પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.245

શ્રીપાર્વત્યુવાચ-
રઘુનાથસ્ય ચરિતં સાધૂક્તં હિ ત્વયા વિભો ।
શ્રુત્વા ધન્યાસ્મિ દેવેશ ત્વત્પ્રસાદાન્મહેશ્વર

વસુદેવસુતસ્યાસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચરિતં મહત્ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ દેવેશ ચરિતં કલ્મષાપહમ્

રુદ્ર ઉવાચ-
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ કૃષ્ણસ્યાસ્ય મહાત્મનઃ ।
ચરિતં વાસુદેવસ્ય સર્વેષાં ફલદં નૃણામ્

યદૂનામન્વયે દેવિ વસુદેવ ઇતીરિતઃ ।
દેવમીઢસ્યપુત્રોઽભૂત્સર્વધર્મવિદાંવરઃ

દેવકસ્યૈવ દુહિતાં દેવકીં દેવવર્ણિનીમ્ ।
ઉપયેમે વિધાનેન મથુરાયાં નૃપાત્મજઃ

ઉગ્રસેનસ્ય પુત્રોઽભૂત્કંસઃ શૂરો મહાબલઃ ।
તયો રથવરં તત્ર ચોદયામાસ સારથિઃ

સમાગતેષુ તેષ્વેવં પથિ રમ્યે શુભાવહે ।
અંતરિક્ષેઽશરીરાવાક્પ્રાહ ગંભીરયા ગિરા

આકાશવાગુવાચ-
અસ્યાસ્તવાષ્ટમો ગર્ભઃ કંસ પ્રાણાન્હરિષ્યતિ

રુદ્ર ઉવાચ-
તચ્છ્રુત્વા હંતુમારેભે કંસોઽપિ ભગિનીં તદા ।
તમબ્રવીત્સુસંરબ્ધં વસુદેવઃ સ્વબુદ્ધિના

વસુદેવ ઉવાચ-
ન હંતવ્યા મહાભાગ ભગિની ધર્મતસ્ત્વયા ।
ગર્ભાનેવ સમુત્પન્નાઞ્જહિ રાજન્મહાબલ

રુદ્ર ઉવાચ-
તથેત્યાહ તદા કંસો વસુદેવં ચ દેવકીમ્ ।
નિબધ્ય સ્વગૃહે રમ્યે સર્વભોગે ન્યવેશયત્

એતસ્મિન્નંતરે દેવિ પાપિભારપ્રપીડિતા ।
જગામ ધરણીદેવી સહસા બ્રહ્મણોંતિકમ્

સમેત્ય જગતામીશં બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્ ।
પ્રાહ ગંભીરયા વાચા ધરણી લોકધારિણી

ધરણ્યુવાચ-।
પ્રજાપતે ન શક્તાસ્મિ ધર્તું લોકાનિમાન્પ્રભો ।
રાક્ષસાઃ પાપકર્માણઃ સંસ્થિતા મયિ સુવ્રત

જગતઃ સકલાન્ધર્માન્વિધ્વંસંતો મહાબલાઃ ।
અધર્મવર્ચ્ચસઃ સર્વે નરાઃ પાપવિમોહિતાઃ

સ્વલ્પમલ્પતરં ધર્મં લોકેઽસ્મિન્ન ચ દૃશ્યતે ।
ધર્મેણૈવ ધૃતા દેવ સત્યશૌચદમેન ચ ।
તસ્માદધર્મસંભૂતં ન લોકં ધર્તુમુત્સહે

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા ધરણીદેવી તત્રૈવાંતરધીયત ।
તતઃ સુરગણાઃ સર્વે બ્રહ્મરુદ્રપુરોગમાઃ

ક્ષીરાબ્ધેરુત્તરં કૂલમધિગમ્ય જગત્પતિમ્ ।
તુષ્ટુવુઃ સ્તુતિભિર્દિવ્યૈર્મુનયશ્ચ મહાતપાઃ ।
તતઃ પ્રસન્નઃ પ્રાહેશઃ સર્વાંસ્તાન્મુનિસત્તમાન્

શ્રીભગવાનુવાચ-
ભો ભો દેવગણાસ્સર્વે કિન્નિમિત્તમિહાગતાઃ ।
રુદ્ર ઉવાચ-
તતઃ પિતામહઃ પ્રાહ દેવદેવં જનાર્દનમ્

બ્રહ્મોવાચ-
દેવદેવ જગન્નાથ પૃથિવી ભારપીડિતા ।
રાક્ષસા બહવો લોકે સમુત્પન્ના દુરાસદાઃ

જરાસંધશ્ચ કંસશ્ચ પ્રલમ્બો ધેનુકાદયઃ ।
દુરાત્માનઃ પ્રબાધંતે સર્વલોકાન્સનાતનાન્

ભારાવતરણં કર્તું પૃથિવ્યાસ્ત્વમિહાર્હસિ ।
રુદ્ર ઉવાચ-
એવમુક્તો હૃષીકેશો બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના ।
પ્રાહ ગંભીરયા વાચા જગતીપતિરવ્યયઃ

શ્રીભગવાનુવાચ-।
અવતીર્યાથ લોકેસ્મિન્યદૂનામન્વયે સુરાઃ ।
અવનીભારમવ્યગ્રમપાસ્યામિ મહાબલાઃ

રુદ્ર ઉવાચ-
એવમુક્તાઃ સુરાસ્સર્વે નમસ્કૃત્વા જનાર્દનમ્ ।
સ્વાન્સ્વાન્લોકાન્સમાસાદ્ય પરેશં તેન્વચિંતયન્ ।
તતો નારાયણીં માયાં પરમેશઃ સમબ્રવીત્

શ્રીભગવાનુવાચ-
હિરણ્યાક્ષસ્ય ષટ્પુત્રાન્સમાનીયાવનીતલે ।
વસુદેવસ્ય પત્ન્યાં તુ દેવક્યાં સન્નિવેશય

અનંતાંશઃ સપ્તમોઽત્ર સંપ્રવિષ્ટસ્તુ માચિરમ્ ।
તસ્યાઃ સપત્ન્યાં રોહિણ્યાં દદસ્વ શુભદર્શને

તતોઽષ્ટમે મમાંશસ્તુ દેવક્યાં સંભવિષ્યતિ ।
નંદગોપસ્ય પત્ન્યાં તુ યશોદાયાં સનાતની

તવાંશભૂતા મહાનિદ્રા વિંધ્યં ગત્વા મહાચલમ્ ।
તત્ર સંપૂજ્યમાના હિ દેવૈરિંદ્ર પુરોગમૈઃ ।
હન્યાદ્દૈત્યાન્મહાવીર્યાઞ્શુંભાસુરપુરોગમાન્

રુદ્ર ઉવાચ-
તથેત્યુક્ત્વા મહામાયા હિરણ્યાક્ષસુતાંસ્તદા ।
પર્યાયેણ ચ દેવક્યાં ષડ્ગર્ભાન્સંન્યવેશયત્

તાઞ્જઘાન તદા કંસો જાતમાત્રાન્મહાબલઃ ।
તતસ્તુ સપ્તમો ગર્ભો હ્યનંતાંશેન ચોદિતઃ

વર્ધમાનં તુ ગર્ભં તં રોહિણ્યાં સમુપાનયત્ ।
ગર્ભસંકર્ષણાત્તસ્યાં જાતઃ સંકર્ષણોઽવ્યયઃ

કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં તુ રોહિણ્યાં પ્રૌષ્ઠપદ્યાં શુભોદયે ।
રોહિણી જનયામાસ પુત્રં સંકર્ષણં પ્રભુમ્

તતસ્તુ દેવકી ગર્ભમાપેદે ભગવાન્હરિઃ ।
આપન્નગર્ભાં તાં દૃષ્ટ્વા કંસો ભયનિપીડિતઃ

તતઃ સુરગણાઃ સર્વે હર્ષનિર્ભરમાનસાઃ ।
તુષ્ટુવુર્દેવકીં તત્ર વિમાનસ્થા નભસ્તલે

તતસ્તુ દશમે માસિ કૃષ્ણે નભસિ પાર્વતિ ।
અષ્ટમ્યામર્દ્ધરાત્રે ચ તસ્યાં જાતો જનાર્દનઃ

ઇંદીવરદલશ્યામઃ પદ્મપત્રાયતેક્ષણઃ ।
ચતુર્ભુજઃ સુંદરાંગો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ

શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કો વનમાલાવિભૂષિતઃ ।
વસુદેવસ્ય જાતોઽસૌ વાસુદેવઃ સનાતનઃ

તં દૃષ્ટ્વા જગતાં નાથં કૃષ્ણમાનકદુંદુભિઃ ।
ઉવાચ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા નમસ્કૃત્ય જગન્મયમ્

વસુદેવ ઉવાચ-
જાતોઽસિ મે જગન્નાથ ભક્તકલ્પતરો પ્રભો ।
ત્વમેવ સર્વદેવાનામનાદિઃ પુરુષોત્તમઃ

ત્વમચિન્ત્યમહદ્ભૂતો યોગિધ્યેયઃ સનાતનઃ ।
મમ પુત્રત્વમાપન્નો ધરણ્યાં ધરણીધર

દૃષ્ટ્વૈતદદ્ભુતં રૂપમૈશ્વરં પુરુષોત્તમ ।
દાનવાઃ પાપકર્માણો ન સહંતે મહૌજસઃ

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યર્થિતઃ સ્તુતસ્તેન પદ્મનાભઃ સનાતનઃ ।
ઉપસંહૃતવાન્રૂપં ચતુર્ભુજસમન્વિતમ્

માનુષેણૈવ ભાવેન દ્વિભુજેન વ્યરોચત ।
યેચાંગરક્ષકાઃ સર્વે દાનવાસ્તત્ર સંસ્થિતાઃ

તે ચાપિ માયયા તસ્યા મોહિતાસ્તમસાવૃતાઃ।
એતસ્મિન્નંતરે દેવમાદાયાનકદુંદુભિઃ

પ્રયયૌ નગરાત્તૂર્ણં સર્વદેવૈરભિષ્ટુતઃ ।
પયોધરે વર્ષમાણે નાગરાજો મહાબલઃ

ફણાસહસ્રેણાચ્છાદ્ય ભક્ત્યા દેવં સમન્વગાત્ ।
તૌ ગોપુરકપાટૌ તુ તત્પાદસ્પર્શનાત્તદા

ભિદ્યમાનૌ સુવિવૃતૌ તત્રસ્થાશ્ચ વિમોહિતાઃ ।
સ્રોતસ્વિની સુપૂર્ણાયા યમુનાપિ મહાત્મનઃ

પ્રવેશાજ્જાનુમાત્રં તુ જલં સા ચાપ્યુપાવહત્ ।
ઉત્તીર્ય યમુનાં સોથાવ્રજત્તત્તીરસંસ્થિતમ્

