પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.242

રુદ્ર ઉવાચ-
સ્વાયમ્ભુવો મનુઃ પૂર્વં દ્વાશાર્ણં મહામનુમ્ ।
જજાપ ગોમતીતીરે નૈમિષે વિમલે શુભે

તેન વર્ષસહસ્રેણ પૂજિતઃ કમલાપતિઃ ।
મત્તો વરં વૃણીષ્વેતિ તં પ્રાહ ભગવાન્હરિઃ

તતઃ પ્રોવાચ હર્ષેણ મનુઃ સ્વાયમ્ભુવો હરિમ્ ।
મનુરુવાચ-
પુત્રત્વં ભજ દેવેશ ત્રીણિ જન્માનિ ચાચ્યુત

ત્વાં પુત્રલાલસત્વેન ભજામિ પુરુષોત્તમમ્ ।
રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યુક્તસ્તેન લક્ષ્મીશઃ પ્રોવાચ સુમહાગિરા

વિષ્ણુરુવાચ-
ભવિષ્યતિ નૃપશ્રેષ્ઠ યત્તે મનસિ કાંક્ષિતમ્ ।
મમૈવ ચ મહત્પ્રીતિસ્તવ પુત્રત્વહેતવે

સ્થિતિપ્રયોજને કાલે તત્ર તત્ર નૃપોત્તમ ।
ત્વયિ જાતે ત્વહમપિ જાતોસ્મિ તવ સુવ્રત

પરિત્રાણાય સાધૂનાં વિનાશાય ચ દુષ્કૃતામ્ ।
ધર્મ્મસંસ્થાપનાર્થાય સંભવામિ તવાનઘ

રુદ્ર ઉવાચ-
એવં દત્વા વરં તસ્મૈ તત્રૈવાંતર્દધે હરિઃ ।
અસ્યાભૂત્પ્રથમં જન્મ મનોઃ સ્વાયંભુવસ્ય ચ

રઘૂણામન્વયે પૂર્વં રાજા દશરથો હ્યભૂત્ ।
દ્વિતીયો વસુદેવોઽભૂદ્વૃષ્ણીનામન્વયે વિભુઃ

કલેર્દિવ્યસહસ્રાબ્દપ્રમાણસ્યાંત્યપાદયોઃ ।
શંભલગ્રામકં પ્રાપ્ય બ્રાહ્મણઃ સંજનિષ્યતિ

કૌશલ્યા સમભૂત્પત્ની રાજ્ઞો દશરથસ્ય હિ ।
યદોર્વંશસ્ય સેવાર્થં દેવકી નામ વિશ્રુતા

હરિવ્રતસ્ય વિપ્રસ્ય ભાર્ય્યા દેવપ્રભા પુનઃ ।
એવં માતૃત્વમાપન્ના ત્રીણિ જન્માનિ શાર્ઙ્ગિણઃ

પૂર્વં રામસ્ય ચરિતં વક્ષ્યામિ તવ સુવ્રતે ।
યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ વિમુક્તિઃ પાપિનામપિ

હિરણ્યકહિરણ્યાક્ષૌ દ્વિતીયં જન્મસંશ્રિતૌ ।
કુંભકર્ણ દશગ્રીવાવજાયેતાં મહાબલૌ

પુલસ્ત્યસ્ય સુતો વિપ્રો વિશ્રવાનામ ધાર્મિકઃ ।
તસ્ય પત્ની વિશાલાક્ષી રાક્ષસેંદ્ર સુતાઽનઘે

સુકેશિતનયા સા સ્યાત્સુમાલી દાનવસ્ય ચ ।
કેકસી નામ કન્યાસીત્તસ્ય ભાર્યા દૃઢવ્રતા

કામોદ્રિક્તા તુ સા દેવી સંધ્યાકાલે મહામુનિમ્ ।
રમયામાસ તન્વંગી યથેષ્ટં શુભદર્શના

કામાત્સંધ્યાભવાદ્યત્વાત્તસ્યાં જાતૌ મહાબલૌ ।
રાવણઃ કુંભકર્ણશ્ચ રાક્ષસૌ લોકવિશ્રુતૌ

કન્યા શૂર્પણખા નામ જાતાતિવિકૃતાનના ।
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તસ્યાં જાતો વિભીષણઃ

સુશીલો ભગવદ્ભક્તઃ સત્યવાગ્ધર્મ્મવાઞ્શુચિઃ ।
રાવણઃ કુંભકર્ણશ્ચ હિમવત્પર્વતોત્તમે

મહોગ્રતપસા માં વૈ પૂજયામાસતુર્ભૃશમ્ ।
રાવણસ્ત્વથ દુષ્ટાત્મા સ્વશિરઃકમલૈઃ શુભૈઃ

પૂજયામાસ માં દેવિ દારુણેનૈવ કર્મ્મણા ।
તતસ્તમબ્રુવં સુભ્રૂઃ પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના

વરં વૃણીષ્વ મે વત્સ યત્તે મનસિ વર્ત્તતે ।
તતઃ પ્રોવાચ દુષ્ટાત્મા દેવદાનવ રક્ષસામ્

અવધ્યત્વં પ્રદેહીતિ સર્વલોકજિગીષયા ।
તતોઽહં દત્તવાંસ્તસ્મૈ રાક્ષસાય દુરાત્મને

દેવદાનવયક્ષાણામવધ્યત્વં વરાનને ।
રાક્ષસોઽસૌ મહાવીર્યો વરદાનાત્તુ ગર્વિતઃ

ત્રીંલ્લોકાન્પીડયામાસ દેવદાનવમાનુષાન્ ।
તેન સંબાધ્યમાનાશ્ચ દેવા બ્રહ્મપુરોગમાઃ

ભયાર્ત્તાઃ શરણં જગ્મુરીશ્વરં કમલાપતિમ્ ।
જ્ઞાત્વાથ વેદનાં તેષામભયાય સનાતનઃ

ઉવાચ ત્રિદશાન્સર્વાન્બ્રહ્મરુદ્રપુરોગમાન્ ।
શ્રીભગવાનુવાચ-
રાજ્ઞો દશરથસ્યાહમુત્પત્સ્યામિ રઘોઃ કુલે

વધિષ્યામિ દુરાત્માનં રાવણં સહ બાંધવમ્ ।
માનુષં વપુરાસ્થાય હન્મિ દૈવતકંટકમ્

નંદિશાપાદ્ભવંતોઽપિ વાનરત્વમુપાગતાઃ ।
કુરુધ્વં મમ સાહાય્યં ગંધર્વાપ્સરસોત્તમાઃ

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યુક્તા દેવતાસ્સર્વા દેવદેવેન વિષ્ણુના ।
વાનરત્વમુપાગમ્ય જજ્ઞિરે પૃથિવીતલે

ભાર્ગવેણ પ્રદત્તા તુ મહીસાગરમેખલા ।
દત્તા મહર્ષિભિઃ પૂર્વં રઘૂણાં સુમહાત્મનામ્

વૈવસ્વતમનોઃ પુત્રો રાજ્ઞાં શ્રેષ્ઠો મહાબલઃ ।
ઇક્ષ્વાકુરિતિ વિખ્યાતસ્સર્વધર્મ્મવિદાંવરઃ

તદન્વયે મહાતેજા રાજા દશરથો બલી ।
અજસ્ય નૃપતેઃ પુત્રઃ સત્યવાન્શીલવાન્શુચિઃ

સ રાજા પૃથિવીં સર્વાં પાલયામાસ વીર્ય્યતઃ ।
રાજ્યેષુ સ્થાપયામાસ સર્વાન્પાર્થિવસત્તમાન્

કોશલસ્ય નૃપસ્યાથ પુત્રી સર્વાંગશોભના ।
કૌશલ્યા નામ તાં કન્યામુપયેમે સ પાર્થિવઃ

માગધસ્ય નૃપસ્યાથ તનયા ચ શુચિસ્મિતા ।
સુમિત્રા નામ નામ્ના ચ દ્વિતીયા તસ્ય ભામિની

તૃતીયા કેકયસ્યાથ નૃપતેર્દુહિતા તથા ।
ભાર્ય્યાભૂત્પદ્મપત્રાક્ષી કેકયી નામ નામતઃ

તાભિઃ સ્મ રાજા ભાર્યાભિસ્તિસૃભિર્ધર્મસંયુતઃ ।
રમયામાસ કાકુત્સ્થઃ પૃથિવીં ચાનુપાલયન્

અયોધ્યાનામ નગરી સરયૂતીર સંસ્થિતા ।
સર્વરત્નસુસંપૂર્ણા ધનધાન્યસમાકુલા

પ્રાકારગોપુરૈર્જુષ્ટા હેમપ્રાકારસંકુલા ।
ઉત્તમૈર્નાગતુરગૈર્મહેંદ્રસ્ય યથા પુરી

તસ્યાં રાજા સ ધર્માત્મા ઉવાસ મુનિસત્તમૈઃ ।
પુરોહિતેન વિપ્રેણ વસિષ્ઠેન મહાત્મના

રાજ્યં ચકારયામાસ સર્વં નિહતકંટકમ્ ।
યસ્માદુત્પત્સ્યતે તસ્યાં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ

તસ્માત્તુ નગરી પુણ્યા સાપ્યયોધ્યેતિ કીર્તિતા ।
નગરસ્ય પરં ધામ્નો નામ તસ્યાપ્યભૂચ્છુભે

યત્રાસ્તે ભગવાન્વિષ્ણુસ્તદેવ પરમં પદમ્ ।
તત્ર સદ્યો ભવેન્મોક્ષઃ સર્વકર્મ્મનિકૃંતનઃ

જાતે તત્ર મહાવિષ્ણૌ નરાઃ સર્વે મુદં યયુઃ ।
સ રાજા પૃથિવીં સર્વાં પાલયિત્વા શુભાનને

અયજદ્વૈષ્ણવેષ્ટ્યા ચ પુત્રાર્થી હરિમચ્યુતમ્ ।
તેન સંપૂજિતઃ શ્રીશો રાજા સર્વગતો હરિઃ

