પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.96

ઋષય ઊચુઃ -
સૂતસૂતમહાપ્રાજ્ઞ જીવજીવ શતંસમાઃ ।
યદ્વયં પુણ્યસમયં શ્રાવિતા જગતો હિતમ્

વદ ભૂયોઽપિ ભૂયિષ્ઠં પિબામસ્તાવકં વચઃ ।
પાયંપાયં ન તૃપ્યામો વયં સૂત તદુત્તમમ્

સૂત ઉવાચ-
અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
સંવાદમાદિલોકસ્ય જગતાં જગદીશિતુઃ

ષટ્સહસ્રાણિચોચ્છ્રાયો વિસ્તારેણ પુનસ્ત્રયમ્ ।
એવં નવસહસ્રાણિ યોજનાનાં વિધાય ચ

વામયા દંષ્ટ્રયા ગૃહ્ય ઉદ્ધૃતાદૌ વસુંધરા ।
દિવ્યવર્ષસહસ્રં વૈ દંષ્ટ્રયા ધારિતા મહી

ધર્માખ્યાનપ્રસંગેન સોવાચ વિનયાદ્વિભુમ્ ।
પૃથિવ્યુવાચ-
એતે દ્વાદશ માસા વૈ ષષ્ટિર્દિનશતત્રયમ્

એષાં કિમુત્તમં પુણ્યં પ્રિયં ચ તવ કેશવ ।
પવિત્રઃ કાર્તિકો માસસ્તુલાસંસ્થે દિવાકરે

મકરસ્થે રવૌ માસઃ પુરાણે પાવનઃ સ્મૃતઃ ।
મેષસ્થે માધવો માસો ભાસ્કરે પઠ્યતે બુધૈઃ

માર્ગશીર્ષોઽપિ માસાનાં પાવનઃ પરિકીર્તિતઃ ।
એવં માસાઃ પવિત્રાસ્તે વાસરાઃ કેપિ કીર્તિતાઃ

યુગાદયો યુગાંતાશ્ચ તથા કલ્પાદયોઽપિ ચ ।
સર્વેભ્યોઽપ્યધિકં માસમેતેભ્યો વદ પાવનમ્

સર્વયજ્ઞમય શ્રીમન્નેકં નિશ્ચિત્ય મે વદ ।
વરાહ ઉવાચ-
વિધિનાવિધિનાચૈવ યે યજંતિ નરાધમાઃ

માધવે માસિ માં ભક્ત્યા તૈશ્ચ પૂજ્યોઽસ્મ્યહં સદા ।
હિરણ્યાક્ષો વરારોહે માધવે તુ મધુર્હત

આદિદૈત્યાવુભાવેતૌ હત્વા ત્વં તુ સમુદ્ધૃતા ।
ત્રેતાયુગે ત્રયી ધર્મો જ્ઞાનવર્ણવ્યવસ્થિતિઃ

માધવે માસિ સંભૂતા તેન મે માધવઃપ્રિયઃ ।
ત્રેતાયુગં તૃતીયાયાં શુક્લાયાં માસિ માધવે

પ્રવૃત્તં ચ ત્રયી ધર્માઃ પ્રવૃત્તાસ્તે પ્રવર્દ્ધિતાઃ ।
અક્ષયા સોચ્યતે લોકે તૃતીયા હરિવલ્લભા

સ્નાને દાનાર્ચને શ્રાદ્ધે જપે પૂર્વજતર્પ્પણે ।
યેઽર્ચયંતિ યવૈર્વિષ્ણું શ્રાદ્ધં કુર્વંતિ યત્નતઃ

તેષાં દદામ્યહં સર્વં યન્મનોઽભીષ્ટમુત્તમમ્ ।
યે દદંત્યપિ દાનાનિ ધન્યાસ્તે ધાર્મિકા નરાઃ

યે યજંતિ હરેર્નિત્યમધ્વરૈર્વિવિધૈરપિ ।
માધવે યજતે યો માં તેભ્યસ્તદધિકં ફલમ્

સ્નાનં દાનં જપો હોમસ્તપો યજ્ઞ વ્રતાદિકમ્ ।
વૈશાખે યત્કૃતં દેવિ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

