Padma Purana · Chapter 1.60

ṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ/
skaṃdauvāca-
aparasyāpi pṛcchāmi phalasya pūtatāṃ taroḥ/
sarvalokahitārthāya vada no jagadīśvara

īśvara uvāca-
dhātrīphalaṃ paraṃ pūtaṃ sarvalokeṣu viśrutam/
yasya ropānnaro nārī mucyate janmabaṃdhanāt

pāvanaṃ vāsudevasya phalaṃ prītikaraṃ śubham/
asya bhakṣaṇamātreṇa mucyate sarvakalmaṣāt

bhakṣaṇe ca bhavedāyuḥ pāne vai dharmasaṃcayaḥ/
alakṣmīnāśanaṃ snāne sarvaiśvaryamavāpnuyāt

yasmingṛhe mahāsena dhātrī tiṣṭhati sarvadā/
tasmingṛhe na gacchaṃti pretā daiteya rākṣasāḥ

na gaṃgā na gayā caiva na kāśī na ca puṣkaram/
ekaiva hi nṛṇāṃ dhātrī saṃprāpte harivāsare

ekādaśyāṃ pakṣayuge dhātrīsnānaṃ karoti yaḥ/
sarvapāpakṣayaṃ yāṃti viṣṇuloke mahīyate

dhātrīphalaṃ sadā sevyaṃ bhakṣaṇe snāna eva ca/
niyataṃ pāraṇe viṣṇoḥ snānamātre harerdine

saṃyate pāraṇe caiva dhātryekasparśane naraḥ/
bhuktvā tu laṃghayedyastu ekādaśyāṃ sitāsite

ekenaivopavāsena kṛtena tu ṣaḍānana/
saptajanmakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ

akṣayaṃ labhate svargaṃ viṣṇusāyujyamāvrajet/
tasmātsarvaprayatnena dhātrīvrataṃ samācara

dhātrīdraveṇa satataṃ yasya keśāḥ suraṃjitāḥ/
na pibetsa punarmātuḥ stanaṃ kaścitṣaḍānana

dhātrīdarśanasaṃsparśānnāmna uccāraṇepi vā/
varadaḥ saṃmukho viṣṇuḥ saṃtuṣṭo bhavati priyaḥ

dhātrīphalaṃ ca yatrāste tatra tiṣṭhati keśavaḥ/
tatra brahmā sthirā padmā tasmāttāṃ tu gṛhe nyaset

alakṣmīrnaśyate tatra yatra dhātrī pratiṣṭhati/
saṃtuṣṭāssarvadevāśca na tyajaṃti kṣaṇaṃ mudā

dhātrīphalena naivedyaṃ yo dadāti mahādhanam/
tasya tuṣṭo bhavedviṣṇurnānyaiḥ kratuśatairapi

snātvā dhātrīdraveṇaiva pūjayedyastu mādhavam/
sobhīṣṭaphalamāpnoti yadvā manasi vartate

tathaiva lakṣaṇaṃ smṛtvā pūjayitvā phalena tu/
suvarṇaśatasāhasraṃ phalameti narottamaḥ

yā gatirjñānināṃ skaṃda munīnāṃ yogasevinām/
gatiṃ tāṃ samavāpnoti dhātrīsevā rato naraḥ

tīrthasevābhigamane vrataiśca vividhaistathā/
sā gatirlabhyate puṃsāṃ dhātrīphalasusevayā

prītiśca sarvadevānāṃ devīnāṃ no gaṇasya ca/
saṃmukhā varadā snāne dhātrīphalaniṣevaṇe

grahā duṣṭāśca ye kecidugrāśca daityarākṣasāḥ/
sarve na duṣṭatāṃ yāṃtidhātrīphala susevanāt

sarvayajñeṣu kāryeṣu śastaṃ cāmalakīphalam/
sarvadevasya pūjāyāṃ varjayitvā raviṃ suta

tasmādravidine tāta saptamyāṃ ca viśeṣataḥ/
dhātrīphalāni satataṃ dūrataḥ parivarjayet

yastu snāti tathāśnāti dhātrīṃ ca ravivāsare/
āyurvittaṃ kalatraṃ ca sarvaṃ tasya vinaśyati

saṃkrāntau ca bhṛgorvāre ṣaṣṭhyāṃ pratipidi(?) dhruvam/
navamyāṃ cāpyamāyāṃ ca dhātrīṃ dūrātparityajet

