Padma Purana · Chapter 6.242

rudra uvāca-
svāyambhuvo manuḥ pūrvaṃ dvāśārṇaṃ mahāmanum /
jajāpa gomatītīre naimiṣe vimale śubhe

tena varṣasahasreṇa pūjitaḥ kamalāpatiḥ /
matto varaṃ vṛṇīṣveti taṃ prāha bhagavānhariḥ

tataḥ provāca harṣeṇa manuḥ svāyambhuvo harim /
manuruvāca-
putratvaṃ bhaja deveśa trīṇi janmāni cācyuta

tvāṃ putralālasatvena bhajāmi puruṣottamam /
rudra uvāca-
ityuktastena lakṣmīśaḥ provāca sumahāgirā

viṣṇuruvāca-
bhaviṣyati nṛpaśreṣṭha yatte manasi kāṃkṣitam /
mamaiva ca mahatprītistava putratvahetave

sthitiprayojane kāle tatra tatra nṛpottama /
tvayi jāte tvahamapi jātosmi tava suvrata

paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām /
dharmmasaṃsthāpanārthāya saṃbhavāmi tavānagha

rudra uvāca-
evaṃ datvā varaṃ tasmai tatraivāṃtardadhe hariḥ /
asyābhūtprathamaṃ janma manoḥ svāyaṃbhuvasya ca

raghūṇāmanvaye pūrvaṃ rājā daśaratho hyabhūt /
dvitīyo vasudevo'bhūdvṛṣṇīnāmanvaye vibhuḥ

kalerdivyasahasrābdapramāṇasyāṃtyapādayoḥ /
śaṃbhalagrāmakaṃ prāpya brāhmaṇaḥ saṃjaniṣyati

kauśalyā samabhūtpatnī rājño daśarathasya hi /
yadorvaṃśasya sevārthaṃ devakī nāma viśrutā

harivratasya viprasya bhāryyā devaprabhā punaḥ /
evaṃ mātṛtvamāpannā trīṇi janmāni śārṅgiṇaḥ

pūrvaṃ rāmasya caritaṃ vakṣyāmi tava suvrate /
yasya smaraṇamātreṇa vimuktiḥ pāpināmapi

hiraṇyakahiraṇyākṣau dvitīyaṃ janmasaṃśritau /
kuṃbhakarṇa daśagrīvāvajāyetāṃ mahābalau

pulastyasya suto vipro viśravānāma dhārmikaḥ /
tasya patnī viśālākṣī rākṣaseṃdra sutā'naghe

sukeśitanayā sā syātsumālī dānavasya ca /
kekasī nāma kanyāsīttasya bhāryā dṛḍhavratā

kāmodriktā tu sā devī saṃdhyākāle mahāmunim /
ramayāmāsa tanvaṃgī yatheṣṭaṃ śubhadarśanā

kāmātsaṃdhyābhavādyatvāttasyāṃ jātau mahābalau /
rāvaṇaḥ kuṃbhakarṇaśca rākṣasau lokaviśrutau

kanyā śūrpaṇakhā nāma jātātivikṛtānanā /
kasyacittvatha kālasya tasyāṃ jāto vibhīṣaṇaḥ

suśīlo bhagavadbhaktaḥ satyavāgdharmmavāñśuciḥ /
rāvaṇaḥ kuṃbhakarṇaśca himavatparvatottame

mahogratapasā māṃ vai pūjayāmāsaturbhṛśam /
rāvaṇastvatha duṣṭātmā svaśiraḥkamalaiḥ śubhaiḥ

pūjayāmāsa māṃ devi dāruṇenaiva karmmaṇā /
tatastamabruvaṃ subhrūḥ prahṛṣṭenāṃtarātmanā

varaṃ vṛṇīṣva me vatsa yatte manasi varttate /
tataḥ provāca duṣṭātmā devadānava rakṣasām

avadhyatvaṃ pradehīti sarvalokajigīṣayā /
tato'haṃ dattavāṃstasmai rākṣasāya durātmane

devadānavayakṣāṇāmavadhyatvaṃ varānane /
rākṣaso'sau mahāvīryo varadānāttu garvitaḥ

trīṃllokānpīḍayāmāsa devadānavamānuṣān /
tena saṃbādhyamānāśca devā brahmapurogamāḥ

bhayārttāḥ śaraṇaṃ jagmurīśvaraṃ kamalāpatim /
jñātvātha vedanāṃ teṣāmabhayāya sanātanaḥ

uvāca tridaśānsarvānbrahmarudrapurogamān /
śrībhagavānuvāca-
rājño daśarathasyāhamutpatsyāmi raghoḥ kule

vadhiṣyāmi durātmānaṃ rāvaṇaṃ saha bāṃdhavam /
mānuṣaṃ vapurāsthāya hanmi daivatakaṃṭakam

naṃdiśāpādbhavaṃto'pi vānaratvamupāgatāḥ /
kurudhvaṃ mama sāhāyyaṃ gaṃdharvāpsarasottamāḥ

rudra uvāca-
ityuktā devatāssarvā devadevena viṣṇunā /
vānaratvamupāgamya jajñire pṛthivītale

bhārgaveṇa pradattā tu mahīsāgaramekhalā /
dattā maharṣibhiḥ pūrvaṃ raghūṇāṃ sumahātmanām

vaivasvatamanoḥ putro rājñāṃ śreṣṭho mahābalaḥ /
ikṣvākuriti vikhyātassarvadharmmavidāṃvaraḥ

tadanvaye mahātejā rājā daśaratho balī /
ajasya nṛpateḥ putraḥ satyavānśīlavānśuciḥ

sa rājā pṛthivīṃ sarvāṃ pālayāmāsa vīryyataḥ /
rājyeṣu sthāpayāmāsa sarvānpārthivasattamān

kośalasya nṛpasyātha putrī sarvāṃgaśobhanā /
kauśalyā nāma tāṃ kanyāmupayeme sa pārthivaḥ

māgadhasya nṛpasyātha tanayā ca śucismitā /
sumitrā nāma nāmnā ca dvitīyā tasya bhāminī

tṛtīyā kekayasyātha nṛpaterduhitā tathā /
bhāryyābhūtpadmapatrākṣī kekayī nāma nāmataḥ

tābhiḥ sma rājā bhāryābhistisṛbhirdharmasaṃyutaḥ /
ramayāmāsa kākutsthaḥ pṛthivīṃ cānupālayan

ayodhyānāma nagarī sarayūtīra saṃsthitā /
sarvaratnasusaṃpūrṇā dhanadhānyasamākulā

prākāragopurairjuṣṭā hemaprākārasaṃkulā /
uttamairnāgaturagairmaheṃdrasya yathā purī

tasyāṃ rājā sa dharmātmā uvāsa munisattamaiḥ /
purohitena vipreṇa vasiṣṭhena mahātmanā

rājyaṃ cakārayāmāsa sarvaṃ nihatakaṃṭakam /
yasmādutpatsyate tasyāṃ bhagavānpuruṣottamaḥ

tasmāttu nagarī puṇyā sāpyayodhyeti kīrtitā /
nagarasya paraṃ dhāmno nāma tasyāpyabhūcchubhe

yatrāste bhagavānviṣṇustadeva paramaṃ padam /
tatra sadyo bhavenmokṣaḥ sarvakarmmanikṛṃtanaḥ

jāte tatra mahāviṣṇau narāḥ sarve mudaṃ yayuḥ /
sa rājā pṛthivīṃ sarvāṃ pālayitvā śubhānane

ayajadvaiṣṇaveṣṭyā ca putrārthī harimacyutam /
tena saṃpūjitaḥ śrīśo rājā sarvagato hariḥ

vaiṣṇavena tu yajñena varadaḥ prāha keśavaḥ /
tasminnāvirabhūdagnau yajñarūpo haristadā