વૈષ્ણવેન તુ યજ્ઞેન વરદઃ પ્રાહ કેશવઃ ।
તસ્મિન્નાવિરભૂદગ્નૌ યજ્ઞરૂપો હરિસ્તદા

શુદ્ધજામ્બૂનદપ્રખ્યઃ શંખચક્રગદાધરઃ ।
શુક્લાંબરધરઃ શ્રીમાન્સર્વભૂષણભૂષિતઃ

શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કો વનમાલાવિભૂષિતઃ ।
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષશ્ચતુર્બાહુરુદારધીઃ

સવ્યાંકસ્થ શ્રિયા સાર્દ્ધમાવિરાસીદ્રમેશ્વરઃ ।
વરદોસ્મીતિ તં પ્રાહ રાજાનં ભક્તવત્સલઃ

તં દૃષ્ટ્વા સર્વલોકેશં રાજા હર્ષસમાકુલઃ ।
વવંદે ભાર્ય્યયા સાર્દ્ધં પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના

પ્રાંજલિઃ પ્રણતો ભૂત્વા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ।
પુત્રત્વં મે ભજેત્યાહ દેવદેવં જનાર્દનમ્

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્પ્રાહ રાજાનમચ્યુતઃ ।
વિષ્ણુરુવાચ-
ઉત્પત્સ્યેઽહં નૃપશ્રેષ્ઠ દેવલોકહિતાય વૈ

પરિત્રાણાય સાધૂનાં રાક્ષસાનાં વધાય ચ ।
મુક્તિં પ્રદાતું લોકાનાં ધર્મ્મસંસ્થાપનાય ચ

મહાદેવ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા પાયસં દિવ્યં હેમપાત્રસ્થિતં શૃતમ્ ।
લક્ષ્મ્યાહસ્તસ્થિતં શુભ્રં પાર્થિવાય દદૌ હરિઃ

વિષ્ણુરુવાચ-
ઇદં વૈ પાયસં રાજન્પત્નીભ્યસ્તવ સુવ્રત ।
દેહિ તે તનયાસ્તાસુ ઉત્પત્સ્યન્તે મદંગજાઃ

મહાદેવ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા મુનિભિઃ સર્વૈઃ સ્તૂયમાનો જનાર્દનઃ ।
સ્વાત્માનં દર્શયિત્વાથ તથૈવાંતરધીયત

સ રાજા તત્ર દૃષ્ટ્વા ચ પત્નીં જ્યેષ્ઠાં કનીયસીમ્ ।
વિભજ્ય પાયસં દિવ્યં પ્રદદૌ સુસમાહિતઃ

એતસ્મિન્નન્તરે પત્ની સુમિત્રા તસ્ય મધ્યમા ।
તત્સમીપં પ્રયાતા સા પુત્રકામા સુલોચના

તાં દૃષ્ટ્વા તત્ર કૌશલ્યા કૈકેયી ચ સુમધ્યમા ।
અર્દ્ધમર્દ્ધં પ્રદદતુસ્તે તસ્યૈ પાયસં સ્વકમ્

તત્પ્રાશ્ય પાયસં દિવ્યં રાજપત્ન્યઃ સુમધ્યમાઃ ।
સંપન્નગર્ભાઃ સર્વાસ્તા વિરેજુઃ શુભ્રવર્ચ્ચસઃ

તાસાં સ્વપ્નેષુ દેવેશઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ ।
શંખચક્રગદાપાણિરાવિર્ભૂતસ્તદા હરિઃ

અસ્મિન્કાલે મનોરમ્યે મધુમાસિ શુચિસ્મિતે ।
શુક્લે નવમ્યાં વિમલે નક્ષત્રેઽદિતિદૈવતે

મધ્યાહ્નસમયે લગ્ને સર્વગ્રહશુભાન્વિતે ।
કૌસલ્યા જનયામાસ પુત્રં લોકેશ્વરં હરિમ્

ઇંદીવરદલશ્યામં કોટિકંદર્પ્પસન્નિભમ્ ।
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષં સર્વાભરણશોભિતમ્

શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ।
ઉદ્યદ્દિનકરપ્રખ્યકુણ્ડલાભ્યાં વિરાજિતમ્

અનેકસૂર્ય્યસંકાશં તેજસા મહતા વૃતમ્ ।
પરેશસ્ય તનો રમ્યં દીપાદુત્પન્નદીપવત્

ઈશાનં સર્વલોકાનાં યોગિધ્યેયં સનાતનમ્ ।
સર્વોપનિષદામર્થમનંતં પરમેશ્વરમ્

જગત્સર્ગસ્થિતિલયે હેતુભૂતમનામયમ્ ।
શરણ્યં સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતમયં વિભુમ્

સમુત્પન્ને જગન્નાથે દેવદુંદુભયો દિવિ ।
વિનેદુઃ પુષ્પવર્ષાણિ વવર્ષુઃ સુરસત્તમાઃ

પ્રજાપતિમુખા દેવા વિમાનસ્થા નભસ્તલે ।
તુષ્ટુવુર્મુનિભિઃ સાર્દ્ધં હર્ષપૂર્ણાંગવિહ્વલાઃ

જગુર્ગંધર્વપતયો નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ।
વવુઃ પુણ્યશિવા વાતાઃ સુપ્રભોભૂદ્દિવાકરઃ

જજ્વલુશ્ચાગ્નયઃ શાંતા વિમલાશ્ચ દિશોદશ ।
તતસ્સ રાજા હર્ષેણ પુત્રં દૃષ્ટ્વા સનાતનમ્

પુરોધસા વસિષ્ઠેન જાતકર્મ્મતદાઽકરોત્ ।
નામ ચાસ્મૈ દદૌ રમ્યં વસિષ્ઠો ભગવાંસ્તદા

શ્રિયઃ કમલવાસિન્યા રમણોઽયં મહાન્પ્રભુઃ ।
તસ્માચ્છ્રીરામ ઇત્યસ્ય નામ સિદ્ધં પુરાતનમ્

સહસ્રનામ્નાં શ્રીશસ્ય તુલ્યં મુક્તિપ્રદં નૃણામ્ ।
વિષ્ણુમાસિ સમુત્પન્નો વિષ્ણુરિત્યભિધીયતે

એવં નામાસ્ય દત્વાથ વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ ।
પરિણીય નમસ્કૃત્ય સ્તુત્વા સ્તુતિભિરેવ ચ

સંકીર્ત્ય નામસાહસ્રં મંગલાર્થં મહાત્મનઃ ।
વિનિર્યયૌ મહાતેજાસ્તસ્માત્પુણ્યતમાદ્ગૃહાત્

રાજાથ વિપ્રમુખ્યેભ્યો દદૌ બહુધનં મુદા ।
ગવામયુતદાનં ચ કારયામાસ ધર્મ્મતઃ

ગ્રામાણાં શતસાહસ્રં દદૌ રઘુકુલોત્તમઃ ।
વસ્ત્રૈરાભરણૈર્દિવ્યૈરસંખ્યેયૈર્ધનૈરપિ

વિષ્ણોસ્સંતુષ્ટયે તત્ર તર્પ્પયામાસ ભૂસુરાન્ ।
કૌસલ્યા ચ સુતં દૃષ્ટ્વા રામં રાજીવલોચનમ્

ફુલ્લહસ્તારવિંદાભં પદ્મહસ્તામ્બુજાન્વિતમ્ ।
તસ્ય શ્રીપાદકમલે પદ્માબ્જે ચ વરાનને

શંખચક્રગદાપદ્મધ્વજવસ્ત્રાદિચિહ્નિતે ।
દૃષ્ટ્વા વક્ષસિ શ્રીવત્સં કૌસ્તુભં વનમાલયા

તસ્યાંગે સા જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ ।
સ્મિતવક્ત્રે વિશાલાક્ષી ભુવનાનિ ચતુર્દશ

નિશ્વાસે તસ્ય વેદાંશ્ચ સેતિહાસાન્મહાત્મનઃ ।
દ્વીપાનબ્ધીન્ગિરીંસ્તસ્ય જઘને વરવર્ણિનિ

નાભ્યાં બ્રહ્મશિવૌ તસ્ય કર્ણયોશ્ચ દિશઃ શુભાઃ ।
નેત્રયોર્વહ્નિસૂર્યૌ ચ ઘ્રાણે વાયું મહાજવમ્

સર્વોપનિષદામર્થં દૃષ્ટ્વા તસ્ય વિભૂતયઃ ।
કૃત્સ્ના ભીતા વરારોહા પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ।
હર્ષાશ્રુપૂર્ણનયના પ્રાંજલિર્વાક્યમબ્રવીત્

કૌશલ્યોવાચ-
ધન્યાસ્મિ દેવદેવેશ લબ્ધ્વા ત્વાં તનયં પ્રભો ।
પ્રસીદ મે જગન્નાથ પુત્રસ્નેહં પ્રદર્શય

ઈશ્વર ઉવાચ-
એવમુક્તો હૃષીકેશો માત્રા સર્વગતો હરિઃ ।
માયામાનુષતાં પ્રાપ્ય શિશુભાવાદ્રુરોદ સઃ

અથ પ્રમુદિતા દેવી કૌશલ્યા શુભલક્ષણા ।
પુત્રમાલિંગ્ય હર્ષેણ સ્તન્યં પ્રાદાત્સુમધ્યમા

તસ્યાઃ સ્તન્યં પપૌ દેવો બાલભાવાત્સનાતનઃ ।
ઉવાસ માતુરુત્સંગે જગદ્ભર્તા મહાવિભુઃ

દેશે તસ્મિઞ્છુશુભે રમ્યે સર્વકામપ્રદે નૃણામ્ ।
ઉત્સવં ચક્રિરે પૌરા હૃષ્ટા જનપદા નરાઃ

