasenaiva rūpeṇa nipapāta mamāra ca /
vicacāra tataḥ sarvaṃ govrajaṃ madhusūdanaḥ
navanītaṃ jahārāśu gopīnāṃ ca gṛhe gṛhe /
tadā yaśodā kupitā dāmnā madhye ulūkhale
nibadhya kṛṣṇaṃ prayayau vikretuṃ gorasādikam /
karṣamāṇastataḥ kṛṣṇo dāmnā baddha ulūkhale
yamalārjunayormadhye jagāma dharaṇīdharaḥ /
ulūkhalena goviṃdaḥ pātayāmāsa tau drumau
bhagnaskaṃdhau nipatitau svareṇa dharaṇītale /
tena śabdena mahatā jagmustatra mahaujasaḥ
gopavṛddhāstato dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gatāḥ /
yaśodāpi samudvignā vimucya dharaṇīdharam
taṃ vismitaṃ samādāya stanaṃ prādānmahātmane /
yasminnibadhyamānastu dāmnā mātrā jagatpatiḥ
tasminmaharṣibhiḥ sarvairdāmodara itīritaḥ /
tau tu kiṃnaratāṃ prāptau vimuktau yamalārjunau
gopavṛddhāstataḥ sarve naṃdagopapurogamāḥ /
mahotpātamimaṃ jñātvā sthānāṃtaramupāyayuḥ
vṛṃdāvane manoramye yamunāyāstaṭe śubhe /
nivāsaṃ cakrire ramyaṃ gavāṃgopījanasya ca
tatra tau rāmakṛṣṇau tu varddhamānau mahābalau /
vatsapālayutau vatsānpālayāmāsatustadā
govatsamadhyagaṃ kṛṣṇaṃ bako nāma mahāsuraḥ /
bakarūpeṇa taṃ haṃtumudyukto'tra yadūttamam
taṃ dṛṣṭvā vāsudevo'pi loṣṭamudyamya līlayā /
tāḍayāmāsa pakṣāṃte papātorvyāṃ mahāsuraḥ
tataḥ katipayāhastu govatsānpālayanvane /
chāyāyāṃ jaṃbuvṛkṣasya prasuptau pallave mṛdau १००
etasminnaṃtare devo brahmā devagaṇairvṛtaḥ /
draṣṭuṃ kṛṣṇaṃ samāgamya suptau dṛṣṭvā yadūttamau
vatsāngopaśiśūnhṛtvā jagāma tridivaṃ punaḥ /
prabuddhau tau samālokya vinaṣṭāñśiśuvatsakān
govatsāgopabālāśca kva gatā iti vismitau /
jñātvā kṛṣṇastu tatkarma prajāpatikṛtaṃ tadā
tathaiva sasṛje bālāngovatsāṃśca sanātanaḥ /
yathātūrṇaṃ yathārūpaṃ tathaiva madhusūdanaḥ
sasarja vatsāngopālānavitā jagatāṃ prabhuḥ /
dṛṣṭvā sāyāhnasamaye gāvastveṣāṃ ca mātaraḥ
svānsvānvatsānupāgamya yathāpūrvaṃ pravartitāḥ /
evaṃ saṃvatsare kāle gate tatra mahātmanaḥ
prajāpatiḥ punastasmai dadau vatsānsabālakān /
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā pariṇīya praṇamya ca /
bhayāduvāca goviṃdaṃ brahmā tribhuvaneśvaraḥ
brahmovāca-
namo namaste sarvātmaṃstatvajñānasvarūpiṇe /
nityānaṃdasvarūpāya priyatātmanmahātmane
aṇurbṛhatsthūlatararūpaḥ sarvagato'vyayaḥ /
anādimadhyāṃtarūpa svarūpātmannamostu te
nityajñānabalaiśvarya vīryatejomayasya ca /
mahāśakte namastubhyaṃ pūrṇaṣāḍguṇyamūrtaye
tvaṃ vedapuruṣo brahmanmahāpuruṣaeva ca /
śarīrapuruṣatvasya chaṃdaḥpuruṣa eva ca
catvāraḥ puruṣāstvaṃ ca purāṇaḥ puruṣottama /
vibhūtayastava brahmanpṛthivyagnyanilādayaḥ
tava vācā samudbhūtau kṣmā vahnī jagadīśvara /
aṃtarikṣaṃ ca vāyuśca sṛṣṭau prāṇena te vibho
cakṣuṣā tava saṃsṛṣṭau dyauścādityastathāvyaya /
diśaśca caṃdramāḥ sṛṣṭāḥ śrotreṇa tava cānagha
apāṃsrāvaśca varuṇo manasā te maheśvara /
ukte mahati mīmāṃse yattadbrahmaprakāśate
tathaiva cādhvareṣvetadetadeva mahāvrate /
chaṃdoge ye nabhasyetaddivye tadvāyureva tat
ākaśa etadevedamoṣadhīṣvevameva ca /
nakṣatreṣu ca sarveṣu graheṣvetaddivākare
evaṃbhūteṣvevameva brahmetyācakṣate śrutiḥ /
tadeva paramaṃ brahma prajñātaṃ paritomṛtam
hiraṇmayo'vyayo yajñaḥ śuciḥ śuciṣadityapi /
vaidikānyabhidheyāni tathaitānyasya na kvacit
cakṣurmayaṃ śrotramayaṃ chaṃdomaya manomayam /
vāṅmayaṃ paramātmānaṃ pareśaṃ śaṃsati śrutiḥ
iti sarvopaniṣadāmarthastvaṃ kamalekṣaṇa /
stotuṃ na śakto'yaṃ tvāṃ tu sarvavedāṃtapāragam
mahāparādhametatte vatsāpaharaṇaṃ mayā /
kṛtaṃ tatkṣamyatāṃ nātha śaraṇāgatavatsala
maheśvara uvāca-
evaṃ stutvā hariṃ vedhāḥ praṇamya ca punaḥ punaḥ /
vatsāndatvā punastasmai prayayau svayamālayam
hṛdi kṛtvā sadā devi bālarūpaṃ hariṃ vidhiḥ /
uvāsa tridaśaiḥ sārddhaṃ hṛṣṭapuṣṭo mahātapāḥ
kṛṣṇena sṛṣṭā vatsā vai pūrvavatsāstathārbhakāḥ /