મન્વંતરાણાં કોટ્યસ્તુ દશપંચ ચ સપ્ત ચ ।
મત્સાન્નિધ્યગતાસ્તેપિ તિષ્ઠંતિ ભયવર્જિતાઃ

યદ્યપિ સ્યુર્ગ્રહાઃ સર્વે ક્રૂરા જન્મવ્યયાષ્ટકાઃ ।
પ્રાતઃસ્નાનેન વૈશાખે સર્વે સૌમ્યા ભવંતિ તે

વૈશાખે માસિ યો વિપ્રાન્ભોજયેદ્ભક્તિતત્પરઃ ।
સિક્થેસિક્થે ભવેત્તૃપ્તિઃ પિતૄણાં યુગસંખ્યયા

યચ્છંતિ તત્ર મધુરાધિકભોજનાનિ યે વાયવાશન તિલોદક ભોજનાનિ ।
છત્રાંબરાણિ ચરણોચિતરક્ષણાનિ ધન્યાસ્ત એવ પરિતોષકરાહિ વિષ્ણોઃ

વિશેષાદિહ દાતવ્યાસ્તિલા મધુસમન્વિતાઃ ।
ધર્માય બૃહતે દીર્ઘ દુરિતક્ષય હેતવે

એવંકૃતે તુ યત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે મનુજૈશ્ચ તૈઃ ।
તત્કૈર્ગણયિતું શક્યં વર્ષકોટિશતૈરપિ

પુત્રપૌત્રાદિસંપત્તિ દીર્ઘાયૂંષિ યથેપ્સિતમ્ ।
ઇહાપ્નોતિ પરત્રાપિ મામેવ પ્રતિપદ્યતે

અનેકજન્માર્જિત પાતકાવલી વિલીયતે માધવ મજ્જનેન ।
જનસ્ય તત્રોષસિ પુણ્યતીર્થે યથાવિધાનં શ્રયતે તથા વા

યઃ પરિત્યજ્ય વૈશાખં વ્રતમન્યદુપાચરેત્ ।
સ કરસ્થં મહારત્નં હિત્વા લોષ્ટં હિ યાચતે

સૂતૌવાચ-
એવં સ ભગવાન્પૂર્વમાદિદેવો વદદ્વિભુઃ ।
માધવં માસમુદ્દિશ્ય જગત્યાં જગતીધરઃ

કિમત્ર બહુનોક્તેન ન તદસ્તિ મહીસુરાઃ ।
યદપ્રાપ્યં ભવેન્માસિ માધવે માધવાર્ચનાત્

શૃણુધ્વં ચ પુરાવૃત્તમિહાર્થે પરમાદ્ભુતમ્ ।
બ્રાહ્મણસ્ય ચ સંવાદં યમસ્ય ચ મહાત્મનઃ

મધ્યદેશે મહાગ્રામો બ્રાહ્મણાનાં બભૂવ હ ।
ગંગાયમુનયોર્મધ્યે યામુનસ્ય ગિરેરધઃ

વિદ્વાંસસ્તત્ર ભૂયિષ્ઠા બ્રાહ્મણાશ્ચાવસંસ્તદા ।
અથ પ્રાહ યમઃ કંચિત્પુરુષં કૃષ્ણપિંગલમ્

રક્તાક્ષમૂર્દ્ધ્વરોમાણં કાકજંઘાક્ષિનાસિકમ્ ।
ગચ્છ ત્વં ભો મહાગ્રામં ગત્વા બ્રાહ્મણમાનય

વસિષ્ઠગોત્રસંભૂતં નામતો યજ્ઞદત્તકમ્ ।
શમે નિવિષ્ટં વિદ્વાંસં યજ્ઞકર્મવિશારદમ્

નચાન્યમાનયેથાસ્ત્વં સગોત્રં તસ્ય પાર્શ્વતઃ ।
સહિતાદૃગ્ગુણસ્તેન તુલ્યોઽધ્યયન જન્મના

આકૃત્યા ચ તથા ચિહ્નૈઃ સમસ્તેનૈવ સત્તમઃ ।
તમાનય યથોદ્દિષ્ટા પૂજા કાર્યા હિ તસ્ય મે