śuddhajāmbūnadaprakhyaḥ śaṃkhacakragadādharaḥ /
śuklāṃbaradharaḥ śrīmānsarvabhūṣaṇabhūṣitaḥ

śrīvatsakaustubhorasko vanamālāvibhūṣitaḥ /
padmapatraviśālākṣaścaturbāhurudāradhīḥ

savyāṃkastha śriyā sārddhamāvirāsīdrameśvaraḥ /
varadosmīti taṃ prāha rājānaṃ bhaktavatsalaḥ

taṃ dṛṣṭvā sarvalokeśaṃ rājā harṣasamākulaḥ /
vavaṃde bhāryyayā sārddhaṃ prahṛṣṭenāṃtarātmanā

prāṃjaliḥ praṇato bhūtvā harṣagadgadayā girā /
putratvaṃ me bhajetyāha devadevaṃ janārdanam

tataḥ prasanno bhagavānprāha rājānamacyutaḥ /
viṣṇuruvāca-
utpatsye'haṃ nṛpaśreṣṭha devalokahitāya vai

paritrāṇāya sādhūnāṃ rākṣasānāṃ vadhāya ca /
muktiṃ pradātuṃ lokānāṃ dharmmasaṃsthāpanāya ca

mahādeva uvāca-
ityuktvā pāyasaṃ divyaṃ hemapātrasthitaṃ śṛtam /
lakṣmyāhastasthitaṃ śubhraṃ pārthivāya dadau hariḥ

viṣṇuruvāca-
idaṃ vai pāyasaṃ rājanpatnībhyastava suvrata /
dehi te tanayāstāsu utpatsyante madaṃgajāḥ

mahādeva uvāca-
ityuktvā munibhiḥ sarvaiḥ stūyamāno janārdanaḥ /
svātmānaṃ darśayitvātha tathaivāṃtaradhīyata

sa rājā tatra dṛṣṭvā ca patnīṃ jyeṣṭhāṃ kanīyasīm /
vibhajya pāyasaṃ divyaṃ pradadau susamāhitaḥ

etasminnantare patnī sumitrā tasya madhyamā /
tatsamīpaṃ prayātā sā putrakāmā sulocanā

tāṃ dṛṣṭvā tatra kauśalyā kaikeyī ca sumadhyamā /
arddhamarddhaṃ pradadatuste tasyai pāyasaṃ svakam

tatprāśya pāyasaṃ divyaṃ rājapatnyaḥ sumadhyamāḥ /
saṃpannagarbhāḥ sarvāstā virejuḥ śubhravarccasaḥ

tāsāṃ svapneṣu deveśaḥ pītavāsā janārdanaḥ /
śaṃkhacakragadāpāṇirāvirbhūtastadā hariḥ

asminkāle manoramye madhumāsi śucismite /
śukle navamyāṃ vimale nakṣatre'ditidaivate

madhyāhnasamaye lagne sarvagrahaśubhānvite /
kausalyā janayāmāsa putraṃ lokeśvaraṃ harim

iṃdīvaradalaśyāmaṃ koṭikaṃdarppasannibham /
padmapatraviśālākṣaṃ sarvābharaṇaśobhitam

śrīvatsakaustubhoraskaṃ sarvābharaṇabhūṣitam /
udyaddinakaraprakhyakuṇḍalābhyāṃ virājitam

anekasūryyasaṃkāśaṃ tejasā mahatā vṛtam /
pareśasya tano ramyaṃ dīpādutpannadīpavat

īśānaṃ sarvalokānāṃ yogidhyeyaṃ sanātanam /
sarvopaniṣadāmarthamanaṃtaṃ parameśvaram

jagatsargasthitilaye hetubhūtamanāmayam /
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtamayaṃ vibhum

samutpanne jagannāthe devaduṃdubhayo divi /
vineduḥ puṣpavarṣāṇi vavarṣuḥ surasattamāḥ

prajāpatimukhā devā vimānasthā nabhastale /
tuṣṭuvurmunibhiḥ sārddhaṃ harṣapūrṇāṃgavihvalāḥ

jagurgaṃdharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ /
vavuḥ puṇyaśivā vātāḥ suprabhobhūddivākaraḥ

jajvaluścāgnayaḥ śāṃtā vimalāśca diśodaśa /
tatassa rājā harṣeṇa putraṃ dṛṣṭvā sanātanam

purodhasā vasiṣṭhena jātakarmmatadā'karot /
nāma cāsmai dadau ramyaṃ vasiṣṭho bhagavāṃstadā

śriyaḥ kamalavāsinyā ramaṇo'yaṃ mahānprabhuḥ /
tasmācchrīrāma ityasya nāma siddhaṃ purātanam

sahasranāmnāṃ śrīśasya tulyaṃ muktipradaṃ nṛṇām /
viṣṇumāsi samutpanno viṣṇurityabhidhīyate

evaṃ nāmāsya datvātha vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ /
pariṇīya namaskṛtya stutvā stutibhireva ca

saṃkīrtya nāmasāhasraṃ maṃgalārthaṃ mahātmanaḥ /
viniryayau mahātejāstasmātpuṇyatamādgṛhāt

rājātha vipramukhyebhyo dadau bahudhanaṃ mudā /
gavāmayutadānaṃ ca kārayāmāsa dharmmataḥ

grāmāṇāṃ śatasāhasraṃ dadau raghukulottamaḥ /
vastrairābharaṇairdivyairasaṃkhyeyairdhanairapi

viṣṇossaṃtuṣṭaye tatra tarppayāmāsa bhūsurān /
kausalyā ca sutaṃ dṛṣṭvā rāmaṃ rājīvalocanam

phullahastāraviṃdābhaṃ padmahastāmbujānvitam /
tasya śrīpādakamale padmābje ca varānane

śaṃkhacakragadāpadmadhvajavastrādicihnite /
dṛṣṭvā vakṣasi śrīvatsaṃ kaustubhaṃ vanamālayā

tasyāṃge sā jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam /
smitavaktre viśālākṣī bhuvanāni caturdaśa

niśvāse tasya vedāṃśca setihāsānmahātmanaḥ /
dvīpānabdhīngirīṃstasya jaghane varavarṇini

nābhyāṃ brahmaśivau tasya karṇayośca diśaḥ śubhāḥ /
netrayorvahnisūryau ca ghrāṇe vāyuṃ mahājavam

sarvopaniṣadāmarthaṃ dṛṣṭvā tasya vibhūtayaḥ /
kṛtsnā bhītā varārohā praṇamya ca punaḥ punaḥ/
harṣāśrupūrṇanayanā prāṃjalirvākyamabravīt

kauśalyovāca-
dhanyāsmi devadeveśa labdhvā tvāṃ tanayaṃ prabho /
prasīda me jagannātha putrasnehaṃ pradarśaya

īśvara uvāca-
evamukto hṛṣīkeśo mātrā sarvagato hariḥ /
māyāmānuṣatāṃ prāpya śiśubhāvādruroda saḥ

atha pramuditā devī kauśalyā śubhalakṣaṇā /
putramāliṃgya harṣeṇa stanyaṃ prādātsumadhyamā

tasyāḥ stanyaṃ papau devo bālabhāvātsanātanaḥ /
uvāsa māturutsaṃge jagadbhartā mahāvibhuḥ

deśe tasmiñchuśubhe ramye sarvakāmaprade nṛṇām /
utsavaṃ cakrire paurā hṛṣṭā janapadā narāḥ

kaikeyyāṃ bharato jajñe pāṃcajanyāṃśacoditaḥ /
sumitrā janayāmāsa lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam

śatrughnaṃ ca mahābhāgā devaśatrupratāpanam /
anaṃtāṃśena saṃbhūto lakṣmaṇaḥ paravīrahā

sudarśanāṃśācchatrughnaḥ saṃjajñe'mitavikramaḥ /
te sarve vavṛdhustatra vaivasvatamanoḥ kule

saṃskṛtāste sutāḥ samyagvasiṣṭhena mahaujasā /
adhītavedāste sarve śrutavaṃtastathā nṛpāḥ

sarvaśāstrārthatatvajñā dhanurvede ca niṣṭhitāḥ /
babhūvuḥ paramodārā lokānāṃ harṣavarddhanāḥ

yugmaṃ babhūvatustatra rājānau rāmalakṣmaṇau /
tathā bharataśatrughnau tayoryugmaṃ babhūva ha

atha lokeśvarī lakṣmīrjanakasya niveśane /
śubhakṣetre haloddhāte sunāsīre śubhekṣaṇe

bālārkakoṭisaṃkāśā raktotpalakarāmbujā /
sarvalakṣaṇasaṃpannā sarvābharaṇabhūṣitā

dhṛtvā vakṣasi cārvaṅgī mālāmamlānapaṅkajām /
sītāmukhe samutpannā bālabhāvena suṃdarī

tāṃ dṛṣṭvā janako rājā kanyāṃ vedamayīṃ śubhām /
uddhṛtyāpatyabhāvena pupoṣa mithilāpatiḥ

janakasya gṛhe ramye sarvalokeśvarapriyā /
vavṛdhe sarvalokasya rakṣaṇārthaṃ sureśvarī

etasminnaṃtare devi kauśiko lokaviśrutaḥ /
siddhāśrame mahāpuṇye bhāgīrathyāstaṭe śubhe

kratupravaramārebhe yaṣṭuṃ tatra mahāmuniḥ /
varttamānasya tasyāsya yajñasyātha dvijanmanaḥ

kratuvidhvaṃsino'bhūvanrāvaṇasya niśācarāḥ /
kauśikaściṃtayitvātha raghuvaṃśodbhavaṃ harim

ānetumaicchaddharmātmā lokānāṃ hitakāmyayā /
sa gatvā nagarīṃ ramyāmayodhyāṃ raghupālitām

nṛpaśreṣṭhaṃ daśarathaṃ dadarśa munisattamaḥ /
rājāpi kauśikaṃ dṛṣṭvā pratyutthāya kṛtāṃjaliḥ

putraiḥ saha mahātejā vavaṃde munisattamam /
dhanyo'hamasmīti vadanharṣeṇa raghunaṃdanaṃ

arcayāmāsa vidhinā niveśya paramāsane /
pariṇīya namaskṛtya kiṃ karomītyuvāca tam

tataḥ provāca hṛṣṭātmā viśvāmitro mahātapāḥ /
viśvāmitra uvāca-
dehi me rāghavaṃ rājanrakṣaṇārthaṃ kratormama

sāphalyamastu me yajñe rāghavasya samīpataḥ /
tasmādrāmaṃ rakṣaṇārthaṃ dātumarhasi bhūpate

īśvara uvāca-
tacchrutvā munivaryyasya vākyaṃ sarvavidāṃ varaḥ /
pradadau munivaryyāya rāghavaṃ saha lakṣmaṇam

ādāya rāghavaṃ tatra viśvāmitro mahātapāḥ /
svamāśramamabhiprītaḥ prayayau dvijasattamaḥ

tataḥ prahṛṣṭāstridaśāḥ prayāte raghusattame /
vavṛṣuḥ puṣpavarṣāṇi tuṣṭuvuśca mahaujasaḥ

athājagāma hṛṣṭātmā vainateyo mahābalaḥ /
adṛśyabhūto bhūtānāṃ saṃprāpya raghusattamam

tābhyāṃ divye ca dhanuṣī tūṇau cākṣayasāyakau /
divyānyastrāṇi śastrāṇi datvā ca prayayau dvijaḥ

tau rāmalakṣmaṇau vīrau kauśikena mahātmanā /
gacchaṃtī jñāpitāraṇye rākṣasī ghoradarśanā

nāmnā tu tāḍakā devi bhāryā suṃdasya rakṣasaḥ /
jaghnatustāṃ mahāvīrau bāṇairdivyadhanuścyutaiḥ

nihatā rāghaveṇātha rākṣasī ghoradarśanā /
tyaktvā tanuṃ ghorarūpāṃ divyarūpā babhūva sā

jājvalyamānāvapuṣā sarvābharaṇavibhūṣitā /
prayayau vaiṣṇavaṃ lokaṃ praṇamya ca raghūttamau

tāṃ hatvā rāghavaḥ śrīmānkauśikasyāśramaṃ śubham /
praviveśa mahātejā lakṣmaṇena mahātmanā

tataḥ prahṛṣṭā munayaḥ pratyudgamya raghūttamam /
niveśya pūjayāmāsurarghādyaiḥ paramātmane

kauśikaḥ kṛtadīkṣastu yaṃṣṭuṃ yajñamanuttamam /
ārebhe munibhiḥ sārddhaṃ vidhinā munisattamaḥ

varttamāne mahāyajñe mārīco nāma rākṣasaḥ /
bhrātrā subāhunā tatra vighnaṃ kartumavasthitaḥ

dṛṣṭvā tau rākṣasau ghorau rāghavaḥ paravīrahā /
jaghānaikena bāṇena subāhuṃ rākṣaseśvaram

pavanāstreṇa mahatā mārīcaṃ sa niśācaram /
sāgare pātayāmāsa śuṣkaparṇamivānilaḥ

sa rāmasya mahāvīryyaṃ dṛṣṭvā rākṣasasattamaḥ /
nyastaśastrastapastaptuṃ prayayau mahādāśramam

viśvāmitro mahātejāḥ samāpte mahati kratau /
prahṛṣṭamanasā tatra pūjayāmāsa rāghavam

samāśliṣya mahātmānaṃ kākapakṣadharaṃ harim /
nīlotpaladalaśyāmaṃ padmapatrāyatekṣaṇam

upāghrāya tadā mūrdhni tuṣṭāva munisattamaḥ /
etasminnaṃtare rājā mithilāyā adhīśvaraḥ

vājapeyaṃ kratuṃ yaṣṭumārebhe munisattamaiḥ /
taṃ draṣṭuṃ prayayussarve viśvāmitrapurogamāḥ

munayo raghuśārdūla sahitāḥ puṇyacetasaḥ /
gacchatastasya rāmasya padābjena mahātmanaḥ

abhūtsā pāvanī bhūmiḥ samākrāṃtā mahāśilā /
sāpi śaptā purā bhartrā gautamena dvijanmanā

ahalyā raghunāthasya pādasparśācchubhā'bhavat /
atha saṃprāpya nagarīṃ mithilāṃ munisattamāḥ

rāghavābhyāṃ tu sahitā babhūvuḥ prītamānasāḥ /
samāgatānmahābhāgāndṛṣṭvā rājā mahābalaḥ

pratyudgamya praṇamyātha pūjayāmāsa maithilaḥ /
rāmaṃ padmaviśālākṣamiṃdīvaradalaprabham

pītāmbaradharaṃ ślakṣṇaṃ komalāvayavojjvalam /
avadhīrita kaṃdarppakoṭilāvaṇyamuttamam

sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvābharaṇabhūṣitam /
svasya hṛtpadmamadhye yaḥ pareśasya tanurhariḥ

utpanno dīpavaddīpātsauśīlyādiguṇaiḥ paraiḥ /
taṃ dṛṣṭvā raghunāthaṃ sa janako hṛṣṭamānasaḥ

pareśameva taṃ mene rāmaṃ daśarathātmajam /
pūjayāmāsa kākutsthaṃ dhanyosmīti bruvannṛpaḥ

prasādaṃ vāsudevasya viṣṇormene nareśvaraḥ /
pradātuṃ duhitāṃ tasmai manasā ciṃtayanprabhuḥ