કૈકેય્યાં ભરતો જજ્ઞે પાંચજન્યાંશચોદિતઃ ।
સુમિત્રા જનયામાસ લક્ષ્મણં શુભલક્ષણમ્

શત્રુઘ્નં ચ મહાભાગા દેવશત્રુપ્રતાપનમ્ ।
અનંતાંશેન સંભૂતો લક્ષ્મણઃ પરવીરહા

સુદર્શનાંશાચ્છત્રુઘ્નઃ સંજજ્ઞેઽમિતવિક્રમઃ ।
તે સર્વે વવૃધુસ્તત્ર વૈવસ્વતમનોઃ કુલે

સંસ્કૃતાસ્તે સુતાઃ સમ્યગ્વસિષ્ઠેન મહૌજસા ।
અધીતવેદાસ્તે સર્વે શ્રુતવંતસ્તથા નૃપાઃ

સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્વજ્ઞા ધનુર્વેદે ચ નિષ્ઠિતાઃ ।
બભૂવુઃ પરમોદારા લોકાનાં હર્ષવર્દ્ધનાઃ

યુગ્મં બભૂવતુસ્તત્ર રાજાનૌ રામલક્ષ્મણૌ ।
તથા ભરતશત્રુઘ્નૌ તયોર્યુગ્મં બભૂવ હ

અથ લોકેશ્વરી લક્ષ્મીર્જનકસ્ય નિવેશને ।
શુભક્ષેત્રે હલોદ્ધાતે સુનાસીરે શુભેક્ષણે

બાલાર્કકોટિસંકાશા રક્તોત્પલકરામ્બુજા ।
સર્વલક્ષણસંપન્ના સર્વાભરણભૂષિતા

ધૃત્વા વક્ષસિ ચાર્વઙ્ગી માલામમ્લાનપઙ્કજામ્ ।
સીતામુખે સમુત્પન્ના બાલભાવેન સુંદરી

તાં દૃષ્ટ્વા જનકો રાજા કન્યાં વેદમયીં શુભામ્ ।
ઉદ્ધૃત્યાપત્યભાવેન પુપોષ મિથિલાપતિઃ

જનકસ્ય ગૃહે રમ્યે સર્વલોકેશ્વરપ્રિયા ।
વવૃધે સર્વલોકસ્ય રક્ષણાર્થં સુરેશ્વરી

એતસ્મિન્નંતરે દેવિ કૌશિકો લોકવિશ્રુતઃ ।
સિદ્ધાશ્રમે મહાપુણ્યે ભાગીરથ્યાસ્તટે શુભે

ક્રતુપ્રવરમારેભે યષ્ટું તત્ર મહામુનિઃ ।
વર્ત્તમાનસ્ય તસ્યાસ્ય યજ્ઞસ્યાથ દ્વિજન્મનઃ

ક્રતુવિધ્વંસિનોઽભૂવન્રાવણસ્ય નિશાચરાઃ ।
કૌશિકશ્ચિંતયિત્વાથ રઘુવંશોદ્ભવં હરિમ્

આનેતુમૈચ્છદ્ધર્માત્મા લોકાનાં હિતકામ્યયા ।
સ ગત્વા નગરીં રમ્યામયોધ્યાં રઘુપાલિતામ્

નૃપશ્રેષ્ઠં દશરથં દદર્શ મુનિસત્તમઃ ।
રાજાપિ કૌશિકં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યુત્થાય કૃતાંજલિઃ

પુત્રૈઃ સહ મહાતેજા વવંદે મુનિસત્તમમ્ ।
ધન્યોઽહમસ્મીતિ વદન્હર્ષેણ રઘુનંદનં

અર્ચયામાસ વિધિના નિવેશ્ય પરમાસને ।
પરિણીય નમસ્કૃત્ય કિં કરોમીત્યુવાચ તમ્

તતઃ પ્રોવાચ હૃષ્ટાત્મા વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ ।
વિશ્વામિત્ર ઉવાચ-
દેહિ મે રાઘવં રાજન્રક્ષણાર્થં ક્રતોર્મમ

સાફલ્યમસ્તુ મે યજ્ઞે રાઘવસ્ય સમીપતઃ ।
તસ્માદ્રામં રક્ષણાર્થં દાતુમર્હસિ ભૂપતે

ઈશ્વર ઉવાચ-
તચ્છ્રુત્વા મુનિવર્ય્યસ્ય વાક્યં સર્વવિદાં વરઃ ।
પ્રદદૌ મુનિવર્ય્યાય રાઘવં સહ લક્ષ્મણમ્

આદાય રાઘવં તત્ર વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ ।
સ્વમાશ્રમમભિપ્રીતઃ પ્રયયૌ દ્વિજસત્તમઃ

તતઃ પ્રહૃષ્ટાસ્ત્રિદશાઃ પ્રયાતે રઘુસત્તમે ।
વવૃષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ તુષ્ટુવુશ્ચ મહૌજસઃ

અથાજગામ હૃષ્ટાત્મા વૈનતેયો મહાબલઃ ।
અદૃશ્યભૂતો ભૂતાનાં સંપ્રાપ્ય રઘુસત્તમમ્

તાભ્યાં દિવ્યે ચ ધનુષી તૂણૌ ચાક્ષયસાયકૌ ।
દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ શસ્ત્રાણિ દત્વા ચ પ્રયયૌ દ્વિજઃ

તૌ રામલક્ષ્મણૌ વીરૌ કૌશિકેન મહાત્મના ।
ગચ્છંતી જ્ઞાપિતારણ્યે રાક્ષસી ઘોરદર્શના

નામ્ના તુ તાડકા દેવિ ભાર્યા સુંદસ્ય રક્ષસઃ ।
જઘ્નતુસ્તાં મહાવીરૌ બાણૈર્દિવ્યધનુશ્ચ્યુતૈઃ

નિહતા રાઘવેણાથ રાક્ષસી ઘોરદર્શના ।
ત્યક્ત્વા તનું ઘોરરૂપાં દિવ્યરૂપા બભૂવ સા

જાજ્વલ્યમાનાવપુષા સર્વાભરણવિભૂષિતા ।
પ્રયયૌ વૈષ્ણવં લોકં પ્રણમ્ય ચ રઘૂત્તમૌ

તાં હત્વા રાઘવઃ શ્રીમાન્કૌશિકસ્યાશ્રમં શુભમ્ ।
પ્રવિવેશ મહાતેજા લક્ષ્મણેન મહાત્મના

તતઃ પ્રહૃષ્ટા મુનયઃ પ્રત્યુદ્ગમ્ય રઘૂત્તમમ્ ।
નિવેશ્ય પૂજયામાસુરર્ઘાદ્યૈઃ પરમાત્મને

કૌશિકઃ કૃતદીક્ષસ્તુ યંષ્ટું યજ્ઞમનુત્તમમ્ ।
આરેભે મુનિભિઃ સાર્દ્ધં વિધિના મુનિસત્તમઃ

વર્ત્તમાને મહાયજ્ઞે મારીચો નામ રાક્ષસઃ ।
ભ્રાત્રા સુબાહુના તત્ર વિઘ્નં કર્તુમવસ્થિતઃ

દૃષ્ટ્વા તૌ રાક્ષસૌ ઘોરૌ રાઘવઃ પરવીરહા ।
જઘાનૈકેન બાણેન સુબાહું રાક્ષસેશ્વરમ્

પવનાસ્ત્રેણ મહતા મારીચં સ નિશાચરમ્ ।
સાગરે પાતયામાસ શુષ્કપર્ણમિવાનિલઃ

સ રામસ્ય મહાવીર્ય્યં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસસત્તમઃ ।
ન્યસ્તશસ્ત્રસ્તપસ્તપ્તું પ્રયયૌ મહાદાશ્રમમ્

વિશ્વામિત્રો મહાતેજાઃ સમાપ્તે મહતિ ક્રતૌ ।
પ્રહૃષ્ટમનસા તત્ર પૂજયામાસ રાઘવમ્

સમાશ્લિષ્ય મહાત્માનં કાકપક્ષધરં હરિમ્ ।
નીલોત્પલદલશ્યામં પદ્મપત્રાયતેક્ષણમ્

ઉપાઘ્રાય તદા મૂર્ધ્નિ તુષ્ટાવ મુનિસત્તમઃ ।
એતસ્મિન્નંતરે રાજા મિથિલાયા અધીશ્વરઃ

વાજપેયં ક્રતું યષ્ટુમારેભે મુનિસત્તમૈઃ ।
તં દ્રષ્ટું પ્રયયુસ્સર્વે વિશ્વામિત્રપુરોગમાઃ

મુનયો રઘુશાર્દૂલ સહિતાઃ પુણ્યચેતસઃ ।
ગચ્છતસ્તસ્ય રામસ્ય પદાબ્જેન મહાત્મનઃ

અભૂત્સા પાવની ભૂમિઃ સમાક્રાંતા મહાશિલા ।
સાપિ શપ્તા પુરા ભર્ત્રા ગૌતમેન દ્વિજન્મના

અહલ્યા રઘુનાથસ્ય પાદસ્પર્શાચ્છુભાઽભવત્ ।
અથ સંપ્રાપ્ય નગરીં મિથિલાં મુનિસત્તમાઃ

રાઘવાભ્યાં તુ સહિતા બભૂવુઃ પ્રીતમાનસાઃ ।
સમાગતાન્મહાભાગાન્દૃષ્ટ્વા રાજા મહાબલઃ

પ્રત્યુદ્ગમ્ય પ્રણમ્યાથ પૂજયામાસ મૈથિલઃ ।
રામં પદ્મવિશાલાક્ષમિંદીવરદલપ્રભમ્

પીતામ્બરધરં શ્લક્ષ્ણં કોમલાવયવોજ્જ્વલમ્ ।
અવધીરિત કંદર્પ્પકોટિલાવણ્યમુત્તમમ્

સર્વલક્ષણસમ્પન્નં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ।
સ્વસ્ય હૃત્પદ્મમધ્યે યઃ પરેશસ્ય તનુર્હરિઃ