સંસ્તૂયમાનસ્ત્રિદશૈઃ પ્રવિવેશ યદૂત્તમઃ ।
તત્ર નંદસ્ય પત્ની સા પ્રસૂતા ગોવ્રજે શુભે

વિમોહિતા માયયૈવ સુષુપ્તા તમસા વૃતા ।
તસ્યાસ્તુ શયને દેવં વિનિક્ષિપ્ય સ યાદવઃ ૫૦

તાં કન્યાં સમુપાદાય પ્રયયૌ મથુરાં પુનઃ ।
પત્ન્યૈ દત્વાઽથ તાં બાલામુવાસ સુસમાહિતઃ

રુરોદ બાલભાવાત્સા દેવકીશયનં ગતા ।
અથ બાલાધ્વનિં શ્રુત્વા તદ્ગૃહં સાઙ્ગરક્ષકાઃ

કંસાયાવેદયામાસુર્દેવકીપ્રસવં શુભમ્ ।
કંસસ્તૂર્ણમુપેત્યૈનાં જગ્રાહ બાલિકાં તદા

ચિક્ષેપ ચ શિલાપૃષ્ઠે સાપિ તૂર્ણં વિયત્સ્થિતા ।
તસ્યોત્તમાંગે સ્વપદં દત્વા પૂર્ણમુખાસ્થિતા

ઉવાચાષ્ટભુજાદેવી તદા રાક્ષસપુંગવમ્ ।
દેવ્યુવાચ-
કિં મયાક્ષિપ્તયા મંદ જાતો યસ્ત્વાં વધિષ્યતિ

સર્વસ્ય જગતઃ સ્રષ્ટા ધર્તા હર્તા ચ યઃ પ્રભુઃ ।
અસ્મિન્લોકે સમુત્પન્નઃ સ તે પ્રાણાન્હરષ્યિતિ

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા તેજસા દેવી સહસા પૂરયન્નભઃ ।
જગામ દેવગંધર્વૈઃ સ્તૂયમાના હિમાચલમ્

કંસસ્તદોદ્વિગ્નમનાઃ સમાહૂય સ્વદાનવાન્ ।
પ્રલંબચાણૂરમુખાનુવાચભય પીડિતઃ

કંસ ઉવાચ-
અસ્માદ્ભયાત્સુરગણા ઉપેત્ય ક્ષીરસાગરમ્ ।
આચચક્ષુર્હરેઃ સર્વં રક્ષો વિધ્વંસનં પ્રતિ

તેષાં તુ વચનં શ્રુત્વા ધરણ્યાં ધરણીધરઃ ।
માનુષેણૈવ ભાવેન સમુત્પન્નો હિ સોઽવ્યયઃ

તદદ્ય સર્વે યૂયં વૈ રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ ।
સમુદ્રિક્તબલાન્બાલાન્મારયધ્વમશંકિતાઃ

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યાદિશ્ય તતઃ કંસો વસુદેવં ચ દેવકીમ્ ।
આશ્વાસ્ય મોચયિત્વાથ સ્વવેશ્માંતર્વિવેશ હ ।
વસુદેવસ્તતો ગત્વા નંદવ્રજમનુત્તમમ્

તેન સંપૂજિતસ્તત્ર નિક્ષિપ્ય તનયં મુદા ।
ઉવાચ નંદપત્નીં તાં યશોદાં યદુનંદનઃ

વસુદેવ ઉવાચ-
સુભગે મત્સુતમિમં રોહિણીજઠરોદ્ભવમ્ ।
સ્વપુત્રમિવ રક્ષસ્વ ભિયા કંસાદિહાગતમ્

રુદ્ર ઉવાચ-
તથેત્યાહ તદા તન્વી નંદપત્ની દૃઢવ્રતા ।
લબ્ધ્વૈવ યુગલં પુત્રમુત્પુપોષ મુદાન્વિતા

નિક્ષિપ્ય તનયૌ ગેહં નંદગોપસ્ય યાદવઃ ।
વિશ્રબ્ધઃ પ્રયયૌ તૂર્ણં મથુરાં કંસપાલિતામ્

તતો ગર્ગઃ શુભદિને વસુદેવેન નોદિતઃ ।
નંદગોપવ્રજં ગત્વા તત્રસ્થૈઃ પૂજિતો દ્વિજઃ

વિધિના જાતકં કર્મ કૃત્વા દેવસ્ય ગોકુલે ।
નામ ચાત્રાકરોદ્દિવ્યં પુત્રયોર્વાસુદેવયોઃ

સંકર્ષણો રૌહિણેયો બલભદ્રો મહાબલઃ ।
રામ ઇત્યાદિનામાનિ પૂર્વજસ્યાકરોદ્દિવજઃ

શ્રીધરઃ શ્રીકરઃ શ્રીમાન્કૃષ્ણોઽનંતો જગત્પતિઃ ।
વાસુદેવો હૃષીકેશ ઇત્યાદ્યવરજસ્ય ચ

રામકૃષ્ણાવિતિ ખ્યાતિમસ્મિઁલ્લોકે ગમિષ્યતઃ ।
એવમુક્ત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ સંપૂજ્ય પિતૃદેવતાઃ

સંપૂજ્યમાનો ગોપાલૈરાયયૌ મથુરાં પુનઃ ।
કંસેન પ્રેષિતા રાત્રૌ પૂતનાબાલઘાતિની

વિષલિપ્તં સ્તનં દત્વા કૃષ્ણાયામિતતેજસે ।
કૃષ્ણસ્તુ રાક્ષસીં જ્ઞાત્વા પપૌ ગાઢં સ્તનં ભૃશમ્

પ્રાણૈઃ સહ મહાતેજા રાક્ષસ્યા યદુપુંગવઃ ।
સા વિહ્વલાંગી સહસા વિચ્છિન્નસ્નાયુબંધના

પપાત વેપમાના સા મમાર ચ મહાસ્વના ।
તસ્યાઃ શબ્દેન મહતા પૂરિતં ચ નભસ્તલમ્

ત્રસ્તાઃ સર્વે તતો ગોપા દૃષ્ટ્વા તાં પતિતાં ભુવિ ।
કૃષ્ણં ચ ક્રીડમાનં તં રાક્ષસ્યા મહતોરસિ

સમુદ્વિગ્નાસ્તતસ્તૂર્ણમાદાય તનયં તદા ।
રક્ષોભિયા તદા તસ્મિન્ગોપુરીષેણ મૂર્દ્ધનિ

સંમાર્જયામાસ તદા ગોવાલેન તદાનનમ્ ।
નંદગોપઃ સમભ્યેત્ય સુતમાદાય ભામિનિ

ભગવન્નામભિસ્તસ્ય સર્વાંગેષુ પ્રમાર્જનમ્ ।
કૃત્વા તાં તામસીં ભીમાં બહિર્વિન્યસ્ય ગોવ્રજાત્

દદાહ ગોપવૃંદૈશ્ચ ત્રાસિતૈસ્તત્ર ગોવ્રજે ।
કદાચ્છિકટસ્યાધઃ શયાનો ભગવાન્હરિઃ

પ્રસાર્ય ચરણૌ તત્ર રુરોદ મધુસૂદનઃ ।
તસ્ય પાદપ્રહારેણ શકટં પરિવર્તિતમ્

વિધ્વસ્તકુંભભાડં તદ્વિપરીતં પપાત વૈ ।
તતો ગોપ્યશ્ચ ગોપાશ્ચ દૃષ્ટ્વા તચ્છકટં મહત્

વિસ્મયં પરમં જગ્મુઃ કિમેતદિતિ શંકિતાઃ ।
યશોદા ચ તદા તૂર્ણં બાલં જગ્રાહ વિસ્મિતા

અલ્પેનૈવ હિ કાલેન બાલકૌ તૌ યદૂત્તમૌ ।
વર્દ્ધમાનૌ યશોદાયાઃ સ્તનપાનેન પોષિતૌ

જાનુભ્યામથ હસ્તાભ્યાં રિંગમાણૌ વિરેજતુઃ ।
માયાવી રાક્ષસસ્તત્ર કૃતશ્ચ બટુવેષધૃક્

કૃષ્ણં હંતું સમારબ્ધો વિચચાર મહીતલે ।
જ્ઞાત્વા કૃષ્ણસ્તુ તં રક્ષો નિજઘાન તલેન વૈ

રાક્ષસેનૈવ રૂપેણ નિપપાત મમાર ચ ।
વિચચાર તતઃ સર્વં ગોવ્રજં મધુસૂદનઃ

નવનીતં જહારાશુ ગોપીનાં ચ ગૃહે ગૃહે ।
તદા યશોદા કુપિતા દામ્ના મધ્યે ઉલૂખલે

નિબધ્ય કૃષ્ણં પ્રયયૌ વિક્રેતું ગોરસાદિકમ્ ।
કર્ષમાણસ્તતઃ કૃષ્ણો દામ્ના બદ્ધ ઉલૂખલે

યમલાર્જુનયોર્મધ્યે જગામ ધરણીધરઃ ।
ઉલૂખલેન ગોવિંદઃ પાતયામાસ તૌ દ્રુમૌ

ભગ્નસ્કંધૌ નિપતિતૌ સ્વરેણ ધરણીતલે ।
તેન શબ્દેન મહતા જગ્મુસ્તત્ર મહૌજસઃ

ગોપવૃદ્ધાસ્તતો દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં ગતાઃ ।
યશોદાપિ સમુદ્વિગ્ના વિમુચ્ય ધરણીધરમ્

તં વિસ્મિતં સમાદાય સ્તનં પ્રાદાન્મહાત્મને ।
યસ્મિન્નિબધ્યમાનસ્તુ દામ્ના માત્રા જગત્પતિઃ

તસ્મિન્મહર્ષિભિઃ સર્વૈર્દામોદર ઇતીરિતઃ ।
તૌ તુ કિંનરતાં પ્રાપ્તૌ વિમુક્તૌ યમલાર્જુનૌ

ગોપવૃદ્ધાસ્તતઃ સર્વે નંદગોપપુરોગમાઃ ।
મહોત્પાતમિમં જ્ઞાત્વા સ્થાનાંતરમુપાયયુઃ

વૃંદાવને મનોરમ્યે યમુનાયાસ્તટે શુભે ।
નિવાસં ચક્રિરે રમ્યં ગવાંગોપીજનસ્ય ચ

તત્ર તૌ રામકૃષ્ણૌ તુ વર્દ્ધમાનૌ મહાબલૌ ।
વત્સપાલયુતૌ વત્સાન્પાલયામાસતુસ્તદા

ગોવત્સમધ્યગં કૃષ્ણં બકો નામ મહાસુરઃ ।
બકરૂપેણ તં હંતુમુદ્યુક્તોઽત્ર યદૂત્તમમ્

તં દૃષ્ટ્વા વાસુદેવોઽપિ લોષ્ટમુદ્યમ્ય લીલયા ।
તાડયામાસ પક્ષાંતે પપાતોર્વ્યાં મહાસુરઃ