ātmajau raghuvaṃśasya jñātvā tatra nṛpottamaḥ /
pūjayāmāsa dharmeṇa vastrairābharaṇaiḥ śubhaiḥ

ṛṣīnsamarcayāmāsa madhuparkādipūjanaiḥ /
tato'vasāne yajñasya rāmo rājīvalocanaḥ

bhaṃktvā śaivaṃ dhanurdivyaṃ jitavānjanakātmajām /
athāsau vīryaśulkena mahatā paritoṣitaḥ

mudā dharaṇijāṃ tasmai pradadau mithilādhipaḥ /
keśavāya śriyamiva yathāpūrvaṃ mahārṇavaḥ

sa dūtaṃ preṣayāmāsa rāghavaṃ mithilādhipaḥ /
putrābhyāṃ saha dharmātmā mithilāyāṃ viveśa ha

vasiṣṭhavāmadevādyaiḥ prītaiḥ saha mahīpatiḥ /
uvāsa nagare ramye janakasya raghūttamaḥ

tasminneva śubhe kāle rāmasya dharaṇīsutām /
vivāhamakarodrājā mithilena samarcitaḥ

lakṣmaṇasyormilāṃ nāma kanyāṃ janakasaṃbhavām /
janakasyānujasyātha tanaye śubhavarcasī

māṃḍavī śrutakīrttiśca sarvalakṣaṇalakṣite /
bharatasya ca saumitrervivāhamakaronnṛpaḥ

nirvartyaudvāhikaṃ tatra rājā daśaratho balī /
ayodhyāṃ prasthitaḥ śrīmānpaurairjanapadairvṛtaḥ

pāribarhaṃ samādāya maithilena ca pūjitaḥ /
sasutaḥ sasnuṣaḥ sāśvaḥ sagajaḥ sabalānugaḥ

tadadhvani mahāvīryyo jāmadagniḥ pratāpavān /
gṛhītvā paraśuṃ cāpaṃ saṃkruddha iva kesarī

abhyadhāvacca kākutsthaṃ yoddhukāmo nṛpāṃtakaḥ /
saṃprāpya rāghavaṃ dṛṣṭvā vacanaṃ prāha bhārgavaḥ

paraśurāma uvāca-
rāmarāma mahābāho śṛṇuṣva vacanaṃ mama /
bahuśaḥ pārthivānhatvā saṃyuge bhūrivikramān

brāhmaṇebhyo mahīṃ datvā tapastaptumahaṃ gataḥ /
tava vīryabalaṃ śrutvā tvayā yoddhumihāgataḥ

ikṣvākavo na vadhyā me mātāmahakulodbhavāḥ /
vīryyaṃ kṣatrabalaṃ śrutvā na śakyaṃ sahituṃ mama

raudraṃ cāpaṃ durādharṣaṃ bhajyamānāṃ tvayā nṛpa /
tasmādvadānya yuddhaṃ me dīyatāṃ raghusattama

idaṃ tu vaiṣṇavaṃ cāpaṃ tena tulyamariṃdama /
āropaya svavīryeṇa nirjitosmi tvayaiva hi

athavā tyaja śastrāṇi purastādbalino mama /
śaraṇaṃ bhaja kākutstha kātarosyatha cetasī

īśvara uvāca-
evamuktastu kākutstho bhārgaveṇa pratāpavān /
taccāpaṃ tasya jagrāha tacchaktiṃ vaiṣṇavīmapi

śaktyā viyuktassa tadā jāmadagniḥ pratāpavān /
nirvīryo naṣṭatejābhūtkarmmahīno yathā dvijaḥ

vinaṣṭateja saṃdṛṣṭvā bhārgavaṃ nṛpasattamāḥ /
sādhusadhviti kākutsthaṃ praśaśaṃsurmuhurmuhuḥ

kākutsthastanmahaccāpaṃ gṛhītvāropya līlayā /
saṃdhāya bāṇaṃ taccāpe bhārgavaṃ prāha vismitam

rāma uvāca-
anena śaramukhyena kiṃ karttavyaṃ tava dvija /
chedmi lokamimaṃ cādhaḥ svargaṃ vā hanmi te tapaḥ

īśvara uvāca-
tandṛṣṭvā ghorasaṃkāśaṃ bāṇaṃ rāmasya bhārgavaḥ /
jñātvā taṃ paramātmānaṃ prahṛṣṭo rāmamabravīt

paraśurāma uvāca-
rāmarāma mahābāho na vedmi tvāṃ sanātanam /
jānāmyadyaiva kākutstha tava vīryyaguṇādibhiḥ

tvamādipuruṣaḥ sākṣātparabrahmaparo'vyayaḥ /
tvamanaṃto mahāviṣṇurvāsudevaḥ parātparaḥ

nārāyaṇastvaṃ śrīśastvamīśvarastvaṃ trayīmayaḥ /
tvaṃ kālastvaṃ jagatsarvamakārākhyastvameva ca

sraṣṭā dhātā ca saṃharttā tvameva parameśvaraḥ /
tvamaciṃtyo mahadbhūtarūpastvaṃ tu manurmahān

catuḥṣaṭpaṃcaguṇavāṃstvameva puruṣottamaḥ /
tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamoṃkārastrayīmayaḥ

vyaktāvyaktasvarūpastvaṃ guṇabhṛnnirgguṇaḥ paraḥ /
stotuṃ tvāhamaśaktaśca vedānāmapyagocaram

yaccāpalatvaṃ kṛtavāṃstvāṃ yuyutsutayā prabho /
tatkṣaṃtavyaṃ tvayā nātha kṛpayā kevalena tu

tava śaktyā nṛpānsarvāñjitvā datvā mahīṃ dvijān /
tvatprasādavaśādeva śāṃtimāpnoti naiṣṭhikīm

īśvara uvāca-
evamuktvā tu kākutsthaṃ jāmadagnirmahātapāḥ /
pariṇīya namaskṛtvā rāghavaṃ lokarakṣakam

śatakratukṛtaṃ svargaṃ tadastrāya nyavedayat /
rāghavo'tha mahātejā vavaṃde taṃ mahāmunim

vidhivatpūjayāmāsa pādyārghācamanādibhiḥ /
tena saṃpūjitastatra jāmadagnirmahātapāḥ

tapastaptuṃ yayau ramyaṃ naranārāyaṇāśramam /
rājā daśarathaḥ so'tha putrairdārasamanvitaiḥ

svāṃ purīṃ sumuhūrttena praviveśa mahābalaḥ /
rāghavo lakṣmaṇaścaiva śatrughno bharatastathā

svānsvāndārānupāgamya remire hṛṣṭamānasāḥ /
tatra dvādaśa varṣāṇi sītayā saha rāghavaḥ

ramayāmāsa dharmātmā nārāyaṇa iva śriyā /
tasminneva tu rājātha kāle daśarathaḥ sutam

jyeṣṭhaṃ rājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ /
tasya bhāryātha kaikeyī purā dattavarā priyā

ayācata nṛpaśreṣṭhaṃ bharatasyābhiṣecanam /
vivāsanaṃ ca rāmasya vatsarāṇi caturdaśa

sa rājā satyavacanādrāmaṃ rājyādathoḥ sutam /
vivāsayāmāsa tadā duḥkhena hatacetanaḥ