avāpuraikyatāṃ tatra paśyatāṃ tridivaukasām
kṛṣṇastu vatsapālairvai prayayau naṃdagokulam /
tataḥ katipayāhassu gopālairyadupuṃgavaḥ
hradaṃ gatvā'tha kāliṃdyāstatrasthaṃ sumahāviṣam /
sahasraśīrṣabalinaṃ nāgarājānamacyutaḥ
niṣpiṣya phalasāhasraṃ pādenaikena līlayā /
prāṇasaṃśayamāpannaṃ cakāra madhusūdanaḥ
sa kāliyo labdhasaṃjñastameva śaraṇaṃ yayau /
rarakṣa bhagavānkṛṣṇo nāgaṃ tyaktaviṣaṃ tadā
vainateyabhayādbhītaṃ svapadenāṃkya mūrddhasu /
hradādvivāsayāmāsa kāliṃdyā yadupuṃgavaḥ
tyaktvā sa taṃ hradaṃ tūrṇaṃ putradārasamanvitaḥ /
namaskṛtvātha goviṃdaṃ prayayau kāliyastadā
viṣadagdhāstu ye pūrvaṃ tattīrasthāśca śākhinaḥ /
kṛṣṇena vīkṣitāstūrṇaṃ phalinaḥ puṣpiṇo'bhavan
atha kālena kaumāramavāpya madhusūdanaḥ /
govṛṃdaṃ pālayāmāsa sarvadevamayaḥ prabhuḥ
svasamānavayobhistu gopālaistu yadūttamaḥ /
vṛṃdāvane manoramye sarāmo vicacāra ha
tatra hatvā mahāghoraṃ sarparūpaṃ mahāsuram /
apahatya mahākāyaṃ merumaṃdāragauravam
dhenukasya vanaṃ prāpya tālahiṃtālagahvaram /
praviśyatadvanaṃramyaṃphalitaṃtālagahvaram /
dhenukaṃ parvatākāraṃ khararūpadharaṃ sadā
pādau gṛhya samutkṣipya tālena vijaghāna ha /
tatkṣaṇādeva tatpālāstadaṃte remire tadā
niṣkramya tadvanāttūrṇaṃ bhāṃḍīraṃ vaṭamāgatāḥ /
tatra te rāmakṛṣṇābhyāṃ cikrīḍurbālalīlayā
gopaveṣeṇa tatrāgātpralaṃbonāma rākṣasaḥ /
rāmaṃ svapṛṣṭhamāropya yayau tūrṇaṃ nabhastalam
matvā taṃ rākṣasaṃ rāmo muṣṭinā tasya mūrddhani /
tāḍayāmāsa roṣeṇa vihvalāṃgastato'patat
rākṣasenaiva rūpeṇa vinadanbhairavaṃ svanam /
bhinnaśīrṣatanustatra mamāra rudhirokṣitaḥ
tataḥ pradoṣasamayegovraje naṃdanaṃdanaḥ /
uvāsagopakanyābhiḥ krīḍankaumodavarcase
ariṣṭanāmā daityeśo gatvā tatra vṛṣākṛtiḥ /
kṛṣṇaṃ haṃtuṃ samāgatya jagarja ca mahāsvanam
taṃ dṛṣṭvā vidrutāḥ sarve gopālā bhayapīḍitāḥ /
kṛṣṇo'pi dṛṣṭvā taṃ raudramāgataṃ danujādhipam
tālavṛkṣaṃ samutpāṭya śṛṃgamadhye vyapīḍayat /
sa tu bhagnaśiraḥ śṛṃgo vamanvai rudhiraṃ bahu
papāta bhīmavegena ninadaṃstyaktajīvitaḥ /
itthaṃ hatvā mahākāyamariṣṭaṃ danujādhipam
āhūya gopabālāṃśca tatraivovāsa govraje /
tataḥ katipayāhassu keśī nāma mahāsuraḥ
hayakāyena goviṃdaṃ haṃtuṃ vrajamupāyayau /
sa gatvā govrajaṃ ramyamuccairheṣāmathākarot
tena śabdena mahatā pūritaṃ bhuvanatrayam /
bhītāḥ sarve suragaṇāḥ śaṃkamānā yugakṣayam
tatrasthā mohitāḥ sarve gopāgopyaśca vihvalāḥ /
labdhasaṃjñāstu te sarve vidrutāśca samaṃtataḥ १५०
gopyastu śaraṇaṃ jagmuḥ kṛṣṇaṃ trāhīti cābruvan /
na bhetavyaṃ na bhetavyamityāha bhaktavatsalaḥ
samāśvāsya tatastūrṇaṃ muṣṭinā vāsavānujaḥ /
tāḍayāmāsa śirasi tasya daityasya līlayā
vibhinnadaṃtanetro'sau vinanāda mahāsvanam /
mahāśilāṃ samutkṣipya tasyāṃge vai nyapātayat
sa tu cūrṇitasarvāṃgo ninadanbhairavaṃ svanam /
papāta sahasā bhūmau mamāra ca mahāsuraḥ
keśinaṃ nihataṃ dṛṣṭvā divi devagaṇā bhṛśam /
mumucuḥ puṣpavarṣāṇi sādhusādhviti cābruvan
itthaṃ śiśutve vai daityānharirhatvā balotkaṭān /
sa mumoda sukhenaiva balarāmasamanvitaḥ
iṃdīvaradalaśyāmaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥ /
pītāṃbaradharaḥ sragvī vanamālāvibhūṣitaḥ
kaustubhodbhāsitoraskaścitramālyānulepanaḥ /
vicitrābharaṇairyuktaḥ kuṃḍalābhyāṃ virājitaḥ
āmuktatulasīmālaḥ kastūrītilakāṃcitaḥ /
susnigdhanīlakuṭila kabarīkṛtakeśavān
baddhairnānāvidhaiḥ puṣpairbarhibarhāvataṃsakaḥ /
raktāraviṃdasadṛśa hastapādatalādharaḥ
pakṣamadhyagaśītāṃśu kalaṃkabhrūlatānanaḥ /
hāranūpurakeyūraiḥ kaṭakābhyāṃ virājitaḥ
vṛṃdāvane mahāramye phalapuṣpavirājite /
ramyaṃ ninādayanveṇuṃ tatrāste yadunaṃdanaḥ
avadhīrita kaṃdarpakoṭilāvaṇyamacyutam /
sarvāgopastriyo dṛṣṭvā manmathāstreṇa pīḍitāḥ
purā maharṣayaḥ sarve daṃḍakāraṇyavāsinaḥ /
dṛṣṭvā rāmaṃ hariṃ tatra bhoktumaicchatsuvigraham
