Padma Purana · Chapter 3.57
vyāsa uvāca-
athātaḥ saṃpravakṣyāmi dānadharmmamanuttamam /
brahmaṇābhihitaṃ pūrvamṛṣīṇāṃ brahmavādinām
arthānāmucitaṃ pātre śraddhayā pratipādanam /
dānamityabhinirdiṣṭaṃ bhuktimuktiphalapradam
yo dadāti viśiṣṭebhyaḥ śraddhayā parayā yutaḥ /
tadvai dattamahaṃ manye śeṣaṃ kasyāpi rakṣati
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ trividhaṃ dānamucyate /
caturthaṃ vimalaṃ proktaṃ sarvadānottamottamam
ahanyahani yatkiṃciddīyate nupakāriṇe /
anuddiśyaphalaṃ tasmādbrāhmaṇāya tu nityakam
yattu pāpopaśāṃtyarthaṃ dīyate viduṣāṃ kare /
naimittikaṃ taduddiṣṭaṃ dānaṃ sadbhiranuttamam
apatyavijayaiśvarya sukhārthaṃ yatpradīyate /
dānaṃ tatkāmyamākhyātamṛṣibhirdharmaciṃtakaiḥ
yadīśvarasya prītyarthaṃ brahmavitsu pradīyate /
cetasā dharmayuktena dānaṃ tadvimalaṃ śivam
dānadharmaṃ niṣeveta pātramāsādya śaktitaḥ /
upāsyate tu tatpātraṃ yattārayati sarvataḥ
kuṭuṃbabhuktivasanāddeyaṃ yadatiricyate /
anyathā dīyate yadvai na taddānaṃ phalapradam
śrotriyāya kulīnāya vinītāya tapasvine /
vratasthāya daridrāya pradeyaṃ bhaktipūrvakam
yastu dadyānmahīṃ bhaktyā brāhmaṇāyāhitāgnaye /
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocati
ikṣubhiḥ saṃyutāṃ bhūmiṃ yavagodhūmaśālinīm /
dadāti vedaviduṣe yaḥ sa bhūyo na jāyate
gocarmamātrāmapi vā yo bhūmiṃ saṃprayacchati /
brāhmaṇāya daridrāya sarvapāpaiḥ pramucyate
bhūmidānātparaṃ dānaṃ vidyate neha kiṃcana /
annadānaṃ tena tulyaṃ vidyādānaṃ tatodhikam
yo brāhmaṇāya śāṃtāya śucaye dharmaśīline /
dadāti vidyāṃ vidhinā brahmaloke mahīyate
dadyādaharahaḥ svarṇaṃ śraddhayā brahmacāriṇe /
sarvapāpavinirmukto brahmaṇaḥ sthānamāpnuyāt
gṛhasthāyānnadānena phalamāpnoti mānavaḥ /
annamevāsya dātavyaṃ datvāpnoti parāṃ gatim
vaiśākhyāṃ pūrṇamāsyāṃ tu brāhmaṇānsapta paṃca vā /
upoṣya vidhinā śāṃtaḥ śuciḥ prayatamānasaḥ
pūjayitvā tilaiḥ kṛṣṇairmadhunā ca viśeṣataḥ /
prīyatāṃ dharmarājeti yadā manasi varttate
yāvajjīvaṃ tu yatpāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati /
kṛṣṇājine tilānkṛtvā hiraṇyaṃ madhusarpiṣī
dadāti yastu viprāya sarvaṃ tarati duṣkṛtam /
ghṛtānnamudakuṃbhaṃ ca vaiśākhyāṃ tu viśeṣataḥ
nirddiśya dharmarājāya viprebhyo mucyate bhayāt /
suvarṇatilayuktaistu brāhmaṇānsapta paṃca vā
tarpayedudapātraistu brahmahatyāṃ vyapohati /
māghamāse tamisre tu dvādaśyāṃ samupoṣitaḥ
śuklāṃbaradharaḥ kṛṣṇaistilairhutvā hutāśanam /
pradadyādbrāhmaṇebhyastu tilāneva samāhitaḥ
janmaprabhṛti yatpāpaṃ sarvaṃ tarati vai dvijaḥ /
amāvāsyāmanuprāpya brāhmaṇāya tapasvine
yatkiṃciddevadeveśaṃ dadyāccoddiśya keśavam /
