Padma Purana · Chapter 5.28
śeṣa uvāca/
atha putraṃ samālokya patitaṃ vyasumuddhatam /
vilalāpa bhṛśaṃ rājā sutaduḥkhena duḥkhitaḥ
mūrdhni saṃtāḍayāmāsa pāṇibhyāmatiduḥkhitaḥ /
kampamāno bhṛśaṃ cāśrūṇyamuñcannayanābjayoḥ
gṛhītvā patitaṃ vaktraṃ caṃdrabiṃbamanoramam /
puṣkaleṣu kṣatāsṛgbhiḥ klinnaṃ kuṃḍalaśobhitam
kuṭilabhrūyugaṃ śreṣṭhaṃ saṃdaṣṭādharapallavam /
sa cuṃbanmukhapadmena vilapannidamabravīt
hā putra vīra kathamutsukacetasaṃ māṃ /
kiṃ nekṣase viśadanetrayugena śūra /
kiṃ madvinodakathayārahitastvameva /
roṣodadhiplutamanāḥ kila lakṣyase ca
vada putra kathaṃ māṃ tvaṃ prabrūṣe na hasanpunaḥ /
amṛtairmadhurāsvādairvinodayasi putraka
śatrughnāśvaṃ gṛhāṇa tvaṃ sitacāmaraśobhitam /
svarṇapatreṇa śobhāḍhyaṃ tyaja nidrāṃ mahāmate
eṣa pratāpaviśadaḥ pratāpāgryaḥ paraṃtapaḥ /
dhanurbibhratpuro bhāti puṣkalaḥ paravīrahā
enaṃ vāraya sattīkṣṇairbāṇaiḥ kodaṃḍanirgataiḥ /
kathaṃ tvaṃ raṇamadhye vai śete vīravimohitaḥ
hastinaḥ pattayaścaiva rathārūḍhā bhayārditāḥ /
śaraṇaṃ tvāṃ samāyāṃti tānīkṣasva mahāmate
putra tvayā vinā soḍhuṃ kathaṃ śakto raṇāṃgaṇe /
śatrughnasāyakāṃstīkṣṇāṃścaṃḍakodaṃḍanirgatān
ato māṃ tu tvayā hīnaṃ ko vā pālayituṃ kṣamaḥ /
yadi tyakṣyasi nidrā tvaṃ jayāyāhaṃ kṣamastadā
itthaṃ vilapya subhṛśaṃ tatāḍa hṛdayaṃ svakam /
bahuśaḥ pāṇinā rājā putraduḥkhena duḥkhitaḥ
tadā vicitra damanau sva sva syaṃdanasaṃsthitau /
pituścaraṇayornatvā ūcatuḥ samayocitam
rājannasmāsu jīvatsu kiṃ duḥkhaṃ hṛdi tadvada /
vīrāṇāṃ pradhane mṛtyurvāṃcchito jāyate mahān
dhanyo'yaṃ bata citrāṃgo yo vīra bhuvi śobhate /
sakirīṭastu saṃdaṣṭadaṃtacchadayugaḥ prabhuḥ
kathayāśu kimadyaiva kurvaste kāryamīpsitam /
śatrughnavāhinīṃ sarvāṃ hanva āvāmanāthinīm
adyaiva puṣkalaṃ bhrāturvadhakāriṇamāhave /
pātayāvo rathācchittvā śiromukuṭamaṃḍitam
tyaja śokaṃ suduḥkhārtaḥ kathaṃ bhāsi mahāmate /
ājñāpayāvāṃ mānārha kuru yuddhe matiṃ tathā
iti vākyaṃ samākarṇya putrayorvīramāninoḥ /
śokaṃ tyaktvā mahārājo yuddhāya matimādadhāt
tāvapi pratiyoddhāraṃ vāṃcchaṃtau raṇadurmadau /
jagmatuḥ kaṭake śatroranaṃtabhaṭapūrite
riputāpena damano nīlaratnena cetaraḥ /
yuyudhāte raṇe vīrau prāvṛṣīva balāhakau
rājā kanakasannaddhe rathe maṇivicitrite /
ratnakūbaraśobhāḍhye tiṣṭhaṃścāpadharo balī
yayau yoddhuṃ tu śatrughnaṃ vīrakoṭabhirāvṛtam /
tṛṇīkurvanmahāvīrāndhanurvidyāviśāradān
taṃ yoddhumāgataṃ dṛṣṭvā subāhuṃ roṣapūritam /
putranāśena kurvaṃtaṃ sarvasainyavadhādikam
