Padma Purana · Chapter 5.96
ṛṣaya ūcuḥ -
sūtasūtamahāprājña jīvajīva śataṃsamāḥ /
yadvayaṃ puṇyasamayaṃ śrāvitā jagato hitam
vada bhūyo'pi bhūyiṣṭhaṃ pibāmastāvakaṃ vacaḥ /
pāyaṃpāyaṃ na tṛpyāmo vayaṃ sūta taduttamam
sūta uvāca-
atrāpyudāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam /
saṃvādamādilokasya jagatāṃ jagadīśituḥ
ṣaṭsahasrāṇicocchrāyo vistāreṇa punastrayam /
evaṃ navasahasrāṇi yojanānāṃ vidhāya ca
vāmayā daṃṣṭrayā gṛhya uddhṛtādau vasuṃdharā /
divyavarṣasahasraṃ vai daṃṣṭrayā dhāritā mahī
dharmākhyānaprasaṃgena sovāca vinayādvibhum /
pṛthivyuvāca-
ete dvādaśa māsā vai ṣaṣṭirdinaśatatrayam
eṣāṃ kimuttamaṃ puṇyaṃ priyaṃ ca tava keśava /
pavitraḥ kārtiko māsastulāsaṃsthe divākare
makarasthe ravau māsaḥ purāṇe pāvanaḥ smṛtaḥ /
meṣasthe mādhavo māso bhāskare paṭhyate budhaiḥ
mārgaśīrṣo'pi māsānāṃ pāvanaḥ parikīrtitaḥ /
evaṃ māsāḥ pavitrāste vāsarāḥ kepi kīrtitāḥ
yugādayo yugāṃtāśca tathā kalpādayo'pi ca /
sarvebhyo'pyadhikaṃ māsametebhyo vada pāvanam
sarvayajñamaya śrīmannekaṃ niścitya me vada /
varāha uvāca-
vidhināvidhinācaiva ye yajaṃti narādhamāḥ
mādhave māsi māṃ bhaktyā taiśca pūjyo'smyahaṃ sadā /
hiraṇyākṣo varārohe mādhave tu madhurhata
ādidaityāvubhāvetau hatvā tvaṃ tu samuddhṛtā /
tretāyuge trayī dharmo jñānavarṇavyavasthitiḥ
mādhave māsi saṃbhūtā tena me mādhavaḥpriyaḥ /
tretāyugaṃ tṛtīyāyāṃ śuklāyāṃ māsi mādhave
pravṛttaṃ ca trayī dharmāḥ pravṛttāste pravarddhitāḥ /
akṣayā socyate loke tṛtīyā harivallabhā
snāne dānārcane śrāddhe jape pūrvajatarppaṇe /
ye'rcayaṃti yavairviṣṇuṃ śrāddhaṃ kurvaṃti yatnataḥ
teṣāṃ dadāmyahaṃ sarvaṃ yanmano'bhīṣṭamuttamam /
ye dadaṃtyapi dānāni dhanyāste dhārmikā narāḥ
ye yajaṃti harernityamadhvarairvividhairapi /
mādhave yajate yo māṃ tebhyastadadhikaṃ phalam
snānaṃ dānaṃ japo homastapo yajña vratādikam /
vaiśākhe yatkṛtaṃ devi tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
manvaṃtarāṇāṃ koṭyastu daśapaṃca ca sapta ca /
matsānnidhyagatāstepi tiṣṭhaṃti bhayavarjitāḥ
yadyapi syurgrahāḥ sarve krūrā janmavyayāṣṭakāḥ /
prātaḥsnānena vaiśākhe sarve saumyā bhavaṃti te
vaiśākhe māsi yo viprānbhojayedbhaktitatparaḥ /
sikthesikthe bhavettṛptiḥ pitṝṇāṃ yugasaṃkhyayā
yacchaṃti tatra madhurādhikabhojanāni ye vāyavāśana tilodaka bhojanāni /