સ ગત્વા પ્રતિકૂલં તુ ચકાર યમશાસનમ્ ।
તમેવ માનયામાસ પ્રતિષિદ્ધો યમેન યઃ

તસ્મૈ યમઃ સમુત્થાય પૂજાં કૃત્વા ચ ધર્મવિત્ ।
પ્રોવાચ નીયતામેષ સોઽન્ય આનીયતામિતિ

સૂત ઉવાચ-
એવમુક્તે તુ વચને ધર્મરાજેન સ દ્વિજઃ ।
ઉવાચ ધર્મરાજં તં નિર્વિણ્ણો ગમનાય વૈ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
કસ્માદહમિહાનીતઃ કસ્માત્પ્રેરયસે પુનઃ ।
ગંતું નૈવોત્સહે તત્ર મર્ત્યલોકં પુનઃ પ્રભો

યમ ઉવાચ-
ઇહ ક્ષીણાયુષાં પુંસાં વાસઃ પુણ્યવતાં ભવેત્ ।
અયં વૈ ધર્મરાજસ્ય લોકો ધર્મઃ પ્રકીર્તિતઃ

સૌખ્યભૂમિરિયં સર્વા ધર્મરાજોઽહમીશ્વરઃ ।
પુણ્યાપુણ્યાનુસારેણ જંતૂનાં સુખદુઃખદઃ

પાપિનાં યમરૂપોઽસ્મિ નૃણાં નિરયદાયકઃ ।
તથા પુણ્યવતાં સૌખ્ય સ્વર્ગદો ધર્મ મૂર્તિમાન્

ગચ્છ વિપ્ર ત્વમદ્યૈવ નિલયં સ્વં યથાગતઃ ।
અદ્યાપિ દશવર્ષાણામાયુસ્તે પરિવર્તતે

ક્ષયે તવાયુષઃ પ્રાપ્તિર્લોકસ્યાસ્ય ભવિષ્યતિ ।
પ્રષ્ટવ્યં ચ ત્વયા હ્યન્યત્પૃચ્છસ્વ પ્રબ્રવીમિ તે

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
યત્કૃત્વા સુમહત્પુણ્યં સ્વર્ગઃ સ્યાદ્બ્રૂહિ તન્મમ ।
સર્વસ્ય હિ પ્રમાણંત્વં ધર્માધર્મવિનિશ્ચયે

યદિ દેવ મયા સમ્યગ્ગંતવ્યં નિજમંદિરે ।
તદ્બ્રૂહિ કર્મણા કેન પતંતિ નરકે નરાઃ

વ્રજંતિ કેન વૈ સ્વર્ગં તત્સર્વં કૃપયા વદ ।
યમ ઉવાચ-
કર્મણા મનસા વાચા યે ધર્મવિમુખા નરાઃ

વિષ્ણુભક્તિવિહીના યે તે વૈ નિરયગામિનઃ ।
પશ્યંતિ ભેદબુદ્ધ્યા યે બ્રહ્માણં શંકરં હરિમ્

વિરક્તા વિષ્ણુવિદ્યાસુ નરા નિરયગામિનઃ ।
કુલદેશોચિતં કર્મ યસ્ત્યક્ત્વાન્યત્સમાચરેત્

કામાદ્વા યદિ વા મોહાત્સ યાતિ નરકં નરઃ ।
અયાજ્યયાજકશ્ચૈવ યાજ્યાનાં ચ વિવર્જકઃ

વિરતો વિષ્ણુવિદ્યાસુ સ ભુંક્તે નરકાન્બહૂન્ ।
અદત્વા પિતૃદેવેભ્યો વિપ્રેભ્યો મર્ત્યબંધુષુ

સધનો મ્રિયતે પાપઃ સ યાતિ નરકાન્બહૂન્ ।
સર્વાણ્યન્નાનિ સિદ્ધાનિ પાકભેદં કરોતિ યઃ

અવૈશ્વદેવં ભુંજીત સ યાતિ નરકં ચિરમ્ ।
બહુદ્રોહેણ ભૂતાનાં યેઽજયંતિ ધનં દ્વિજ

ધનવંતો નિરયગા દાંભિકા દુઃખભાગિનઃ ।
નાસ્તિક્યાદથ વા લોભાન્મોહાત્કાલે યથોદિતે

ભક્ત્યા ન શ્રાદ્ધદા યે સ્યુઃ પચ્યંતે નરકેષુ તે ।
દીયમાનસ્ય વિત્તસ્ય બ્રાહ્મણેભ્યસ્તુ પાપકૃત્

વિઘ્નમાચરતે યોઽસૌ નરો નિરયગો ભવેત્ ।
સામાન્ય દક્ષિણાં લબ્ધ્વા ગૃહ્ણાત્યેકો વિમોહતઃ