te sarve strītvamāpannāḥ samudbhūtāstu gokule /
hariṃ saṃprāpya kāmena tato muktā bhavārṇavāt
krodhenaiva yathā daityāḥ sametya madhusūdanam /
nidhanaṃ prāpya saṃgrāme hatā muktimavāpnuyuḥ
kāmakrodhau nṛṇāṃ loke nirayasyaiva kāraṇam /
hariṃ sametya bhāvena muktā gopyaḥ suradviṣaḥ
kāmādbhayādvā dveṣādvā ye bhajaṃti janārdanam /
te prāpnuvaṃti vaikuṃṭhaṃ kiṃ punarbhaktiyogataḥ
tasya veṇudhvaniṃ śrutvā rajanyāṃ ballavāṃganāḥ /
śayanādutthitāḥ sarvā vikīrṇāṃbaramūrddhajāḥ
tyaktvā patīnsutānbadhūṃstyaktvā lajjāṃ kulaṃ svakam /
jagatpatiṃ samājagmuḥ kaṃdarpaśarapīḍitāḥ
sametya gopyaḥ sarvāstu bhujairāliṃgya keśavam /
bubhujuścādharaṃ devyaḥ sudhāmṛtamivāmarāḥ
tābhiḥ sarvābhirātmeśaḥ krīḍayāmāsa govraje /
tenāpi tāḥ striyaḥ sarvā remire nirbhayā vraje
ityevaṃ ramayāmāsurahanyahani keśavam /
vṛṃdāvane manoramye kāliṃdīpuline tathā
pārvatyuvāca-
dharmasaṃrakṣaṇārthāya jagatyāmavatīrya saḥ /
paradārābhigamanaṃ kathaṃ kuryājjanārdanaḥ
rudra uvāca-
svaśarīre pareṣvaṃgabhedo nāsti śubhānane /
sarvaṃ jagacca tasyāṃgaṃ pṛthagatra na vidyate
strīpuṃbhedo na vai tasya puruṣasya mahātmanaḥ /
naisargikasya bhartṛtvādātmeśatvājjagatpateḥ
tathāpahṛtapāpmatva sāmarthyādvyāpinaḥ prabhoḥ /
doṣo'tra nāsti subhage devasya paramātmanaḥ
vasiṣṭha uvāca-
evamuktvā tu girijāṃ rudraḥ śrītripurāntakaḥ /
kṛṣṇasyaśeṣaṃ caritamākhyātuṃ saṃpracakrame
rudra uvāca-
śaratkāle tu saṃprāpte naṃdagopapurogamāḥ /
gopā mahotsavaṃ kartumārabdhāstridaśāṃpateḥ
tadutsavaṃ tu goviṃdo nivāryātha śatakratoḥ /
govarddhanādrirājasya kārayāmāsa vīryavān
tataḥ kruddhaḥ sahasrākṣo naṃdagopasya govraje /
vavarṣa ca mahāvṛṣṭiṃ saptarātraṃ niraṃtaram
govarddhanaṃ samutpāṭya mahāśailaṃ janārdanaḥ /
gavāṃ saṃrakṣaṇārthāya dhārayāmāsa līlayā
tasyacchāyāṃ gireḥ prāpya gopāgopyaśca suvrate /
avasaṃśca sukhenaiva harmyāṃtaragatā iva
tataḥ śakraḥ sahasrākṣo bhītaḥ saṃbhrāṃtacetasā /
vārayāmāsa tadvarṣaṃ yayau naṃdasya tadvrajam
kṛṣṇo'pi taṃ mahāśailaṃ yathāpūrvaṃ niveśayat /
gopavṛddhāśca te sarve naṃdagopapurogamāḥ
paripūjya ca goviṃdaṃ paraṃ vismayamāyayuḥ /
tataḥ śatakraturdevaḥ sametya madhusūdanam /
tuṣṭāva prāṃjalirbhūtvā harṣagadgadayā girā
indra uvāca-
namaste puṃḍarīkākṣa sarvajñāti trivikrama /
triguṇātīta sarveśa viśvasyātmannamostu te
tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamoṅkāraḥ kraturhaviḥ /
tvameva sarvadevānāṃ pitā mātā ca keśava
agre hiraṇyagarbhastvaṃ bhūtasya samavarttata /
tvamevaikaḥ patirasi puruṣastvaṃ hiraṇmayaḥ
pṛthivīṃ dyāmimāṃ deva tvameva dhṛtavānasi /
ātmadaḥ phalado yaśca syādevaṃ jagadīśvara
avāptaṃ tacca tridaśaiḥ prakāśaṃ jagatāṃpateḥ /
amṛtaṃ caiva mṛtyuśca chāyā tava sanātana
tasmai devāya bhavate vidhema haviṣā vayam /
hemavaṃta ime yasya samudbhūtā hiraṇmayāḥ
samudrā rasanā yasya vāhastasyaiva keśava /
imā diśaḥ pratidiśo vāyuryasya tavāvyaya
tasmai devāya bhavate vidhema haviṣā vayam /
yena tvayā samārūḍhā pṛthivī varddhatā punaḥ
svarlokaḥ staṃbhito yena tvayā brahmanmaheśvara /
tvamaṃtarikṣe rajasovasānaḥ sarvagovyayaḥ
tasmai devāya bhavate vidhema haviṣā vayam /
yaṃ kraṃdasi rājamāne taptabhāse guṇānvite
abhyaikṣetāṃ ca manasā avaśyaṃ śrīśca sarvadā /
yatrāsti sūra udito vibhāti parame pade
tasmai devāya bhavate vidhema haviṣā vayam /
yadāpo bṛhatīrviśva brahmamāyaṃ janārdanāḥ
garbhaṃ dadhānāḥ sarge'tra janayaṃtīraghaughakṛt /
samavartata devānāmasureko'vyayo vibhuḥ
tasmai devāya bhavate vidhema haviṣā vayam /
yā āpo mahinā dakṣaṃ paryapaśyatprajāpatim २००
yajñaṃ dadhānāstatrādau janayaṃtīrhaviḥ pumān /
yo deveṣveka evāsīdadhidevaḥ parātparaḥ
tasmai devāya bhavate vidhema haviṣā vayam /
mā no hiṃsījjanitā yaḥ pṛthivyā avyayaḥ pumān