śatrughnapārśvasaṃcārī hanūmāṃstamupādravat /
nakhāyudho mahānādaṃ kurvanmegha ivāhave
subāhustaṃ hanūmaṃtamāgacchaṃtaṃ mahāravam /
uvāca prahasanvākyaṃ roṣapūritalocanaḥ
kva gataḥ puṣkalo hatvā matputraṃ raṇamaṃḍale /
pātayāmyadya tasyāśu śiro jvalitakuṃḍalam
kva śatrughno vāhapālaḥ kva ca rāmaḥ kuto bhaṭāḥ /
prāṇahaṃtāramāyāṃtaṃ paśyaṃtu pradhane tu mām
iti tadvākyamākarṇya hanūmānnijagāda tam /
śatrughno lavaṇacchettā vartate sainyapālakaḥ
sa kathaṃ pradhane yudhyetsevake'gre sthite nṛpa /
māṃ vijitya raṇe taṃ ca tvaṃ gaṃtāsi nararṣabha
ityuktavaṃtaṃ tarasā vivyādha daśasāyakaiḥ /
hṛdi vānaramatyugraṃ parvatāgryamivasthitam
sabāṇānāgatāṃstāṃśca gṛhītvā karasaṃpuṭe /
cūrṇayāmāsa tilaśaḥ śitānvairividāraṇān
cūrṇayitvā śarāṃstāṃstu ninadanghanagarjitaiḥ /
pucchenāveṣṭya tasyoccai rathaṃ ninye mahābalaḥ
tadā taṃ nṛpavaryo'sāvākāśe sthita eva saḥ /
lāṃgūlaṃ tāḍayāmāsa śitāgraiḥ sāyakairmuhuḥ
sa tāḍitastu pucchāgre śaraiḥ sannataparvabhiḥ /
mumoca tadrathaṃ divyaṃ kanakena vicitritam
sa muktastena tarasā śaraistīkṣṇairjaghāna tam /
hanūmaṃtaṃ kapivaraṃ roṣasaṃpūritekṣaṇaḥ
hanūmānbāṇavicchinnaḥ sarvatrarudhirāplutaḥ /
mahāroṣaṃ samādhatta nṛpopari kapīśvaraḥ
gṛhītvā tasya daṃṣṭrābhī rathaṃ hayasamanvitam /
cūrṇayāmasa vegena tadadbhutamivābhavat
svarathaṃ bhajyamānaṃ tu dṛṣṭvā rājā tvaranbalī /
anyaṃ rathaṃ samāsthāya yuyudhe taṃ mahābalam
pucche mukhe'thorasi ca bhuje caraṇayornṛpaḥ /
jaghāna śarasaṃdhānakovidaḥ paramāstravit
tadā kruddhaḥ kapivarastāḍayāmāsa vakṣasi /
pādenotplutya vegena rājñaḥ subhaṭaśobhinaḥ
sa padā prahato bhūmau papāta kila mūrcchitaḥ /
mukhādvamannasṛkcoṣṇaṃ śvāsapūrapravepitaḥ
tadā prakupito'tyaṃtaṃ hanūmānpradhanāṃgaṇe /
aśvānvīrāngajāṃścāpi cūrṇayāmāsa vegataḥ
tadā suketustadbhrātā tathā lakṣmīnidhirnṛpaḥ /
ubhāvapi susannaddhau yuddhāya samupasthitau
rājānaṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭvā prapalāyya gatā narāḥ /
itastato bāṇasaṃghaiḥ kṣatāḥ puṣkalavarṣitaiḥ
tadbhajyamānaṃ svabalaṃ vīkṣya rājātmajo balī /
damanaḥ staṃbhayāmāsa seturvārdhimivoccalam
tadā tu mūrcchito rājā svapnamekaṃ dadarśa ha /
raṇamadhye kapivaraprapadāghātatāḍitaḥ
rāmacaṃdrastvayodhyāyāṃ sarayūtīramaṃḍape /
brāhmaṇairyājñikaśreṣṭhairbahubhiḥ parivāritaḥ
tatra brahmādayo devāstatra brahmāṃḍakoṭayaḥ /
kṛtaprāñjalayastaṃ vai stuvaṃti stutibhirmuhuḥ
rāmaṃ śyāmaṃ sunayanaṃ mṛgaśṛṃgaparigraham /