નાસ્તિક્યભાવનિરતો નરઃ સ્યાન્નરકાલયે ।
અસહિષ્ણુતયા તસ્ય ગુણાનાં કારણં ભવેત્

મહત્પાપં સમુત્પન્નં કારણં નરકસ્ય તત્ ।
નિર્દોષાં સુહૃદાં ભાર્યાં ત્યજન્કાલેન યાતિ યઃ

ન વહેત યશસ્તેષાં સ નરો નરકે પતેત્ ।
અધર્મં ધર્મમિતિ યો વદન્મોહવશં ગતઃ

હૈતુકો નાસ્તિકો યસ્તુ સ નરો નિરયાલયઃ ।
મનસા યોઽન્યભાવેન વચસા ચાન્યથા વદેત્

હૃદયં કલુષં કુર્યાત્સ નરો નરકે વસેત્ ।
અવમન્ય ચ યે યાંતિ ભગવત્કીર્તનં નરાઃ

તે યાંતિ નરકં ઘોરં તેન પાપેન કર્મણા ।
પશ્યંતો ભગવદ્દ્વારં નામશાસ્ત્ર પરિચ્છદમ્

અકૃત્વા તત્પ્રણામાદિ તે યાંતિ નરકૌકસઃ ।
વિનાપરાધેન નરાઃ કૃત્વા પત્ન્યધિવેદનમ્

ત્યજંતિ સુકલત્રં યે તે યાંતિ નરકે નરાઃ ।
ન શૃણોતિ ગુરોર્વાક્યં ધર્મશાસ્ત્રં ચ યો નરઃ

પરેષાં ચેતસઃ ક્લેશકારી નિરયગો ભવેત્ ।
પશ્યતાં બંધુ બાલાનાં પ્રકર્ષી મિષ્ટમશ્નુતે

સ યાતિ નરકં ઘોરં કેવલોદરપૂરકઃ ।
તુલા મકર મેષેષુ પ્રાતઃ સ્નાનં ન યશ્ચરેત્

નદ્યાદિષુ ચ નાસ્તિક્યસ્તસ્ય સ્યાન્નરકાલયઃ ।
વૈષ્ણવં જનમાલોક્ય નાભ્યુત્થાનં કરોતિ યઃ

પ્રણયાદરતો વિપ્ર સ નરો નરકાતિથિઃ ।
કાષ્ઠૈર્વા શંકુભિર્વાપિ શૂલૈરશ્મભિરેવ ચ

યે માર્ગાંશ્ચૈવ રુંધંતિ તે વૈ નિરયગામિનઃ ।
આદ્યં પુરુષમીશાનં સર્વલોકમહેશ્વરમ્

ન ચિન્તયંતિ યે વિષ્ણું તે વૈ નિરયગામિનઃ ।
ક્ષેત્રવૃત્તિ ગૃહચ્છેદં પ્રીતિચ્છેદં ચ યે નરાઃ

આશાચ્છેદં ચ કુર્વંતિ તે નરા નરકૌકસઃ ।
આગતાન્ભોજનાર્થં ચ બ્રાહ્મણાન્વૃત્તિકર્શિતાન્

યઃ પરીક્ષેત મૂઢાત્મા સ જ્ઞેયો નરકાતિથિઃ ।
અનાથં વૈષ્ણવં દીનં રોગાર્તં વૃદ્ધમેવ ચ

નાનુકંપંતિ યે મૂઢાસ્તે વૈ નિરયગામિનઃ ।
નિયમાંસ્તુ સમાદાય યે પશ્ચાદજિતેંદ્રિયાઃ

વિલોપયંતિ તાન્ભૂયસ્તે વૈ નિરયગામિનઃ ।
શૃણુ વિપ્ર યથા યાંતિ નરાઃ સ્વર્ગં દયાલવઃ

સમાસેનૈવ વક્ષ્યામિ કિંચિત્તે ગૌરવાદહમ્ ।
યેઽર્ચયંતિ હરિં દેવંજિષ્ણું વિષ્ણું સનાતનમ્

નારાયણમજં કૃષ્ણં વિષ્વક્સેનં ચતુર્ભુજમ્ ।
ધ્યાયંતિ પુરુષં દિવ્યમચ્યુતં યે સ્મરંતિ ચ