તતઃ કતિપયાહસ્તુ ગોવત્સાન્પાલયન્વને ।
છાયાયાં જંબુવૃક્ષસ્ય પ્રસુપ્તૌ પલ્લવે મૃદૌ ૧૦૦

એતસ્મિન્નંતરે દેવો બ્રહ્મા દેવગણૈર્વૃતઃ ।
દ્રષ્ટું કૃષ્ણં સમાગમ્ય સુપ્તૌ દૃષ્ટ્વા યદૂત્તમૌ

વત્સાન્ગોપશિશૂન્હૃત્વા જગામ ત્રિદિવં પુનઃ ।
પ્રબુદ્ધૌ તૌ સમાલોક્ય વિનષ્ટાઞ્શિશુવત્સકાન્

ગોવત્સાગોપબાલાશ્ચ ક્વ ગતા ઇતિ વિસ્મિતૌ ।
જ્ઞાત્વા કૃષ્ણસ્તુ તત્કર્મ પ્રજાપતિકૃતં તદા

તથૈવ સસૃજે બાલાન્ગોવત્સાંશ્ચ સનાતનઃ ।
યથાતૂર્ણં યથારૂપં તથૈવ મધુસૂદનઃ

સસર્જ વત્સાન્ગોપાલાનવિતા જગતાં પ્રભુઃ ।
દૃષ્ટ્વા સાયાહ્નસમયે ગાવસ્ત્વેષાં ચ માતરઃ

સ્વાન્સ્વાન્વત્સાનુપાગમ્ય યથાપૂર્વં પ્રવર્તિતાઃ ।
એવં સંવત્સરે કાલે ગતે તત્ર મહાત્મનઃ

પ્રજાપતિઃ પુનસ્તસ્મૈ દદૌ વત્સાન્સબાલકાન્ ।
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા પરિણીય પ્રણમ્ય ચ ।
ભયાદુવાચ ગોવિંદં બ્રહ્મા ત્રિભુવનેશ્વરઃ

બ્રહ્મોવાચ-
નમો નમસ્તે સર્વાત્મંસ્તત્વજ્ઞાનસ્વરૂપિણે ।
નિત્યાનંદસ્વરૂપાય પ્રિયતાત્મન્મહાત્મને

અણુર્બૃહત્સ્થૂલતરરૂપઃ સર્વગતોઽવ્યયઃ ।
અનાદિમધ્યાંતરૂપ સ્વરૂપાત્મન્નમોસ્તુ તે

નિત્યજ્ઞાનબલૈશ્વર્ય વીર્યતેજોમયસ્ય ચ ।
મહાશક્તે નમસ્તુભ્યં પૂર્ણષાડ્ગુણ્યમૂર્તયે

ત્વં વેદપુરુષો બ્રહ્મન્મહાપુરુષએવ ચ ।
શરીરપુરુષત્વસ્ય છંદઃપુરુષ એવ ચ

ચત્વારઃ પુરુષાસ્ત્વં ચ પુરાણઃ પુરુષોત્તમ ।
વિભૂતયસ્તવ બ્રહ્મન્પૃથિવ્યગ્ન્યનિલાદયઃ

તવ વાચા સમુદ્ભૂતૌ ક્ષ્મા વહ્ની જગદીશ્વર ।
અંતરિક્ષં ચ વાયુશ્ચ સૃષ્ટૌ પ્રાણેન તે વિભો

ચક્ષુષા તવ સંસૃષ્ટૌ દ્યૌશ્ચાદિત્યસ્તથાવ્યય ।
દિશશ્ચ ચંદ્રમાઃ સૃષ્ટાઃ શ્રોત્રેણ તવ ચાનઘ

અપાંસ્રાવશ્ચ વરુણો મનસા તે મહેશ્વર ।
ઉક્તે મહતિ મીમાંસે યત્તદ્બ્રહ્મપ્રકાશતે

તથૈવ ચાધ્વરેષ્વેતદેતદેવ મહાવ્રતે ।
છંદોગે યે નભસ્યેતદ્દિવ્યે તદ્વાયુરેવ તત્

આકશ એતદેવેદમોષધીષ્વેવમેવ ચ ।
નક્ષત્રેષુ ચ સર્વેષુ ગ્રહેષ્વેતદ્દિવાકરે

એવંભૂતેષ્વેવમેવ બ્રહ્મેત્યાચક્ષતે શ્રુતિઃ ।
તદેવ પરમં બ્રહ્મ પ્રજ્ઞાતં પરિતોમૃતમ્

હિરણ્મયોઽવ્યયો યજ્ઞઃ શુચિઃ શુચિષદિત્યપિ ।
વૈદિકાન્યભિધેયાનિ તથૈતાન્યસ્ય ન ક્વચિત્

ચક્ષુર્મયં શ્રોત્રમયં છંદોમય મનોમયમ્ ।
વાઙ્મયં પરમાત્માનં પરેશં શંસતિ શ્રુતિઃ

ઇતિ સર્વોપનિષદામર્થસ્ત્વં કમલેક્ષણ ।
સ્તોતું ન શક્તોઽયં ત્વાં તુ સર્વવેદાંતપારગમ્

મહાપરાધમેતત્તે વત્સાપહરણં મયા ।
કૃતં તત્ક્ષમ્યતાં નાથ શરણાગતવત્સલ

મહેશ્વર ઉવાચ-
એવં સ્તુત્વા હરિં વેધાઃ પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
વત્સાન્દત્વા પુનસ્તસ્મૈ પ્રયયૌ સ્વયમાલયમ્

હૃદિ કૃત્વા સદા દેવિ બાલરૂપં હરિં વિધિઃ ।
ઉવાસ ત્રિદશૈઃ સાર્દ્ધં હૃષ્ટપુષ્ટો મહાતપાઃ

કૃષ્ણેન સૃષ્ટા વત્સા વૈ પૂર્વવત્સાસ્તથાર્ભકાઃ ।
અવાપુરૈક્યતાં તત્ર પશ્યતાં ત્રિદિવૌકસામ્

કૃષ્ણસ્તુ વત્સપાલૈર્વૈ પ્રયયૌ નંદગોકુલમ્ ।
તતઃ કતિપયાહસ્સુ ગોપાલૈર્યદુપુંગવઃ

હ્રદં ગત્વાઽથ કાલિંદ્યાસ્તત્રસ્થં સુમહાવિષમ્ ।
સહસ્રશીર્ષબલિનં નાગરાજાનમચ્યુતઃ

નિષ્પિષ્ય ફલસાહસ્રં પાદેનૈકેન લીલયા ।
પ્રાણસંશયમાપન્નં ચકાર મધુસૂદનઃ

સ કાલિયો લબ્ધસંજ્ઞસ્તમેવ શરણં યયૌ ।
રરક્ષ ભગવાન્કૃષ્ણો નાગં ત્યક્તવિષં તદા

વૈનતેયભયાદ્ભીતં સ્વપદેનાંક્ય મૂર્દ્ધસુ ।
હ્રદાદ્વિવાસયામાસ કાલિંદ્યા યદુપુંગવઃ

ત્યક્ત્વા સ તં હ્રદં તૂર્ણં પુત્રદારસમન્વિતઃ ।
નમસ્કૃત્વાથ ગોવિંદં પ્રયયૌ કાલિયસ્તદા

વિષદગ્ધાસ્તુ યે પૂર્વં તત્તીરસ્થાશ્ચ શાખિનઃ ।
કૃષ્ણેન વીક્ષિતાસ્તૂર્ણં ફલિનઃ પુષ્પિણોઽભવન્

અથ કાલેન કૌમારમવાપ્ય મધુસૂદનઃ ।
ગોવૃંદં પાલયામાસ સર્વદેવમયઃ પ્રભુઃ

સ્વસમાનવયોભિસ્તુ ગોપાલૈસ્તુ યદૂત્તમઃ ।
વૃંદાવને મનોરમ્યે સરામો વિચચાર હ

તત્ર હત્વા મહાઘોરં સર્પરૂપં મહાસુરમ્ ।
અપહત્ય મહાકાયં મેરુમંદારગૌરવમ્

ધેનુકસ્ય વનં પ્રાપ્ય તાલહિંતાલગહ્વરમ્ ।
પ્રવિશ્યતદ્વનંરમ્યંફલિતંતાલગહ્વરમ્ ।
ધેનુકં પર્વતાકારં ખરરૂપધરં સદા

પાદૌ ગૃહ્ય સમુત્ક્ષિપ્ય તાલેન વિજઘાન હ ।
તત્ક્ષણાદેવ તત્પાલાસ્તદંતે રેમિરે તદા

નિષ્ક્રમ્ય તદ્વનાત્તૂર્ણં ભાંડીરં વટમાગતાઃ ।
તત્ર તે રામકૃષ્ણાભ્યાં ચિક્રીડુર્બાલલીલયા

ગોપવેષેણ તત્રાગાત્પ્રલંબોનામ રાક્ષસઃ ।
રામં સ્વપૃષ્ઠમારોપ્ય યયૌ તૂર્ણં નભસ્તલમ્

મત્વા તં રાક્ષસં રામો મુષ્ટિના તસ્ય મૂર્દ્ધનિ ।
તાડયામાસ રોષેણ વિહ્વલાંગસ્તતોઽપતત્

રાક્ષસેનૈવ રૂપેણ વિનદન્ભૈરવં સ્વનમ્ ।
ભિન્નશીર્ષતનુસ્તત્ર મમાર રુધિરોક્ષિતઃ

તતઃ પ્રદોષસમયેગોવ્રજે નંદનંદનઃ ।
ઉવાસગોપકન્યાભિઃ ક્રીડન્કૌમોદવર્ચસે

અરિષ્ટનામા દૈત્યેશો ગત્વા તત્ર વૃષાકૃતિઃ ।
કૃષ્ણં હંતું સમાગત્ય જગર્જ ચ મહાસ્વનમ્

તં દૃષ્ટ્વા વિદ્રુતાઃ સર્વે ગોપાલા ભયપીડિતાઃ ।
કૃષ્ણોઽપિ દૃષ્ટ્વા તં રૌદ્રમાગતં દનુજાધિપમ્