nāsikākarṇatuṃḍeṣu mṛtasya cikureṣu vā/
tiṣṭheddhātrīphalaṃ yasya sa yāti viṣṇumaṃdiram

dhātrīsaṃparkamātreṇa mṛto yātyacyutālayam/
sarvapāpakṣayastasya svargaṃ yāti rathena tu

dhātrīdravaṃ naro liptvā yastu snānaṃ samācaret/
padepadeśvamedhasya phalaṃ prāpnoti dhārmikaḥ

asya darśanamātreṇa ye vai pāpiṣṭhajaṃtavaḥ/
sarve te prapalāyaṃte grahā duṣṭāśca dāruṇāḥ

puraikaḥ pulkasaḥ skaṃda mṛgayārthaṃ vanaṃ gataḥ/
mṛgapakṣigaṇānhatvā tṛṣayā paripīḍitaḥ

kṣudhayāmalakīvṛkṣaṃ puraḥ pīnaphalānvitam/
dṛṣṭvā saṃruhya sahasā cakhāda phalamuttamam

tato daivātsavṛkṣāgrānnipapāta mahītale/
vedanāgāḍhasaṃviddhaḥ paṃcatvamagamattadā

tataḥ pretagaṇāḥ sarve rakṣobhūtagaṇāstathā/
tanuṃ voḍhuṃ mudā sarve ye vai śamanasevakāḥ

na śaknuvaṃti cāṃḍālaṃ mṛtaṃ draṣṭuṃ mahābalāḥ/
anyonyaṃ vigrahasteṣāṃ mamāyamiti bhāṣatām

grahītuṃ cāpi netuṃ ca na śaktāste parasparam/
tataste tu samālokya gatā munigaṇānprati

pretā ūcuḥ-
kimarthaṃ munayo dhīrāścāṃḍālaṃ pāpakāriṇam/
prekṣituṃ na vayaṃ śaktā na cāpi yamasevakāḥ

mriyaṃte pātitā ye ca sthirairyuddhaparāṅmukhāḥ/
sāhasaiḥ pātitā bhītā vajrāgnikāṣṭhapīḍitāḥ

siṃhavyāghrahatā martyā vyāghrairvā jalajaṃtubhiḥ/
jalasthalasthitāḥ pretāḥ vṛkṣaparvatapātitāḥ

paśupakṣihatā ye ca kārāgāre gare mṛtāḥ/
ātmaghātamṛtā ye ca śrāddhādikarmavarjitāḥ

gūḍhakarmamṛtā dhūrtā guruvipranṛpadviṣaḥ/
pāṣaṃḍāḥ kaulikāḥ krūrā garadāḥ kūṭasākṣiṇaḥ

āśaucānnasya bhoktāraḥ pretabhogyā na saṃśayaḥ/
mamāyamiti bhāṣaṃto netuṃ taṃ ca na śaknumaḥ

āditya iva duṣprekṣyaḥ kiṃvā kasya prabhāvataḥ/
munaya ūcuḥ-
anena bhakṣitaṃ pretāḥ pakvaṃ cāmalakīphalam

tatsaṃgaṃ yāṃti tasyaiva phalāni pracurāṇi ca/
tenaiva kāraṇenāyaṃ duṣprekṣyo bhavatāṃ dhruvam

vṛkṣāgrapatitasyātha prāṇaḥ snehānna ca tyajet/
nāyaṃ cāreṇa sūryasya na cānye pāpakāriṇaḥ

dhātrībhakṣaṇamātreṇa pāpātpūto vrajeddivam/
pretā ūcuḥ-
pṛcchāmo vo hyavijñānānna vayaṃ niṃdakāḥ kvacit

viṣṇulokādvimānaṃ tu yāvannaivātra gacchati/
ucyatāṃ muniśārdūlā vo drutaṃ manasi sthitam

yāvaddvijā na ghoṣaṃti vedamaṃtrādikalpitam/
ghoṣyaṃte yatra vedāśca maṃtrāṇi vividhāni ca

purāṇasmṛtayo yatra kṣaṇaṃ sthātuṃ na śaknumaḥ/
yajñahomajapasthānadevatārcanakarmaṇām

purato vai na tiṣṭhāmastasmādvṛttaṃ samucyatām/
kiṃ vai kṛtvā pretayoniṃ labhaṃte hi narā dvijāḥ५०