લભંતે તેઽચ્યુતસ્થાનં શ્રુતિરેષા પુરાતની ।
ઇદમેવહિ માંગલ્યમિદમેવ ધનાર્જનમ્

જીવિતસ્ય ફલં ચૈતદ્યદ્દામોદરકીર્તનમ્ ।
કીર્તનાદ્દેવદેવસ્ય વિષ્ણોરમિતતેજસઃ

દુરિતાનિ વિલીયંતે તમાંસીવ દિનોદયે ।
ગાથાં ગાયંતિ યે નિત્યં વૈષ્ણવીં શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ

સ્વાધ્યાયનિરતા નિત્યં તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
સર્વાન્ક્લેશાન્પરિત્યજ્ય વિષ્ણુમેવ સ્તુવંતિ યે

સ્વધર્મનિરતા ધીરાસ્તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
વાસુદેવજપાસક્તાનપિ પાપકૃતો જનાન્

નોપસર્પન્તિ તાન્વિપ્ર યમદૂતાશ્ચ દારુણાઃ ।
નાન્યત્પશ્યન્તિ જંતૂનાં વિહાય હરિકીર્તનમ્

સર્વપાપપ્રશમનં પ્રાયશ્ચિત્તં દ્વિજોત્તમ ।
યે યાચિતાઃ પ્રહૃષ્યંતિ પ્રિયં દત્વા વદંતિ ચ

ત્યક્તદાનફલા યે ચ તે નરાઃસ્વર્ગગામિનઃ ।
વર્જયંતિ દિવાસ્વાપં નરાઃ સર્વસહાશ્ચ યે

પર્વણ્યાશ્રયભૂતા યે તે મર્ત્યાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
દ્વિષતામપિ યે દોષાન્ન વદંતિ કદાચન

કીર્તયંતિ ગુણાંશ્ચૈવ તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
યે પરેષાં શ્રિયં દૃષ્ટ્વા ન વિતપ્યંતિ મત્સરાત્

પ્રહૃષ્ટાશ્ચાભિનંદંતિ તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
પ્રવૃત્તૌ ચ નિવૃત્તૌ ચ શ્રુતિશાસ્ત્રોક્તમેવ ચ

આદરંતિ પ્રતીતા યે તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
યસ્મિન્કસ્મિન્કુલે જાતા દયાવંતો યશસ્વિનઃ

સાનુક્રોશાઃ સદાચારાસ્તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
યે પૂતાઃ પરદારાંશ્ચ કર્મણા મનસા ગિરા

રમયંતિ ન સત્વસ્થાસ્તેનરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
સદા કર્મયથોક્તેન કુર્વંતિ વિહિતાનિ ચ

આત્મશક્તિં ચ વિજ્ઞાય તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
મનો વાક્કાયિકે ધર્મે શ્રદ્ધાં યઃ કુરુતે સદા

સાધૂનાં સંમતો યશ્ચ સ ભવેદ્દેવતાતિથિઃ ।
વચોવેગં મનોવેગં યો વેગમુદરોદ્ભવમ્

ઉપસ્થવેગં સહતે સ સ્વર્ગી જાયતે નરઃ ।
યેષાં ગુણેષુ સંતોષો વાણી યેષાં શ્રુતં પ્રતિ

પરમાર્થે મતિર્યેષાં તે શિષ્ટાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
વ્રતં રક્ષંતિ યે કોપાચ્છ્રિયં રક્ષંતિ મત્સરાત્

વિદ્યાં માનાપમાનાભ્યામાત્માનં તુ પ્રમાદતઃ ।
મતિં રક્ષંતિ યે લોભાન્મનો રક્ષંતિ કામતઃ

ધર્મં રક્ષંતિ દુઃસંગાત્તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
એકાદશ્યાં ચ વિધિવદુપવાસપરાયણાઃ

શુક્લેઽસિતે ચ યે વિપ્ર તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
માતેવ સર્વબાલાનામૌષધં રોગિણા મિવ

રક્ષાર્થં સર્વલોકાનાં નિર્મિતૈકાદશી તિથિઃ ।
એકાદશી સમં કિંચિત્પાદત્રાણં ન વિદ્યતે

તામુપોષ્ય વિધાનેન પુરુષાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
એકાદશેન્દ્રિયૈઃ પાપં યત્કૃતં ભવતિ દ્વિજ