ઉત્પન્નો દીપવદ્દીપાત્સૌશીલ્યાદિગુણૈઃ પરૈઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા રઘુનાથં સ જનકો હૃષ્ટમાનસઃ

પરેશમેવ તં મેને રામં દશરથાત્મજમ્ ।
પૂજયામાસ કાકુત્સ્થં ધન્યોસ્મીતિ બ્રુવન્નૃપઃ

પ્રસાદં વાસુદેવસ્ય વિષ્ણોર્મેને નરેશ્વરઃ ।
પ્રદાતું દુહિતાં તસ્મૈ મનસા ચિંતયન્પ્રભુઃ

આત્મજૌ રઘુવંશસ્ય જ્ઞાત્વા તત્ર નૃપોત્તમઃ ।
પૂજયામાસ ધર્મેણ વસ્ત્રૈરાભરણૈઃ શુભૈઃ

ઋષીન્સમર્ચયામાસ મધુપર્કાદિપૂજનૈઃ ।
તતોઽવસાને યજ્ઞસ્ય રામો રાજીવલોચનઃ

ભંક્ત્વા શૈવં ધનુર્દિવ્યં જિતવાન્જનકાત્મજામ્ ।
અથાસૌ વીર્યશુલ્કેન મહતા પરિતોષિતઃ

મુદા ધરણિજાં તસ્મૈ પ્રદદૌ મિથિલાધિપઃ ।
કેશવાય શ્રિયમિવ યથાપૂર્વં મહાર્ણવઃ

સ દૂતં પ્રેષયામાસ રાઘવં મિથિલાધિપઃ ।
પુત્રાભ્યાં સહ ધર્માત્મા મિથિલાયાં વિવેશ હ

વસિષ્ઠવામદેવાદ્યૈઃ પ્રીતૈઃ સહ મહીપતિઃ ।
ઉવાસ નગરે રમ્યે જનકસ્ય રઘૂત્તમઃ

તસ્મિન્નેવ શુભે કાલે રામસ્ય ધરણીસુતામ્ ।
વિવાહમકરોદ્રાજા મિથિલેન સમર્ચિતઃ

લક્ષ્મણસ્યોર્મિલાં નામ કન્યાં જનકસંભવામ્ ।
જનકસ્યાનુજસ્યાથ તનયે શુભવર્ચસી

માંડવી શ્રુતકીર્ત્તિશ્ચ સર્વલક્ષણલક્ષિતે ।
ભરતસ્ય ચ સૌમિત્રેર્વિવાહમકરોન્નૃપઃ

નિર્વર્ત્યૌદ્વાહિકં તત્ર રાજા દશરથો બલી ।
અયોધ્યાં પ્રસ્થિતઃ શ્રીમાન્પૌરૈર્જનપદૈર્વૃતઃ

પારિબર્હં સમાદાય મૈથિલેન ચ પૂજિતઃ ।
સસુતઃ સસ્નુષઃ સાશ્વઃ સગજઃ સબલાનુગઃ

તદધ્વનિ મહાવીર્ય્યો જામદગ્નિઃ પ્રતાપવાન્ ।
ગૃહીત્વા પરશું ચાપં સંક્રુદ્ધ ઇવ કેસરી

અભ્યધાવચ્ચ કાકુત્સ્થં યોદ્ધુકામો નૃપાંતકઃ ।
સંપ્રાપ્ય રાઘવં દૃષ્ટ્વા વચનં પ્રાહ ભાર્ગવઃ

પરશુરામ ઉવાચ-
રામરામ મહાબાહો શૃણુષ્વ વચનં મમ ।
બહુશઃ પાર્થિવાન્હત્વા સંયુગે ભૂરિવિક્રમાન્

બ્રાહ્મણેભ્યો મહીં દત્વા તપસ્તપ્તુમહં ગતઃ ।
તવ વીર્યબલં શ્રુત્વા ત્વયા યોદ્ધુમિહાગતઃ

ઇક્ષ્વાકવો ન વધ્યા મે માતામહકુલોદ્ભવાઃ ।
વીર્ય્યં ક્ષત્રબલં શ્રુત્વા ન શક્યં સહિતું મમ

રૌદ્રં ચાપં દુરાધર્ષં ભજ્યમાનાં ત્વયા નૃપ ।
તસ્માદ્વદાન્ય યુદ્ધં મે દીયતાં રઘુસત્તમ

ઇદં તુ વૈષ્ણવં ચાપં તેન તુલ્યમરિંદમ ।
આરોપય સ્વવીર્યેણ નિર્જિતોસ્મિ ત્વયૈવ હિ

અથવા ત્યજ શસ્ત્રાણિ પુરસ્તાદ્બલિનો મમ ।
શરણં ભજ કાકુત્સ્થ કાતરોસ્યથ ચેતસી

ઈશ્વર ઉવાચ-
એવમુક્તસ્તુ કાકુત્સ્થો ભાર્ગવેણ પ્રતાપવાન્ ।
તચ્ચાપં તસ્ય જગ્રાહ તચ્છક્તિં વૈષ્ણવીમપિ

શક્ત્યા વિયુક્તસ્સ તદા જામદગ્નિઃ પ્રતાપવાન્ ।
નિર્વીર્યો નષ્ટતેજાભૂત્કર્મ્મહીનો યથા દ્વિજઃ

વિનષ્ટતેજ સંદૃષ્ટ્વા ભાર્ગવં નૃપસત્તમાઃ ।
સાધુસધ્વિતિ કાકુત્સ્થં પ્રશશંસુર્મુહુર્મુહુઃ

કાકુત્સ્થસ્તન્મહચ્ચાપં ગૃહીત્વારોપ્ય લીલયા ।
સંધાય બાણં તચ્ચાપે ભાર્ગવં પ્રાહ વિસ્મિતમ્

રામ ઉવાચ-
અનેન શરમુખ્યેન કિં કર્ત્તવ્યં તવ દ્વિજ ।
છેદ્મિ લોકમિમં ચાધઃ સ્વર્ગં વા હન્મિ તે તપઃ

ઈશ્વર ઉવાચ-
તન્દૃષ્ટ્વા ઘોરસંકાશં બાણં રામસ્ય ભાર્ગવઃ ।
જ્ઞાત્વા તં પરમાત્માનં પ્રહૃષ્ટો રામમબ્રવીત્

પરશુરામ ઉવાચ-
રામરામ મહાબાહો ન વેદ્મિ ત્વાં સનાતનમ્ ।
જાનામ્યદ્યૈવ કાકુત્સ્થ તવ વીર્ય્યગુણાદિભિઃ

ત્વમાદિપુરુષઃ સાક્ષાત્પરબ્રહ્મપરોઽવ્યયઃ ।
ત્વમનંતો મહાવિષ્ણુર્વાસુદેવઃ પરાત્પરઃ

નારાયણસ્ત્વં શ્રીશસ્ત્વમીશ્વરસ્ત્વં ત્રયીમયઃ ।
ત્વં કાલસ્ત્વં જગત્સર્વમકારાખ્યસ્ત્વમેવ ચ

સ્રષ્ટા ધાતા ચ સંહર્ત્તા ત્વમેવ પરમેશ્વરઃ ।
ત્વમચિંત્યો મહદ્ભૂતરૂપસ્ત્વં તુ મનુર્મહાન્

ચતુઃષટ્પંચગુણવાંસ્ત્વમેવ પુરુષોત્તમઃ ।
ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારસ્ત્વમોંકારસ્ત્રયીમયઃ

વ્યક્તાવ્યક્તસ્વરૂપસ્ત્વં ગુણભૃન્નિર્ગ્ગુણઃ પરઃ ।
સ્તોતું ત્વાહમશક્તશ્ચ વેદાનામપ્યગોચરમ્

યચ્ચાપલત્વં કૃતવાંસ્ત્વાં યુયુત્સુતયા પ્રભો ।
તત્ક્ષંતવ્યં ત્વયા નાથ કૃપયા કેવલેન તુ

તવ શક્ત્યા નૃપાન્સર્વાઞ્જિત્વા દત્વા મહીં દ્વિજાન્ ।
ત્વત્પ્રસાદવશાદેવ શાંતિમાપ્નોતિ નૈષ્ઠિકીમ્

ઈશ્વર ઉવાચ-
એવમુક્ત્વા તુ કાકુત્સ્થં જામદગ્નિર્મહાતપાઃ ।
પરિણીય નમસ્કૃત્વા રાઘવં લોકરક્ષકમ્

શતક્રતુકૃતં સ્વર્ગં તદસ્ત્રાય ન્યવેદયત્ ।
રાઘવોઽથ મહાતેજા વવંદે તં મહામુનિમ્

વિધિવત્પૂજયામાસ પાદ્યાર્ઘાચમનાદિભિઃ ।
તેન સંપૂજિતસ્તત્ર જામદગ્નિર્મહાતપાઃ

તપસ્તપ્તું યયૌ રમ્યં નરનારાયણાશ્રમમ્ ।
રાજા દશરથઃ સોઽથ પુત્રૈર્દારસમન્વિતૈઃ

સ્વાં પુરીં સુમુહૂર્ત્તેન પ્રવિવેશ મહાબલઃ ।
રાઘવો લક્ષ્મણશ્ચૈવ શત્રુઘ્નો ભરતસ્તથા

સ્વાન્સ્વાન્દારાનુપાગમ્ય રેમિરે હૃષ્ટમાનસાઃ ।
તત્ર દ્વાદશ વર્ષાણિ સીતયા સહ રાઘવઃ

રમયામાસ ધર્માત્મા નારાયણ ઇવ શ્રિયા ।
તસ્મિન્નેવ તુ રાજાથ કાલે દશરથઃ સુતમ્

જ્યેષ્ઠં રાજ્યેન સંયોક્તુમૈચ્છત્પ્રીત્યા મહીપતિઃ ।
તસ્ય ભાર્યાથ કૈકેયી પુરા દત્તવરા પ્રિયા

