Padma Purana · Chapter 1.62

dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

dvijāūcuḥ-
majjanādakhilaṃ pāpaṃ kṣayaṃ yāṃti suniścitam/
mahāpātakamanyacca tadādeśaṃ vadasva naḥ

pāpātpūto'kṣayaṃ nākamaśnute divi śakravat/
surayonerna hāniḥ syādupadeśaṃ vadasva naḥ

atra bhogyaṃ paraṃ sarvaṃ mṛte svarge surottamaḥ/
kalipāpahatānāṃ ca svargasopānamucyate

vyāsa uvāca-
gatiṃ ciṃtayatāṃ viprāstūrṇaṃ sāmānyajanmanām/
strīpuṃsāmīkṣaṇādyasmādgaṃgā pāpaṃ vyapohati

gaṃgeti smaraṇādeva kṣayaṃ yāti ca pātakam/
kīrtanādatipāpāni darśanādgurukalmaṣam

snānātpānācca jāhnavyāṃ pitṝṇāṃ tarpaṇāttathā/
mahāpātakavṛṃdāni kṣayaṃ yāṃti dinedine

agninā dahyate tūlaṃ tṛṇaṃ śuṣkaṃ kṣaṇādyathā/
tathā gaṃgājalasparśātpuṃsāṃ pāpaṃ dahetkṣaṇāt

saṃprāpnotyakṣayaṃ svargaṃ gaṃgāsnānena keśavam/
yaśo rājyaṃ labhetpuṇyeṃ svargamaṃte parāṃ gatim

pitṝnuddiśya gaṃgāyāṃ yastu piṃḍaṃ prayacchati/
vidhinā vākyapūrveṇa tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

annaikena tu sāhasraṃ varṣaṃ pūjyaḥ surālaye/
tilena dviguṇaṃ viddhi tathā medhyaphalena ca

gavyena vidhinā viprāḥ svargasyāṃto na vidyate/
evaṃ piṃḍapradānena nityaṃ kratuśataṃ bhavet

pitaro nirayasthā ye dhanyāste martyavāsinaḥ/
dhanaputrayutārogyaṃ sukhasaṃmānapūjitāḥ

rasātalagatā ye ca ye ca kīṭā mahītale/
sthāvare pakṣisaṃghādau te martyā dhanino nṛpāḥ

tattatputraiśca pautraiśca gotrairdauhitrakaistathā/
jāmātṛbhāgineyaiśca suhṛnmitraiḥ priyāpriyaiḥ

pradīyate jalaṃ piṃḍaṃ yathopakaraṇānvitam/
gaṃgātoyeṣu tīreṣu teṣāṃ svargo'kṣayo bhavet

piṃḍādūrdhvaṃ sthitā ye ca pitaro mātṛgotrajāḥ/
bhavaṃti sukhinaḥ sarve martyāśśatasahasraśaḥ

svarge tasya sthitāḥ satvā adhaḥsthā madhyavāsinaḥ/
nityaṃ vāṃñchaṃti sadgaṃgāṃ gacchaṃtu suranimnagām

eko gacchati gaṃgāṃ yaḥ pūyaṃte tasya pūruṣāḥ/
etadeva mahāpuṇyaṃ tarate tārayatyapi

gaṃgā kṛtsnaguṇaṃ vaktuṃ na śaktaścaturānanaḥ/
ataḥ kiṃcidvadāmyatra bhāgīrathyā dvijā guṇam

munayaḥ siddhagaṃdharvā ye cānye surasattamāḥ/
gaṃgātīre tapastaptvā svargaloke'cyutābhavan

divyena vapuṣā sarve kāmagena rathena ca/
adyāpi na nivartaṃte ratnapūrṇakṣayeṣu vai

prāsādā yatra sauvarṇāssarvalokordhvagāśśivāḥ/
iṣṭadravyaiḥ susaṃpūrṇāḥ striyo yatra manoramāḥ

pārijātaḥ samāḥ puṣpavṛkṣāḥ kalpadrumopamāḥ/
gaṃgātīre tapastaptvā tatraiśvaryaṃ labhaṃti hi

tapobhirbahubhiryajñairvratairnānāvidhaistathā/
purudānairgatiryā ca gaṃgāṃ saṃsevatāṃ ca sā