નરો નિર્દ્ધૂય તત્તૂર્ણં પ્રીતઃ સ્વર્ગતિમાન્ભવેત્ ।
અશ્વમેધસહસ્રાણિ રાજસૂયશતાનિ ચ

એકાદશ્યુપવાસસ્ય કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્ ।
એકતઃ ક્રતવઃ સર્વે સર્વતીર્થતપાંસિ ચ

મહાદાનાદિદાનાનિ વ્રતં વૈષ્ણવમેકતઃ ।
વૈષ્ણવવ્રતજો ધર્મો ધર્મો યજ્ઞાદિસંભવઃ

એકત્ર તુલિતૌ ધાત્રા તત્ર પૂર્વો ભવેદ્ગુરુઃ ।
હરિવાસર ભક્તાનામચ્યુતાનંતભાષિણામ્

નાહં શાસ્તા વિશેષેણ તેભ્યો વિપ્ર બિભેમ્યહમ્ ।
યેષાં પુત્રશ્ચ પૌત્રશ્ચ એકાદશ્યામુપોષિતઃ

સહાત્મના સ પુરુષાઞ્છતમુદ્ધરતે બલાત્ ।
ઉપોષણં તતઃ કુર્યાત્પક્ષયોરુભયોરપિ

એકાદશ્યાં સ પુરુષો ભુક્તિમુક્ત્યેકભાજનમ્ ।
જયા ચ વિજયા ચૈવ જયંતી પાપનાશિની

ત્રિસ્પૃશા વંજુલી ચૈવ પક્ષસંવર્ધિની વરા ।
તિલદુગ્ધા પરા જ્ઞેયા અખંડદ્વાદશી તથા

મનોરથાખ્યા ચ પરા ભીમદ્વાદશિકા તથા ।
ઇત્યેવમાદયો ભેદા દ્વાદશ્યાઃ સંત્યનેકશઃ

વ્રતેષ્વેતેષુ યે શક્તા જ્ઞેયાસ્તે બ્રહ્મણિ સ્થિતાઃ ।
શ્રોતારો ધર્મશાસ્ત્રાણાં ધર્મપ્રત્યય સંગતાઃ

પ્રિયંકરાશ્ચ બાલાનાં સ્વર્ગલોકં વ્રજંતિ તે ।
માસિમાસ્યેકદિવસે દર્શે શ્રાદ્ધવ્રતા નરાઃ

તૃપ્યંતિ પિતરો યેષાં તે ધન્યાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
ભોજનેષૂપપન્નેષુ ભોજ્યં યચ્છંતિ સાદરાત્

અભિન્નમુખરાગેણ શિષ્ટાસ્તે સ્વર્ગગામિનઃ

યે ભક્તિમંતો મધુસૂદનસ્ય નારાયણસ્યાખિલનાયકસ્ય ।
સત્યેન હીના રજસાપિ યુક્તા ગચ્છંતિ તે નાકમનંતપુણ્યાઃ

વિતસ્તાં યમુનાં સીતાં પુણ્યાં ગોદાવરીં નદીમ્ ।
સેવંતે યે શુભાચારાઃ સ્નાનદાનપરાયણાઃ

ન તે પશ્યંતિ પંથાનં નરકસ્ય કદાચન ।
યે નર્મદાયામિહ શર્મદાયાં મજ્જંતિ તુષ્યંત્યપિ દર્શનેન

વિધૂય પાપાનિ મહેશલોકં ગચ્છંતિ તે તત્ર ચિરં રમંતે

સ્નાતાશ્ચર્મનદી તીરે ત્રિરાત્રં નિયતા નરાઃ ।
વ્યાસાશ્રમે વિશેષેણ તે નરા નાકિનઃ સ્મૃતાઃ

ગંગાજલે પ્રયાગે ચ કેદારે પુષ્કરે તથા ।
વ્યાસાશ્રમે પ્રભાસે ચ મૃતાસ્તે વિષ્ણુગામિનઃ

દ્વારવત્યાં કુરુક્ષેત્રે યોગાભ્યાસેન વા મૃતાઃ ।
હરિરિત્યક્ષરં વક્ત્રે યેષાં તે ન પુનર્ભવાઃ