તાલવૃક્ષં સમુત્પાટ્ય શૃંગમધ્યે વ્યપીડયત્ ।
સ તુ ભગ્નશિરઃ શૃંગો વમન્વૈ રુધિરં બહુ

પપાત ભીમવેગેન નિનદંસ્ત્યક્તજીવિતઃ ।
ઇત્થં હત્વા મહાકાયમરિષ્ટં દનુજાધિપમ્

આહૂય ગોપબાલાંશ્ચ તત્રૈવોવાસ ગોવ્રજે ।
તતઃ કતિપયાહસ્સુ કેશી નામ મહાસુરઃ

હયકાયેન ગોવિંદં હંતું વ્રજમુપાયયૌ ।
સ ગત્વા ગોવ્રજં રમ્યમુચ્ચૈર્હેષામથાકરોત્

તેન શબ્દેન મહતા પૂરિતં ભુવનત્રયમ્ ।
ભીતાઃ સર્વે સુરગણાઃ શંકમાના યુગક્ષયમ્

તત્રસ્થા મોહિતાઃ સર્વે ગોપાગોપ્યશ્ચ વિહ્વલાઃ ।
લબ્ધસંજ્ઞાસ્તુ તે સર્વે વિદ્રુતાશ્ચ સમંતતઃ ૧૫૦

ગોપ્યસ્તુ શરણં જગ્મુઃ કૃષ્ણં ત્રાહીતિ ચાબ્રુવન્ ।
ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યમિત્યાહ ભક્તવત્સલઃ

સમાશ્વાસ્ય તતસ્તૂર્ણં મુષ્ટિના વાસવાનુજઃ ।
તાડયામાસ શિરસિ તસ્ય દૈત્યસ્ય લીલયા

વિભિન્નદંતનેત્રોઽસૌ વિનનાદ મહાસ્વનમ્ ।
મહાશિલાં સમુત્ક્ષિપ્ય તસ્યાંગે વૈ ન્યપાતયત્

સ તુ ચૂર્ણિતસર્વાંગો નિનદન્ભૈરવં સ્વનમ્ ।
પપાત સહસા ભૂમૌ મમાર ચ મહાસુરઃ

કેશિનં નિહતં દૃષ્ટ્વા દિવિ દેવગણા ભૃશમ્ ।
મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ સાધુસાધ્વિતિ ચાબ્રુવન્

ઇત્થં શિશુત્વે વૈ દૈત્યાન્હરિર્હત્વા બલોત્કટાન્ ।
સ મુમોદ સુખેનૈવ બલરામસમન્વિતઃ

ઇંદીવરદલશ્યામઃ પદ્મપત્રનિભેક્ષણઃ ।
પીતાંબરધરઃ સ્રગ્વી વનમાલાવિભૂષિતઃ

કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસ્કશ્ચિત્રમાલ્યાનુલેપનઃ ।
વિચિત્રાભરણૈર્યુક્તઃ કુંડલાભ્યાં વિરાજિતઃ

આમુક્તતુલસીમાલઃ કસ્તૂરીતિલકાંચિતઃ ।
સુસ્નિગ્ધનીલકુટિલ કબરીકૃતકેશવાન્

બદ્ધૈર્નાનાવિધૈઃ પુષ્પૈર્બર્હિબર્હાવતંસકઃ ।
રક્તારવિંદસદૃશ હસ્તપાદતલાધરઃ

પક્ષમધ્યગશીતાંશુ કલંકભ્રૂલતાનનઃ ।
હારનૂપુરકેયૂરૈઃ કટકાભ્યાં વિરાજિતઃ

વૃંદાવને મહારમ્યે ફલપુષ્પવિરાજિતે ।
રમ્યં નિનાદયન્વેણું તત્રાસ્તે યદુનંદનઃ

અવધીરિત કંદર્પકોટિલાવણ્યમચ્યુતમ્ ।
સર્વાગોપસ્ત્રિયો દૃષ્ટ્વા મન્મથાસ્ત્રેણ પીડિતાઃ

પુરા મહર્ષયઃ સર્વે દંડકારણ્યવાસિનઃ ।
દૃષ્ટ્વા રામં હરિં તત્ર ભોક્તુમૈચ્છત્સુવિગ્રહમ્

તે સર્વે સ્ત્રીત્વમાપન્નાઃ સમુદ્ભૂતાસ્તુ ગોકુલે ।
હરિં સંપ્રાપ્ય કામેન તતો મુક્તા ભવાર્ણવાત્

ક્રોધેનૈવ યથા દૈત્યાઃ સમેત્ય મધુસૂદનમ્ ।
નિધનં પ્રાપ્ય સંગ્રામે હતા મુક્તિમવાપ્નુયુઃ

કામક્રોધૌ નૃણાં લોકે નિરયસ્યૈવ કારણમ્ ।
હરિં સમેત્ય ભાવેન મુક્તા ગોપ્યઃ સુરદ્વિષઃ

કામાદ્ભયાદ્વા દ્વેષાદ્વા યે ભજંતિ જનાર્દનમ્ ।
તે પ્રાપ્નુવંતિ વૈકુંઠં કિં પુનર્ભક્તિયોગતઃ

તસ્ય વેણુધ્વનિં શ્રુત્વા રજન્યાં બલ્લવાંગનાઃ ।
શયનાદુત્થિતાઃ સર્વા વિકીર્ણાંબરમૂર્દ્ધજાઃ

ત્યક્ત્વા પતીન્સુતાન્બધૂંસ્ત્યક્ત્વા લજ્જાં કુલં સ્વકમ્ ।
જગત્પતિં સમાજગ્મુઃ કંદર્પશરપીડિતાઃ

સમેત્ય ગોપ્યઃ સર્વાસ્તુ ભુજૈરાલિંગ્ય કેશવમ્ ।
બુભુજુશ્ચાધરં દેવ્યઃ સુધામૃતમિવામરાઃ

તાભિઃ સર્વાભિરાત્મેશઃ ક્રીડયામાસ ગોવ્રજે ।
તેનાપિ તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વા રેમિરે નિર્ભયા વ્રજે

ઇત્યેવં રમયામાસુરહન્યહનિ કેશવમ્ ।
વૃંદાવને મનોરમ્યે કાલિંદીપુલિને તથા

પાર્વત્યુવાચ-
ધર્મસંરક્ષણાર્થાય જગત્યામવતીર્ય સઃ ।
પરદારાભિગમનં કથં કુર્યાજ્જનાર્દનઃ

રુદ્ર ઉવાચ-
સ્વશરીરે પરેષ્વંગભેદો નાસ્તિ શુભાનને ।
સર્વં જગચ્ચ તસ્યાંગં પૃથગત્ર ન વિદ્યતે

સ્ત્રીપુંભેદો ન વૈ તસ્ય પુરુષસ્ય મહાત્મનઃ ।
નૈસર્ગિકસ્ય ભર્તૃત્વાદાત્મેશત્વાજ્જગત્પતેઃ

તથાપહૃતપાપ્મત્વ સામર્થ્યાદ્વ્યાપિનઃ પ્રભોઃ ।
દોષોઽત્ર નાસ્તિ સુભગે દેવસ્ય પરમાત્મનઃ

વસિષ્ઠ ઉવાચ-
એવમુક્ત્વા તુ ગિરિજાં રુદ્રઃ શ્રીત્રિપુરાન્તકઃ ।
કૃષ્ણસ્યશેષં ચરિતમાખ્યાતું સંપ્રચક્રમે

રુદ્ર ઉવાચ-
શરત્કાલે તુ સંપ્રાપ્તે નંદગોપપુરોગમાઃ ।
ગોપા મહોત્સવં કર્તુમારબ્ધાસ્ત્રિદશાંપતેઃ

તદુત્સવં તુ ગોવિંદો નિવાર્યાથ શતક્રતોઃ ।
ગોવર્દ્ધનાદ્રિરાજસ્ય કારયામાસ વીર્યવાન્

તતઃ ક્રુદ્ધઃ સહસ્રાક્ષો નંદગોપસ્ય ગોવ્રજે ।
વવર્ષ ચ મહાવૃષ્ટિં સપ્તરાત્રં નિરંતરમ્

ગોવર્દ્ધનં સમુત્પાટ્ય મહાશૈલં જનાર્દનઃ ।
ગવાં સંરક્ષણાર્થાય ધારયામાસ લીલયા

તસ્યચ્છાયાં ગિરેઃ પ્રાપ્ય ગોપાગોપ્યશ્ચ સુવ્રતે ।
અવસંશ્ચ સુખેનૈવ હર્મ્યાંતરગતા ઇવ

તતઃ શક્રઃ સહસ્રાક્ષો ભીતઃ સંભ્રાંતચેતસા ।
વારયામાસ તદ્વર્ષં યયૌ નંદસ્ય તદ્વ્રજમ્

કૃષ્ણોઽપિ તં મહાશૈલં યથાપૂર્વં નિવેશયત્ ।
ગોપવૃદ્ધાશ્ચ તે સર્વે નંદગોપપુરોગમાઃ

પરિપૂજ્ય ચ ગોવિંદં પરં વિસ્મયમાયયુઃ ।
તતઃ શતક્રતુર્દેવઃ સમેત્ય મધુસૂદનમ્ ।
તુષ્ટાવ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા

ઇન્દ્ર ઉવાચ-
નમસ્તે પુંડરીકાક્ષ સર્વજ્ઞાતિ ત્રિવિક્રમ ।
ત્રિગુણાતીત સર્વેશ વિશ્વસ્યાત્મન્નમોસ્તુ તે

ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારસ્ત્વમોઙ્કારઃ ક્રતુર્હવિઃ ।
ત્વમેવ સર્વદેવાનાં પિતા માતા ચ કેશવ

અગ્રે હિરણ્યગર્ભસ્ત્વં ભૂતસ્ય સમવર્ત્તત ।
ત્વમેવૈકઃ પતિરસિ પુરુષસ્ત્વં હિરણ્મયઃ

પૃથિવીં દ્યામિમાં દેવ ત્વમેવ ધૃતવાનસિ ।
આત્મદઃ ફલદો યશ્ચ સ્યાદેવં જગદીશ્વર

અવાપ્તં તચ્ચ ત્રિદશૈઃ પ્રકાશં જગતાંપતેઃ ।
અમૃતં ચૈવ મૃત્યુશ્ચ છાયા તવ સનાતન

તસ્મૈ દેવાય ભવતે વિધેમ હવિષા વયમ્ ।
હેમવંત ઇમે યસ્ય સમુદ્ભૂતા હિરણ્મયાઃ

સમુદ્રા રસના યસ્ય વાહસ્તસ્યૈવ કેશવ ।
ઇમા દિશઃ પ્રતિદિશો વાયુર્યસ્ય તવાવ્યય

તસ્મૈ દેવાય ભવતે વિધેમ હવિષા વયમ્ ।
યેન ત્વયા સમારૂઢા પૃથિવી વર્દ્ધતા પુનઃ

સ્વર્લોકઃ સ્તંભિતો યેન ત્વયા બ્રહ્મન્મહેશ્વર ।
ત્વમંતરિક્ષે રજસોવસાનઃ સર્વગોવ્યયઃ