jārajaṃ patitaṃ duṣṭamaṃtyajaṃ gurughātinam/
sarvadroheṇa saṃyuktaṃ sarvapātakasaṃyutam

tyajaṃti pitaraṃ putrāḥ priyaṃ patnyaḥ suhṛdgaṇāḥ/
anye ca bāṃdhavāḥ sarve gaṃgā tu na parityajet

yathā mātā svayaṃ janmamalaśaucaṃ ca kārayet/
kroḍīkṛtya tathā teṣāṃ gaṃgā prakṣālayenmalam

bhavaṃti te suvikhyātā bhogyālaṃkārapūjitāḥ/
darśane kriyate gaṃgā sakṛdbhaktyā naraistu yaiḥ

teṣāṃ kulānāṃ lakṣaṃ tu bhavāttārayate śivā/
smṛtārti hartrī yairdhyātā saṃstutā sādhumoditā

gaṃgā tārayate nṝṇāmubhau vaṃśau bhavārṇavāt/
saṃkrāṃtiṣu vyatīpāte grahaṇe caṃdrasūryayoḥ

puṇye snātvā tu gaṃgāyāṃ kulakoṭiṃ samuddharet/
śuklapakṣe divāmartyā gaṃgāyāmuttarāyaṇe

dhanyā dehaṃ vimuṃcaṃti hṛdisthe ca janārdane/
anena vidhinā yastu bhāgīrathyā jale śubhe

prāṇāṃstyaktvā vrajetsvargaṃ punarāvṛttivarjitam/
yo gaṃgānugato nityaṃ sarvadevānugo hi saḥ

sarvadevamayo viṣṇurgaṃgā viṣṇumayī yataḥ/
gaṃgāyāṃ piṃḍadānena pitṝṇāṃ vai tilodakaiḥ

narakasthā divaṃ yāṃti svargasthā mokṣamāpnuyuḥ/
paradāraparadravya bādhā drohaparasya ca

gatirmanuṣyamātrasya gaṃgaiva paramā gatiḥ/
vedaśāstravihīnasya guruniṃdāparasya ca

samayācārahīnasya nāsti gaṃgāsamā gatiḥ/
kiṃ yajñairbahuvittāḍhyaiḥ kiṃ tapobhiḥ suduṣkaraiḥ

svargamokṣapradā gaṃgā sukhasaubhāgyapūjitā/
niyamaiḥ paramairnityaṃ kiṃ yogaiścittarodhakaiḥ

bhuktimuktipradā gaṃgā sukhamokṣāgrataḥ sthitā/
anekajanmasaṃghāta pāpaṃ puṃsāṃ vinaśyati

snānamātreṇa gaṃgāyāṃ sadyaḥ syātpuṇyabhāṅnaraḥ/
prabhāse gosahasrasya rāhugraste divākare

labhate yatphalaṃ dāne gaṃgāsnānāddinedine/
dṛṣṭvā tu harate pāpaṃ spṛṣṭvā tu labhate divam

prasaṃgādapi sā gaṃgā mokṣadā tvavagāhitā/
sarvendriyāṇāṃ cāpalyaṃ vāsanāśaktisaṃbhavam

nirghṛṇatvaṃ tato gaṃgā darśanātpravinaśyati/
paradravyābhikāṃkṣitvaṃ paradārābhilāṣitā

paradharme ruciścaiva darśanādeva naśyati/
yadṛcchālābha saṃtoṣassvadharmeṣu pravartate

sarvabhūtasamatvaṃ ca gaṅgāyāṃ majjanādbhavet/
yastu gaṃgāṃ samāśritya sukhaṃ tiṣṭhati mānavaḥ

jīvanmuktassa eveha sarveṣāmuttamottamaḥ/
gaṃgāṃ saṃśritya yastiṣṭhettasya kāryaṃ na vidyate

kṛtakṛtyassa vai mukto jīvanmuktaśca mānavaḥ/
yajño dānaṃ tapo japyaṃ śrāddhaṃ ca surapūjanam

gaṃgāyāṃ tu kṛtaṃ nityaṃ koṭikoṭi guṇaṃ bhavet/
anyasthāne kṛtaṃ pāpaṃ gaṃgātīre vinaśyati

gaṃgātīre kṛtaṃ pāpaṃ gaṃgāsnānena naśyati/
ātmano janmanakṣatre jāhnavīsaṃgate dine