yo vā divaṃ satyadharmā jajānāvyaya īśvaraḥ /
yaścaṃdro bṛhatīrapo jajāna sakalaṃ jagat
tasmai devāya bhavate vidhema haviṣā vayam /
etāni viśvajātāni babhūva paritā prabho
tvadutpannaprajādhyakṣa bhaviṣyadbhūtamacyutaḥ /
yajāmastvāṃ ca yatkāmāstanno astu samāsataḥ
trayāṇāṃ patayaḥ syāma tava kāruṇyavīkṣaṇāt /
hiraṇmayākhyaḥ puruṣo hiraṇyaśmaśrukeśavān
āpraṇakhātsarvaṃ hiraṇyaṃ savitā tu hiraṇyabhāk /
asau sarvagato brahmā yastvāditye vyavasthitaḥ
tadvai devasya saviturvareṇyaṃ bharga uttamam /
sadā dhīmahi te rūpaṃ dhiyo yo naḥ prabhāti hi
namaste puṃḍarīkākṣa śrīśa sarveśa keśava /
vedāṃtavedya yajñeśa yajñarūpa namostu te
namaste vāsudevāya gopaveṣāya te namaḥ /
tatsarvadhvaṃsanādeva aparādhaṃ mayā kṛtam
tatkṣamyatāṃ jagannātha ghṛṇābdhe puruṣottama /
alpenaiva hi kālena jahi kaṃsaṃ durāsadam /
devānāṃ hi hitaṃ kṛtvā sukhevasthāya medinīm
mahādeva uvāca-
iti saṃstutya goviṃdaṃ sarvadeveśvaro hariḥ /
sudhāmṛtenābhyaṣiṃcaddivyāṃbaravibhūṣaṇaiḥ
arcayitvā tu deveśaṃ jagāma tridivaṃ punaḥ /
gopavṛddhāśca gopyaśca dṛṣṭvā tatra śatakratum
tena te pūjitāścaiva praharṣamatulaṃ yayuḥ /
rāmakṛṣṇau mahāvīryau divyābharaṇabhūṣitau
naṃdasya govraje ramye susukhenaiva tasthatuḥ /
etasminnaṃtare devi nārado munisattamaḥ
sahasā mathurāṃ gatvā kaṃsasyāṃtikamāviśat /
rājñā saṃpūjitāstatra samāsīnaḥ śubhāsane
sarvaṃ vijñāpayāmāsa ceṣṭitaṃ śārṅgiṇastadā /
devatānāṃ samudyogaṃ janma vai keśavasya ca
tathā ca vasudevena putranikṣepaṇaṃ vraje /
nidhanaṃ rākṣasānāṃ ca sarparājavivāsanam
dhāraṇaṃ girivaryasya śatakratusamāgamam /
nivedayitvā kaṃsasya sarvaṃ niravaśeṣataḥ
prayayau brahmabhavanaṃ pūjitastena rakṣasā /
kaṃsaḥ samudvignamanā maṃtribhiḥ pariveṣṭitaḥ
maṃtrayāmāsa taiḥ sākamātmano nidhanaṃ prati /
tatra buddhimatāṃ śreṣṭhamakrūraṃ dharmavatsalam /
uvācātmahitaṃ kāryaṃ dānaveṃdro mahābalaḥ
kaṃsa uvāca-
madbhayāttridaśāḥ sarve śatakratupurogamāḥ /
viṣṇoḥ samīpamāgatya bhayārttāḥ śaraṇaṃ gatāḥ
sa teṣāmabhayaṃ datvā bhagavānbhūtabhāvanaḥ /
utpanno devakīgarbhe māṃ haṃtuṃ madhusūdanaḥ
vasudevo'pi duṣṭātmā vaṃcayitvā tu māṃ niśi /
putraṃ nikṣiptavāngehe naṃdasya sudurātmanaḥ
bālenaiva durādharṣo vijaghāna mahāsurān /
māṃ haṃtumapi saṃnaddho bhavedeva na saṃśayaḥ
sa tu haṃtuṃ na vai śaktaḥ seṃdrairapi surāsuraiḥ /
upāyenaiva haṃtavyaḥ samānīya mayā tadā
madotkaṭaistu mātaṃgairmallaiśca varavājibhiḥ /
yenakenāpyupāyena haṃtuṃ śakyamihaiva tu
tasmāttvaṃ govrajaṃ gatvā kṛṣṇaṃ rāmaṃ ca yādava /
sarvāngopālavṛddhāṃśca naṃdagopapurogamān /
upabhoktuṃ dhanuryāgāmihānaya yadūttama
mahādeva uvāca-/
tathetyuktvā yaduśreṣṭho rathamāruhya vīryavān /
prayayau gokulaṃ ramyaṃ kṛṣṇaṃ saṃdarśanotsukaḥ
mahābhāgavataśreṣṭho gavāṃ madhye vyavasthitam /
dadarśa kṛṣṇamakliṣṭamakrūro vinayānvitaḥ
nīlanīradasaṃkāśaṃ sarvābharaṇabhūṣitam /
padmapatraṃ viśālākṣaṃ dīrghabāhumanāmayam
pītavastreṇa saṃvītaṃ sarvāvayavasuṃdaram /
kaustubhodbhāsitoraskaṃ ratnakuṃḍalaśobhitam
tulasīvanamālāḍhyaṃ vanyapuṣpāvataṃsakam /
gopakanyāparivṛtaṃ dṛṣṭvā tatra janārdanam
pulakāṃkitasarvāṃgo harṣāśruplutalocanaḥ /
avaruhya rathāttasmātpraṇanāma yadūdvahaḥ
harṣātsametya gopālaṃ pariṇīya praṇamya ca /
raktāraviṃdasadṛśau vajracakrāṅkacihnitau
svamūrdhni dhṛtvā pādābjau praṇanāma punaḥ punaḥ /
kailāsaśikharābhāsaṃ nīlāṃbaradharaṃ prabhum
śaratpūrṇeṃdusadṛśaṃ muktādāmavibhūṣitam /
balarāmaṃ tato dṛṣṭvā praṇanāma sa yādavaḥ
harṣeṇotthāpya tau vīrau parigṛhya yadūttamau /
gṛhamājagmaturvīrau tenākrūreṇa vṛṣṇinā
naṃdagopastu taṃ dṛṣṭvā yaduśreṣṭhaṃ samāgatam /
abhigamya mahātejā niveśya paramāsane
arcayāmāsa vidhivadarghyapādyādibhirmudā /
vastraiḥ samarhaṇairdivyairarcayāmāsa bhaktitaḥ