śrotumicchāmahe samyakkathaṃ vai vikṛtaṃ vapuḥ/
dvijā ūcuḥ-
śītavātātapakleśaiḥ kṣutpipāsāviśeṣakaiḥ

anyairapi ca duḥkhairye pīḍitāḥ kūṭasākṣiṇaḥ/
vadhabaṃdhapramītāśca pretāste nirayaṃ gatāḥ

chidrānveṣaparā ye ca dvijānāṃ karmaghātinaḥ/
tathaiva ca gurūṇāṃ ca te pretāścāpunarbhavāḥ

dīyamāne dvijāgrye tu dātāraṃ pratividhyati/
ciraṃ pretatvamāśritya narakānna nivartate

parasya vā'tmano vā gāṃ kṛtvā pīḍanavāhane/
na pālayaṃti ye mūḍhāste pretāḥ karmajā bhuvi

hīnapratijñāścāsatyāstathā bhagnavratā narāḥ/
nalinīdalabhuktāśca te pretāḥ karmajā bhuvi

vikrīṇanti sutāṃ śuddhāṃ striyaṃ sādhvīmakaṃṭakām/
pitṛvyamātulādeśca te pretāḥ karmajā bhuvi

ete cānye ca bahavaḥ pretā jātāḥ svakarmabhiḥ/
pretā ūcuḥ-
na bhavaṃti kathaṃ pretāḥ karmaṇā kena vā dvijāḥ

hitāya vadanastūrṇaṃ sarvalokahitaṃ param/
dvijā ūcuḥ-
yena caiva kṛtaṃ snānaṃ jale tīrthasya dhīmatā

namaskṛtaṃ paraṃ ligaṃ na preto jāyate naraḥ/
ekādaśyāmupoṣyaiva dvādaśyāṃ ca viśeṣataḥ

pūjayitvā hariṃ martyāḥ pretatvaṃ na vrajaṃti vai/
vedākṣaraprasūtaiśca stotramaṃtrādibhistathā

devānāṃ pūjane raktā na vai pretā bhavaṃti te/
śrutvā paurāṇikaṃ vākyaṃ divyaṃ ca dharmasaṃhitam

pāṭhayitvā paṭhitvā ca piśācatvaṃ na gacchati/
vrataiśca vividhaiḥ pūtāḥ padmākṣadhāraṇaistathā

japtvā padmākṣamālāyāṃ pretatvaṃ naiva gacchati/
dhātrīphaladravaiḥ snātvā nityaṃ tadbhakṣaṇe ratāḥ

tena viṣṇuṃ susaṃpūjya na gachaṃti piśācatām/
pretā ūcuḥ-
satāṃ saṃdarśanātpuṇyamiti paurāṇikā viduḥ

tasmādvo darśanaṃ jātaṃ hitaṃ naḥ kartumarhatha/
pretabhāvādyathāmuktiḥ sarveṣāṃ no bhaviṣyati

vratopadeśakaṃ dhīrā yuṣmākaṃ śaraṇāgatāḥ/
tato dayālavaḥ sarve tānūcurdvijasattamāḥ

dhātrīṇāṃ bhakṣaṇaṃ śīghraṃ kurvatāṃ muktihetave/
pretā ūcuḥ/
dhātrīṇāṃ darśane viprā vayaṃ sthātuṃ na śaknumaḥ

kathaṃ teṣāṃ phalānāṃ ca śaktā vai bhakṣaṇedhunā/
dvijā ūcuḥ-
asmākaṃ vacanenātra dhātrīṇāṃ bhakṣaṇaṃ śivam

phaliṣyati paraṃ lokaṃ tasmādgaṃtuṃ samarhatha/
atha tebhyo varaṃ labdhvā dhātrīvṛkṣaṃ piśācakaiḥ

samāruhya phalaṃ prāpya bhakṣitaṃ līlayā tadā/
tato devālayāttūrṇaṃ rathaṃ pīnasuśobhanam

āgataṃ taṃ samāruhya sacāṃḍālapiśācakāḥ/
gatāste tridivaṃ putra vratairyajñaiḥ sudurlabham

skaṃda uvāca-/
dhātrībhakṣaṇamātreṇa puṇyaṃ labdhvā divaṃ gatāḥ/
tadbhakṣiṇaḥ kathaṃ svargaṃ na gacchaṃti narādayaḥ