chatrāṃbarāṇi caraṇocitarakṣaṇāni dhanyāsta eva paritoṣakarāhi viṣṇoḥ
viśeṣādiha dātavyāstilā madhusamanvitāḥ /
dharmāya bṛhate dīrgha duritakṣaya hetave
evaṃkṛte tu yatpuṇyaṃ prāpyate manujaiśca taiḥ /
tatkairgaṇayituṃ śakyaṃ varṣakoṭiśatairapi
putrapautrādisaṃpatti dīrghāyūṃṣi yathepsitam /
ihāpnoti paratrāpi māmeva pratipadyate
anekajanmārjita pātakāvalī vilīyate mādhava majjanena /
janasya tatroṣasi puṇyatīrthe yathāvidhānaṃ śrayate tathā vā
yaḥ parityajya vaiśākhaṃ vratamanyadupācaret /
sa karasthaṃ mahāratnaṃ hitvā loṣṭaṃ hi yācate
sūtauvāca-
evaṃ sa bhagavānpūrvamādidevo vadadvibhuḥ /
mādhavaṃ māsamuddiśya jagatyāṃ jagatīdharaḥ
kimatra bahunoktena na tadasti mahīsurāḥ /
yadaprāpyaṃ bhavenmāsi mādhave mādhavārcanāt
śṛṇudhvaṃ ca purāvṛttamihārthe paramādbhutam /
brāhmaṇasya ca saṃvādaṃ yamasya ca mahātmanaḥ
madhyadeśe mahāgrāmo brāhmaṇānāṃ babhūva ha /
gaṃgāyamunayormadhye yāmunasya gireradhaḥ
vidvāṃsastatra bhūyiṣṭhā brāhmaṇāścāvasaṃstadā /
atha prāha yamaḥ kaṃcitpuruṣaṃ kṛṣṇapiṃgalam
raktākṣamūrddhvaromāṇaṃ kākajaṃghākṣināsikam /
gaccha tvaṃ bho mahāgrāmaṃ gatvā brāhmaṇamānaya
vasiṣṭhagotrasaṃbhūtaṃ nāmato yajñadattakam /
śame niviṣṭaṃ vidvāṃsaṃ yajñakarmaviśāradam
nacānyamānayethāstvaṃ sagotraṃ tasya pārśvataḥ /
sahitādṛgguṇastena tulyo'dhyayana janmanā
ākṛtyā ca tathā cihnaiḥ samastenaiva sattamaḥ /
tamānaya yathoddiṣṭā pūjā kāryā hi tasya me
sa gatvā pratikūlaṃ tu cakāra yamaśāsanam /
tameva mānayāmāsa pratiṣiddho yamena yaḥ
tasmai yamaḥ samutthāya pūjāṃ kṛtvā ca dharmavit /
provāca nīyatāmeṣa so'nya ānīyatāmiti
sūta uvāca-
evamukte tu vacane dharmarājena sa dvijaḥ /
uvāca dharmarājaṃ taṃ nirviṇṇo gamanāya vai
brāhmaṇa uvāca-
kasmādahamihānītaḥ kasmātprerayase punaḥ /
gaṃtuṃ naivotsahe tatra martyalokaṃ punaḥ prabho
yama uvāca-
iha kṣīṇāyuṣāṃ puṃsāṃ vāsaḥ puṇyavatāṃ bhavet /
ayaṃ vai dharmarājasya loko dharmaḥ prakīrtitaḥ
saukhyabhūmiriyaṃ sarvā dharmarājo'hamīśvaraḥ /
puṇyāpuṇyānusāreṇa jaṃtūnāṃ sukhaduḥkhadaḥ
pāpināṃ yamarūpo'smi nṛṇāṃ nirayadāyakaḥ /
tathā puṇyavatāṃ saukhya svargado dharma mūrtimān
gaccha vipra tvamadyaiva nilayaṃ svaṃ yathāgataḥ /
adyāpi daśavarṣāṇāmāyuste parivartate
kṣaye tavāyuṣaḥ prāptirlokasyāsya bhaviṣyati /