akrūro rāmakṛṣṇābhyāṃ vastrāṇyābharaṇāni ca /
pradadau naṃdagopāya yaśodāyai ca yādavaḥ
pṛṣṭvā kuśalamavyagramāsīnastu kuśāsane /
rājakāryāṇi sarvāṇi saṃpṛṣṭovāca buddhimān
akrūra uvāca-
eṣa kṛṣṇo mahātejāssākṣānnārāyaṇo'vyayaḥ /
devatānāṃ hitārthāya sādhūnāṃ rakṣaṇāya ca
bhūbhārakavināśāya dharmasaṃsthāpanāya ca /
kaṃsādīnāṃ tu daityānāṃ sarveṣāṃ nidhanāya ca
saṃprārthitaḥ suragaṇairmunibhiśca mahātmabhiḥ /
devakījaṭhare jātaḥ prāvṛṭkāle mahāniśi
bhayātkaṃsasya deveśamānīyānakaduṃdubhiḥ /
tava gehe tadā rātrau putraṃ niḥkṣiptavānharim
tasminneva tu kāle'pi yaśodā tu yaśasvinī /
kanyāṃ māyāṃśasaṃbhūtāṃ prasūtā tu śubhānanām
tayā saṃmohitaṃ sarvamidaṃ vrajakulaṃ śubham /
mūrcchitāyā yaśodāyāḥ śayane yadupuṅgavam
kṛṣṇaṃ nikṣipya tāṃ kanyāmādāya svagṛhaṃ yayau /
tāṃ tu nikṣipya devakyāḥ śayane bahirāgamat
sā ruroda tataḥ kṣipra devakīśayane sthitā /
tacchrutvā sahasā kaṃsaḥ kanyāmādāya suvrata २५०
bhrāmayitvā śilāpṛṣṭhe cikṣepotpatya vīryavān /
samutthāya ca sā kanyā sāyudhāṣṭabhujānvitā /
gaganasthā ruṣā kaṃsaṃ prāha gaṃbhīrayā girā
kanyovāca-
yo'naṃtaḥ sarvadevānāmīśvaraḥ puruṣottamaḥ /
yātastava vadhārthāya govraje dānavādhama
akrūra uvāca-
ityuktvā sā mahāmāyā himavaṃtaṃ samāyayau /
tadāprabhṛti duṣṭātmā bhayādudvignamānasaḥ
dānavānpreṣayāmāsa nidhanāya mahātmanaḥ /
bālenaiva hatāḥ sarve līlayānena dhīmatā
atyadbhutāni karmāṇi kṛtavānparameśvaraḥ /
govarddhanādidharaṇaṃ nāgarājavivāsanam
samāgamaṃ maheṃdrasya nidhanaṃ sarvarakṣasām /
śrutvā devarṣiṇā khyātamatīva bhayapīḍitaḥ
ito nītvā mahābāhū rāmakṛṣṇau durāsadau /
madotkaṭairmahānāgairmallairvā haṃtumudyataḥ
kṛṣṇasyānayanārthāya prerayāmāsa māmiha /
vasudevasya duṣṭātmā nigrahaṃ kṛtavānasau
etatsarvaṃ samākhyātaṃ ceṣṭitaṃ sudurātmanaḥ /
upabhoktuṃ dhanuryāgaṃ yūyaṃ sarve vrajaukasaḥ
dadhyājyādigṛhītvā vai śvobhūte gaṃtumarhatha /
sahitā rāmakṛṣṇābhyāṃ gopāḥ sarve tadaṃtikam
kṛṣṇena nihataḥ kaṃso bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
parityajya bhayaṃ tasmādgamiṣyadhvaṃ nṛpājñayā
īśvara uvāca-
ityuktvā sa tadākrūrastūṣṇīmāsītsubuddhimān /
tasya tadvacanaṃ śrutvā dāruṇaṃ romaharṣaṇam
naṃdagopamukhāḥ sarve gopavṛddhā bhayāturāḥ /
abhāṣire mahāduḥkhasāgare śokamohitāḥ
tānāśvāsya haristatra dṛṣṭvā kamalalocanaḥ /
na bhīḥ kāryeti saṃprāha rākṣasaṃ prati vīryavān
vināśāya prayāsyāmi kaṃsasyāsya durātmanaḥ /
mathurāṃ saha rāmeṇa bhavadbhiḥ saha saṃgataḥ
tatra hatvā durātmānaṃ kaṃsaṃ dānavapuṃgavam /
sarvāṃśca rākṣasānhatvā pālayiṣyāmi medinīm
tasmācchokaṃ parityajya gacchadhvaṃ mathurāṃ purīm /
evamuktāstu hariṇā gopānaṃdapurogamāḥ
muhurmuhuḥ pariṣvajya mūrddhaghrāṇaṃ pracakrire /
aprameyāni karmāṇi vicārya sumahātmanaḥ
akrūravacanāccaiva gopāḥ sarve gatavyathāḥ /
dugdhadadhyājyayuktāni śucīni vividhāni ca
pakvānnāni suhṛdyāni svādūni madhurāṇi ca /
akrūrāya dadau saumyaṃ yaśodā bhojanaṃ bahu
sahito rāmakṛṣṇābhyāṃ naṃdādyairgopasattamaiḥ /
suhṛdbhirbālavṛddhaiśca bhavane samalaṃkṛte
dattaṃ yaśodayā saumyaṃ bhojanaṃ kaluṣāpaham /
bubhuje yādavaśreṣṭho hyannaṃ rogāpahaṃ śubham
bhojayitvā yathānyāyaṃ dattvā ca manamaṃbhasā /
sakarpūraṃ satāṃbūlaṃ dadau tasmai dṛḍhavratā
astaṃyāte dinakare saṃdhyāmanvāsya yādavaḥ /
sahito rāmakṛṣṇābhyāṃ bhuktvā kṣīrānnamuttamam
tābhyāmeva tadākrūraḥ śayanaṃ samupāviśat /
tasmiṃstu bhavane śreṣṭhe ramye dīpavirājite
ślakṣṇe vicitraparyaṃke nānāpuṣpavirājite /
tasminśete hariḥ kṛṣṇaḥ śeṣe nārāyaṇo yathā
taṃ dṛṣṭvā sahasā'krūro harṣāśrupulakāṃkitaḥ /
vihāya tāmasīṃ nidrāṃ suśreyaḥ samudīkṣya vai
pādasaṃvāhanaṃ viṣṇoścakre bhāgavatottamaḥ /
etāvatā me sāphalyaṃ jīvitaṃ ca sujīvitam
