Padma Purana · Chapter 2.122
viṣṇuruvāca-
kuṃjalo dharmapakṣī sa ityuktvā tānsutānprati /
virarāma mahāprājñaḥ kiṃcinnovāca tānprati
vaṭādhaḥstho dvijaśreṣṭhastamuvāca mahāśukam /
ko bhavāndharmavaktā hi pakṣirūpeṇa vartate
kiṃ vā devo'tha gaṃdharvaḥ kiṃ vā vidyādharo bhavān /
kasya śāpādimāṃ prāpto yoniṃ kīrasya pātakīm
kasmātte īdṛśaṃ jñānaṃ vartate'tīdriyaṃ śuka /
supuṇyasya tu kasyāpi kasya vai tapasaḥ phalam
kiṃ vā cchannena rūpeṇa anenāpi mahāmate /
kastvaṃ siddho'si devo vā tanme kathaya kāraṇam
kuṃjala uvāca-
bhoḥ siddha tvāmahaṃ jāne kulaṃ te gotramuttamam /
vidyāṃ tapaḥprabhāvaṃ ca yasmādbhramasi medinīm
sarvaṃ vipra pravakṣyāmi svāgataṃ tava suvrata /
upaviśyāsane puṇye chāyāmāśrayaśītalām
avyaktaprabhavo brahmā tasmājjajñe prajāpatiḥ /
brāhmaṇastu guṇairyukto bhṛgurbrahmasamo dvijaḥ
bhārgavo nāma tasyāsītsarvadharmārthatatvavit /
tasyānvaye bhavānvipra cyavanaḥ khyātimānbhuvi
nāhaṃ devo na gaṃdharvo nāhaṃ vidyādharaḥ punaḥ /
yohaṃ vipra pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu
kaśyapasya kule jātaḥ kaścidbrāhmaṇasattamaḥ /
vedavedāṃgatattvajñaḥ sarvakarmaprakāśakaḥ
vidyādhareti vikhyātaḥ kulaśīlaguṇairyutaḥ /
rājamānaḥ śriyā vipra ācāraistapasā tadā
saṃbabhūvuḥ sutāstasya vidyādharasya te trayaḥ /
vasuśarmā nāmaśarmā dharmaśarmā ca te trayaḥ
teṣāmahaṃ dharmaśarmā kaniṣṭho guṇavarjitaḥ /
vasuśarmā mama bhrātā vedaśāstrārthakovidaḥ
ācāreṇa susaṃpanno vidyādisuguṇaiḥ punaḥ /
nāmaśarmā mahāprājñastadvaccāsīdguṇādhikaḥ
ahameko mahāmūrkhaḥ saṃjātaḥ śṛṇu sattama /
vidyānāmuttamaṃ vipra bhāvamarthaṃ śubhaṃ kadā
na śṛṇomi na vai yāmi gurugehamanuttamam /
tatastu janako me tu māmevaṃ pariciṃtayet
dharmaśarmeti putrasya nāmāsya tu nirarthakam /
saṃjātaḥ kṣitimadhye tu na vidvānme guṇākaraḥ
iti saṃciṃtya dharmātmā māmuvāca suduḥkhitaḥ /
vraja putra gurorgehaṃ vidyārthaṃ parisādhaya
evamākarṇya tattasya piturvākyaṃ mayāśubham /
nāhaṃ tāta gamiṣyāmi gurorgehaṃ suduḥkhadam
yatra vai tāḍanaṃ nityaṃ bhrūbhaṃgādi ca krośanam /
annaṃ na dṛśyate tatra karmaṇā śṛṇusattama
divārātrau na nidrāsti nāsti sukhasya sādhanam /
tasmādduḥkhamayaṃ tāta na yāsye gurumaṃdiram
vidyākāryaṃ kariṣye na krīḍārthamahamutsukaḥ /
bhokṣye svapsye prasādātte kariṣye krīḍanaṃ pitaḥ
ḍiṃbhaiḥ sārddhaṃ sukhenāpi divārātramataṃdritaḥ /
māmuvāca sa dharmātmā mūḍhaṃ jñātvā suduḥkhitaḥ
vidyādhara uvāca-
mā putra sāhasaṃ kārṣīrvidyārthamudyamaṃ kuru /
vidyayā prāpyate saukhyaṃ yaśaḥ kīrtistathātulā
jñānaṃ svargaśca mokṣaśca tasmādvidyāṃ prasādhaya /
pūrvaṃ suduḥkhamūlā tu paścādvidyā sukhapradā
tasmātsādhaya putra tvaṃ vidyāṃ gurugṛhaṃ vraja /
piturvākyamakurvāṇo ahamevaṃ dinadine
yatrayatra sthito nityamarthahāniṃ karomyaham /
upahāsaḥ kṛto lokairmamavipra prakutsanam
mama lajjā samutpannā jīvanāśakarī tadā /
vidyārthamudyato vipra kaṃ guruṃ prārthayāmyaham
iti ciṃtāparo jāto duḥkhaśokasamākulaḥ /
kathaṃ vidyāmahaṃ jāne kathaṃ viṃdāmyahaṃ guṇān
kathaṃ me jāyate svargaḥ kathaṃ mokṣaṃ vrajāmyaham /
ityevaṃ ciṃtayanvipra vārddhakyamagamaṃ punaḥ
devatāyatane duḥkhī upaviṣṭastvahaṃ kadā /
madbhāgyaiḥ preritaḥ kaścitsiddha ekaḥ samāgataḥ
nirāśrayo jitāhāraḥ sadānaṃdastu niḥspṛhaḥ /
ekāṃtamāsthito vipra yogayukto jiteṃdriyaḥ
parabrahmaṇi saṃlīno jñānadhyānasamādhimān /
tamahaṃ saṃśrito vipra jñānarūpaṃ mahāmatim
ahaṃ śuddhena bhāvena bhaktyā namitakaṃdharaḥ /
namaskṛtya mahātmānaṃ puratastasya saṃsthitaḥ
dīnarūpo hyahaṃ jāto maṃdabhāgyastathā punaḥ /
tenāhaṃ pṛcchito vipra kasmādbhavānpraśocati
kenābhiprāyabhāvena duḥkhameva bhunakti vai /
tenetyuktosmi vipreṃdra jñāninā yoginā tadā
sumūḍhena mayā tasya pūrvavṛttāṃtameva hi /
tamevaṃ śrāvitaṃ sarvaṃ sarvajñatvaṃ kathaṃ vrajet
etadarthaṃ mahāduḥkhī bhavānmama gatiḥ sadā /
sa covāca mahātmā me sarvaṃ jñānasya kāraṇam
iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne gurutīrthamāhātmye cyavanacaritre dvāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0