praṣṭavyaṃ ca tvayā hyanyatpṛcchasva prabravīmi te
brāhmaṇa uvāca-
yatkṛtvā sumahatpuṇyaṃ svargaḥ syādbrūhi tanmama /
sarvasya hi pramāṇaṃtvaṃ dharmādharmaviniścaye
yadi deva mayā samyaggaṃtavyaṃ nijamaṃdire /
tadbrūhi karmaṇā kena pataṃti narake narāḥ
vrajaṃti kena vai svargaṃ tatsarvaṃ kṛpayā vada /
yama uvāca-
karmaṇā manasā vācā ye dharmavimukhā narāḥ
viṣṇubhaktivihīnā ye te vai nirayagāminaḥ /
paśyaṃti bhedabuddhyā ye brahmāṇaṃ śaṃkaraṃ harim
viraktā viṣṇuvidyāsu narā nirayagāminaḥ /
kuladeśocitaṃ karma yastyaktvānyatsamācaret
kāmādvā yadi vā mohātsa yāti narakaṃ naraḥ /
ayājyayājakaścaiva yājyānāṃ ca vivarjakaḥ
virato viṣṇuvidyāsu sa bhuṃkte narakānbahūn /
adatvā pitṛdevebhyo viprebhyo martyabaṃdhuṣu
sadhano mriyate pāpaḥ sa yāti narakānbahūn /
sarvāṇyannāni siddhāni pākabhedaṃ karoti yaḥ
avaiśvadevaṃ bhuṃjīta sa yāti narakaṃ ciram /
bahudroheṇa bhūtānāṃ ye'jayaṃti dhanaṃ dvija
dhanavaṃto nirayagā dāṃbhikā duḥkhabhāginaḥ /
nāstikyādatha vā lobhānmohātkāle yathodite
bhaktyā na śrāddhadā ye syuḥ pacyaṃte narakeṣu te /
dīyamānasya vittasya brāhmaṇebhyastu pāpakṛt
vighnamācarate yo'sau naro nirayago bhavet /
sāmānya dakṣiṇāṃ labdhvā gṛhṇātyeko vimohataḥ
nāstikyabhāvanirato naraḥ syānnarakālaye /
asahiṣṇutayā tasya guṇānāṃ kāraṇaṃ bhavet
mahatpāpaṃ samutpannaṃ kāraṇaṃ narakasya tat /
nirdoṣāṃ suhṛdāṃ bhāryāṃ tyajankālena yāti yaḥ
na vaheta yaśasteṣāṃ sa naro narake patet /
adharmaṃ dharmamiti yo vadanmohavaśaṃ gataḥ
haituko nāstiko yastu sa naro nirayālayaḥ /
manasā yo'nyabhāvena vacasā cānyathā vadet
hṛdayaṃ kaluṣaṃ kuryātsa naro narake vaset /
avamanya ca ye yāṃti bhagavatkīrtanaṃ narāḥ
te yāṃti narakaṃ ghoraṃ tena pāpena karmaṇā /
paśyaṃto bhagavaddvāraṃ nāmaśāstra paricchadam
akṛtvā tatpraṇāmādi te yāṃti narakaukasaḥ /
vināparādhena narāḥ kṛtvā patnyadhivedanam
tyajaṃti sukalatraṃ ye te yāṃti narake narāḥ /
na śṛṇoti gurorvākyaṃ dharmaśāstraṃ ca yo naraḥ
pareṣāṃ cetasaḥ kleśakārī nirayago bhavet /
paśyatāṃ baṃdhu bālānāṃ prakarṣī miṣṭamaśnute
sa yāti narakaṃ ghoraṃ kevalodarapūrakaḥ /
tulā makara meṣeṣu prātaḥ snānaṃ na yaścaret
nadyādiṣu ca nāstikyastasya syānnarakālayaḥ /
vaiṣṇavaṃ janamālokya nābhyutthānaṃ karoti yaḥ
praṇayādarato vipra sa naro narakātithiḥ /