idaṃ trailokyamaiśvaryamidaṃ vai sukhamuttamam /
idaṃ rājyamidaṃ dharmyamidaṃ mokṣasukhaṃ param
na śakyaṃ manasā smartuṃ śivabrahmādidaivataiḥ /
sanakādyairmunīṃdraistu vasiṣṭhādyairmaharṣibhiḥ
tacchrīśasya padadvaṃdvaṃ śaradaṃburuhojjvalam /
saṃspṛṣṭamiṃdirā lakṣmyā karābhyāṃ susukhaṃ param
diṣṭyā labdhaṃ mayā viṣṇoḥ śrīpādābjayugaṃ śubham /
vyatītā sā kṣaṇādrātristabrahmānaṃdagauravāt
tataḥ prabhāte vimale divi devagaṇottamaiḥ /
saṃstūyamāno bubudhe tasmāttu śayanāddhariḥ
upaspṛśya yathānyāyaṃ saha rāmeṇa dhīmatā /
papāta pādayormātuḥ prayāṇaṃ cābhyarocayat
samutthāpya yaśodā tu duḥkhaharṣasamanvitā /
aśrupūrṇamukhī putrau premṇā saṃpariṣasvaje
āśiṣaṃ pradadau devī tanayābhyāṃ dṛḍhavratā /
visasarja mahāvīrau samāliṅgya muhurmuhuḥ
akrūro'pi yaśodāyai praṇamya prāha sāṃjali
akrūra uvāca-
prayāsyāmi mahābhāge prasādaṃ kuru me'naghe /
eṣa kṛṣṇo mahābāhuḥ kaṃsaṃ hatvā mahābalam
sarvasya jagato rājā bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
tasmācchokaṃ parityajya sukhī bhava varānane
īśvara uvāca-
ityuktayā tayā'krūro visṛṣṭo yadusattamaḥ /
sahito rāmakṛṣṇābhyāmāruroha rathottamam
prayayau mathurāṃ śīghraṃ stūyamāno'psarogaṇaiḥ /
naṃdagopamukhāḥ sarve gopavṛddhāstamanvayuḥ
punargṛhītvā dadhyājyaṃ phalāni vividhāni ca /
taṃ prayāṃtaṃ hariṃ dṛṣṭvā gokulādgopayoṣitaḥ
anujagmurviniṣkrāṃtaṃ rathasthaṃ madhusūdanam /
nivarttayāmāsa haristāḥ sarvā gopayoṣitaḥ
śokasaṃtaptahṛdayā vilepuḥ kamalekṣaṇam /
hā kṛṣṇa kṛṣṇa kṛṣṇeti goviṃdetyarudanmuhuḥ
aśrupūrṇekṣaṇādīnā rudaṃtyastatra saṃsthitāḥ /
athākrūro rathaṃ divyaṃ codayāmāsa govrajāt
sahito rāmakṛṣṇābhyāṃ mathurāṃ prati yādavaḥ /
uttīrya yamunāṃ śīghraṃ kūle sthāpya rathottamam
avaruhya rathāttasmātsnātuṃ tatropacakrame /
tathā cāvaśyakaṃ kartuṃ nimajjyātha jale śubhe
tatrāghamarṣaṇaṃ samyagjapanbhāgavatottamaḥ /
dadarśa tau jale tatra rāmakṛṣṇau śubhānvitau
śaratkoṭīṃdusaṃkāśaṃ nīlāṃbaradharaṃ prabhum /
divyacaṃdanadigdhāṃgaṃ mauktikābharaṇacchavim
raktāraviṃdanayanaṃ puḍaṃrīkāvataṃsakam /
rāmaṃ dadarśa kṛṣṇaṃ ca nīlanīradasannibham ३००
divyapītāṃbaradharaṃ puṃḍarīkāyatekṣaṇam /
haricaṃdanaliptāṃgaṃ nānāratnavibhūṣitam
dṛṣṭvā tatra yaduśreṣṭho vismayaṃ paramaṃgataḥ /
utthāya syaṃdane tatra tau dadarśa mahābalau
punarapyatra nirmajjya japanmaṃtradvayaṃ harim /
sudhābdhau śeṣaparyaṃke ramayā sahitaṃ harim
sanakādyaistūyamānaṃ sarvairdevairupāsitam /
dṛṣṭvā tasminjale devaṃ vismayaṃ paramaṃ yayau /
tuṣṭāvātha yaduśreṣṭho hariṃ sarvagamīśvaram
akrūra uvāca-
kālātmane namastubhyamanādinidhanāya ca /
avyaktāya namastubhyamavikārāya te namaḥ
bhūtabhartre namastubhyaṃ bhūtavyāghra namo namaḥ /
namaste sarvabhūtānāṃ niyantre paramātmane
vikārāyāvikārāya pratyakṣapuruṣāya ca /
guṇabhartre namastubhyaṃ niyamāya namo namaḥ
deśakālādinirbhedarahitāya parātmane /
anaṃtāya namastubhyamacyutāya namo namaḥ
goviṃdāya namastubhyaṃ trayīnāthāya śārṅgiṇe /
nārāyaṇāya viśvāya vāsudevāya te namaḥ
viṣṇave pururūpāya śāśvatāya namo namaḥ /
padmanetrāya nityāya śaṃkhacakradharāya ca
udyatkoṭiraviprakhya bhūṣaṇāṃcita varcase /
haraye sarvalokānāmīśvarāya namo namaḥ
savitre sarvajagatāṃ bījāya paramātmane /
saṃkarṣaṇāya kṛṣṇāya pradyumnāya namo namaḥ
aniruddhāya dhātre ca vidhātre viśvayonaye /
sahasramūrttaye tubhyaṃ bahumūrddhāṃghribāhave
sahasranāmne nityāya puruṣāya namo namaḥ /
namaste nāgaparyaṃkaśāyine saumyarūpiṇe
keśavāya namastubhyaṃ pītavastradharāya ca /
lakṣmīghanakucāśleṣa vimardojjvalavarcase /
śrīdharāya namastubhyaṃ śrīśāyānaṃtarūpiṇe
īśvara uvāca-
snānakāle paṭhedyastu devaṃ dhyāyansanātanam /
imaṃ stavaṃ naro bhaktyā mahadbhirmucyate hyaghaiḥ
sarvatīrthaphalaṃ prāpya viṣṇusāyujyamāpnuyāt /