gāyaṃti nāradādyāśca vīṇollasitapāṇayaḥ
nṛtyaṃtyapsarasastatra ghṛtācī menakādayaḥ /
vedā mūrtidharā bhūtvā upatiṣṭhaṃti rāghavam
yacca kiṃcidvastujātaṃ sarvaśobhāsamanvitam /
tasya dātāramakhilaṃ bhaktānāṃ bhogadāyakam
ityevamādisaṃpaśyañjāgratsaṃjñāmavāpa saḥ /
brahmaśāpahatajñānaḥ kiṃ dṛṣṭamiti vai vadan
utthāya prayayau padbhyāṃ śatrughnacaraṇaṃ prati /
bhṛtyakoṭiparīvāro rathakoṭiparīvṛtaḥ
suketuṃ tu samāhūya vicitraṃ damanaṃ tathā /
yuddhaṃ kartuṃ samudyuktānvārayāmāsa dharmavit
uvāca tānmahārājo dharmātmā dharmasaṃyutaḥ /
bhrātaḥputrau śṛṇuta me vākyaṃ dharmasamanvitam
mā yuddhaṃ kuruta kṣipramanayastu mahānabhūt /
yadrāmacaṃdravāhaṃ tvamagṛhṇāddamanorjjitam
eṣa rāmaḥ paraṃbrahma kāryakāraṇataḥ param /
carācarajagatsvāmī na mānuṣavapurdharaḥ
etaddhi brahmavijñānamadhunā jñātavānaham /
purāsitāṃgaśāpena hṛtajñānadhano'naghāḥ
ahaṃ purā tīrthayātrāṃ gatastattvavivitsayā /
tatrāneke mayā dṛṣṭā munayo dharmavittamāḥ
asitāṃgaṃ munimahaṃ gatavāñjñātumicchayā /
tadā provāca māṃ vipraḥ kṛpāṃ kṛtvā mamopari
yo'sāvayodhyādhipatiḥ sa parabrahmaśabditaḥ /
tasya yā jānakī devī sākṣātsā cinmayī smṛtā
enaṃ tu yoginaḥ sākṣādupāsate yamādibhiḥ /
dustarā pārasaṃsāravāridhiṃ saṃtitīrṣavaḥ
smṛtamātro mahāpāpahārī sa garuḍadhvajaḥ /
ya enaṃ sevate vidvānsa saṃsāraṃ tariṣyati
tadāhamahasaṃ vipraṃ ko'yaṃ rāmastu mānuṣaḥ /
keyaṃ sā jānakī devī harṣaśokasamākulā
ajanmanaḥ kathaṃ janma akartuḥ kṛtyamatra kim /
janmaduḥkhajarātītaṃ kathayasva mune mama
ityuktavaṃtaṃ māṃ kruddhaḥ śaśāpa sa munīśvaraḥ /
ajñātvā tatsvarūpaṃ tvaṃ pratibrūṣe mamādhama
enaṃ niṃdasi rāmaṃ tvaṃ mānuṣo'yamidaṃ hasan /
tasmāttvaṃ tattvasaṃmūḍho bhaviṣyasyudaraṃbhariḥ
tadāhaṃ tasya caraṇāvagṛhṇaṃ sadayā yutaḥ /
dṛṣṭvā me vinayaṃ māṃ tu prāvocatkaruṇānidhiḥ
tvaṃ rāmasya makhe vighnaṃ kariṣyasi yadā nṛpa /
tadā hanūmānaṃghriṃ tvāṃ tāḍayiṣyati vegataḥ
tadā tvaṃ jñāsyase rājannānyathā svamanīṣayā /
purāhamuktastenaivaṃ taddṛṣṭamadhunā mayā
yadā māṃ hanumānkruddhastāḍayāmāsa vakṣasi /
tadā'darśaṃ ramānāthaṃ pūrṇabrahmasvarūpiṇam
tasmādaśvaṃ tu śobhāḍhyamānayaṃtu mahābalāḥ /
dhanāni caiva vāsāṃsi rājyaṃ cedaṃ samarpaye
rāmaṃ dṛṣṭvā kṛtārthaḥ syāmahaṃ yajñeti puṇyade /
ānayaṃtu hayaṃ mahyaṃ rocate tu tadarpaṇam
iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe subāhuparājayonāma aṣṭāviṃśatitamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0