prīyatāmīśvaro viṣṇurhṛṣīkeśaḥ sanātanaḥ
saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati /
yastu kṛṣṇacaturdaśyāṃ snātvā devaṃ pinākinam
ārādhayeddvijamukhena tasyāsti punarbhavaḥ /
kṛṣṇāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa dhārmikāya dvijātaye
snātvābhyarcya yathānyāyaṃ pādaprakṣālanādibhiḥ /
prīyatāṃ me mahādevo dadyāddravyaṃ svakīyakam
sarvapāpavinirmuktaḥ prāpnoti paramāṃ gatim /
dvijaiḥ kṛṣṇacaturdaśyāṃ kṛṣṇāṣṭamyāṃ viśeṣataḥ
amāvāsyāṃ tathā bhaktaiḥ pūjanīyastrivikramaḥ /
ekādaśyāṃ nirāhāro dvādaśyāṃ puruṣottamam
arcayedbrāhmaṇamukhe sa gacchetparamaṃ padam /
eṣā tithirvaiṣṇavī syāddvādaśī śuklapakṣataḥ
tasyāmārādhayeddevaṃ prayatnena janārdanam /
yatkiṃciddevamīśānamuddiśya brāhmaṇe śucau
dīyate viṣṇumevāpi tadanaṃtaphalaṃ smṛtam /
yo hi yāṃ devatāmicchetsamārādhayituṃ naraḥ
brāhmaṇānpūjayedyatnātsa tasyāstoṣayettataḥ /
dvijānāṃ vapurāsthāya nityaṃ tiṣṭhaṃti devatāḥ
pūjyaṃte brāhmaṇā lābhe pratimādiṣu taiḥ kvacit /
pratimādiṣu yatnena tasmātphalamabhīpsatā
dvijeṣu devatā nityaṃ pūjanīyā viśeṣataḥ /
vibhūtikāmaḥ satataṃ pūjayeddhi puraṃdaram
brahmavarcasakāmastu brahmāṇaṃ jñānakāmukaḥ /
ārogyakāmotha raviṃ dhanakāmo hutāśanam
karmmaṇāṃ siddhikāmastu pūjayedvai vināyakam /
bhogakāmastu śaśinaṃ balakāmaḥ samīraṇam
mumukṣuḥ sarvasaṃsārātprayatnenārcayeddharim /
yastu yogaṃ tathā mokṣamanvicche'jjñānamaiśvaram
arcayeta virūpākṣaṃ prayatnena sureśvaram /
ye vāṃcchaṃti mahābhogānjñānāni ca maheśvaram
te pūjayaṃti bhūteśaṃ keśavaṃ cāpi bhoginaḥ /
vāridastṛptimāpnoti jaladānaṃ tatodhikam
tailapradaḥ prajāmiṣṭāṃ dīpadaścakṣuruttamam /
bhūmidaḥ sarvamāpnoti dīrghamāyurhiraṇyadaḥ
gṛhadātāgryaveśmāni rūpyado rūpamuttamam /
vāsodaścaṃdrasālokyamaśvado yānamuttamam
annadātā śriyaṃ sveṣṭāṃ godo brāhmaṇaviṣṭapam /
yānaśayyāprado bhāryyāmaiśvaryamabhayapradaḥ
dhānyadaḥ śāśvataṃ saukhyaṃ brahmado brahmaśāśvatam /
dhānyānyapi yathāśakti vipreṣu pratipādayet
vedavidyāviśiṣṭeṣu pretya svargaṃ samaśnute /
gavāṃ cānnapradānena sarvapāpaiḥ pramucyate
iṃdhanānāṃ pradānena dīptāgnirjāyate naraḥ /
phalamūlāni pānāni śākāni vividhāni ca
pradadyādbrāhmaṇebhyastu mudāyuktaḥ sadā bhavet /
auṣadhaṃ snehamāhāraṃ rogiṇo rogaśāṃtaye
dadāno rogarahitaḥ sukhī dīrghāyureva ca /
asipatravanaṃ mārgaṃ kṣuradhārāsamanvitam
tīkṣṇatāpaṃ ca tarati chatropānatprado naraḥ /
yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāsyāpekṣitaṃ gṛhe
tattadguṇavate deyaṃ tadevākṣayamicchatā /
ayane viṣuve caiva grahaṇe caṃdrasūryayoḥ
saṃkrāṃtyādiṣu kāleṣu dattaṃ bhavati cākṣayam /