īśvara uvāca-
pūrvaṃ te jñānalopācca na jānaṃti hitāhitam/
ucchiṣṭaṃ śvabhirutspṛṣṭaṃ śleṣmamūtraṃ śakṛttu vā

matvā ca mohitāḥ śreṣṭhaṃ pretādaṃti sadaiva hi/
śakṛcchaucajalaṃ vāṃtaṃ balisūkarakukkuṭaiḥ

mṛtake sūtake japyaṃ na tyaktaṃ yena kenacit/
tasyānnaṃ ca jalaṃ pretāḥ khādaṃti tu sadaiva hi

durdāṃtā gṛhiṇī yasya śucisaṃyamavarjitā/
guruniḥsāritā duṣṭā saṃti pretāśca tatra vai

apuṅgavāḥ kulairjātyā balotsāhavivarjitāḥ/
badhirāśca kṛśā dīnāḥ piśācāḥ karmajātayaḥ

kṣaṇaṃ ca maṃgalaṃ nāsti duḥkhairdehayutā bhṛśam/
tenaiva vikṛtākārāḥ sarvabhogavivarjitāḥ

nagnakā rogasaṃtaptā mṛtā rūkṣā malīmasāḥ/
ete cānye ca duḥkhārtāḥ sadaiva pretajātayaḥ

tena karmavipākena jāyaṃte kāmamīdṛśāḥ/
pitṛmātṛgurūṇāṃ ca devaniṃdāparāśca ye

pāṣaṃḍāḥ kaulikāḥ pāpāste pretāḥ karmajā bhuvi/
galapāśairjalaiḥ śastrairgaralairātmaghātakāḥ

ihaloke ca te pretāścāṃḍālādiṣu saṃbhavāḥ/
aṃtyajāḥ patitāścaiva pāparogamṛtāśca ye

aṃtyajairghātitā yuddhe te pretā niścitā bhuvi/
mahāpātakasaṃyuktā vivāhe ca bahiṣkṛtāḥ

śauryātsāhasikā ye ca te pretāḥ karmajā bhuvi/
rājadrohakarā ye ca pitṝṇāṃ drohaciṃtakāḥ

dhyānādhyayanahīnāśca vratairdevārcanādibhiḥ/
amaṃtrāḥ snānahīnāśca gurustrīgamane ratāḥ

tathaiva cāṃtyajastrīṣu durgatāsu ca saṃgatāḥ/
mṛtāḥ krūropavāsena mlecchadeśasthitā mṛtāḥ

mlecchabhāṣāyutāśuddhāstathāmlecchopajīvinaḥ/
anuvartaṃti ye mlecchānstrīdhanairupajīvakāḥ

striyo yaiśca na rakṣyaṃte te pretā nātra saṃśayaḥ/
kṣudhāsaṃtaptadehaṃ tu śrāṃtaṃ vipraṃ gṛhāgatam

guṇapuṇyātithiṃ tyaktvā piśācatvaṃ vrajaṃti te/
vikrīṇaṃti ca vai gāśca mleccheṣu ca gavāśiṣu

pretaloke sukhaṃ sthitvā te ca yāṃtyapunarbhavam/
aśaucābhyaṃtare ye ca jātāśca paśavo mṛtāḥ

ciraṃ pretāḥ piśācāśca mṛtā jātāḥ punaḥ punaḥ/
jātakarmamukhaiścaiva saṃskārairye vivirjitāḥ

ekaikasmiśca saṃskāre pretatvaṃ parihīyate/
snānasaṃdhyāsurārcābhirvedayajñavratākṣaraiḥ

ājanmavarjitāḥ pāpāste pretāścāpunarbhavāḥ/
bhojanocchiṣṭapātrāṇi yāni dehamalāni ca

nipātayaṃti ye tīrthe te pretā nātra saṃśayaḥ/
dānamānārcanairnaiva yairviprā bhuvi tarpitāḥ

pitaro guravaścaiva pretāste karmajā bhṛśam/
patiṃ tyaktvā ca yā nāryo vasaṃti cetarairjanaiḥ

pretaloke ciraṃ sthitvā jāyaṃte cāṃtyayoniṣu/
patiṃ ca vaṃcayitvā yā viṣayeṃdriyamohitāḥ

miṣṭaṃ cādaṃti yāḥ pāpāstāstu pretāściraṃ bhuvi/
viṇmūtrabhakṣakā ye ca brahmasva bhakṣaṇe ratāḥ

abhakṣyabhakṣakāścānye te pretāścāpunarbhavāḥ/
balādye paravastūni gṛhṇaṃti na dadatyapi

atithīnavamanyaṃte pretā nirayamāsthitāḥ/
tasmādāmalakīṃ bhuktvā snātvā tasya draveṇa ca १००

sarvapāpādvinirmukto viṣṇuloke mahīyate/
tasmātsarvaprayatnena sevayāmalakīṃ śivām