kāṣṭhairvā śaṃkubhirvāpi śūlairaśmabhireva ca
ye mārgāṃścaiva ruṃdhaṃti te vai nirayagāminaḥ /
ādyaṃ puruṣamīśānaṃ sarvalokamaheśvaram
na cintayaṃti ye viṣṇuṃ te vai nirayagāminaḥ /
kṣetravṛtti gṛhacchedaṃ prīticchedaṃ ca ye narāḥ
āśācchedaṃ ca kurvaṃti te narā narakaukasaḥ /
āgatānbhojanārthaṃ ca brāhmaṇānvṛttikarśitān
yaḥ parīkṣeta mūḍhātmā sa jñeyo narakātithiḥ /
anāthaṃ vaiṣṇavaṃ dīnaṃ rogārtaṃ vṛddhameva ca
nānukaṃpaṃti ye mūḍhāste vai nirayagāminaḥ /
niyamāṃstu samādāya ye paścādajiteṃdriyāḥ
vilopayaṃti tānbhūyaste vai nirayagāminaḥ /
śṛṇu vipra yathā yāṃti narāḥ svargaṃ dayālavaḥ
samāsenaiva vakṣyāmi kiṃcitte gauravādaham /
ye'rcayaṃti hariṃ devaṃjiṣṇuṃ viṣṇuṃ sanātanam
nārāyaṇamajaṃ kṛṣṇaṃ viṣvaksenaṃ caturbhujam /
dhyāyaṃti puruṣaṃ divyamacyutaṃ ye smaraṃti ca
labhaṃte te'cyutasthānaṃ śrutireṣā purātanī /
idamevahi māṃgalyamidameva dhanārjanam
jīvitasya phalaṃ caitadyaddāmodarakīrtanam /
kīrtanāddevadevasya viṣṇoramitatejasaḥ
duritāni vilīyaṃte tamāṃsīva dinodaye /
gāthāṃ gāyaṃti ye nityaṃ vaiṣṇavīṃ śraddhayānvitāḥ
svādhyāyaniratā nityaṃ te narāḥ svargagāminaḥ /
sarvānkleśānparityajya viṣṇumeva stuvaṃti ye
svadharmaniratā dhīrāste narāḥ svargagāminaḥ /
vāsudevajapāsaktānapi pāpakṛto janān
nopasarpanti tānvipra yamadūtāśca dāruṇāḥ /
nānyatpaśyanti jaṃtūnāṃ vihāya harikīrtanam
sarvapāpapraśamanaṃ prāyaścittaṃ dvijottama /
ye yācitāḥ prahṛṣyaṃti priyaṃ datvā vadaṃti ca
tyaktadānaphalā ye ca te narāḥsvargagāminaḥ /
varjayaṃti divāsvāpaṃ narāḥ sarvasahāśca ye
parvaṇyāśrayabhūtā ye te martyāḥ svargagāminaḥ /
dviṣatāmapi ye doṣānna vadaṃti kadācana
kīrtayaṃti guṇāṃścaiva te narāḥ svargagāminaḥ /
ye pareṣāṃ śriyaṃ dṛṣṭvā na vitapyaṃti matsarāt
prahṛṣṭāścābhinaṃdaṃti te narāḥ svargagāminaḥ /
pravṛttau ca nivṛttau ca śrutiśāstroktameva ca
ādaraṃti pratītā ye te narāḥ svargagāminaḥ /
yasminkasminkule jātā dayāvaṃto yaśasvinaḥ
sānukrośāḥ sadācārāste narāḥ svargagāminaḥ /
ye pūtāḥ paradārāṃśca karmaṇā manasā girā
ramayaṃti na satvasthāstenarāḥ svargagāminaḥ /
sadā karmayathoktena kurvaṃti vihitāni ca
ātmaśaktiṃ ca vijñāya te narāḥ svargagāminaḥ /
mano vākkāyike dharme śraddhāṃ yaḥ kurute sadā
sādhūnāṃ saṃmato yaśca sa bhaveddevatātithiḥ /
vacovegaṃ manovegaṃ yo vegamudarodbhavam