prayāgādiṣu tīrtheṣu puṇyeṣvāyataneṣu ca
datvā cākṣayamāpnoti nadīprasravaṇeṣu ca /
dānadharmātparo dharmo bhūtānāṃ neha vidyate
tasmādviprāya dātavyaṃ śrotriyāya dvijātibhiḥ /
svargāya bhūtikāmena tathā pāpopaśāṃtaye
mumukṣuṇā tu dātavyaṃ brāhmaṇebhyastathānvaham /
dīyamānaṃ tu yo mohādgoviprāgnisureṣu ca
nivārayatyadharmātmā tiryagyoniṃ vrajeta saḥ /
yastu dravyārjanaṃ kṛtvā nārcayedbrāhmaṇānsurān
sarvasvamapahṛtyainaṃ rājā rāṣṭrātpravāsayet /
yastu durbhikṣavelāyāmannādyaṃ na prayacchati
mriyamāṇeṣu vipreṣu brāhmaṇaḥ sa tu garhitaḥ /
na tasmātpratigṛhṇīyuḥ na vaseyuśca tena hi
ājñāyitvā svakādrāṣṭrādrājā taṃ vipravāsayet /
paścātsadbhyo dadātīha svadravyaṃ dharmasādhanam
sapūrvābhyadhikaḥ pāpī narake pacyate naraḥ /
svādhyāyavaṃto ye viprā vidyāvaṃto jiteṃdriyāḥ
satyasaṃyamasaṃyuktāstebhyo dadyāddvijottamāḥ /
prabhuktamapi vidvāṃsaṃ dhārmikaṃ bhojayeddvijam
na ca mūrkhamavṛttasthaṃ daśarātramupoṣitam /
sannikṛṣṭamatikramya śrotriyaṃ yaḥ prayacchati
sa tena karmaṇā pāpī dahatyāsaptamaṃ kulam /
yadi syādadhiko vipraḥ śīlavidyādibhiḥ svayam
tasmai yatnena dātavyamatikramya ca sannidhim /
yorcitaṃ pratigṛhṇīyāddadyādarcitameva ca
tāvubhau gacchataḥ svargaṃ narakaṃ tu viparyaye /
na vāryapi prayaccheta nāstike haitukepi ca
na pākhaṃḍeṣu sarveṣu nāvedavididharmavit /
rūpyaṃ caiva hiraṇyaṃ ca gāmaśvaṃ pṛthivīṃ tilān
avidvānpratigṛhṇīyādbhasmī bhavati kāṣṭhavat /
dvijātibhyo dhanaṃ lipsetpraśastebhyo dvijotamaḥ
api rājanyavaiśyābhyāṃ na tu śūdrātkathaṃcana /
vṛttisaṃkocamanvicchenneheta dhanavistaram
dhanalobhe prasaktastu brāhmaṇyādeva hīyate /
vedānadhītya sakalānyajñāṃścāvāpya sarvaśaḥ
na tāṃ gatimavāpnoti saṃtoṣādyāmavāpnuyāt /
pratigraharucirna syācchūdrānna tu samāharet
sthityarthādadhikaṃ gṛhṇanbrāhmaṇo yātyadhogatim /
yastu yāti na saṃtoṣaṃ na sa svargasya bhājanam
udvejayati bhūtāni yathā caurastathaiva saḥ /
guruṃ bhṛtyāṃścojjihīrṣustarpayandevatātithīn
sarvataḥ pratigṛhṇīyānna tu tṛpyetsvayaṃ tataḥ /
evaṃ gṛhastho yuktātmā devatātithipūjakaḥ
vartamānaḥ saṃyatātmā yāti tatparamaṃ padam /
putreṣu bhāryāṃ nikṣipya gatvāraṇyaṃ tu tattvavit
ekākī vicarennityamudāsīnaḥ samāhitaḥ /
eṣa vaḥ kathito dharmmo gṛhasthānāṃ dvijottamāḥ /
jñātvā tu tiṣṭhenniyataṃ tathānuṣṭhāpayeddvijān
iti devamanādimekamīśaṃ gṛhadharmeṇa samarcayedajasram /
samatītya sa sarvabhūtayoniṃ prakṛtiṃ yāti paraṃ na yāti janma
iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe gṛhasthadharmanirṇayo nāma saptapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0