śakto'pi rāghavastasminrājyaṃ saṃtyajya dharmataḥ /
daśagrīvavadhārthāya piturvacanahetunā

vanaṃ jagāma kākutstho lakṣmaṇena ca sītayā /
rājā putraviyogārttaḥ śokena ca mamāra saḥ

niyujyamāno bharatastasminrājye samaṃtribhiḥ /
naicchadrājyaṃ sa dharmmātmā saubhrātramanudarśayan

vanamāgamya kākutsthamayācadbhrātaraṃ tataḥ /
rāmastu piturādeśānnaicchadrājyamariṃdamaḥ

svapāduke dadau tasmai bhaktyā so'pyagrahīttathā /
rāmasya pāduke rājyamavāpya bharataḥ śubhe

pratyahaṃ gaṃdhapuṣpaiśca pūjayankaikayīsutaḥ /
tapaścaraṇayuktena tasmiṃstasthau nṛpottamaḥ

yāvadāgamanaṃ tasya rāghavasya mahātmanaḥ /
tāvadvrataparāḥ sarve babhūvuḥ puravāsinaḥ

rāghavaścitrakūṭādrau bharadvājāśrame śubhe /
ramayāmāsa vaidehyā mandākinyā jale śubhe

kadācidaṃke vaidehyāḥ śete rāmo mahāmanāḥ /
aiṃdriḥ kākassamāgamya tasminneva cacāra ha

sa dṛṣṭvā jānakīṃ tatra kaṃdarppaśarapīḍitaḥ /
vidadāra nakhaistīkṣṇaiḥ pīnonnatapayodharam

taṃ dṛṣṭvā vāyasaṃ rāmaḥ kuśaṃ jagrāha pāṇinā /
brahmaṇāstreṇa saṃyojya cikṣepa dharaṇīdharaḥ

taṃ tṛṇaṃ ghorasaṃkāśaṃ jvālāracitavigraham /
dṛṣṭvā kākaḥ pradudrāva vimuṃcankātaraṃ svaram

taṃ kākaṃ pratyanuyayau rāmasyāstraṃ sudāruṇam /
vāyasastriṣulokeṣu babhrāma bhayapīḍitaḥ

yatra yatra yayau kākaḥ śaraṇārthī sa vāyasaḥ /
tatra tatra tadastraṃ tu praviveśa bhayāvaham

brahmāṇamiṃdraṃ rudraṃ ca yamaṃ varuṇameva ca /
śaraṇārthī jagāmāśu vāyasaḥ śastrapīḍitaḥ

taṃ dṛṣṭvā vāyasaṃ sarve rudrādyā deva dānavāḥ /
na śaktāḥ sma vayaṃ trātumiti prāhurmanīṣiṇaḥ /
atha provāca bhagavānbrahmā tribhuvaneśvaraḥ

brahmovāca-
bho bho balibhujāṃ śreṣṭha tameva śaraṇaṃ vraja /
sa eva rakṣakaḥ śrīmānsarveṣāṃ karuṇānidhiḥ

rakṣatyeva kṣamāsāro vatsalaṃ śaraṇāgatān /
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ sauśīlyādiguṇānvitaḥ

rakṣitā jīvalokasya pitā mātā sakhā suhṛt /
śaraṇaṃ vraja deveśaṃ nānyatra śaraṇaṃ dvija

mahādeva uvāca-
ityuktastena balibhugbrahmaṇā raghunaṃdanam /
upetya sahasā bhūmau nipapāta bhayāturaḥ

prāṇasaṃśayamāpannaṃ dṛṣṭvā sītātha vāyasam /
trāhitrāhīti bhartāramuvāca vinayādvibhum

purataḥ patitaṃ devī dharaṇyāṃ vāyasaṃ tadā /
tacchiraḥ pādayostasya yojayāmāsa jānakī

samutthāpya kareṇātha kṛpāpīyūṣasāgaraḥ /
rarakṣa rāmo guṇavān vāyasaṃ dayayārditaḥ

tamāha vāyasaṃ rāmo mā bhairiti dayānidhiḥ /
abhayaṃ te pradāsyāmi gaccha gaccha yathāsukham

praṇamya rāghavāyātha sītāyai ca muhurmuhuḥ /
svarllokaṃ prayayāvāśu rāghaveṇa ca rakṣitaḥ

tato rāmastu vaidehyā lakṣmaṇena ca dhīmatā /
uvāsa citrakūṭādrau stūyamāno maharṣibhiḥ

tasminsaṃpūjyamānastu bharadvājena rāghavaḥ /
jagāmātressuvipulamāśramaṃ raghusattamaḥ

samāgataṃ raghuvaraṃ dṛṣṭvā munivarottamaḥ /
bhāryayā saha dharmmātmā pratyudgamya mudā yutaḥ

āsane suśubhe mukhye niveśya saha sītayā /
arghyapādyācamanīyaṃ ca vastrāṇi vividhāni ca

madhuparkandadau prītyā bhūṣaṇaṃ cānulepanam /
tasya patnyanasūyā tu divyāṃbaramanuttamam

sītāyai pradadau prītyā bhūṣaṇāni dyumaṃti ca /
divyānnapānabhakṣādyairbhojayāmāsa rāghavam

tena saṃpūjitastatra bhaktyā paramayā nṛpaḥ /
uvāsa divasaṃ tatra prītyā rāmassalakṣmaṇaḥ

prabhāte vimale rāmaḥ samutthāya mahāmunim/
pariṇīya praṇamyātha gamanāyopacakrame

anujñātastatastena rāmo rājīvalocanaḥ /
prayayau daṃḍakāraṇyaṃ maharṣikulasaṃkulam

tatrātibhīṣaṇaṃ ghoraṃ virādhaṃ nāma rākṣasam /
hatvātha śarabhaṃgasya praviveśāśramaṃ śubham

sa tu dṛṣṭvātha kākutsthaṃ sadyaḥ saṃkṣīṇakalmaṣaḥ /
prayayau brahmalokaṃ tu gaṃdharvāpsarasānvitam

sutīkṣṇasyāpyagastyasya hyagastyabhrātureva ca /
krameṇa prayayau rāmastaiśca saṃpūjitastathā

paṃcavaṭyāṃ tato rāmo godāvaryāstaṭe śubhe /
uvāsa suciraṃ kālaṃ sukhena parameṇa ca

tatra gatvā muniśreṣṭhāstāpasā dharmacāriṇaḥ /
pūjayāmāsurātmeśaṃ rāmaṃ rājīvalocanam

bhayaṃ vijñāpayāmāsustaṃ ca rakṣogaṇeritam /
tānāśvāsya tu kākustho dadau cābhayadakṣiṇām

te tu saṃpūjitāstena svāśramānsaṃprapedire /
tasmiṃstrayodaśābdāni rāmasya pariniryyayuḥ

godāvaryyāstaṭe ramye paṃcavaṭyāṃ manorame /
kasyacittvatha kālasya rākṣasī ghorarūpiṇī

rāvaṇasya svasā tatra praviveśa durāsadā /
sā tu dṛṣṭvā raghuvaraṃ koṭikaṃdarppasannibham

iṃdīvaradalaśyāmaṃ padmapatrāyatekṣaṇam /
pronnatāṃsaṃ mahābāhuṃ kambugrīvaṃ mahāhanum

saṃpūrṇacaṃdrasadṛśaṃ sasmitānanapaṃkajam /
bhṛṃgāvalinibhaiḥ snigdhaiḥ kuṭilaiḥ śīrṣajairvṛtam

raktāraviṃdasadṛśaṃ padmahastatalāṃkitam /
niṣkalaṃkendusadṛśaṃ nakhapaṃktivirājitam

snigdhakomaladūrvābhaṃ saukumāryyanidhiṃ śubham /
pītakauśeyavasanaṃ sarvābharaṇabhūṣitam

yuvākumāravayasaṃ jaganmohanavigraham /
dṛṣṭvā taṃ rākṣasī rāmaṃ kaṃdarppaśarapīḍitā

abravītsamupetyātha rāmaṃ kamalalocanam /
rākṣasyuvāca-
kastvaṃ tāpasaveṣeṇa varttase daṃḍake vane