evamaṃtarjale devaṃ stutvā bhāgavatottamaḥ
arcayāmāsa sa jalaiḥ kusumaiśca sugaṃdhibhiḥ /
kṛtakṛtyastadākrūro nirgatya yamunājalāt
sametya rāmakṛṣṇau tu praṇanāma śubhānvitaḥ /
taṃ dṛṣṭvā prāha goviṃdo vinītaṃ vismitaṃ hariḥ
śrīkṛṣṇa uvāca-
kimāścaryaṃ jale tasmindṛṣṭavānasi yādava /
īśvara uvāca-
akrūrastu yaduśreṣṭhaṃ prāha kṛṣṇaṃ sutejasam
akrūra uvāca-
tava sarvagatasyeśa mahimno jagataḥ prabho /
kimāścaryaṃ hṛṣīkeśa jagatsarvaṃ tvameva hi
tvamāpastvaṃ nabho vahnistvaṃ bhūmiranilastathā /
caturvidhamimaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam
tvatto nānyadvāsudeva jīmūtādamṛtaṃ yathā /
tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamoṃkāro havistathā
tvameva sarvadevānāmīśvaraḥ śāśvato'vyayaḥ /
nākāraṇātkāraṇādvā karaṇākāraṇātparaḥ
dharmatrāṇāya deveśa śarīragrahaṇaṃ tava /
matsyakūrmavarāhādi vaibhavatvamupāgataḥ
pāsi sarvamimaṃ lokaṃ tvameva tvanmayaṃ vibho
īśvara uvāca-
iti saṃstutya goviṃdaṃ praṇamya jagatāṃ patim /
āruroha rathaṃ divyaṃ tābhyāṃ saha yadūttamaḥ
tatastūrṇaṃ samāsādya mathurāṃ devanirmitām /
rāmakṛṣṇau puradvāri niveśyāṃtaḥpuraṃ yayau
tayorāgamanaṃ tasya nivedya nṛpatestadā /
rājñā saṃpūjitastena tataḥ svagṛhamāviśat
atha sāyāhnasamaye rāmakṛṣṇau mahābalau /
parasparaṃ karau gṛhya mathurāyāṃ samāgatau
gachantau ca mahāvīryau rājamārge yadūttamau /
dadṛśaturmahātmānau rajakaṃ vastraraṃjakam
divyavastravṛtaṃ rājagehamāyāṃtamacyutaḥ /
yayāce tāni vastrāṇi saha rāmeṇa vīryavān
na dattavāṃstadā tasmai ruṣā vai vastraraṃjakaḥ /
bahūni kaṭuvākyāni prāha tatrādhvani sthitaḥ
tāḍayāmāsa taṃ kṛṣṇastalenaiva mahābalaḥ /
tatraiva nihato mārge vamanvai rudhiraṃ bahu
tāni vastrāṇi ramyāṇi gopālaiḥ saha bāṃdhavaiḥ /
dhārayāmāsaturvīrau yathāhaṃ rāmakeśavau
mālākāragṛhaṃ prāpya tena dṛṣṭau namaskṛtau /
sugaṃdhibhirdivyapuṣpaiḥ pūjyamānau mudānvitau
dadatustau varaṃ tasmai vāṃchitaṃ yadupuṃgavau /
samāgatau punarvīthyāmāyāṃtīṃ ca śubhānanām
kubjāṃ striyaṃ mahābhāgau dhṛtacaṃdanabhājanām /
vakrāṃgapṛṣṭhāṃ vanitāṃ dṛṣṭvā gaṃdhamayācatam
prahasaṃtī tadā tābhyāṃ dadau caṃdanamuttamam /
ādāya caṃdanaṃ divyamupalipya yathecchayā
tasyaikāṃtataraṃ rūpaṃ dattvā'dhvani samāgatau /
nirīkṣyamāṇau yoṣidbhiḥ sukumārau śubhānanau
viveśaturmahātmānau yajñaśālāṃ sahānugaiḥ /
dṛṣṭvā samarcitaṃ divyaṃ kārmukaṃ tatra keśavaḥ
līlayaiva gṛhītvā'tha babhaṃja madhusūdanaḥ /
bibhajyamānaṃ taccāpaṃ śrutvā kaṃsaḥ suvihvalaḥ
āhūya mallānsūtāṃstu pramukhāndaityapuṃgavān /
vimṛśya maṃtribhiḥ prāha cāṇūraṃ daityapuṃgavaḥ
kaṃsa uvāca-
rāmakṛṣṇau samāyātau sarva daityavināśakau /
prabhāte mallayuddhena hanyatāmaviśaṃkayā
yenakenāpyupāyena haṃtavyau baladarpitau /
madotkaṭairgajairvāpi mallamukhyaiśca yatnataḥ
īśvara uvāca-
ityādiśya tato rājā sānujaḥ sacivaiḥ saha /
āruroha bhayāttūrṇaṃ divyaprāsādamūrddhani
dvāreṣu sarvamārgeṣu gajānmattānayojayat /
mallānmadotkaṭānnāgānsthāpayāmāsa sarvataḥ
jñātvā kṛṣṇo'pi tatsarvaṃ saha rāmeṇa dhīmatā /
uvāsa rajanīṃ tatra yajñagehe sahānugaiḥ
tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ prabhāte vimale sati /
śayanādutthitau vīrau rāmakṛṣṇau kṛtodakau
svalaṃkṛtau ca tau bhuktvā saṃgrāmābhimukhotsukau /
vinirgatau gṛhāttasmātsiṃhāviva mahāguhāt ३५०
rājadvāri sthitaṃ nāgaṃ himādriśikharopamam /
nāmnā kuvalayāpīḍaṃ kaṃsasya jayavarddhanam
devakuṃjaradarpaghnaṃ mahākāyaṃ madotkaṭam /
dṛṣṭvā taṃ ca mahānāgaṃ paṃcāsya iva keśavaḥ
kareṇaiva karaṃ gṛhya samyagutplutya līlayā /
bhrāmayitvātha cikṣepa dharaṇyāṃ dharaṇīdharaḥ
sa tu cūrṇitasarvāṃgo ninadanbhairavaṃ svanam /
papāta sahasā bhūmau mamāra ca mahāgajaḥ
hatvā daṃtau samutpāṭya gṛhītvā rāmakeśavau /