અયાચત નૃપશ્રેષ્ઠં ભરતસ્યાભિષેચનમ્ ।
વિવાસનં ચ રામસ્ય વત્સરાણિ ચતુર્દશ

સ રાજા સત્યવચનાદ્રામં રાજ્યાદથોઃ સુતમ્ ।
વિવાસયામાસ તદા દુઃખેન હતચેતનઃ

શક્તોઽપિ રાઘવસ્તસ્મિન્રાજ્યં સંત્યજ્ય ધર્મતઃ ।
દશગ્રીવવધાર્થાય પિતુર્વચનહેતુના

વનં જગામ કાકુત્સ્થો લક્ષ્મણેન ચ સીતયા ।
રાજા પુત્રવિયોગાર્ત્તઃ શોકેન ચ મમાર સઃ

નિયુજ્યમાનો ભરતસ્તસ્મિન્રાજ્યે સમંત્રિભિઃ ।
નૈચ્છદ્રાજ્યં સ ધર્મ્માત્મા સૌભ્રાત્રમનુદર્શયન્

વનમાગમ્ય કાકુત્સ્થમયાચદ્ભ્રાતરં તતઃ ।
રામસ્તુ પિતુરાદેશાન્નૈચ્છદ્રાજ્યમરિંદમઃ

સ્વપાદુકે દદૌ તસ્મૈ ભક્ત્યા સોઽપ્યગ્રહીત્તથા ।
રામસ્ય પાદુકે રાજ્યમવાપ્ય ભરતઃ શુભે

પ્રત્યહં ગંધપુષ્પૈશ્ચ પૂજયન્કૈકયીસુતઃ ।
તપશ્ચરણયુક્તેન તસ્મિંસ્તસ્થૌ નૃપોત્તમઃ

યાવદાગમનં તસ્ય રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ ।
તાવદ્વ્રતપરાઃ સર્વે બભૂવુઃ પુરવાસિનઃ

રાઘવશ્ચિત્રકૂટાદ્રૌ ભરદ્વાજાશ્રમે શુભે ।
રમયામાસ વૈદેહ્યા મન્દાકિન્યા જલે શુભે

કદાચિદંકે વૈદેહ્યાઃ શેતે રામો મહામનાઃ ।
ઐંદ્રિઃ કાકસ્સમાગમ્ય તસ્મિન્નેવ ચચાર હ

સ દૃષ્ટ્વા જાનકીં તત્ર કંદર્પ્પશરપીડિતઃ ।
વિદદાર નખૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પીનોન્નતપયોધરમ્

તં દૃષ્ટ્વા વાયસં રામઃ કુશં જગ્રાહ પાણિના ।
બ્રહ્મણાસ્ત્રેણ સંયોજ્ય ચિક્ષેપ ધરણીધરઃ

તં તૃણં ઘોરસંકાશં જ્વાલારચિતવિગ્રહમ્ ।
દૃષ્ટ્વા કાકઃ પ્રદુદ્રાવ વિમુંચન્કાતરં સ્વરમ્

તં કાકં પ્રત્યનુયયૌ રામસ્યાસ્ત્રં સુદારુણમ્ ।
વાયસસ્ત્રિષુલોકેષુ બભ્રામ ભયપીડિતઃ

યત્ર યત્ર યયૌ કાકઃ શરણાર્થી સ વાયસઃ ।
તત્ર તત્ર તદસ્ત્રં તુ પ્રવિવેશ ભયાવહમ્

બ્રહ્માણમિંદ્રં રુદ્રં ચ યમં વરુણમેવ ચ ।
શરણાર્થી જગામાશુ વાયસઃ શસ્ત્રપીડિતઃ

તં દૃષ્ટ્વા વાયસં સર્વે રુદ્રાદ્યા દેવ દાનવાઃ ।
ન શક્તાઃ સ્મ વયં ત્રાતુમિતિ પ્રાહુર્મનીષિણઃ ।
અથ પ્રોવાચ ભગવાન્બ્રહ્મા ત્રિભુવનેશ્વરઃ

બ્રહ્મોવાચ-
ભો ભો બલિભુજાં શ્રેષ્ઠ તમેવ શરણં વ્રજ ।
સ એવ રક્ષકઃ શ્રીમાન્સર્વેષાં કરુણાનિધિઃ

રક્ષત્યેવ ક્ષમાસારો વત્સલં શરણાગતાન્ ।
ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં સૌશીલ્યાદિગુણાન્વિતઃ

રક્ષિતા જીવલોકસ્ય પિતા માતા સખા સુહૃત્ ।
શરણં વ્રજ દેવેશં નાન્યત્ર શરણં દ્વિજ

મહાદેવ ઉવાચ-
ઇત્યુક્તસ્તેન બલિભુગ્બ્રહ્મણા રઘુનંદનમ્ ।
ઉપેત્ય સહસા ભૂમૌ નિપપાત ભયાતુરઃ

પ્રાણસંશયમાપન્નં દૃષ્ટ્વા સીતાથ વાયસમ્ ।
ત્રાહિત્રાહીતિ ભર્તારમુવાચ વિનયાદ્વિભુમ્

પુરતઃ પતિતં દેવી ધરણ્યાં વાયસં તદા ।
તચ્છિરઃ પાદયોસ્તસ્ય યોજયામાસ જાનકી

સમુત્થાપ્ય કરેણાથ કૃપાપીયૂષસાગરઃ ।
રરક્ષ રામો ગુણવાન્ વાયસં દયયાર્દિતઃ

તમાહ વાયસં રામો મા ભૈરિતિ દયાનિધિઃ ।
અભયં તે પ્રદાસ્યામિ ગચ્છ ગચ્છ યથાસુખમ્

પ્રણમ્ય રાઘવાયાથ સીતાયૈ ચ મુહુર્મુહુઃ ।
સ્વર્લ્લોકં પ્રયયાવાશુ રાઘવેણ ચ રક્ષિતઃ

તતો રામસ્તુ વૈદેહ્યા લક્ષ્મણેન ચ ધીમતા ।
ઉવાસ ચિત્રકૂટાદ્રૌ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ

તસ્મિન્સંપૂજ્યમાનસ્તુ ભરદ્વાજેન રાઘવઃ ।
જગામાત્રેસ્સુવિપુલમાશ્રમં રઘુસત્તમઃ

સમાગતં રઘુવરં દૃષ્ટ્વા મુનિવરોત્તમઃ ।
ભાર્યયા સહ ધર્મ્માત્મા પ્રત્યુદ્ગમ્ય મુદા યુતઃ

આસને સુશુભે મુખ્યે નિવેશ્ય સહ સીતયા ।
અર્ઘ્યપાદ્યાચમનીયં ચ વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ

મધુપર્કન્દદૌ પ્રીત્યા ભૂષણં ચાનુલેપનમ્ ।
તસ્ય પત્ન્યનસૂયા તુ દિવ્યાંબરમનુત્તમમ્

સીતાયૈ પ્રદદૌ પ્રીત્યા ભૂષણાનિ દ્યુમંતિ ચ ।
દિવ્યાન્નપાનભક્ષાદ્યૈર્ભોજયામાસ રાઘવમ્

તેન સંપૂજિતસ્તત્ર ભક્ત્યા પરમયા નૃપઃ ।
ઉવાસ દિવસં તત્ર પ્રીત્યા રામસ્સલક્ષ્મણઃ

પ્રભાતે વિમલે રામઃ સમુત્થાય મહામુનિમ્।
પરિણીય પ્રણમ્યાથ ગમનાયોપચક્રમે

અનુજ્ઞાતસ્તતસ્તેન રામો રાજીવલોચનઃ ।
પ્રયયૌ દંડકારણ્યં મહર્ષિકુલસંકુલમ્

તત્રાતિભીષણં ઘોરં વિરાધં નામ રાક્ષસમ્ ।
હત્વાથ શરભંગસ્ય પ્રવિવેશાશ્રમં શુભમ્

સ તુ દૃષ્ટ્વાથ કાકુત્સ્થં સદ્યઃ સંક્ષીણકલ્મષઃ ।
પ્રયયૌ બ્રહ્મલોકં તુ ગંધર્વાપ્સરસાન્વિતમ્

સુતીક્ષ્ણસ્યાપ્યગસ્ત્યસ્ય હ્યગસ્ત્યભ્રાતુરેવ ચ ।
ક્રમેણ પ્રયયૌ રામસ્તૈશ્ચ સંપૂજિતસ્તથા

પંચવટ્યાં તતો રામો ગોદાવર્યાસ્તટે શુભે ।
ઉવાસ સુચિરં કાલં સુખેન પરમેણ ચ

તત્ર ગત્વા મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તાપસા ધર્મચારિણઃ ।
પૂજયામાસુરાત્મેશં રામં રાજીવલોચનમ્

ભયં વિજ્ઞાપયામાસુસ્તં ચ રક્ષોગણેરિતમ્ ।
તાનાશ્વાસ્ય તુ કાકુસ્થો દદૌ ચાભયદક્ષિણામ્

તે તુ સંપૂજિતાસ્તેન સ્વાશ્રમાન્સંપ્રપેદિરે ।
તસ્મિંસ્ત્રયોદશાબ્દાનિ રામસ્ય પરિનિર્ય્યયુઃ

ગોદાવર્ય્યાસ્તટે રમ્યે પંચવટ્યાં મનોરમે ।
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય રાક્ષસી ઘોરરૂપિણી

રાવણસ્ય સ્વસા તત્ર પ્રવિવેશ દુરાસદા ।
સા તુ દૃષ્ટ્વા રઘુવરં કોટિકંદર્પ્પસન્નિભમ્

ઇંદીવરદલશ્યામં પદ્મપત્રાયતેક્ષણમ્ ।
પ્રોન્નતાંસં મહાબાહું કમ્બુગ્રીવં મહાહનુમ્

સંપૂર્ણચંદ્રસદૃશં સસ્મિતાનનપંકજમ્ ।
ભૃંગાવલિનિભૈઃ સ્નિગ્ધૈઃ કુટિલૈઃ શીર્ષજૈર્વૃતમ્