naraḥ snātvā tu gaṃgāyāṃ svakulaṃ ca samuddharet/
ādareṇa yathā stauti dhanavaṃtaṃ sadā naraḥ५०

sakṛdgaṃgāṃ tathā stutvā bhavetsvargasya bhājanam/
aśraddhayāpi gaṃgāyāṃ yosau nāmānukīrtanaṃ

karoti puṇyavāhinyāssa vai svargasya bhājanam/
kṣitau bhāvayato martyānnāgāṃstārayatepyadhaḥ

divi tārayate devāngaṃgā tripathagā smṛtā/
jñānatojñānato vāpi kāmato'kāmatopi vā

gaṃgāyāṃ ca mṛto martyaḥ svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati/
yā gatiryogayuktasya satvasthasya manīṣiṇaḥ

sā gatistyajataḥ prāṇāngaṃgāyāṃ tu śarīriṇaḥ/
cāṃdrāyaṇasahasrāṇi yaścaretkāyaśodhanam

pānaṃ kuryādyathecchaṃ ca gaṃgāṃbhaḥ sa viśiṣyate/
tāvatprabhāvastīrthānāṃ devānāṃ tu viśeṣataḥ

tāvatprabhāvo vedānāṃ yāvannāpnoti jāhnavīm/
tisraḥ koṭyordhakoṭī ca tīrthānāṃ vāyurabravīt

divibhuvyantarikṣe ca tāni te santi jāhnavi/
viṣṇupādābjasaṃbhūte gaṃge tripathagāmini

dharmadraveti vikhyāte pāpaṃ me hara jāhnavi/
viṣṇupādaprasūtāsi vaiṣṇavī viṣṇupūjitā

trāhi māmenasastasmādājanmamaraṇāṃtikāt/
śraddhayā dharmasaṃpūrṇe śrīmatā rajasā ca te

amṛtena mahādevi bhāgīrathi punīhi māṃ/
tribhiḥ ślokavarairebhiryaḥ snāyājjāhnavī jale

janmakoṭikṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ/
mūlamaṃtraṃ pravakṣyāmi jāhnavyā harabhāṣitam

sakṛjjapānnaraḥ pūto viṣṇudehe pratiṣṭhati/
maṃtraścāyaṃ-
ॐnamo gaṃgāyai viśvarūpiṇyai nārāyaṇyai namonamaḥ

jāhnavītīrasaṃbhūtāṃ mṛdaṃ mūrdhnā bibharti yaḥ/
sarvapāpavinirmukto gaṃgāsnānaṃ vinā naraḥ

gaṃgājalorminirdhūta pavanaṃ spṛśate yadi/
sa pūtaḥ kalmaṣādghorātsvargaṃ cākṣayamaśnute

yāvadasthi manuṣyasya gaṃgātoye pratiṣṭhati/
tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate

pitrorbaṃdhujanānāṃ ca anāthānāṃ gurorapi/
gaṃgāyāmasthipātena naraḥ svargānna hīyate

gaṃgāṃ prativahedyastu pitṝṇāmasthikhaṃḍakam/
padepadeśvamedhasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

dhanyā jānapadā ye ca paśavaḥ pakṣikīṭakāḥ/
sthāvarā jaṃgamāścānye gaṃgātīrasamāśritāḥ

krośāṃtara mṛtā ye ca jāhnavyā dvijasattamāḥ/
mānavā devatāssaṃti itare mānavā bhuvi

gaṃgāsnānāya saṃgacchanpathi saṃmriyate yadi/
sa ca svargamavāpnoti gaṃgāsnānaphalaṃ labhet

gaṃgājale prayāsyaṃti te jīvāḥ pathi ye mṛtāḥ/
kīṭāḥ paṃtaṃgāśśalabhāḥ pādāghātena gacchatāṃ

ye vadaṃti samuddeśaṃ gaṃgāṃ prati janaṃ dvijāḥ/
te ca yāṃti paraṃ puṇyaṃ gaṃgāsnānaphalaṃ narāḥ

jāhnavīṃ ye ca niṃdaṃti pāṣaṇḍairhatacetasaḥ/
te yāṃti narakaṃ ghoraṃ punarāvṛttidurlabham