તસ્મૈ દેવાય ભવતે વિધેમ હવિષા વયમ્ ।
યં ક્રંદસિ રાજમાને તપ્તભાસે ગુણાન્વિતે

અભ્યૈક્ષેતાં ચ મનસા અવશ્યં શ્રીશ્ચ સર્વદા ।
યત્રાસ્તિ સૂર ઉદિતો વિભાતિ પરમે પદે

તસ્મૈ દેવાય ભવતે વિધેમ હવિષા વયમ્ ।
યદાપો બૃહતીર્વિશ્વ બ્રહ્મમાયં જનાર્દનાઃ

ગર્ભં દધાનાઃ સર્ગેઽત્ર જનયંતીરઘૌઘકૃત્ ।
સમવર્તત દેવાનામસુરેકોઽવ્યયો વિભુઃ

તસ્મૈ દેવાય ભવતે વિધેમ હવિષા વયમ્ ।
યા આપો મહિના દક્ષં પર્યપશ્યત્પ્રજાપતિમ્ ૨૦૦

યજ્ઞં દધાનાસ્તત્રાદૌ જનયંતીર્હવિઃ પુમાન્ ।
યો દેવેષ્વેક એવાસીદધિદેવઃ પરાત્પરઃ

તસ્મૈ દેવાય ભવતે વિધેમ હવિષા વયમ્ ।
મા નો હિંસીજ્જનિતા યઃ પૃથિવ્યા અવ્યયઃ પુમાન્

યો વા દિવં સત્યધર્મા જજાનાવ્યય ઈશ્વરઃ ।
યશ્ચંદ્રો બૃહતીરપો જજાન સકલં જગત્

તસ્મૈ દેવાય ભવતે વિધેમ હવિષા વયમ્ ।
એતાનિ વિશ્વજાતાનિ બભૂવ પરિતા પ્રભો

ત્વદુત્પન્નપ્રજાધ્યક્ષ ભવિષ્યદ્ભૂતમચ્યુતઃ ।
યજામસ્ત્વાં ચ યત્કામાસ્તન્નો અસ્તુ સમાસતઃ

ત્રયાણાં પતયઃ સ્યામ તવ કારુણ્યવીક્ષણાત્ ।
હિરણ્મયાખ્યઃ પુરુષો હિરણ્યશ્મશ્રુકેશવાન્

આપ્રણખાત્સર્વં હિરણ્યં સવિતા તુ હિરણ્યભાક્ ।
અસૌ સર્વગતો બ્રહ્મા યસ્ત્વાદિત્યે વ્યવસ્થિતઃ

તદ્વૈ દેવસ્ય સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગ ઉત્તમમ્ ।
સદા ધીમહિ તે રૂપં ધિયો યો નઃ પ્રભાતિ હિ

નમસ્તે પુંડરીકાક્ષ શ્રીશ સર્વેશ કેશવ ।
વેદાંતવેદ્ય યજ્ઞેશ યજ્ઞરૂપ નમોસ્તુ તે

નમસ્તે વાસુદેવાય ગોપવેષાય તે નમઃ ।
તત્સર્વધ્વંસનાદેવ અપરાધં મયા કૃતમ્

તત્ક્ષમ્યતાં જગન્નાથ ઘૃણાબ્ધે પુરુષોત્તમ ।
અલ્પેનૈવ હિ કાલેન જહિ કંસં દુરાસદમ્ ।
દેવાનાં હિ હિતં કૃત્વા સુખેવસ્થાય મેદિનીમ્

મહાદેવ ઉવાચ-
ઇતિ સંસ્તુત્ય ગોવિંદં સર્વદેવેશ્વરો હરિઃ ।
સુધામૃતેનાભ્યષિંચદ્દિવ્યાંબરવિભૂષણૈઃ

અર્ચયિત્વા તુ દેવેશં જગામ ત્રિદિવં પુનઃ ।
ગોપવૃદ્ધાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ દૃષ્ટ્વા તત્ર શતક્રતુમ્

તેન તે પૂજિતાશ્ચૈવ પ્રહર્ષમતુલં યયુઃ ।
રામકૃષ્ણૌ મહાવીર્યૌ દિવ્યાભરણભૂષિતૌ

નંદસ્ય ગોવ્રજે રમ્યે સુસુખેનૈવ તસ્થતુઃ ।
એતસ્મિન્નંતરે દેવિ નારદો મુનિસત્તમઃ

સહસા મથુરાં ગત્વા કંસસ્યાંતિકમાવિશત્ ।
રાજ્ઞા સંપૂજિતાસ્તત્ર સમાસીનઃ શુભાસને

સર્વં વિજ્ઞાપયામાસ ચેષ્ટિતં શાર્ઙ્ગિણસ્તદા ।
દેવતાનાં સમુદ્યોગં જન્મ વૈ કેશવસ્ય ચ

તથા ચ વસુદેવેન પુત્રનિક્ષેપણં વ્રજે ।
નિધનં રાક્ષસાનાં ચ સર્પરાજવિવાસનમ્

ધારણં ગિરિવર્યસ્ય શતક્રતુસમાગમમ્ ।
નિવેદયિત્વા કંસસ્ય સર્વં નિરવશેષતઃ

પ્રયયૌ બ્રહ્મભવનં પૂજિતસ્તેન રક્ષસા ।
કંસઃ સમુદ્વિગ્નમના મંત્રિભિઃ પરિવેષ્ટિતઃ

મંત્રયામાસ તૈઃ સાકમાત્મનો નિધનં પ્રતિ ।
તત્ર બુદ્ધિમતાં શ્રેષ્ઠમક્રૂરં ધર્મવત્સલમ્ ।
ઉવાચાત્મહિતં કાર્યં દાનવેંદ્રો મહાબલઃ

કંસ ઉવાચ-
મદ્ભયાત્ત્રિદશાઃ સર્વે શતક્રતુપુરોગમાઃ ।
વિષ્ણોઃ સમીપમાગત્ય ભયાર્ત્તાઃ શરણં ગતાઃ

સ તેષામભયં દત્વા ભગવાન્ભૂતભાવનઃ ।
ઉત્પન્નો દેવકીગર્ભે માં હંતું મધુસૂદનઃ

વસુદેવોઽપિ દુષ્ટાત્મા વંચયિત્વા તુ માં નિશિ ।
પુત્રં નિક્ષિપ્તવાન્ગેહે નંદસ્ય સુદુરાત્મનઃ

બાલેનૈવ દુરાધર્ષો વિજઘાન મહાસુરાન્ ।
માં હંતુમપિ સંનદ્ધો ભવેદેવ ન સંશયઃ

સ તુ હંતું ન વૈ શક્તઃ સેંદ્રૈરપિ સુરાસુરૈઃ ।
ઉપાયેનૈવ હંતવ્યઃ સમાનીય મયા તદા

મદોત્કટૈસ્તુ માતંગૈર્મલ્લૈશ્ચ વરવાજિભિઃ ।
યેનકેનાપ્યુપાયેન હંતું શક્યમિહૈવ તુ

તસ્માત્ત્વં ગોવ્રજં ગત્વા કૃષ્ણં રામં ચ યાદવ ।
સર્વાન્ગોપાલવૃદ્ધાંશ્ચ નંદગોપપુરોગમાન્ ।
ઉપભોક્તું ધનુર્યાગામિહાનય યદૂત્તમ

મહાદેવ ઉવાચ-।
તથેત્યુક્ત્વા યદુશ્રેષ્ઠો રથમારુહ્ય વીર્યવાન્ ।
પ્રયયૌ ગોકુલં રમ્યં કૃષ્ણં સંદર્શનોત્સુકઃ

મહાભાગવતશ્રેષ્ઠો ગવાં મધ્યે વ્યવસ્થિતમ્ ।
દદર્શ કૃષ્ણમક્લિષ્ટમક્રૂરો વિનયાન્વિતઃ

નીલનીરદસંકાશં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ।
પદ્મપત્રં વિશાલાક્ષં દીર્ઘબાહુમનામયમ્

પીતવસ્ત્રેણ સંવીતં સર્વાવયવસુંદરમ્ ।
કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસ્કં રત્નકુંડલશોભિતમ્

તુલસીવનમાલાઢ્યં વન્યપુષ્પાવતંસકમ્ ।
ગોપકન્યાપરિવૃતં દૃષ્ટ્વા તત્ર જનાર્દનમ્

પુલકાંકિતસર્વાંગો હર્ષાશ્રુપ્લુતલોચનઃ ।
અવરુહ્ય રથાત્તસ્માત્પ્રણનામ યદૂદ્વહઃ

હર્ષાત્સમેત્ય ગોપાલં પરિણીય પ્રણમ્ય ચ ।
રક્તારવિંદસદૃશૌ વજ્રચક્રાઙ્કચિહ્નિતૌ

સ્વમૂર્ધ્નિ ધૃત્વા પાદાબ્જૌ પ્રણનામ પુનઃ પુનઃ ।
કૈલાસશિખરાભાસં નીલાંબરધરં પ્રભુમ્

શરત્પૂર્ણેંદુસદૃશં મુક્તાદામવિભૂષિતમ્ ।
બલરામં તતો દૃષ્ટ્વા પ્રણનામ સ યાદવઃ

હર્ષેણોત્થાપ્ય તૌ વીરૌ પરિગૃહ્ય યદૂત્તમૌ ।
ગૃહમાજગ્મતુર્વીરૌ તેનાક્રૂરેણ વૃષ્ણિના

નંદગોપસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા યદુશ્રેષ્ઠં સમાગતમ્ ।
અભિગમ્ય મહાતેજા નિવેશ્ય પરમાસને

અર્ચયામાસ વિધિવદર્ઘ્યપાદ્યાદિભિર્મુદા ।
વસ્ત્રૈઃ સમર્હણૈર્દિવ્યૈરર્ચયામાસ ભક્તિતઃ

અક્રૂરો રામકૃષ્ણાભ્યાં વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ।
પ્રદદૌ નંદગોપાય યશોદાયૈ ચ યાદવઃ

પૃષ્ટ્વા કુશલમવ્યગ્રમાસીનસ્તુ કુશાસને ।
રાજકાર્યાણિ સર્વાણિ સંપૃષ્ટોવાચ બુદ્ધિમાન્

અક્રૂર ઉવાચ-
એષ કૃષ્ણો મહાતેજાસ્સાક્ષાન્નારાયણોઽવ્યયઃ ।
દેવતાનાં હિતાર્થાય સાધૂનાં રક્ષણાય ચ