āgato'si kimarthaṃ ca rākṣasānāṃ durāsade /
śīghramācakṣva tattvena nānṛtaṃ vaktumarhasi

maheśvara uvāca-
ityuktaḥ sa tadā rāmaḥ saṃprahasyābravīdvacaḥ /
rāma uvāca-/
rājño daśarathasyāhaṃ putro rāma itīritaḥ /
asau mamānujo dhanvī lakṣmaṇo nāma cānaghaḥ

patnī ceyaṃ ca me sītā janakasyātmajā priyā /
piturvacananirdeśādahaṃ vanamihāgataḥ

vicarāmo mahāraṇyamṛṣīṇāṃ hitakāmyayā /
āgatāsi kimarthaṃ tvamāśramaṃ mama suṃdari

kā tvaṃ kasya kule jātā sarvaṃ satyaṃ vadasva me /
maheśvara uvāca-
ityuktā sā tu rāmeṇa prāha vākyamaśaṃkitā

rākṣasyuvāca-
ahaṃ viśravasaḥ putrī rāvaṇasya svasā nṛpa /
nāmnā śūrpaṇakhā nāma triṣu lokeṣu viśrutā

idaṃ ca daṃḍakāraṇyaṃ bhrātrā dattaṃ mama prabho /
bhakṣayannṛṣisaṃghānvai vicarāmi mahāvane

tvāṃ tu dṛṣṭvā munivaraṃ kaṃdarpaśarapīḍitā /
raṃtukāmā tvayā sārddhamāgatāsmi sunirbhayā

mama tvaṃ nṛpaśārdūla bhartā bhavitumarhasi /
imāṃ tava satīṃ sītāṃ grasituṃ bhūpa kāmaye

vaneṣu girimukhyeṣu ramayāmi tvayā saha /
maheśvara uvāca-/
ityuktvā rākṣasī sītāṃ grasituṃ vīkṣya codyatām

śrīrāmaḥ khaḍgamudyamya nāsākarṇau pracicchide

rudaṃtī sabhayaṃ śīghraṃ rākṣasī vikṛtānanā /
kharālayaṃ praviśyāha tasya rāmasya ceṣṭitam

sa tu rākṣasasāhasrairdūṣaṇatriśiro vṛtaḥ /
ājagāma bhṛśaṃ yoddhuṃ rāghavaṃ śatrusūdanaḥ

tānrāmaḥ kānane ghore bāṇaḥ kālāṃtakopamaiḥ /
nijaghāna mahākāyānrākṣasāṃstatra līlayā

kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ tu mahābalam /
raṇe nipātayāmāsa bāṇairāśīviṣopamaiḥ

nihatya rākṣasānsarvāndaṃḍakāraṇyavāsinaḥ /
pūjitaḥ surasaṃghaiśca stūyamāno maharṣibhiḥ

uvāsa daṃḍakāraṇye sītayā lakṣmaṇena ca /
rākṣasānāṃ vadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrcchitaḥ

ājagāma janasthānaṃ mārīcena durātmanā /
saṃprāpya paṃcavaṭyāṃ tu daśagrīvaḥ sa rākṣasaḥ

māyāvinā marīcena mṛgarūpeṇa rakṣasaḥ /
apahṛtyāśramāddūre tau tu daśarathātmajau

jahāra sītāṃ rāmasya bhāryāṃ svavadhakāṃkṣayā /
hriyamāṇāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā jaṭāyurgṛdhrarāḍbalī

rāmasya sauhṛdāttatra yuyudhe tena rakṣasā /
taṃ hatvā bāhuvīryeṇa rāvaṇaṃ śatruvāraṇaḥ

praviveśa purīṃ laṃkāṃ rākṣasairbahubhirvṛtām /
aśokavanikāmadhye niḥkṣipya janakātmajām

nidhanaṃ rāmabāṇena kāṃkṣayansvagṛhaṃ viśat /
rāmastu rākṣasaṃ hatvā mārīcaṃ mṛgarūpiṇam

punarāviśya tatrātha bhrātrā saumitriṇā tataḥ /
rākṣasāpahṛtāṃ bhāryāṃ jñātvā daśarathātmajaḥ

prabhūtaśokasaṃtapto vilalāpa mahāmatiḥ /
mārgamāṇo vane sītāṃ pathi gṛdhraṃ mahābalam

vicchinnapādapakṣaṃ ca patitaṃ dharaṇītale /
rudhirāpūrṇasarvāṃgaṃ dṛṣṭvā vismayamāgataḥ

papraccha rāghavaṃ śrīmānkena kiṃ tvaṃ jighāṃsitaḥ /
gṛdhrastu rāghavaṃ dṛṣṭvā maṃdamaṃdamuvāca ha

gṛdhra uvāca-
rāvaṇena hṛtā rāma tava bhāryāṃ balīyasā /
tena rākṣasamukhyena saṃgrāme nihatosmyaham

maheśvara uvāca-
ityuktvā rāghavasyāgre sahasā tyaktajīvitaḥ /
saṃskāramakarodrāmastasya brahmavidhānataḥ

svapadaṃ ca dadau tasmai yogigamyaṃ sanātanam /
rāghavasya prasādena sa gṛdhraḥ paramaṃ padam

hareḥ sāmānyarūpeṇa muktiṃ prāpa khagottamaḥ /
mālyavaṃtaṃ tato gatvā mataṃgasyāśrame śubhe

abhigamya mahābhāgāṃ śabarīṃ dharmacāriṇīm /
sā tu bhāgavataśreṣṭhā dṛṣṭvā tau rāmalakṣmaṇau

pratyudgamya namaskṛtvā niveśya kuśaviṣṭare /
pādaprakṣālanaṃ kṛtvā vanyaiḥ puṣpaiḥ sugaṃdhibhiḥ

arcayāmāsa bhaktyā vai harṣanirbharamānasā /
phalāni ca sugaṃdhīni mūlāni madhurāṇi ca

nivedayāmāsa tadā rāghavābhyāṃ dṛḍhavratā /
phalānyāsvādya kākutsthastasyai muktiṃ dadau parām

tataḥ paṃpāsaro gatvā rāghavaḥ śatrusūdanaḥ /
jaghāna rākṣasaṃ tatra kabaṃdhaṃ ghorarūpiṇam

taṃ nihatya mahāvīryo dadāha svargataśca saḥ /
tato godāvarīṃ gatvā rāmo rājīvalocanaḥ

papraccha sītāṃ gaṃge tvaṃ kiṃ tāṃ jānāsi me priyām /
na śaśaṃsa tadā tasmai sā gaṃgā tamasāvṛtā

śaśāpa rāghavaḥ krodhādraktatoyā bhaveti tām /
tato bhayātsamudvignā puraskṛtya mahāmunīn

kṛtāṃjalipuṭā dīnā rāghavaṃ śaraṇaṃ gatā /
tato maharṣayassarve rāmaṃ prāhussanātanam