upasthavegaṃ sahate sa svargī jāyate naraḥ /
yeṣāṃ guṇeṣu saṃtoṣo vāṇī yeṣāṃ śrutaṃ prati
paramārthe matiryeṣāṃ te śiṣṭāḥ svargagāminaḥ /
vrataṃ rakṣaṃti ye kopācchriyaṃ rakṣaṃti matsarāt
vidyāṃ mānāpamānābhyāmātmānaṃ tu pramādataḥ /
matiṃ rakṣaṃti ye lobhānmano rakṣaṃti kāmataḥ
dharmaṃ rakṣaṃti duḥsaṃgātte narāḥ svargagāminaḥ /
ekādaśyāṃ ca vidhivadupavāsaparāyaṇāḥ
śukle'site ca ye vipra te narāḥ svargagāminaḥ /
māteva sarvabālānāmauṣadhaṃ rogiṇā miva
rakṣārthaṃ sarvalokānāṃ nirmitaikādaśī tithiḥ /
ekādaśī samaṃ kiṃcitpādatrāṇaṃ na vidyate
tāmupoṣya vidhānena puruṣāḥ svargagāminaḥ /
ekādaśendriyaiḥ pāpaṃ yatkṛtaṃ bhavati dvija
naro nirddhūya tattūrṇaṃ prītaḥ svargatimānbhavet /
aśvamedhasahasrāṇi rājasūyaśatāni ca
ekādaśyupavāsasya kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm /
ekataḥ kratavaḥ sarve sarvatīrthatapāṃsi ca
mahādānādidānāni vrataṃ vaiṣṇavamekataḥ /
vaiṣṇavavratajo dharmo dharmo yajñādisaṃbhavaḥ
ekatra tulitau dhātrā tatra pūrvo bhavedguruḥ /
harivāsara bhaktānāmacyutānaṃtabhāṣiṇām
nāhaṃ śāstā viśeṣeṇa tebhyo vipra bibhemyaham /
yeṣāṃ putraśca pautraśca ekādaśyāmupoṣitaḥ
sahātmanā sa puruṣāñchatamuddharate balāt /
upoṣaṇaṃ tataḥ kuryātpakṣayorubhayorapi
ekādaśyāṃ sa puruṣo bhuktimuktyekabhājanam /
jayā ca vijayā caiva jayaṃtī pāpanāśinī
trispṛśā vaṃjulī caiva pakṣasaṃvardhinī varā /
tiladugdhā parā jñeyā akhaṃḍadvādaśī tathā
manorathākhyā ca parā bhīmadvādaśikā tathā /
ityevamādayo bhedā dvādaśyāḥ saṃtyanekaśaḥ
vrateṣveteṣu ye śaktā jñeyāste brahmaṇi sthitāḥ /
śrotāro dharmaśāstrāṇāṃ dharmapratyaya saṃgatāḥ
priyaṃkarāśca bālānāṃ svargalokaṃ vrajaṃti te /
māsimāsyekadivase darśe śrāddhavratā narāḥ
tṛpyaṃti pitaro yeṣāṃ te dhanyāḥ svargagāminaḥ /
bhojaneṣūpapanneṣu bhojyaṃ yacchaṃti sādarāt
abhinnamukharāgeṇa śiṣṭāste svargagāminaḥ
ye bhaktimaṃto madhusūdanasya nārāyaṇasyākhilanāyakasya /
satyena hīnā rajasāpi yuktā gacchaṃti te nākamanaṃtapuṇyāḥ
vitastāṃ yamunāṃ sītāṃ puṇyāṃ godāvarīṃ nadīm /
sevaṃte ye śubhācārāḥ snānadānaparāyaṇāḥ
na te paśyaṃti paṃthānaṃ narakasya kadācana /
ye narmadāyāmiha śarmadāyāṃ majjaṃti tuṣyaṃtyapi darśanena
vidhūya pāpāni maheśalokaṃ gacchaṃti te tatra ciraṃ ramaṃte
snātāścarmanadī tīre trirātraṃ niyatā narāḥ /