ભૂભારકવિનાશાય ધર્મસંસ્થાપનાય ચ ।
કંસાદીનાં તુ દૈત્યાનાં સર્વેષાં નિધનાય ચ

સંપ્રાર્થિતઃ સુરગણૈર્મુનિભિશ્ચ મહાત્મભિઃ ।
દેવકીજઠરે જાતઃ પ્રાવૃટ્કાલે મહાનિશિ

ભયાત્કંસસ્ય દેવેશમાનીયાનકદુંદુભિઃ ।
તવ ગેહે તદા રાત્રૌ પુત્રં નિઃક્ષિપ્તવાન્હરિમ્

તસ્મિન્નેવ તુ કાલેઽપિ યશોદા તુ યશસ્વિની ।
કન્યાં માયાંશસંભૂતાં પ્રસૂતા તુ શુભાનનામ્

તયા સંમોહિતં સર્વમિદં વ્રજકુલં શુભમ્ ।
મૂર્ચ્છિતાયા યશોદાયાઃ શયને યદુપુઙ્ગવમ્

કૃષ્ણં નિક્ષિપ્ય તાં કન્યામાદાય સ્વગૃહં યયૌ ।
તાં તુ નિક્ષિપ્ય દેવક્યાઃ શયને બહિરાગમત્

સા રુરોદ તતઃ ક્ષિપ્ર દેવકીશયને સ્થિતા ।
તચ્છ્રુત્વા સહસા કંસઃ કન્યામાદાય સુવ્રત ૨૫૦

ભ્રામયિત્વા શિલાપૃષ્ઠે ચિક્ષેપોત્પત્ય વીર્યવાન્ ।
સમુત્થાય ચ સા કન્યા સાયુધાષ્ટભુજાન્વિતા ।
ગગનસ્થા રુષા કંસં પ્રાહ ગંભીરયા ગિરા

કન્યોવાચ-
યોઽનંતઃ સર્વદેવાનામીશ્વરઃ પુરુષોત્તમઃ ।
યાતસ્તવ વધાર્થાય ગોવ્રજે દાનવાધમ

અક્રૂર ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા સા મહામાયા હિમવંતં સમાયયૌ ।
તદાપ્રભૃતિ દુષ્ટાત્મા ભયાદુદ્વિગ્નમાનસઃ

દાનવાન્પ્રેષયામાસ નિધનાય મહાત્મનઃ ।
બાલેનૈવ હતાઃ સર્વે લીલયાનેન ધીમતા

અત્યદ્ભુતાનિ કર્માણિ કૃતવાન્પરમેશ્વરઃ ।
ગોવર્દ્ધનાદિધરણં નાગરાજવિવાસનમ્

સમાગમં મહેંદ્રસ્ય નિધનં સર્વરક્ષસામ્ ।
શ્રુત્વા દેવર્ષિણા ખ્યાતમતીવ ભયપીડિતઃ

ઇતો નીત્વા મહાબાહૂ રામકૃષ્ણૌ દુરાસદૌ ।
મદોત્કટૈર્મહાનાગૈર્મલ્લૈર્વા હંતુમુદ્યતઃ

કૃષ્ણસ્યાનયનાર્થાય પ્રેરયામાસ મામિહ ।
વસુદેવસ્ય દુષ્ટાત્મા નિગ્રહં કૃતવાનસૌ

એતત્સર્વં સમાખ્યાતં ચેષ્ટિતં સુદુરાત્મનઃ ।
ઉપભોક્તું ધનુર્યાગં યૂયં સર્વે વ્રજૌકસઃ

દધ્યાજ્યાદિગૃહીત્વા વૈ શ્વોભૂતે ગંતુમર્હથ ।
સહિતા રામકૃષ્ણાભ્યાં ગોપાઃ સર્વે તદંતિકમ્

કૃષ્ણેન નિહતઃ કંસો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
પરિત્યજ્ય ભયં તસ્માદ્ગમિષ્યધ્વં નૃપાજ્ઞયા

ઈશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા સ તદાક્રૂરસ્તૂષ્ણીમાસીત્સુબુદ્ધિમાન્ ।
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દારુણં રોમહર્ષણમ્

નંદગોપમુખાઃ સર્વે ગોપવૃદ્ધા ભયાતુરાઃ ।
અભાષિરે મહાદુઃખસાગરે શોકમોહિતાઃ

તાનાશ્વાસ્ય હરિસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા કમલલોચનઃ ।
ન ભીઃ કાર્યેતિ સંપ્રાહ રાક્ષસં પ્રતિ વીર્યવાન્

વિનાશાય પ્રયાસ્યામિ કંસસ્યાસ્ય દુરાત્મનઃ ।
મથુરાં સહ રામેણ ભવદ્ભિઃ સહ સંગતઃ

તત્ર હત્વા દુરાત્માનં કંસં દાનવપુંગવમ્ ।
સર્વાંશ્ચ રાક્ષસાન્હત્વા પાલયિષ્યામિ મેદિનીમ્

તસ્માચ્છોકં પરિત્યજ્ય ગચ્છધ્વં મથુરાં પુરીમ્ ।
એવમુક્તાસ્તુ હરિણા ગોપાનંદપુરોગમાઃ

મુહુર્મુહુઃ પરિષ્વજ્ય મૂર્દ્ધઘ્રાણં પ્રચક્રિરે ।
અપ્રમેયાનિ કર્માણિ વિચાર્ય સુમહાત્મનઃ

અક્રૂરવચનાચ્ચૈવ ગોપાઃ સર્વે ગતવ્યથાઃ ।
દુગ્ધદધ્યાજ્યયુક્તાનિ શુચીનિ વિવિધાનિ ચ

પક્વાન્નાનિ સુહૃદ્યાનિ સ્વાદૂનિ મધુરાણિ ચ ।
અક્રૂરાય દદૌ સૌમ્યં યશોદા ભોજનં બહુ

સહિતો રામકૃષ્ણાભ્યાં નંદાદ્યૈર્ગોપસત્તમૈઃ ।
સુહૃદ્ભિર્બાલવૃદ્ધૈશ્ચ ભવને સમલંકૃતે

દત્તં યશોદયા સૌમ્યં ભોજનં કલુષાપહમ્ ।
બુભુજે યાદવશ્રેષ્ઠો હ્યન્નં રોગાપહં શુભમ્

ભોજયિત્વા યથાન્યાયં દત્ત્વા ચ મનમંભસા ।
સકર્પૂરં સતાંબૂલં દદૌ તસ્મૈ દૃઢવ્રતા

અસ્તંયાતે દિનકરે સંધ્યામન્વાસ્ય યાદવઃ ।
સહિતો રામકૃષ્ણાભ્યાં ભુક્ત્વા ક્ષીરાન્નમુત્તમમ્

તાભ્યામેવ તદાક્રૂરઃ શયનં સમુપાવિશત્ ।
તસ્મિંસ્તુ ભવને શ્રેષ્ઠે રમ્યે દીપવિરાજિતે

શ્લક્ષ્ણે વિચિત્રપર્યંકે નાનાપુષ્પવિરાજિતે ।
તસ્મિન્શેતે હરિઃ કૃષ્ણઃ શેષે નારાયણો યથા

તં દૃષ્ટ્વા સહસાઽક્રૂરો હર્ષાશ્રુપુલકાંકિતઃ ।
વિહાય તામસીં નિદ્રાં સુશ્રેયઃ સમુદીક્ષ્ય વૈ

પાદસંવાહનં વિષ્ણોશ્ચક્રે ભાગવતોત્તમઃ ।
એતાવતા મે સાફલ્યં જીવિતં ચ સુજીવિતમ્

ઇદં ત્રૈલોક્યમૈશ્વર્યમિદં વૈ સુખમુત્તમમ્ ।
ઇદં રાજ્યમિદં ધર્મ્યમિદં મોક્ષસુખં પરમ્

ન શક્યં મનસા સ્મર્તું શિવબ્રહ્માદિદૈવતૈઃ ।
સનકાદ્યૈર્મુનીંદ્રૈસ્તુ વસિષ્ઠાદ્યૈર્મહર્ષિભિઃ

તચ્છ્રીશસ્ય પદદ્વંદ્વં શરદંબુરુહોજ્જ્વલમ્ ।
સંસ્પૃષ્ટમિંદિરા લક્ષ્મ્યા કરાભ્યાં સુસુખં પરમ્

દિષ્ટ્યા લબ્ધં મયા વિષ્ણોઃ શ્રીપાદાબ્જયુગં શુભમ્ ।
વ્યતીતા સા ક્ષણાદ્રાત્રિસ્તબ્રહ્માનંદગૌરવાત્

તતઃ પ્રભાતે વિમલે દિવિ દેવગણોત્તમૈઃ ।
સંસ્તૂયમાનો બુબુધે તસ્માત્તુ શયનાદ્ધરિઃ

ઉપસ્પૃશ્ય યથાન્યાયં સહ રામેણ ધીમતા ।
પપાત પાદયોર્માતુઃ પ્રયાણં ચાભ્યરોચયત્

સમુત્થાપ્ય યશોદા તુ દુઃખહર્ષસમન્વિતા ।
અશ્રુપૂર્ણમુખી પુત્રૌ પ્રેમ્ણા સંપરિષસ્વજે

આશિષં પ્રદદૌ દેવી તનયાભ્યાં દૃઢવ્રતા ।
વિસસર્જ મહાવીરૌ સમાલિઙ્ગ્ય મુહુર્મુહુઃ

અક્રૂરોઽપિ યશોદાયૈ પ્રણમ્ય પ્રાહ સાંજલિ

અક્રૂર ઉવાચ-
પ્રયાસ્યામિ મહાભાગે પ્રસાદં કુરુ મેઽનઘે ।
એષ કૃષ્ણો મહાબાહુઃ કંસં હત્વા મહાબલમ્

સર્વસ્ય જગતો રાજા ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
તસ્માચ્છોકં પરિત્યજ્ય સુખી ભવ વરાનને

ઈશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યુક્તયા તયાઽક્રૂરો વિસૃષ્ટો યદુસત્તમઃ ।
સહિતો રામકૃષ્ણાભ્યામારુરોહ રથોત્તમમ્

પ્રયયૌ મથુરાં શીઘ્રં સ્તૂયમાનોઽપ્સરોગણૈઃ ।
નંદગોપમુખાઃ સર્વે ગોપવૃદ્ધાસ્તમન્વયુઃ

પુનર્ગૃહીત્વા દધ્યાજ્યં ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ।
તં પ્રયાંતં હરિં દૃષ્ટ્વા ગોકુલાદ્ગોપયોષિતઃ

અનુજગ્મુર્વિનિષ્ક્રાંતં રથસ્થં મધુસૂદનમ્ ।
નિવર્ત્તયામાસ હરિસ્તાઃ સર્વા ગોપયોષિતઃ