ṛṣaya ūcuḥ-
tvatpādakamalodbhūtā gaṃgā trailokyapāvanī /
tvameva hi jagannātha tāṃ śāpānmoktumarhasi

maheśvara uvāca-
tataḥ provāca dharmātmā rāmaḥ śaraṇavatsalaḥ /
rāma uvāca-
śabaryāḥ snānamātreṇa saṃgatā śubhavāriṇā /
muktā bhavatu macchāpādgaṃgeyaṃ pāpanāśinī

evamuktvā tu kākutsthaḥ śabarītīrthamuttamam /
gaṃgā gayāsamaṃ cakre śārṅgakoṭyā mahābalaḥ

mahābhāgavatānāṃ ca tīrthaṃ yasyodake'bhavat /
taccharīraṃ jagadvaṃdyaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

evamuktvā tu kākutstha ṛṣyamūkaṃ giriṃ yayau /
tataḥ paṃpāsarastīre vānareṇa hanūmatā

saṃgatastasya vacanātsugrīveṇa samāgataḥ /
sugrīvavacanāddhatvā vālinaṃ vānareśvaram

sugrīvameva tadrājye rāmosāvabhyaṣecayat /
sa tu saṃpreṣayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām

hanumatpramukhānvīrānvānarānvānarādhipaḥ /
sa laṃghayitvā jaladhiṃ hanūmānmārutātmajaḥ

praviśya nagarīṃ laṃkāṃ dṛṣṭvā sītāṃ dṛḍhavratām /
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ bhṛśaṃ śokaparāyaṇām

malapaṃkena digdhāṃgīṃ malināmbaradhāriṇīm /
nivedayitvā'bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya tām

saptamaṃtrisutāṃstatra rāvaṇasya sutaṃ tathā /
toraṇastaṃbhamutpāṭya nijaghāna svayaṃ kapiḥ

samāśvāsya ca vaidehīṃ babhaṃjopavanaṃ tadā /
vanapālānkiṃkarāṃśca paṃcasenāgranāyakān

rāvaṇasya sutenātha nigṛhīto yadṛcchayā /
dṛṣṭvā ca rākṣaseṃdraṃ tu saṃbhāṣitvā tathaiva ca

dadāha nagarīṃ laṃkāṃ svalāṃgūlāgninā kapiḥ /
tayā dattamabhijñānaṃ gṛhītvā punarāgamat

so'bhigamya mahātejā rāmaṃ kamalalocanam /
nyavedayadvānareṃdro dṛṣṭā sīteti tatvataḥ

sugrīvasahito rāmo vānarairbahubhirvṛtaḥ /
mahodadhestaṭaṃ gatvā tatrānīkaṃ nyaveśayat

rāvaṇasyānujo bhrātā vibhīṣaṇa itīritaḥ /
dharmātmā satyasaṃdhaśca mahābhāgavatottamaḥ

jñātvā samāgataṃ rāmaṃ parityajya svapūrvajam /
rājyaṃ sutāṃśca dārāṃśca rāghavaṃ śaraṇaṃ yayau

parigṛhya ca taṃ rāmo mārutervacanātprabhuḥ /
tasmai datvā'bhayaṃ saumyaṃ rakṣo rājye'bhyaṣecayat

tatassamudraṃ kākutsthastartukāmaḥ prapadya vai /
suprasannajalaṃ taṃ tu dṛṣṭvā rāmo mahābalaḥ

śārṅgamādāya bāṇaughaiḥ śoṣayāmāsa vāridhim /
tatastu saritāmīśaḥ kākutsthaṃ karuṇānidhim

prapadya śaraṇaṃ devamarcayāmāsa vāridhiḥ /
punarāpūrya jaladhiṃ varuṇāstreṇa rāghavaḥ

udadhervacanātsetuṃ sāgare makarālaye /
giribhirvānarānītairnalaḥ setumakārayat

tato gatvā purīṃ laṃkāṃ sanniveśya mahābalam /
samyagāyodhanaṃ cakre vānarāṇāṃ ca rakṣasām

tato daśāsyatanayaḥ śakrajidrākṣaso balī /
babaṃdha nāgapāśaiśca tāvubhau rāmalakṣmaṇau

vainateyaḥ samāgatya tānyastrāṇi pramocayat /
rākṣasā nihatāssarve vānaraiśca mahābalaiḥ

rāvaṇasyānujaṃ vīraṃ kuṃbhakarṇaṃ mahābalam /
nijaghāna raṇe rāmo bāṇairagniśikhopamaiḥ

brahmāstreṇendrajitkruddhaḥ pātayāmāsa vānarān /
hanūmatā samānīto mahauṣadhi mahīdharaḥ

tasyānītasya ca sparśātsarva eva samutthitāḥ /
tato rāmānujo vīraḥ śakrajetāramāhave

nipātayāmāsa śarairvṛtraṃ vajradharo yathā /
niryayāvatha paulastyo yoddhuṃ rāmeṇa saṃyuge

caturaṃgabalaiḥ sārddhaṃ maṃtribhiśca mahābalaḥ /
samaṃtatobhavadyuddhaṃ vānarāṇāṃ ca rakṣasām

rāmarāvaṇayoścaiva tathā saumitriṇā saha /
śaktyā nipātayāmāsa lakṣmaṇaṃ rākṣaseśvaraḥ

tataḥ kruddho mahātejā rāghavo rākṣasāṃtakaḥ /
jaghāna rākṣasānvīrāñśaraiḥ kālāṃtakopamaiḥ

pradīptairbāṇasāhasraiḥ kāladaṃḍopamairbhṛśam /
chādayāmāsa kākutstho daśagrīvaṃ ca rākṣasam

sa tu nirbhinnasarvāṃgo rāghavāstrairniśācaraḥ /
bhayātpradudrāva raṇāllaṃkāṃ prati niśācaraḥ

jagadrāmamayaṃ paśyannirvedādgṛhamāviśat /
tato hanūmatā nīto mahauṣadhimahāgiriḥ

tena rāmānujastūrṇaṃ labdhasaṃjño'bhavattadā /
daśagrīvastato homamārebhe jayakāṃkṣayā

dhvaṃsitaṃ vānareṃdraistadabhicārātmakaṃ ripoḥ /
punaryuddhāya paulastyo rāmeṇa saha niryayau

divyasyandanamāruhya rākṣasairbahubhiryutaḥ /
tataḥ śatamakho divyaṃ rathaṃ haryaśvasaṃyutam

rāghavāya sasūtaṃ hi preṣayāmāsa buddhimān /
rathaṃ mātalinā nītaṃ samāruhya raghūttamaḥ

stūyamānaṃ suragaṇairyuyudhe tena rakṣasā /
tato yuddhamabhūddhoraṃ rāmarāvaṇayormahat

saptāhnikamahorātraṃ śastrāstrairatibhīṣaṇam /
vimānasthāḥ surāssarve dadṛśustatra saṃyugam

daśagrīvasya ciccheda śirāṃsi raghusattamaḥ /
samutthitāni bahuśo varadānātkapardinaḥ

brāhmamastraṃ mahāraudraṃ vadhāyāsya durātmanaḥ /
sasarja rāghavastūrṇaṃ kālāgnisadṛśaprabham

tadastraṃ rāghavotsṛṣṭaṃ rāvaṇasya stanāṃtaram /
vidārya dharaṇīṃ bhittvā rasātalatale gatam

saṃpūjyamānaṃ bhujagai rāghavasya karaṃ yayau /
sa gatāsurmahādaityaḥ papāta ca mamāra ca

tato devagaṇāssarve harṣanirbharamānasāḥ /
vavṛṣuḥ puṣpavarṣāṇi mahātmani jagadgurau

jagurgaṃdharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ /
vavuḥ puṇyāstathā vātāḥ suprabho'bhūddivākaraḥ

tuṣṭuvurmunayaḥ siddhā devagaṃdharvakinnarāḥ /
laṃkāyāṃ rākṣasaśreṣṭhamabhiṣicya vibhīṣaṇam

kṛtakṛtyamivātmānaṃ mene raghukulottamaḥ /
rāmastatrābravīdvākyamabhiṣicya vibhīṣaṇam

rāma uvāca-
yāvaccaṃdraśca sūryaśca yāvattiṣṭhati medinī /
yāvanmamakathāloke tāvadrājyaṃ vibhīṣaṇe

gatvā mama padaṃ divyaṃ yogigamyaṃ sanātanam /
saputrapautraḥ sagaṇaḥ saṃprāpnuhi mahābalaḥ