રક્તારવિંદસદૃશં પદ્મહસ્તતલાંકિતમ્ ।
નિષ્કલંકેન્દુસદૃશં નખપંક્તિવિરાજિતમ્

સ્નિગ્ધકોમલદૂર્વાભં સૌકુમાર્ય્યનિધિં શુભમ્ ।
પીતકૌશેયવસનં સર્વાભરણભૂષિતમ્

યુવાકુમારવયસં જગન્મોહનવિગ્રહમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તં રાક્ષસી રામં કંદર્પ્પશરપીડિતા

અબ્રવીત્સમુપેત્યાથ રામં કમલલોચનમ્ ।
રાક્ષસ્યુવાચ-
કસ્ત્વં તાપસવેષેણ વર્ત્તસે દંડકે વને

આગતોઽસિ કિમર્થં ચ રાક્ષસાનાં દુરાસદે ।
શીઘ્રમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન નાનૃતં વક્તુમર્હસિ

મહેશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યુક્તઃ સ તદા રામઃ સંપ્રહસ્યાબ્રવીદ્વચઃ ।
રામ ઉવાચ-।
રાજ્ઞો દશરથસ્યાહં પુત્રો રામ ઇતીરિતઃ ।
અસૌ મમાનુજો ધન્વી લક્ષ્મણો નામ ચાનઘઃ

પત્ની ચેયં ચ મે સીતા જનકસ્યાત્મજા પ્રિયા ।
પિતુર્વચનનિર્દેશાદહં વનમિહાગતઃ

વિચરામો મહારણ્યમૃષીણાં હિતકામ્યયા ।
આગતાસિ કિમર્થં ત્વમાશ્રમં મમ સુંદરિ

કા ત્વં કસ્ય કુલે જાતા સર્વં સત્યં વદસ્વ મે ।
મહેશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યુક્તા સા તુ રામેણ પ્રાહ વાક્યમશંકિતા

રાક્ષસ્યુવાચ-
અહં વિશ્રવસઃ પુત્રી રાવણસ્ય સ્વસા નૃપ ।
નામ્ના શૂર્પણખા નામ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા

ઇદં ચ દંડકારણ્યં ભ્રાત્રા દત્તં મમ પ્રભો ।
ભક્ષયન્નૃષિસંઘાન્વૈ વિચરામિ મહાવને

ત્વાં તુ દૃષ્ટ્વા મુનિવરં કંદર્પશરપીડિતા ।
રંતુકામા ત્વયા સાર્દ્ધમાગતાસ્મિ સુનિર્ભયા

મમ ત્વં નૃપશાર્દૂલ ભર્તા ભવિતુમર્હસિ ।
ઇમાં તવ સતીં સીતાં ગ્રસિતું ભૂપ કામયે

વનેષુ ગિરિમુખ્યેષુ રમયામિ ત્વયા સહ ।
મહેશ્વર ઉવાચ-।
ઇત્યુક્ત્વા રાક્ષસી સીતાં ગ્રસિતું વીક્ષ્ય ચોદ્યતામ્

શ્રીરામઃ ખડ્ગમુદ્યમ્ય નાસાકર્ણૌ પ્રચિચ્છિદે

રુદંતી સભયં શીઘ્રં રાક્ષસી વિકૃતાનના ।
ખરાલયં પ્રવિશ્યાહ તસ્ય રામસ્ય ચેષ્ટિતમ્

સ તુ રાક્ષસસાહસ્રૈર્દૂષણત્રિશિરો વૃતઃ ।
આજગામ ભૃશં યોદ્ધું રાઘવં શત્રુસૂદનઃ

તાન્રામઃ કાનને ઘોરે બાણઃ કાલાંતકોપમૈઃ ।
નિજઘાન મહાકાયાન્રાક્ષસાંસ્તત્ર લીલયા

ખરં ત્રિશિરસં ચૈવ દૂષણં તુ મહાબલમ્ ।
રણે નિપાતયામાસ બાણૈરાશીવિષોપમૈઃ

નિહત્ય રાક્ષસાન્સર્વાન્દંડકારણ્યવાસિનઃ ।
પૂજિતઃ સુરસંઘૈશ્ચ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ

ઉવાસ દંડકારણ્યે સીતયા લક્ષ્મણેન ચ ।
રાક્ષસાનાં વધં શ્રુત્વા રાવણઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ

આજગામ જનસ્થાનં મારીચેન દુરાત્મના ।
સંપ્રાપ્ય પંચવટ્યાં તુ દશગ્રીવઃ સ રાક્ષસઃ

માયાવિના મરીચેન મૃગરૂપેણ રક્ષસઃ ।
અપહૃત્યાશ્રમાદ્દૂરે તૌ તુ દશરથાત્મજૌ

જહાર સીતાં રામસ્ય ભાર્યાં સ્વવધકાંક્ષયા ।
હ્રિયમાણાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા જટાયુર્ગૃધ્રરાડ્બલી

રામસ્ય સૌહૃદાત્તત્ર યુયુધે તેન રક્ષસા ।
તં હત્વા બાહુવીર્યેણ રાવણં શત્રુવારણઃ

પ્રવિવેશ પુરીં લંકાં રાક્ષસૈર્બહુભિર્વૃતામ્ ।
અશોકવનિકામધ્યે નિઃક્ષિપ્ય જનકાત્મજામ્

નિધનં રામબાણેન કાંક્ષયન્સ્વગૃહં વિશત્ ।
રામસ્તુ રાક્ષસં હત્વા મારીચં મૃગરૂપિણમ્

પુનરાવિશ્ય તત્રાથ ભ્રાત્રા સૌમિત્રિણા તતઃ ।
રાક્ષસાપહૃતાં ભાર્યાં જ્ઞાત્વા દશરથાત્મજઃ

પ્રભૂતશોકસંતપ્તો વિલલાપ મહામતિઃ ।
માર્ગમાણો વને સીતાં પથિ ગૃધ્રં મહાબલમ્

વિચ્છિન્નપાદપક્ષં ચ પતિતં ધરણીતલે ।
રુધિરાપૂર્ણસર્વાંગં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાગતઃ

પપ્રચ્છ રાઘવં શ્રીમાન્કેન કિં ત્વં જિઘાંસિતઃ ।
ગૃધ્રસ્તુ રાઘવં દૃષ્ટ્વા મંદમંદમુવાચ હ

ગૃધ્ર ઉવાચ-
રાવણેન હૃતા રામ તવ ભાર્યાં બલીયસા ।
તેન રાક્ષસમુખ્યેન સંગ્રામે નિહતોસ્મ્યહમ્

મહેશ્વર ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા રાઘવસ્યાગ્રે સહસા ત્યક્તજીવિતઃ ।
સંસ્કારમકરોદ્રામસ્તસ્ય બ્રહ્મવિધાનતઃ

સ્વપદં ચ દદૌ તસ્મૈ યોગિગમ્યં સનાતનમ્ ।
રાઘવસ્ય પ્રસાદેન સ ગૃધ્રઃ પરમં પદમ્

હરેઃ સામાન્યરૂપેણ મુક્તિં પ્રાપ ખગોત્તમઃ ।
માલ્યવંતં તતો ગત્વા મતંગસ્યાશ્રમે શુભે

અભિગમ્ય મહાભાગાં શબરીં ધર્મચારિણીમ્ ।
સા તુ ભાગવતશ્રેષ્ઠા દૃષ્ટ્વા તૌ રામલક્ષ્મણૌ

પ્રત્યુદ્ગમ્ય નમસ્કૃત્વા નિવેશ્ય કુશવિષ્ટરે ।
પાદપ્રક્ષાલનં કૃત્વા વન્યૈઃ પુષ્પૈઃ સુગંધિભિઃ

અર્ચયામાસ ભક્ત્યા વૈ હર્ષનિર્ભરમાનસા ।
ફલાનિ ચ સુગંધીનિ મૂલાનિ મધુરાણિ ચ

નિવેદયામાસ તદા રાઘવાભ્યાં દૃઢવ્રતા ।
ફલાન્યાસ્વાદ્ય કાકુત્સ્થસ્તસ્યૈ મુક્તિં દદૌ પરામ્

તતઃ પંપાસરો ગત્વા રાઘવઃ શત્રુસૂદનઃ ।
જઘાન રાક્ષસં તત્ર કબંધં ઘોરરૂપિણમ્

તં નિહત્ય મહાવીર્યો દદાહ સ્વર્ગતશ્ચ સઃ ।
તતો ગોદાવરીં ગત્વા રામો રાજીવલોચનઃ

પપ્રચ્છ સીતાં ગંગે ત્વં કિં તાં જાનાસિ મે પ્રિયામ્ ।
ન શશંસ તદા તસ્મૈ સા ગંગા તમસાવૃતા

શશાપ રાઘવઃ ક્રોધાદ્રક્તતોયા ભવેતિ તામ્ ।
તતો ભયાત્સમુદ્વિગ્ના પુરસ્કૃત્ય મહામુનીન્

કૃતાંજલિપુટા દીના રાઘવં શરણં ગતા ।
તતો મહર્ષયસ્સર્વે રામં પ્રાહુસ્સનાતનમ્

ઋષય ઊચુઃ-
ત્વત્પાદકમલોદ્ભૂતા ગંગા ત્રૈલોક્યપાવની ।
ત્વમેવ હિ જગન્નાથ તાં શાપાન્મોક્તુમર્હસિ

મહેશ્વર ઉવાચ-
તતઃ પ્રોવાચ ધર્માત્મા રામઃ શરણવત્સલઃ ।
રામ ઉવાચ-
શબર્યાઃ સ્નાનમાત્રેણ સંગતા શુભવારિણા ।
મુક્તા ભવતુ મચ્છાપાદ્ગંગેયં પાપનાશિની