dusthovāpi smarannityaṃ gaṃgeti parikīrtayan/
paṭhansvargamavāpnoti kimanyairbahubhāṣitaiḥ

gaṃgāgaṃgeti yo brūyādyojanānāṃ śatairapi/
mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati

aṃdhāśca paṃgavaste ca vṛthābhava samudbhavāḥ/
garbhapātādvipadyaṃte ye gaṃgāṃ na gatā narāḥ

na kīrtayaṃti ye gaṃgāṃ jaḍatulyā narādhamāḥ/
parānnopadiśaṃti sma vātūlāścittavibhramāḥ

na paṭhaṃti janā ye ca teṣāṃ śāstraṃ viniṣphalam/
gaṃgāpuṇyaphalaṃ viprāḥ kudhiyaḥ patitādhamāḥ

pāṭhayaṃti janā ye ca śraddhayā nipaṭhaṃti ca/
gacchaṃti te divaṃ dhīrāstārayaṃti pitṝngurūn

pātheyakaṃ gacchatāṃ yo vasu śaktyā prayacchati/
bhāgīrathyā labhetsnānaṃ yaḥ parānnena gacchati

kartuḥ snānaphalaṃ vidyāddviguṇaṃ prerakasya ca/
icchayānicchayā cāpi preraṇenānyasevayā

jāhnavīṃ yo gataḥ puṇyāṃ sa gacchennirjarālayam/
dvijā ūcuḥ-
gaṃgāyāḥ kīrtanaṃ vyāsa śrutaṃ tvatto vinirmalam

gaṃgā kasmātkimākārā kutaḥ sā hyatipāvanī/
vyāsa uvāca-
śṛṇudhvaṃ kathayāmyadya kathāṃ puṇyāṃ purātanīṃ

yāṃ śrutvā mokṣamārgaṃ ca prāpnoti narasattamaḥ/
brahmalokaṃ purā gatvā nārado munipuṃgavaḥ

natvā vidhiṃ ca papraccha pūtaṃ trailokyapāvanam/
kiṃ sṛṣṭaṃ ca tvayā tāta saṃmataṃ śaṃbhukṛṣṇayoḥ

sarvalokahitārthāya bhuvaḥsthāne samīhitam/
devī vā devatā kā vā sarvāsāmuttamottamā

yāṃ samāsādya devāśca daityamānuṣapannagāḥ/
aṃḍajāḥ svedajā vṛkṣā ye cānya udbhijjādayaḥ

sarve yāṃti śivaṃ brahmansamagraṃ vibhavaṃ dhruvam/
brahmovāca-
sṛjatā ca purā proktā māyā prakṛtirūpiṇī

ādyā bhava svalokānāṃ tvatto bhavaṃ sṛjāmyaham/
etacchrutvā parā sā ca saptadhā cābhavattadā

gāyatrīvākca svarlakṣmīssarvasasya vasupradā/
jñānavidyā umādevī śaktibījā tapasvinī

varṇikā dharmadravā ca etāssapta prakīrtitāḥ/
gāyatrīprabhavā vedā vedātsarvaṃ sthitaṃ jagat

svasti svāhā svadhā dīkṣā etā gāyatrijā smṛtāḥ/
uccārayetsadā yajñe gāyatrīṃ mātṛkādibhiḥ

kratau devāḥ svadhāṃ prāpya bhaveyurajarāmarāḥ/
tatassudhārasaṃ devā mumucurdharaṇītale

atha sasyavatī pṛthvī oṣadhīnāṃ parā śubhā/
phalamūlairasairbhakṣyairjanāḥ susthatarābhavan

bhāratī sarvalokānāṃ cānane mānase sthitā/
tathaiva sarvaśāstreṣu dharmoddeśaṃ karoti sā

vijñānaṃ kalahaṃ śokaṃ mohāmohaṃ śivāśivam/
tayā vinā jagatsarvaṃ yātyatattvamiti smṛtam

kamalāsaṃbhavaścaiva vastrabhūṣaṇasaṃcayaḥ/
sukhaṃ rājyaṃ triloke tu tataḥ sā harivallabhā

umayā hetunā śaṃbhorjñānaṃ lokeṣu saṃtatam/
jñānamātā ca sā jñeyā śaṃbhorardhāṅgavāsinī

varṇikāśaktiratyugrā sarvalokapramohinī/
sarvalokeṣu lokānāṃ sthitisaṃhārakāriṇī१००