īśvara uvāca-
evaṃ datvā varaṃ tasmai rākṣasāya mahābalaḥ /
saṃprāpya maithilīṃ tatra paruṣaṃ janasaṃsadi

uvāca rāghavaḥ sītāṃ garhitaṃ vacanaṃ bahu /
sā tena garhitā sādhvī viveśa cānalaṃ mahat

tato devagaṇāssarve śivabrahmapurogamāḥ /
dṛṣṭvā tu mātaraṃ vahnau praviśaṃtīṃ bhayāturāḥ /
samāgamya raghuśreṣṭhaṃ sarve prāṃjalayo'bruvan

devā ūcuḥ-
rāmarāma mahābāho śṛṇu tvaṃ cātivikrama /
sītātivimalā sādhvī tava nītyānapāyinī

atyājyā tu vṛthā sā hi bhāskareṇa prabhā yathā /
seyaṃ lokahitārthāya samutpannā mahītale

mātā sarvasya jagataḥ samastajagadāśrayā /
rāvaṇaḥ kuṃbhakarṇaśca bhṛtyau pūrvaparāyaṇau

śāpāttau sanakādīnāṃ samutpannau mahītale /
tayorvimuktyai vaidehī gṛhītā daṇḍake vane

tāvubhau vai vadhaṃ prāptau tvayā rākṣasapuṃgavau /
tau vimuktau divaṃ yātau putrapautrasahānugau

tvaṃ viṣṇustvaṃ paraṃ brahma yogidhyeyaḥ sanātanaḥ /
tvameva sarvadevānāmanādinidhano'vyayaḥ

tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmānsītā lakṣmīḥ sanātanī /
mātā sā sarvalokānāṃ pitā tvaṃ parameśvara

nityaivaiṣa jaganmātā tava nityānapāyinī /
yathā sarvagatastvaṃ hi tathā ceyaṃ raghūttama

tasmācchuddhasamācārāṃ sītāṃ sādhvīṃ dṛḍhavratām /
gṛhāṇa saumya kākutstha kṣīrābdheriva mā ciram

īśvara uvāca-
etasminnaṃtare tatra lokasākṣī sa pāvakaḥ /
ādāya sītāṃ rāmāya pradadau surasannidhau /
abravīttatra kākutsthaṃ vahniḥ sarvaśarīragaḥ

vahniruvāca-
iyaṃ śuddhasamācārā sītā niṣkalmaṣā vibho /
gṛhāṇa mā ciraṃ rāma satyaṃ satyaṃ tavābruvan

īśvara uvāca-
tato'gnivacanātsītāṃ parigṛhya raghūdvahaḥ /
babhūva rāmaḥ saṃhṛṣṭaḥ pūjyamānaḥ surottamaiḥ

rākṣasairnihatā ye tu saṃgrāme vānarottamāḥ /
pitāmahavarāttūrṇaṃ jīvamānāḥ samutthitāḥ

tatastu puṣpakaṃ nāma vimānaṃ sūryasannibham /
bhrātrā gṛhītaṃ saṃgrāme kauberaṃ rākṣaseśvaraḥ

tadrāghavāya pradadau vastrāṇyābharaṇāni ca /
tena saṃpūjitaḥ śrīmānrāmacaṃdraḥ pratāpavān

āruroha vimānāgryaṃ vaidehyā bhāryayā saha /
lakṣmaṇena ca śūreṇa bhrātrā daśarathātmajaḥ

ṛkṣavānarasaṃghātaiḥ sugrīveṇa mahātmanā /
vibhīṣaṇena śūreṇa rākṣasaiśca mahābalaiḥ

yathāvimāne vaikuṃṭhe nityamuktairmahātmabhiḥ /
tathā sarve samāruhya ṛkṣavānararākṣasāḥ

ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ stūyamānaḥ surottamaiḥ /
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmaḥ satyaparākramaḥ

bharatasyāṃtike tatra hanūmaṃtaṃ vyasarjayat /
sa niṣādālayaṃ gatvā guhaṃ dṛṣṭvā'tha vaiṣṇavam

rāghavāgamanaṃ tasmai prāha vānarapuṃgavaḥ /
naṃdigrāmaṃ tato gatvā dṛṣṭvā taṃ rāghavānujam

nyavedayattathā tasmai rāmasyāgamanotsavam /
bharataścāgataṃ śrutvā vānareṇa raghūttamam

prarharṣamatulaṃ lebhe sānujaḥ sasuhṛjjanaḥ /
punarāgatya kākutsthaṃ hanūmānmārutātmajaḥ

sarvaṃ śaśaṃsa rāmāya bharatasya ca vartitam /
rāghavastu vimānāgryādavaruhya sahānujaḥ

vavaṃde bhāryayā sārddhaṃ bhāradvājaṃ taponidhim /
sa tu saṃpūjayāmāsa kākutsthaṃ sānujaṃ muniḥ

pakvānnaiḥ phalamūlādyairvastrairābharaṇairapi /
tena saṃpūjitastatra praṇamya munisattamam

anujñātaḥ samāruhya puṣpakaṃ sānugastadā /
naṃdigrāmaṃ yayau rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ

maṃtribhiḥ pauramukhyaiśca sānujaḥ kekayīsutaḥ /
pratyudyayau nṛpavaraiḥ sabalaiḥ pūrvajaṃ mudā

saṃprāpya raghuśārdūlaṃ vavaṃde sānugairvṛtaḥ /
puṣpakādavaruhyātha rāghavaḥ śatrutāpanaḥ

bharataṃ caiva śatrughnamupasaṃpariṣasvaje /
purohitaṃ vasiṣṭhaṃ ca mātṛvṛddhāṃśca bāṃdhavān

praṇanāma mahātejāḥ sītayā lakṣmaṇena ca /
vibhīṣaṇaṃ ca sugrīvaṃ jāmbavaṃtaṃ tathāṃgadam

hanumaṃtaṃ suṣeṇaṃ ca bharataḥ pariṣasvaje /
bhrātṛbhiḥ sānugaistatra maṃgalasnānapūrvakam

divyamālyāṃbaradharo divyagaṃdhānulepanaḥ /
āruroha rathaṃ divyaṃ sumaṃtrādhiṣṭhitaṃ śubham

saṃstūyamānastridaśairvaidehyā lakṣmaṇena ca /
bharataścaiva sugrīvaḥ śatrughnaśca vibhīṣaṇaḥ

aṅgadaśca suṣeṇaśca jāmbavānmārutātmajaḥ /
nīlo nalaśca subhagaḥ śarabho gaṃdhamādanaḥ

anye ca kapayaḥ śūrā niṣādādhipatirguhaḥ /
rākṣasāśca mahāvīryāḥ pārthiveṃdrā mahābalāḥ

gajānaśvānatho samyagāruhya bahuśaḥ śubhān /
nānāmaṃgalavāditraiḥ stutibhiḥ puṣkalaistathā

ṛkṣavānararakṣobhirniṣādavarasainikaiḥ /
praviveśa mahātejāḥ sāketaṃ puramavyayam

ālokya rājanagarīṃ pathi rājaputro rājānameva pitaraṃ pariciṃtayānaḥ /
sugrīvamārutivibhīṣaṇapuṇyapādasaṃcārapūtabhavanaṃ praviveśa rāmaḥ

iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāmaheśvarasaṃvāde rāmasyāyodhyāpraveśonāma dvicatvāriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