એવમુક્ત્વા તુ કાકુત્સ્થઃ શબરીતીર્થમુત્તમમ્ ।
ગંગા ગયાસમં ચક્રે શાર્ઙ્ગકોટ્યા મહાબલઃ

મહાભાગવતાનાં ચ તીર્થં યસ્યોદકેઽભવત્ ।
તચ્છરીરં જગદ્વંદ્યં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

એવમુક્ત્વા તુ કાકુત્સ્થ ઋષ્યમૂકં ગિરિં યયૌ ।
તતઃ પંપાસરસ્તીરે વાનરેણ હનૂમતા

સંગતસ્તસ્ય વચનાત્સુગ્રીવેણ સમાગતઃ ।
સુગ્રીવવચનાદ્ધત્વા વાલિનં વાનરેશ્વરમ્

સુગ્રીવમેવ તદ્રાજ્યે રામોસાવભ્યષેચયત્ ।
સ તુ સંપ્રેષયામાસ દિદૃક્ષુર્જનકાત્મજામ્

હનુમત્પ્રમુખાન્વીરાન્વાનરાન્વાનરાધિપઃ ।
સ લંઘયિત્વા જલધિં હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ

પ્રવિશ્ય નગરીં લંકાં દૃષ્ટ્વા સીતાં દૃઢવ્રતામ્ ।
ઉપવાસકૃશાં દીનાં ભૃશં શોકપરાયણામ્

મલપંકેન દિગ્ધાંગીં મલિનામ્બરધારિણીમ્ ।
નિવેદયિત્વાઽભિજ્ઞાનં પ્રવૃત્તિં ચ નિવેદ્ય તામ્

સપ્તમંત્રિસુતાંસ્તત્ર રાવણસ્ય સુતં તથા ।
તોરણસ્તંભમુત્પાટ્ય નિજઘાન સ્વયં કપિઃ

સમાશ્વાસ્ય ચ વૈદેહીં બભંજોપવનં તદા ।
વનપાલાન્કિંકરાંશ્ચ પંચસેનાગ્રનાયકાન્

રાવણસ્ય સુતેનાથ નિગૃહીતો યદૃચ્છયા ।
દૃષ્ટ્વા ચ રાક્ષસેંદ્રં તુ સંભાષિત્વા તથૈવ ચ

દદાહ નગરીં લંકાં સ્વલાંગૂલાગ્નિના કપિઃ ।
તયા દત્તમભિજ્ઞાનં ગૃહીત્વા પુનરાગમત્

સોઽભિગમ્ય મહાતેજા રામં કમલલોચનમ્ ।
ન્યવેદયદ્વાનરેંદ્રો દૃષ્ટા સીતેતિ તત્વતઃ

સુગ્રીવસહિતો રામો વાનરૈર્બહુભિર્વૃતઃ ।
મહોદધેસ્તટં ગત્વા તત્રાનીકં ન્યવેશયત્

રાવણસ્યાનુજો ભ્રાતા વિભીષણ ઇતીરિતઃ ।
ધર્માત્મા સત્યસંધશ્ચ મહાભાગવતોત્તમઃ

જ્ઞાત્વા સમાગતં રામં પરિત્યજ્ય સ્વપૂર્વજમ્ ।
રાજ્યં સુતાંશ્ચ દારાંશ્ચ રાઘવં શરણં યયૌ

પરિગૃહ્ય ચ તં રામો મારુતેર્વચનાત્પ્રભુઃ ।
તસ્મૈ દત્વાઽભયં સૌમ્યં રક્ષો રાજ્યેઽભ્યષેચયત્

તતસ્સમુદ્રં કાકુત્સ્થસ્તર્તુકામઃ પ્રપદ્ય વૈ ।
સુપ્રસન્નજલં તં તુ દૃષ્ટ્વા રામો મહાબલઃ

શાર્ઙ્ગમાદાય બાણૌઘૈઃ શોષયામાસ વારિધિમ્ ।
તતસ્તુ સરિતામીશઃ કાકુત્સ્થં કરુણાનિધિમ્

પ્રપદ્ય શરણં દેવમર્ચયામાસ વારિધિઃ ।
પુનરાપૂર્ય જલધિં વરુણાસ્ત્રેણ રાઘવઃ

ઉદધેર્વચનાત્સેતું સાગરે મકરાલયે ।
ગિરિભિર્વાનરાનીતૈર્નલઃ સેતુમકારયત્

તતો ગત્વા પુરીં લંકાં સન્નિવેશ્ય મહાબલમ્ ।
સમ્યગાયોધનં ચક્રે વાનરાણાં ચ રક્ષસામ્

તતો દશાસ્યતનયઃ શક્રજિદ્રાક્ષસો બલી ।
બબંધ નાગપાશૈશ્ચ તાવુભૌ રામલક્ષ્મણૌ

વૈનતેયઃ સમાગત્ય તાન્યસ્ત્રાણિ પ્રમોચયત્ ।
રાક્ષસા નિહતાસ્સર્વે વાનરૈશ્ચ મહાબલૈઃ

રાવણસ્યાનુજં વીરં કુંભકર્ણં મહાબલમ્ ।
નિજઘાન રણે રામો બાણૈરગ્નિશિખોપમૈઃ

બ્રહ્માસ્ત્રેણેન્દ્રજિત્ક્રુદ્ધઃ પાતયામાસ વાનરાન્ ।
હનૂમતા સમાનીતો મહૌષધિ મહીધરઃ

તસ્યાનીતસ્ય ચ સ્પર્શાત્સર્વ એવ સમુત્થિતાઃ ।
તતો રામાનુજો વીરઃ શક્રજેતારમાહવે

નિપાતયામાસ શરૈર્વૃત્રં વજ્રધરો યથા ।
નિર્યયાવથ પૌલસ્ત્યો યોદ્ધું રામેણ સંયુગે

ચતુરંગબલૈઃ સાર્દ્ધં મંત્રિભિશ્ચ મહાબલઃ ।
સમંતતોભવદ્યુદ્ધં વાનરાણાં ચ રક્ષસામ્

રામરાવણયોશ્ચૈવ તથા સૌમિત્રિણા સહ ।
શક્ત્યા નિપાતયામાસ લક્ષ્મણં રાક્ષસેશ્વરઃ

તતઃ ક્રુદ્ધો મહાતેજા રાઘવો રાક્ષસાંતકઃ ।
જઘાન રાક્ષસાન્વીરાઞ્શરૈઃ કાલાંતકોપમૈઃ

પ્રદીપ્તૈર્બાણસાહસ્રૈઃ કાલદંડોપમૈર્ભૃશમ્ ।
છાદયામાસ કાકુત્સ્થો દશગ્રીવં ચ રાક્ષસમ્

સ તુ નિર્ભિન્નસર્વાંગો રાઘવાસ્ત્રૈર્નિશાચરઃ ।
ભયાત્પ્રદુદ્રાવ રણાલ્લંકાં પ્રતિ નિશાચરઃ

જગદ્રામમયં પશ્યન્નિર્વેદાદ્ગૃહમાવિશત્ ।
તતો હનૂમતા નીતો મહૌષધિમહાગિરિઃ

તેન રામાનુજસ્તૂર્ણં લબ્ધસંજ્ઞોઽભવત્તદા ।
દશગ્રીવસ્તતો હોમમારેભે જયકાંક્ષયા

ધ્વંસિતં વાનરેંદ્રૈસ્તદભિચારાત્મકં રિપોઃ ।
પુનર્યુદ્ધાય પૌલસ્ત્યો રામેણ સહ નિર્યયૌ

દિવ્યસ્યન્દનમારુહ્ય રાક્ષસૈર્બહુભિર્યુતઃ ।
તતઃ શતમખો દિવ્યં રથં હર્યશ્વસંયુતમ્

રાઘવાય સસૂતં હિ પ્રેષયામાસ બુદ્ધિમાન્ ।
રથં માતલિના નીતં સમારુહ્ય રઘૂત્તમઃ

સ્તૂયમાનં સુરગણૈર્યુયુધે તેન રક્ષસા ।
તતો યુદ્ધમભૂદ્ધોરં રામરાવણયોર્મહત્

સપ્તાહ્નિકમહોરાત્રં શસ્ત્રાસ્ત્રૈરતિભીષણમ્ ।
વિમાનસ્થાઃ સુરાસ્સર્વે દદૃશુસ્તત્ર સંયુગમ્

દશગ્રીવસ્ય ચિચ્છેદ શિરાંસિ રઘુસત્તમઃ ।
સમુત્થિતાનિ બહુશો વરદાનાત્કપર્દિનઃ

બ્રાહ્મમસ્ત્રં મહારૌદ્રં વધાયાસ્ય દુરાત્મનઃ ।
સસર્જ રાઘવસ્તૂર્ણં કાલાગ્નિસદૃશપ્રભમ્

તદસ્ત્રં રાઘવોત્સૃષ્ટં રાવણસ્ય સ્તનાંતરમ્ ।
વિદાર્ય ધરણીં ભિત્ત્વા રસાતલતલે ગતમ્

સંપૂજ્યમાનં ભુજગૈ રાઘવસ્ય કરં યયૌ ।
સ ગતાસુર્મહાદૈત્યઃ પપાત ચ મમાર ચ

તતો દેવગણાસ્સર્વે હર્ષનિર્ભરમાનસાઃ ।
વવૃષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ મહાત્મનિ જગદ્ગુરૌ

જગુર્ગંધર્વપતયો નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ।
વવુઃ પુણ્યાસ્તથા વાતાઃ સુપ્રભોઽભૂદ્દિવાકરઃ

તુષ્ટુવુર્મુનયઃ સિદ્ધા દેવગંધર્વકિન્નરાઃ ।
લંકાયાં રાક્ષસશ્રેષ્ઠમભિષિચ્ય વિભીષણમ્

કૃતકૃત્યમિવાત્માનં મેને રઘુકુલોત્તમઃ ।
રામસ્તત્રાબ્રવીદ્વાક્યમભિષિચ્ય વિભીષણમ્

રામ ઉવાચ-
યાવચ્ચંદ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ યાવત્તિષ્ઠતિ મેદિની ।
યાવન્મમકથાલોકે તાવદ્રાજ્યં વિભીષણે