શોકસંતપ્તહૃદયા વિલેપુઃ કમલેક્ષણમ્ ।
હા કૃષ્ણ કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ ગોવિંદેત્યરુદન્મુહુઃ

અશ્રુપૂર્ણેક્ષણાદીના રુદંત્યસ્તત્ર સંસ્થિતાઃ ।
અથાક્રૂરો રથં દિવ્યં ચોદયામાસ ગોવ્રજાત્

સહિતો રામકૃષ્ણાભ્યાં મથુરાં પ્રતિ યાદવઃ ।
ઉત્તીર્ય યમુનાં શીઘ્રં કૂલે સ્થાપ્ય રથોત્તમમ્

અવરુહ્ય રથાત્તસ્માત્સ્નાતું તત્રોપચક્રમે ।
તથા ચાવશ્યકં કર્તું નિમજ્જ્યાથ જલે શુભે

તત્રાઘમર્ષણં સમ્યગ્જપન્ભાગવતોત્તમઃ ।
દદર્શ તૌ જલે તત્ર રામકૃષ્ણૌ શુભાન્વિતૌ

શરત્કોટીંદુસંકાશં નીલાંબરધરં પ્રભુમ્ ।
દિવ્યચંદનદિગ્ધાંગં મૌક્તિકાભરણચ્છવિમ્

રક્તારવિંદનયનં પુડંરીકાવતંસકમ્ ।
રામં દદર્શ કૃષ્ણં ચ નીલનીરદસન્નિભમ્ ૩૦૦

દિવ્યપીતાંબરધરં પુંડરીકાયતેક્ષણમ્ ।
હરિચંદનલિપ્તાંગં નાનારત્નવિભૂષિતમ્

દૃષ્ટ્વા તત્ર યદુશ્રેષ્ઠો વિસ્મયં પરમંગતઃ ।
ઉત્થાય સ્યંદને તત્ર તૌ દદર્શ મહાબલૌ

પુનરપ્યત્ર નિર્મજ્જ્ય જપન્મંત્રદ્વયં હરિમ્ ।
સુધાબ્ધૌ શેષપર્યંકે રમયા સહિતં હરિમ્

સનકાદ્યૈસ્તૂયમાનં સર્વૈર્દેવૈરુપાસિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તસ્મિન્જલે દેવં વિસ્મયં પરમં યયૌ ।
તુષ્ટાવાથ યદુશ્રેષ્ઠો હરિં સર્વગમીશ્વરમ્

અક્રૂર ઉવાચ-
કાલાત્મને નમસ્તુભ્યમનાદિનિધનાય ચ ।
અવ્યક્તાય નમસ્તુભ્યમવિકારાય તે નમઃ

ભૂતભર્ત્રે નમસ્તુભ્યં ભૂતવ્યાઘ્ર નમો નમઃ ।
નમસ્તે સર્વભૂતાનાં નિયન્ત્રે પરમાત્મને

વિકારાયાવિકારાય પ્રત્યક્ષપુરુષાય ચ ।
ગુણભર્ત્રે નમસ્તુભ્યં નિયમાય નમો નમઃ

દેશકાલાદિનિર્ભેદરહિતાય પરાત્મને ।
અનંતાય નમસ્તુભ્યમચ્યુતાય નમો નમઃ

ગોવિંદાય નમસ્તુભ્યં ત્રયીનાથાય શાર્ઙ્ગિણે ।
નારાયણાય વિશ્વાય વાસુદેવાય તે નમઃ

વિષ્ણવે પુરુરૂપાય શાશ્વતાય નમો નમઃ ।
પદ્મનેત્રાય નિત્યાય શંખચક્રધરાય ચ

ઉદ્યત્કોટિરવિપ્રખ્ય ભૂષણાંચિત વર્ચસે ।
હરયે સર્વલોકાનામીશ્વરાય નમો નમઃ

સવિત્રે સર્વજગતાં બીજાય પરમાત્મને ।
સંકર્ષણાય કૃષ્ણાય પ્રદ્યુમ્નાય નમો નમઃ

અનિરુદ્ધાય ધાત્રે ચ વિધાત્રે વિશ્વયોનયે ।
સહસ્રમૂર્ત્તયે તુભ્યં બહુમૂર્દ્ધાંઘ્રિબાહવે

સહસ્રનામ્ને નિત્યાય પુરુષાય નમો નમઃ ।
નમસ્તે નાગપર્યંકશાયિને સૌમ્યરૂપિણે

કેશવાય નમસ્તુભ્યં પીતવસ્ત્રધરાય ચ ।
લક્ષ્મીઘનકુચાશ્લેષ વિમર્દોજ્જ્વલવર્ચસે ।
શ્રીધરાય નમસ્તુભ્યં શ્રીશાયાનંતરૂપિણે

ઈશ્વર ઉવાચ-
સ્નાનકાલે પઠેદ્યસ્તુ દેવં ધ્યાયન્સનાતનમ્ ।
ઇમં સ્તવં નરો ભક્ત્યા મહદ્ભિર્મુચ્યતે હ્યઘૈઃ

સર્વતીર્થફલં પ્રાપ્ય વિષ્ણુસાયુજ્યમાપ્નુયાત્ ।
એવમંતર્જલે દેવં સ્તુત્વા ભાગવતોત્તમઃ

અર્ચયામાસ સ જલૈઃ કુસુમૈશ્ચ સુગંધિભિઃ ।
કૃતકૃત્યસ્તદાક્રૂરો નિર્ગત્ય યમુનાજલાત્

સમેત્ય રામકૃષ્ણૌ તુ પ્રણનામ શુભાન્વિતઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ ગોવિંદો વિનીતં વિસ્મિતં હરિઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ-
કિમાશ્ચર્યં જલે તસ્મિન્દૃષ્ટવાનસિ યાદવ ।
ઈશ્વર ઉવાચ-
અક્રૂરસ્તુ યદુશ્રેષ્ઠં પ્રાહ કૃષ્ણં સુતેજસમ્

અક્રૂર ઉવાચ-
તવ સર્વગતસ્યેશ મહિમ્નો જગતઃ પ્રભો ।
કિમાશ્ચર્યં હૃષીકેશ જગત્સર્વં ત્વમેવ હિ

ત્વમાપસ્ત્વં નભો વહ્નિસ્ત્વં ભૂમિરનિલસ્તથા ।
ચતુર્વિધમિમં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્

ત્વત્તો નાન્યદ્વાસુદેવ જીમૂતાદમૃતં યથા ।
ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારસ્ત્વમોંકારો હવિસ્તથા

ત્વમેવ સર્વદેવાનામીશ્વરઃ શાશ્વતોઽવ્યયઃ ।
નાકારણાત્કારણાદ્વા કરણાકારણાત્પરઃ

ધર્મત્રાણાય દેવેશ શરીરગ્રહણં તવ ।
મત્સ્યકૂર્મવરાહાદિ વૈભવત્વમુપાગતઃ

પાસિ સર્વમિમં લોકં ત્વમેવ ત્વન્મયં વિભો

ઈશ્વર ઉવાચ-
ઇતિ સંસ્તુત્ય ગોવિંદં પ્રણમ્ય જગતાં પતિમ્ ।
આરુરોહ રથં દિવ્યં તાભ્યાં સહ યદૂત્તમઃ

તતસ્તૂર્ણં સમાસાદ્ય મથુરાં દેવનિર્મિતામ્ ।
રામકૃષ્ણૌ પુરદ્વારિ નિવેશ્યાંતઃપુરં યયૌ

તયોરાગમનં તસ્ય નિવેદ્ય નૃપતેસ્તદા ।
રાજ્ઞા સંપૂજિતસ્તેન તતઃ સ્વગૃહમાવિશત્

અથ સાયાહ્નસમયે રામકૃષ્ણૌ મહાબલૌ ।
પરસ્પરં કરૌ ગૃહ્ય મથુરાયાં સમાગતૌ

ગછન્તૌ ચ મહાવીર્યૌ રાજમાર્ગે યદૂત્તમૌ ।
દદૃશતુર્મહાત્માનૌ રજકં વસ્ત્રરંજકમ્

દિવ્યવસ્ત્રવૃતં રાજગેહમાયાંતમચ્યુતઃ ।
યયાચે તાનિ વસ્ત્રાણિ સહ રામેણ વીર્યવાન્

ન દત્તવાંસ્તદા તસ્મૈ રુષા વૈ વસ્ત્રરંજકઃ ।
બહૂનિ કટુવાક્યાનિ પ્રાહ તત્રાધ્વનિ સ્થિતઃ

તાડયામાસ તં કૃષ્ણસ્તલેનૈવ મહાબલઃ ।
તત્રૈવ નિહતો માર્ગે વમન્વૈ રુધિરં બહુ

તાનિ વસ્ત્રાણિ રમ્યાણિ ગોપાલૈઃ સહ બાંધવૈઃ ।
ધારયામાસતુર્વીરૌ યથાહં રામકેશવૌ

માલાકારગૃહં પ્રાપ્ય તેન દૃષ્ટૌ નમસ્કૃતૌ ।
સુગંધિભિર્દિવ્યપુષ્પૈઃ પૂજ્યમાનૌ મુદાન્વિતૌ

દદતુસ્તૌ વરં તસ્મૈ વાંછિતં યદુપુંગવૌ ।
સમાગતૌ પુનર્વીથ્યામાયાંતીં ચ શુભાનનામ્

કુબ્જાં સ્ત્રિયં મહાભાગૌ ધૃતચંદનભાજનામ્ ।
વક્રાંગપૃષ્ઠાં વનિતાં દૃષ્ટ્વા ગંધમયાચતમ્

પ્રહસંતી તદા તાભ્યાં દદૌ ચંદનમુત્તમમ્ ।
આદાય ચંદનં દિવ્યમુપલિપ્ય યથેચ્છયા

તસ્યૈકાંતતરં રૂપં દત્ત્વાઽધ્વનિ સમાગતૌ ।
નિરીક્ષ્યમાણૌ યોષિદ્ભિઃ સુકુમારૌ શુભાનનૌ

વિવેશતુર્મહાત્માનૌ યજ્ઞશાલાં સહાનુગૈઃ ।
દૃષ્ટ્વા સમર્ચિતં દિવ્યં કાર્મુકં તત્ર કેશવઃ

લીલયૈવ ગૃહીત્વાઽથ બભંજ મધુસૂદનઃ ।
બિભજ્યમાનં તચ્ચાપં શ્રુત્વા કંસઃ સુવિહ્વલઃ

આહૂય મલ્લાન્સૂતાંસ્તુ પ્રમુખાન્દૈત્યપુંગવાન્ ।
વિમૃશ્ય મંત્રિભિઃ પ્રાહ ચાણૂરં દૈત્યપુંગવઃ