ત્રિરાત્રમપિ યે વિપ્ર દ્વારવત્યાં પુરિ સ્થિતાઃ ।
મજ્જંતિ ગોમતી તીરે ધન્યાસ્તે કેશવપ્રિયાઃ

નરનારાયણાવાસે ત્રિરાત્રં યે સમાશ્રિતાઃ ।
મર્ત્યલોકે ચ નંદાયાં ધન્યાસ્તે કેશવપ્રિયાઃ

ષણ્માસમુષિતા વિપ્ર પુરુષોત્તમસંનિધૌ ।
તે નૂનમચ્યુતાત્માનો દૃષ્ટ્વા સ્યુરઘહારિણઃ

અનેક જન્માર્જિતપુણ્યતોયે મજ્જંતિ તોયે મણિકર્ણિકાયાઃ ।
નમંતિ વિશ્વેશમવાપ્યકાશીં તે વૈ મયાપીહ ભવંતિ વંદ્યાઃ

પૂજયિત્વા હરિં યે તુ ભૂમૌ દર્ભ તિલૈઃ સહ ।
તિલાન્વિકીર્ય લોહં ચ દત્વા ધેનું પયસ્વિનીમ્

યે મૃતા વિધિવદ્વિપ્ર તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
ઉત્પાદ્ય પુત્રાન્સંસ્થાપ્ય પિતૃપૈતામહે પદે

નિર્મમા નિરહંકારા યે મૃતાસ્તેઽપિ નાકિનઃ ।
સ્તૈન્યાન્નિવૃત્તાઃ સતતં સંતુષ્ટાઃ સ્વધનેન ચ

સ્વભાગ્યેનોપજીવંતિ તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
શ્લક્ષ્ણાં વાણીં નિરાબાધાં મધુરોપાય વર્જિતામ્

સ્વાગતેનાભિભાષંતે તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
શુભાનામશુભાનાં ચ કર્મણાં ફલસંચયે

વિપાકજ્ઞાશ્ચ યે વિપ્ર તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ।
ધનધર્મપ્રવૃત્તાનાં ધર્મમાર્ગાનુયાયિનામ્

પ્રોત્સાહં વર્ધયંતે યે મોદંતે દિવિ તે નરાઃ ।
હેમંતે વહ્નિદો યશ્ચ તથા ગ્રીષ્મે જલપ્રદઃ

વર્ષા સ્વાશ્રમદાતા ચ સ સ્વર્ગે મોદતે ચિરમ્ ।
પુણ્યકાલેષુ સર્વેષુ નિત્ય નૈમિત્તિકાદિષુ

ભક્ત્યા યઃ કુરુતે શ્રાદ્ધં સ નૂનં સુરલોકભાક્

દાનં દરિદ્રસ્ય વિભોઃ ક્ષમિત્વં યૂનાં તપો જ્ઞાનવતાં ચ મૌનમ્ ।
ઇચ્છાનિવૃત્તિશ્ચ સુખોચિતાનાં દયા ચ ભૂતેષુ દિવં નયંતિ

દ્વિવિધઃ કર્મસંબંધઃ પાપપુણ્યસમુદ્ભવઃ ।
સત્યમેવ સમાશ્રિત્ય ક્રિયતે હ્યત્ર નિર્ણયઃ

તપોધ્યાનસમાયુક્તં તારણાય ભવાંબુધેઃ ।
પાપં તુ પતનાયોક્તં સત્યમેવ ન સંશયઃ

બલેન પરિચારેણ શૌર્યેણાભિયુતસ્ય ચ ।
પુણ્યહીનસ્ય વૈ પુંસસ્તદ્બલાદિવ લીયતે

ઉન્નતા ગિરિ દુર્ગેષુ વૃક્ષાઃ સંતિ સુપુષ્ટકાઃ ।
પતંતિ વાતવેગેન સમૂલાસ્તુ ઘના અપિ

સત્યધર્મવિહીનાસ્તે તથા યાંતિ યમાલયમ્ ।
સામાન્યં સર્વજંતૂંનાં બલં ધર્મસ્તુ કેવલઃ

યેન સંતરતે જંતુરિહલોકે પરત્ર ચ ।
મયા સર્વમિદં સમ્યક્સ્વર્ગમાર્ગ પ્રદાયકમ્

સમાસેન સમાખ્યાતં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૈશાખમાહાત્મ્યે ષણ્ણવતિતમોઽધ્યાયઃ