vyāsāśrame viśeṣeṇa te narā nākinaḥ smṛtāḥ
gaṃgājale prayāge ca kedāre puṣkare tathā /
vyāsāśrame prabhāse ca mṛtāste viṣṇugāminaḥ
dvāravatyāṃ kurukṣetre yogābhyāsena vā mṛtāḥ /
harirityakṣaraṃ vaktre yeṣāṃ te na punarbhavāḥ
trirātramapi ye vipra dvāravatyāṃ puri sthitāḥ /
majjaṃti gomatī tīre dhanyāste keśavapriyāḥ
naranārāyaṇāvāse trirātraṃ ye samāśritāḥ /
martyaloke ca naṃdāyāṃ dhanyāste keśavapriyāḥ
ṣaṇmāsamuṣitā vipra puruṣottamasaṃnidhau /
te nūnamacyutātmāno dṛṣṭvā syuraghahāriṇaḥ
aneka janmārjitapuṇyatoye majjaṃti toye maṇikarṇikāyāḥ /
namaṃti viśveśamavāpyakāśīṃ te vai mayāpīha bhavaṃti vaṃdyāḥ
pūjayitvā hariṃ ye tu bhūmau darbha tilaiḥ saha /
tilānvikīrya lohaṃ ca datvā dhenuṃ payasvinīm
ye mṛtā vidhivadvipra te narāḥ svargagāminaḥ /
utpādya putrānsaṃsthāpya pitṛpaitāmahe pade
nirmamā nirahaṃkārā ye mṛtāste'pi nākinaḥ /
stainyānnivṛttāḥ satataṃ saṃtuṣṭāḥ svadhanena ca
svabhāgyenopajīvaṃti te narāḥ svargagāminaḥ /
ślakṣṇāṃ vāṇīṃ nirābādhāṃ madhuropāya varjitām
svāgatenābhibhāṣaṃte te narāḥ svargagāminaḥ /
śubhānāmaśubhānāṃ ca karmaṇāṃ phalasaṃcaye
vipākajñāśca ye vipra te narāḥ svargagāminaḥ /
dhanadharmapravṛttānāṃ dharmamārgānuyāyinām
protsāhaṃ vardhayaṃte ye modaṃte divi te narāḥ /
hemaṃte vahnido yaśca tathā grīṣme jalapradaḥ
varṣā svāśramadātā ca sa svarge modate ciram /
puṇyakāleṣu sarveṣu nitya naimittikādiṣu
bhaktyā yaḥ kurute śrāddhaṃ sa nūnaṃ suralokabhāk
dānaṃ daridrasya vibhoḥ kṣamitvaṃ yūnāṃ tapo jñānavatāṃ ca maunam /
icchānivṛttiśca sukhocitānāṃ dayā ca bhūteṣu divaṃ nayaṃti
dvividhaḥ karmasaṃbaṃdhaḥ pāpapuṇyasamudbhavaḥ /
satyameva samāśritya kriyate hyatra nirṇayaḥ
tapodhyānasamāyuktaṃ tāraṇāya bhavāṃbudheḥ /
pāpaṃ tu patanāyoktaṃ satyameva na saṃśayaḥ
balena paricāreṇa śauryeṇābhiyutasya ca /
puṇyahīnasya vai puṃsastadbalādiva līyate
unnatā giri durgeṣu vṛkṣāḥ saṃti supuṣṭakāḥ /
pataṃti vātavegena samūlāstu ghanā api
satyadharmavihīnāste tathā yāṃti yamālayam /
sāmānyaṃ sarvajaṃtūṃnāṃ balaṃ dharmastu kevalaḥ
yena saṃtarate jaṃturihaloke paratra ca /
mayā sarvamidaṃ samyaksvargamārga pradāyakam
samāsena samākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe vaiśākhamāhātmye ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0