કંસ ઉવાચ-
રામકૃષ્ણૌ સમાયાતૌ સર્વ દૈત્યવિનાશકૌ ।
પ્રભાતે મલ્લયુદ્ધેન હન્યતામવિશંકયા

યેનકેનાપ્યુપાયેન હંતવ્યૌ બલદર્પિતૌ ।
મદોત્કટૈર્ગજૈર્વાપિ મલ્લમુખ્યૈશ્ચ યત્નતઃ

ઈશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યાદિશ્ય તતો રાજા સાનુજઃ સચિવૈઃ સહ ।
આરુરોહ ભયાત્તૂર્ણં દિવ્યપ્રાસાદમૂર્દ્ધનિ

દ્વારેષુ સર્વમાર્ગેષુ ગજાન્મત્તાનયોજયત્ ।
મલ્લાન્મદોત્કટાન્નાગાન્સ્થાપયામાસ સર્વતઃ

જ્ઞાત્વા કૃષ્ણોઽપિ તત્સર્વં સહ રામેણ ધીમતા ।
ઉવાસ રજનીં તત્ર યજ્ઞગેહે સહાનુગૈઃ

તતો રજન્યાં વ્યુષ્ટાયાં પ્રભાતે વિમલે સતિ ।
શયનાદુત્થિતૌ વીરૌ રામકૃષ્ણૌ કૃતોદકૌ

સ્વલંકૃતૌ ચ તૌ ભુક્ત્વા સંગ્રામાભિમુખોત્સુકૌ ।
વિનિર્ગતૌ ગૃહાત્તસ્માત્સિંહાવિવ મહાગુહાત્ ૩૫૦

રાજદ્વારિ સ્થિતં નાગં હિમાદ્રિશિખરોપમમ્ ।
નામ્ના કુવલયાપીડં કંસસ્ય જયવર્દ્ધનમ્

દેવકુંજરદર્પઘ્નં મહાકાયં મદોત્કટમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તં ચ મહાનાગં પંચાસ્ય ઇવ કેશવઃ

કરેણૈવ કરં ગૃહ્ય સમ્યગુત્પ્લુત્ય લીલયા ।
ભ્રામયિત્વાથ ચિક્ષેપ ધરણ્યાં ધરણીધરઃ

સ તુ ચૂર્ણિતસર્વાંગો નિનદન્ભૈરવં સ્વનમ્ ।
પપાત સહસા ભૂમૌ મમાર ચ મહાગજઃ

હત્વા દંતૌ સમુત્પાટ્ય ગૃહીત્વા રામકેશવૌ ।
મલ્લૈરાયોધનં કર્તું રંગં વિવિશતુસ્તદા

તત્રસ્થા દાનવા દૃષ્ટ્વા ગોવિંદસ્ય પરાક્રમમ્ ।
ભીતાઃ પ્રવિદ્રુતાઃસર્વે રાજ્ઞોંતઃપુરમાયયુઃ

કપાટૌ સુદૃઢૌ બધ્વા તત્ર તસ્થુઃ સહસ્રશઃ ।
દૃઢબંધકપાટાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણસ્તુ લીલયા

તાડયિત્વા પદેનૈવ પાતયામાસ વીર્યવાન્ ।
તૌ ભગ્નૌ પાતિતૌ તત્ર સેનાનીકે વ્યવસ્થિતે

તત્રસ્થા નિહતાઃ સર્વે ચૂર્ણિતાંગશિરોધરાઃ ।
તતઃ પ્રવિશ્ય ભવનં કંસસ્યાસ્ય મહાબલૌ

ભ્રામયંતૌ મહાભાગ શૃંગૌ પીનૌ રણોત્સુકૌ ।
દદૃશાતે મહાત્માનૌ મલ્લૌ ચાણૂરમુષ્ટિકૌ

કંસોઽપિ દૃષ્ટ્વા ગોવિંદં રામં ચ સુમહાબલમ્ ।
ભયમાવિશ્ય ચાણૂરં પ્રાહ મલ્લવરં તદા

કંસ ઉવાચ-
અસ્મિન્નવસરે મલ્લ જહિ ગોપાલબાલકૌ ।
વિભજ્ય તવ રાજ્યાર્દ્ધમહં દાસ્યામ્યયત્નતઃ

ઈશ્વર ઉવાચ-
તસ્મિન્નવસરે કૃષ્ણો મલ્લાભ્યાં દૃશ્યતે મહાન્ ।
મધ્યે વને ચ સંગ્રામે મહામેરુરિવાપરઃ

કંસસ્ય દૃષ્ટિવિષયે સંવર્ત્તાગ્નિરિવાચ્યુતઃ ।
સ્ત્રીણાં ચ સાક્ષાન્મદનઃ પિત્રોઃ શિશુરિવાપરઃ

ત્રિદશાનાં હરિરિવ ગોપાલાનાં સખા યથા ।
બહુરૂપેણ દદૃશુસ્તત્ર સર્વગતં હરિમ્

વસુદેવસ્તથાઽક્રૂરો નંદગોપો મહામતિઃ ।
અન્યં પ્રાસાદમારુહ્ય દદૃશુઃ કદનં મહત્

સ્ત્રીભિરંતઃપુરસ્થાભિર્દેવકી તત્ર સંસ્થિતા ।
મુખં પુત્રસ્ય દદૃશે સાશ્રુપૂર્ણેક્ષણા શુભા

તાભિરાશ્વાસિતા દેવી ભવનાંતરમાવિશત્ ।
તતો દેવગણાઃ સર્વે વિમાનસ્થા નભસ્તલે

તુષ્ટુવુર્જયશબ્દેન પુંડરીકાક્ષમચ્યુતમ્ ।
જહિ કંસમિતિ પ્રાહુરુચ્ચૈર્દેવા મરુદ્ગણાઃ

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર તૂર્યઘોષનિનાદિતે ।
આસેદતુર્મહામલ્લૌ યદુસિંહૌ મહાબલૌ

ચાણૂરેણ તુ ગોવિંદો મુષ્ટિકેન હલાયુધઃ ।
યુયુધાતે મહાત્માનૌ નીલશ્વેતાદ્રિ સન્નિભૌ

મલ્લયુદ્ધવિધાનેન મુષ્ટિભિઃ પાદતાડનૈઃ ।
બભૂવ કદનં ઘોરં દેવાનાં ચ ભયાવહમ્

ચાણૂરેણ ચિરં કાલં ક્રીડિત્વાઽથ જનાર્દનઃ ।
નિષ્પિષ્ય ગાંત્રં મલ્લસ્ય પાતયામાસ લીલયા

સ પપાત મહીપૃષ્ઠે સંવમન્રુધિરં બહુ ।
મમાર ચ મહામલ્લો દેવદાનવદુઃખદઃ

મુષ્ટિકેન તથા રામશ્ચિરકાલમયુધ્યત ।
મુષ્ટિભિસ્તાડયામાસ તસ્ય વક્ષસિ વીર્યવાન્

ભિન્નાસ્થિ સ્નાયુબંધોઽસૌ પપાત ધરણીતલે ।
તતસ્તુ દુદ્રુવુઃ સર્વે મલ્લા દૃષ્ટ્વા પરાક્રમમ્

કંસો મહદ્ભયં તીવ્રમાવિશદ્વેદનાતુરઃ ।
એતસ્મિન્નંતરે વીરૌ રામકૃષ્ણૌ દુરાસદૌ

આરોહતુર્મહાત્માનૌ ચૈત્યપ્રાસાદમૂર્જિતમ્ ।
તાડયિત્વા તલેનૈવ કંસં મૂર્ધ્નિ જનાર્દનઃ

અપાતયદ્ધરા પૃષ્ઠે પ્રાસાદશિખરાદ્ધરિઃ ।
સ તુ નિર્ભિન્નસર્વાંગો ધરણ્યાં ત્યક્તજીવિતઃ

કૃષ્ણેન નિહતે કંસે રામોઽપિ સુમહાબલઃ ।
તસ્યાનુજં સુનામાનં મુષ્ટિનૈવ જઘાન હ

ધરણ્યાં પાતયામાસાનુજં ચ ધરણીધરઃ ।
હત્વા કંસં દુરાત્માનં સાનુજં રામકેશવૌ

પિત્રોઃ સમીપમાગમ્ય ભક્ત્યા ચૈવ પ્રણેમતુઃ ।
દેવકીવસુદેવશ્ચ પરિષ્વજ્ય મુહુર્મુહુઃ

સ્નેહેન મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાણં ચક્રતુઃ પુત્રલાલસૌ ।
તયોરુપરિ દેવક્યાઃ સ્તનૌ ક્ષીરં વવર્ષતુઃ

તત આશ્વાસ્ય પિતરૌ રામકૃષ્ણૌ બહિર્ગતૌ ।
એતસ્મિન્નંતરે દેવિ દેવદુંદુભયો દિવિ

વિનેદુઃ પુષ્પવર્ષાણિ વવૃષુસ્ત્રિદશેશ્વરાઃ ।
સ્તુત્વા મરુદ્ગણૈર્દિવ્યૈર્નમસ્કૃત્ય જનાર્દનમ્

પરં હર્ષમનુપ્રાપ્ય લોકાન્સ્વાન્સ્વાન્ પ્રપેદિરે ।
નંદગોપં નમસ્કૃત્ય ગોપવૃદ્ધાંશ્ચ કેશવઃ

રામેણ સહ ધર્માત્મા મુદા સંપરિષસ્વજે ।
બહુરત્નધનં તસ્મૈ દદૌ પ્રીત્યા જનાર્દનઃ

સર્વાંસ્તાન્ગોપવૃદ્ધાંશ્ચ વસ્ત્રૈરાભરણાદિભિઃ ।
બહુભિર્ધનધાન્યૈશ્ચ પૂજયામાસ કેશવઃ

વિસૃષ્ટાસ્તેન કૃષ્ણેન નંદગોપપુરોગમાઃ ।
પ્રયયુર્ગોવ્રજં દિવ્યં હર્ષશોકસમન્વિતાઃ

માતામહં સમાસાદ્ય રામકૃષ્ણૌ દુરાસદૌ ।
બંધાદ્વિમોચયિત્વાથ સમાશ્વાસ્ય મુહુર્મુહુઃ

ચક્રે તસ્યાભિષેકં તુ તદ્રાજ્યે મધુસૂદનઃ ।
અકારયદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠૈઃ સ કંસસ્યોર્ધ્વદૈહિકમ્

અક્રૂરપ્રમુખાન્રાજ્યે સંસ્થાપ્ય યદુપુંગવાન્ ।
રાજાનમુગ્રસેનં તુ કૃત્વા ધર્મેણ મેદિનીમ્ ।
પાલયામાસ ધર્માત્મા વસુદેવસુતો હરિઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે શ્રીકૃષ્ણચરિતે કંસવધોનામ પંચચત્વારિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