mallairāyodhanaṃ kartuṃ raṃgaṃ viviśatustadā
tatrasthā dānavā dṛṣṭvā goviṃdasya parākramam /
bhītāḥ pravidrutāḥsarve rājñoṃtaḥpuramāyayuḥ
kapāṭau sudṛḍhau badhvā tatra tasthuḥ sahasraśaḥ /
dṛḍhabaṃdhakapāṭāṃstu dṛṣṭvā kṛṣṇastu līlayā
tāḍayitvā padenaiva pātayāmāsa vīryavān /
tau bhagnau pātitau tatra senānīke vyavasthite
tatrasthā nihatāḥ sarve cūrṇitāṃgaśirodharāḥ /
tataḥ praviśya bhavanaṃ kaṃsasyāsya mahābalau
bhrāmayaṃtau mahābhāga śṛṃgau pīnau raṇotsukau /
dadṛśāte mahātmānau mallau cāṇūramuṣṭikau
kaṃso'pi dṛṣṭvā goviṃdaṃ rāmaṃ ca sumahābalam /
bhayamāviśya cāṇūraṃ prāha mallavaraṃ tadā
kaṃsa uvāca-
asminnavasare malla jahi gopālabālakau /
vibhajya tava rājyārddhamahaṃ dāsyāmyayatnataḥ
īśvara uvāca-
tasminnavasare kṛṣṇo mallābhyāṃ dṛśyate mahān /
madhye vane ca saṃgrāme mahāmerurivāparaḥ
kaṃsasya dṛṣṭiviṣaye saṃvarttāgnirivācyutaḥ /
strīṇāṃ ca sākṣānmadanaḥ pitroḥ śiśurivāparaḥ
tridaśānāṃ haririva gopālānāṃ sakhā yathā /
bahurūpeṇa dadṛśustatra sarvagataṃ harim
vasudevastathā'krūro naṃdagopo mahāmatiḥ /
anyaṃ prāsādamāruhya dadṛśuḥ kadanaṃ mahat
strībhiraṃtaḥpurasthābhirdevakī tatra saṃsthitā /
mukhaṃ putrasya dadṛśe sāśrupūrṇekṣaṇā śubhā
tābhirāśvāsitā devī bhavanāṃtaramāviśat /
tato devagaṇāḥ sarve vimānasthā nabhastale
tuṣṭuvurjayaśabdena puṃḍarīkākṣamacyutam /
jahi kaṃsamiti prāhuruccairdevā marudgaṇāḥ
etasminnaṃtare tatra tūryaghoṣaninādite /
āsedaturmahāmallau yadusiṃhau mahābalau
cāṇūreṇa tu goviṃdo muṣṭikena halāyudhaḥ /
yuyudhāte mahātmānau nīlaśvetādri sannibhau
mallayuddhavidhānena muṣṭibhiḥ pādatāḍanaiḥ /
babhūva kadanaṃ ghoraṃ devānāṃ ca bhayāvaham
cāṇūreṇa ciraṃ kālaṃ krīḍitvā'tha janārdanaḥ /
niṣpiṣya gāṃtraṃ mallasya pātayāmāsa līlayā
sa papāta mahīpṛṣṭhe saṃvamanrudhiraṃ bahu /
mamāra ca mahāmallo devadānavaduḥkhadaḥ
muṣṭikena tathā rāmaścirakālamayudhyata /
muṣṭibhistāḍayāmāsa tasya vakṣasi vīryavān
bhinnāsthi snāyubaṃdho'sau papāta dharaṇītale /
tatastu dudruvuḥ sarve mallā dṛṣṭvā parākramam
kaṃso mahadbhayaṃ tīvramāviśadvedanāturaḥ /
etasminnaṃtare vīrau rāmakṛṣṇau durāsadau
ārohaturmahātmānau caityaprāsādamūrjitam /
tāḍayitvā talenaiva kaṃsaṃ mūrdhni janārdanaḥ
apātayaddharā pṛṣṭhe prāsādaśikharāddhariḥ /
sa tu nirbhinnasarvāṃgo dharaṇyāṃ tyaktajīvitaḥ
kṛṣṇena nihate kaṃse rāmo'pi sumahābalaḥ /
tasyānujaṃ sunāmānaṃ muṣṭinaiva jaghāna ha
dharaṇyāṃ pātayāmāsānujaṃ ca dharaṇīdharaḥ /
hatvā kaṃsaṃ durātmānaṃ sānujaṃ rāmakeśavau
pitroḥ samīpamāgamya bhaktyā caiva praṇematuḥ /
devakīvasudevaśca pariṣvajya muhurmuhuḥ
snehena mūrdhnyupāghrāṇaṃ cakratuḥ putralālasau /
tayorupari devakyāḥ stanau kṣīraṃ vavarṣatuḥ
tata āśvāsya pitarau rāmakṛṣṇau bahirgatau /
etasminnaṃtare devi devaduṃdubhayo divi
vineduḥ puṣpavarṣāṇi vavṛṣustridaśeśvarāḥ /
stutvā marudgaṇairdivyairnamaskṛtya janārdanam
paraṃ harṣamanuprāpya lokānsvānsvān prapedire /
naṃdagopaṃ namaskṛtya gopavṛddhāṃśca keśavaḥ
rāmeṇa saha dharmātmā mudā saṃpariṣasvaje /
bahuratnadhanaṃ tasmai dadau prītyā janārdanaḥ
sarvāṃstāngopavṛddhāṃśca vastrairābharaṇādibhiḥ /
bahubhirdhanadhānyaiśca pūjayāmāsa keśavaḥ
visṛṣṭāstena kṛṣṇena naṃdagopapurogamāḥ /
prayayurgovrajaṃ divyaṃ harṣaśokasamanvitāḥ
mātāmahaṃ samāsādya rāmakṛṣṇau durāsadau /
baṃdhādvimocayitvātha samāśvāsya muhurmuhuḥ
cakre tasyābhiṣekaṃ tu tadrājye madhusūdanaḥ /
akārayaddvijaśreṣṭhaiḥ sa kaṃsasyordhvadaihikam
akrūrapramukhānrājye saṃsthāpya yadupuṃgavān /
rājānamugrasenaṃ tu kṛtvā dharmeṇa medinīm /
pālayāmāsa dharmātmā vasudevasuto hariḥ
iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāmaheśvarasaṃvāde śrīkṛṣṇacarite kaṃsavadhonāma paṃcacatvāriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0