devyā ca nihatau pūrvamasurau madhukaiṭabhau/
ruruścāpi hato ghoraḥ sarvalokapariśrutaḥ

sarvadevaikajetāraṃ sā jaghne mahiṣāsuram/
nihatā līlayā devyā ye'surā daityapuṃgavāḥ

evaṃ balāni daityānāṃ nihatya sarvadā tayā/
pālitaṃ moditaṃ caiva kṛtsnametajjagattrayam

dharmadravasvarūpā ca sarvadharmapratiṣṭhitā/
mahatīṃ tāṃ samālokya mayā kamaṃḍalau dhṛtā

viṣṇupādābjasambhūtā śaṃbhunā śirasā dhṛtā/
asmābhiśca tribhiryuktā brahmaviṣṇumaheśvaraiḥ

dharmadravā parikhyātā jalarūpā kamaṃḍalau/
baliyajñeṣu saṃbhūtā viṣṇunā prabhaviṣṇunā

chadmanā chalitaḥ pūrvaṃ balirbalavatāṃ varaḥ/
tataḥ pādadvayenaiva krāṃtaṃ sarvaṃ mahītalam

nabhaḥ pādaśca brahmāṇḍaṃ bhitvā mama puraḥ sthitaḥ/
mayā saṃpūjitaḥ pādaḥ kamaṇḍalujalena vai

prakṣālyaivārcitātpādāddhemakūṭe'patajjalam/
tatkūṭācchaṃkaraṃ prāpya bhramate sā jaṭāsthitā

tato bhagīrathenaiva samārādhya śivaṃ bhuvi/
ānīyārādhito nityaṃ tapasā gajapuṃgavaḥ

tena bhitvā nagaṃ vīryāttribhirdaṃtaiḥ kṛtaṃ bilam/
tatastribilagā yasmāttrisrotā lokaviśrutā

haribrahmaharayogātpūtā lokasya pāvanī/
samāsādya ca tāṃ devīṃ sarvadharmaphalaṃ labhet

pāṭhayajñaparaiḥ sarvairmaṃtra homa surārcanaiḥ/
sā gatirna bhavejjaṃtorgaṃgā saṃsevayā ca yā

dharmasya sādhanopāyo hyataḥ paro na vidyate/
trailokyapuṇyasaṃyogāttasmāttāṃ vraja nārada

gaṃgātoyāsthisaṃyogātsutāste sagarasya ca/
svargatāḥ pitṛbhiścaiva svapūrvāparajaiḥ saha

tato brahmamukhācchrutvā nārado munipuṃgavaḥ/
gaṃgādvāre tapaḥ kṛtvā brahmaṇā sadṛśobhavat

sarvatra sulabhā gaṃgā triṣusthāneṣu durlabhā/
gaṃgādvāre prayāge ca gaṃgāsāgarasaṃgame

trirātreṇaikarātreṇa naro yāti parāṃ gatim/
tasmātsarvaprayatnena sadyo muktiṃ viciṃtayet

tato gacchata dharmajñāḥ śivāṃ bhāgīrathīmiha/
acireṇaiva kālena svargaṃ mokṣaṃ pragacchatha

viśeṣātkalikāle ca gaṃgā mokṣapradā nṛṇāṃ/
kṛcchrācca kṣīṇasatvānāmanaṃtaḥ puṇyasaṃbhavaḥ

tataste brāhmaṇā hṛṣṭāḥ śrutvā vyāsādgiraṃ śubhām/
gaṃgāyāṃ tu tapastaptvā mokṣamārgaṃ yayustadā

ya idaṃ śṛṇuyānmartyaḥ puṇyākhyānamanuttamam/
sarvaṃ tarati duḥkhaugha gaṃgāsnānaphalaṃ labhet

sakṛduccārite caiva sarvayajñaphalaṃ labhet/
dānaṃ japyaṃ tathā dhyānaṃ stotraṃ maṃtraṃ surārcanam

tatraiva kārayedyastu sa cānaṃtaphalaṃ labhet/
tasmāttatraiva karttavyaṃ japahomādikaṃ naraiḥ

anaṃtaṃ ca phalaṃ proktaṃ janmajanmasu labhyate

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe gaṃgāmāhātmyaṃnāma/
dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