ગત્વા મમ પદં દિવ્યં યોગિગમ્યં સનાતનમ્ ।
સપુત્રપૌત્રઃ સગણઃ સંપ્રાપ્નુહિ મહાબલઃ

ઈશ્વર ઉવાચ-
એવં દત્વા વરં તસ્મૈ રાક્ષસાય મહાબલઃ ।
સંપ્રાપ્ય મૈથિલીં તત્ર પરુષં જનસંસદિ

ઉવાચ રાઘવઃ સીતાં ગર્હિતં વચનં બહુ ।
સા તેન ગર્હિતા સાધ્વી વિવેશ ચાનલં મહત્

તતો દેવગણાસ્સર્વે શિવબ્રહ્મપુરોગમાઃ ।
દૃષ્ટ્વા તુ માતરં વહ્નૌ પ્રવિશંતીં ભયાતુરાઃ ।
સમાગમ્ય રઘુશ્રેષ્ઠં સર્વે પ્રાંજલયોઽબ્રુવન્

દેવા ઊચુઃ-
રામરામ મહાબાહો શૃણુ ત્વં ચાતિવિક્રમ ।
સીતાતિવિમલા સાધ્વી તવ નીત્યાનપાયિની

અત્યાજ્યા તુ વૃથા સા હિ ભાસ્કરેણ પ્રભા યથા ।
સેયં લોકહિતાર્થાય સમુત્પન્ના મહીતલે

માતા સર્વસ્ય જગતઃ સમસ્તજગદાશ્રયા ।
રાવણઃ કુંભકર્ણશ્ચ ભૃત્યૌ પૂર્વપરાયણૌ

શાપાત્તૌ સનકાદીનાં સમુત્પન્નૌ મહીતલે ।
તયોર્વિમુક્ત્યૈ વૈદેહી ગૃહીતા દણ્ડકે વને

તાવુભૌ વૈ વધં પ્રાપ્તૌ ત્વયા રાક્ષસપુંગવૌ ।
તૌ વિમુક્તૌ દિવં યાતૌ પુત્રપૌત્રસહાનુગૌ

ત્વં વિષ્ણુસ્ત્વં પરં બ્રહ્મ યોગિધ્યેયઃ સનાતનઃ ।
ત્વમેવ સર્વદેવાનામનાદિનિધનોઽવ્યયઃ

ત્વં હિ નારાયણઃ શ્રીમાન્સીતા લક્ષ્મીઃ સનાતની ।
માતા સા સર્વલોકાનાં પિતા ત્વં પરમેશ્વર

નિત્યૈવૈષ જગન્માતા તવ નિત્યાનપાયિની ।
યથા સર્વગતસ્ત્વં હિ તથા ચેયં રઘૂત્તમ

તસ્માચ્છુદ્ધસમાચારાં સીતાં સાધ્વીં દૃઢવ્રતામ્ ।
ગૃહાણ સૌમ્ય કાકુત્સ્થ ક્ષીરાબ્ધેરિવ મા ચિરમ્

ઈશ્વર ઉવાચ-
એતસ્મિન્નંતરે તત્ર લોકસાક્ષી સ પાવકઃ ।
આદાય સીતાં રામાય પ્રદદૌ સુરસન્નિધૌ ।
અબ્રવીત્તત્ર કાકુત્સ્થં વહ્નિઃ સર્વશરીરગઃ

વહ્નિરુવાચ-
ઇયં શુદ્ધસમાચારા સીતા નિષ્કલ્મષા વિભો ।
ગૃહાણ મા ચિરં રામ સત્યં સત્યં તવાબ્રુવન્

ઈશ્વર ઉવાચ-
તતોઽગ્નિવચનાત્સીતાં પરિગૃહ્ય રઘૂદ્વહઃ ।
બભૂવ રામઃ સંહૃષ્ટઃ પૂજ્યમાનઃ સુરોત્તમૈઃ

રાક્ષસૈર્નિહતા યે તુ સંગ્રામે વાનરોત્તમાઃ ।
પિતામહવરાત્તૂર્ણં જીવમાનાઃ સમુત્થિતાઃ

તતસ્તુ પુષ્પકં નામ વિમાનં સૂર્યસન્નિભમ્ ।
ભ્રાત્રા ગૃહીતં સંગ્રામે કૌબેરં રાક્ષસેશ્વરઃ

તદ્રાઘવાય પ્રદદૌ વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ।
તેન સંપૂજિતઃ શ્રીમાન્રામચંદ્રઃ પ્રતાપવાન્

આરુરોહ વિમાનાગ્ર્યં વૈદેહ્યા ભાર્યયા સહ ।
લક્ષ્મણેન ચ શૂરેણ ભ્રાત્રા દશરથાત્મજઃ

ઋક્ષવાનરસંઘાતૈઃ સુગ્રીવેણ મહાત્મના ।
વિભીષણેન શૂરેણ રાક્ષસૈશ્ચ મહાબલૈઃ

યથાવિમાને વૈકુંઠે નિત્યમુક્તૈર્મહાત્મભિઃ ।
તથા સર્વે સમારુહ્ય ઋક્ષવાનરરાક્ષસાઃ

અયોધ્યાં પ્રસ્થિતો રામઃ સ્તૂયમાનઃ સુરોત્તમૈઃ ।
ભરદ્વાજાશ્રમં ગત્વા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ

ભરતસ્યાંતિકે તત્ર હનૂમંતં વ્યસર્જયત્ ।
સ નિષાદાલયં ગત્વા ગુહં દૃષ્ટ્વાઽથ વૈષ્ણવમ્

રાઘવાગમનં તસ્મૈ પ્રાહ વાનરપુંગવઃ ।
નંદિગ્રામં તતો ગત્વા દૃષ્ટ્વા તં રાઘવાનુજમ્

ન્યવેદયત્તથા તસ્મૈ રામસ્યાગમનોત્સવમ્ ।
ભરતશ્ચાગતં શ્રુત્વા વાનરેણ રઘૂત્તમમ્

પ્રર્હર્ષમતુલં લેભે સાનુજઃ સસુહૃજ્જનઃ ।
પુનરાગત્ય કાકુત્સ્થં હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ

સર્વં શશંસ રામાય ભરતસ્ય ચ વર્તિતમ્ ।
રાઘવસ્તુ વિમાનાગ્ર્યાદવરુહ્ય સહાનુજઃ

વવંદે ભાર્યયા સાર્દ્ધં ભારદ્વાજં તપોનિધિમ્ ।
સ તુ સંપૂજયામાસ કાકુત્સ્થં સાનુજં મુનિઃ

પક્વાન્નૈઃ ફલમૂલાદ્યૈર્વસ્ત્રૈરાભરણૈરપિ ।
તેન સંપૂજિતસ્તત્ર પ્રણમ્ય મુનિસત્તમમ્

અનુજ્ઞાતઃ સમારુહ્ય પુષ્પકં સાનુગસ્તદા ।
નંદિગ્રામં યયૌ રામઃ પુષ્પકેણ સુહૃદ્વૃતઃ

મંત્રિભિઃ પૌરમુખ્યૈશ્ચ સાનુજઃ કેકયીસુતઃ ।
પ્રત્યુદ્યયૌ નૃપવરૈઃ સબલૈઃ પૂર્વજં મુદા

સંપ્રાપ્ય રઘુશાર્દૂલં વવંદે સાનુગૈર્વૃતઃ ।
પુષ્પકાદવરુહ્યાથ રાઘવઃ શત્રુતાપનઃ

ભરતં ચૈવ શત્રુઘ્નમુપસંપરિષસ્વજે ।
પુરોહિતં વસિષ્ઠં ચ માતૃવૃદ્ધાંશ્ચ બાંધવાન્

પ્રણનામ મહાતેજાઃ સીતયા લક્ષ્મણેન ચ ।
વિભીષણં ચ સુગ્રીવં જામ્બવંતં તથાંગદમ્

હનુમંતં સુષેણં ચ ભરતઃ પરિષસ્વજે ।
ભ્રાતૃભિઃ સાનુગૈસ્તત્ર મંગલસ્નાનપૂર્વકમ્

દિવ્યમાલ્યાંબરધરો દિવ્યગંધાનુલેપનઃ ।
આરુરોહ રથં દિવ્યં સુમંત્રાધિષ્ઠિતં શુભમ્

સંસ્તૂયમાનસ્ત્રિદશૈર્વૈદેહ્યા લક્ષ્મણેન ચ ।
ભરતશ્ચૈવ સુગ્રીવઃ શત્રુઘ્નશ્ચ વિભીષણઃ

અઙ્ગદશ્ચ સુષેણશ્ચ જામ્બવાન્મારુતાત્મજઃ ।
નીલો નલશ્ચ સુભગઃ શરભો ગંધમાદનઃ

અન્યે ચ કપયઃ શૂરા નિષાદાધિપતિર્ગુહઃ ।
રાક્ષસાશ્ચ મહાવીર્યાઃ પાર્થિવેંદ્રા મહાબલાઃ

ગજાનશ્વાનથો સમ્યગારુહ્ય બહુશઃ શુભાન્ ।
નાનામંગલવાદિત્રૈઃ સ્તુતિભિઃ પુષ્કલૈસ્તથા

ઋક્ષવાનરરક્ષોભિર્નિષાદવરસૈનિકૈઃ ।
પ્રવિવેશ મહાતેજાઃ સાકેતં પુરમવ્યયમ્

આલોક્ય રાજનગરીં પથિ રાજપુત્રો રાજાનમેવ પિતરં પરિચિંતયાનઃ ।
સુગ્રીવમારુતિવિભીષણપુણ્યપાદસંચારપૂતભવનં પ્રવિવેશ રામઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે રામસ્યાયોધ્યાપ્રવેશોનામ દ્વિચત્વારિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