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ puṇyākhyānamidaṃ śubham/
sarvapāpa prapūtātmā viṣṇuloke mahīyate

śrāvayetsatataṃ loke vaiṣṇaveṣu viśeṣataḥ/
sa yāti viṣṇusāyujyamiti paurāṇikā viduḥ

skaṃda uvāca-
mahīruha phalaṃ jñātaṃ prapūtaṃ dvividhaṃ prabho/
idānīṃ śrotumicchāmi patraṃ puṣpaṃ sumokṣadam

īśvara uvāca-
sarvebhyaḥ patrapuṣpebhyaḥ sattamā tulasī śivā/
sarvakāmapradā śuddhā vaiṣṇavī viṣṇusupriyā

bhuktimuktipradā mukhyā sarvalokaparā śubhā/
yāmāśritya gatāḥ svargamakṣayaṃ munisattamāḥ

hitārthaṃ sarvalokānāṃ viṣṇunāropitā purā/
tulasīpatrapuṣpaṃ ca sarvadharmapratiṣṭhitam

yathā viṣṇoḥ priyālakṣmīryathāhaṃ priya eva ca/
tatheyaṃ tulasīdevī caturtho nopapadyate

tulasīpatramekaṃ tu śatahemaphalapradam/
nānyaiḥ puṣpaistathāpatrairnānyairgaṃdhānulepanaiḥ

tuṣyate daityahā viṣṇustulasyāśca dalairvinā/
anena pūjito yena harirnityaṃ parāśayā

tena dattaṃ hutaṃ jñātaṃ kṛtaṃ yajñavratādikam/
janmajanmani bhāsitvaṃ sukhaṃ bhāgyaṃ yaśaḥ śriyaṃ

kulaṃ śīlaṃ kalatraṃ ca putraṃ duhitaraṃ tathā/
dhanaṃ rājyamarogatvaṃ jñānaṃ vijñānameva ca

vedavedāṃgaśāstraṃ ca purāṇāgamasaṃhitāḥ/
sarvaṃ karagataṃ manye tulasyābhyarcane hareḥ

yathā gaṃgā pavitrāṃgī suraloke vimokṣadā/
yathā bhāgīrathī puṇyā tathaivaṃ tulasī śivā

kiṃ ca gaṃgājale naiva kiṃca puṣkarasevayā/
tulasīdalamiśreṇa jalenaiva pramodyate

mādhavaḥ saṃmukho yasya janmajanmasudhīmataḥ/
tasya śraddhā bhavechrutvā tulasyā harimarcitum

yo maṃjarīdalaireva tulasyā viṣṇumarcayet/
tasya puṇyaphalaṃ skanda kathituṃ naiva śakyate

tatra keśavasānnidhyaṃ yatrāsti tulasīvanam/
tatra brahmā ca kamalā sarvadevagaṇaiḥ saha

tasmāttāṃ saṃnikṛṣṭe tu sadā devīṃ prapūjayet/
stotramaṃtrādikaṃ yadvā sarvamānaṃtyamaśnute

ye ca pretāśca kūśmāṃḍāḥ piśācā brahmarākṣasāḥ/
bhūtadaityādayastatra palāyaṃte sadaiva hi

alakṣmīrnāśinī ghūrṇā yā ḍākinyādi mātaraḥ/
sarvāḥ saṃkocitāṃ yāṃti dṛṣṭvā tu tulasīdalaṃ

brahmahatyādayaḥ pāpavyādhayaḥ pāpasaṃbhavāḥ/
kumaṃtriṇā kṛtā ye ca sarve naśyaṃti tatra vai

bhūtale vāpi taṃ yena haryarthaṃ tulasīvanam/
kṛtaṃ kratuśataṃ tena vidhivatpriyadakṣiṇam

hariliṃgeṣu cānyeṣu sālagrāmaśilāsu ca/
tulasīgrahaṇaṃ kṛtvā viṣṇoḥ sāyujyamāvrajet

naṃdaṃti puruṣāstasya mādhavārthe kṣitau tu yaḥ/
tulasīṃ ropayeddhīraḥ sa yāti mādhavālayam

pūjayitvā hariṃ devaṃ nirmālyaṃ tulasīdalam/
dhārayedyaḥ svaśīrṣe tu pāpātpūto divaṃ vrajet

pūjane kīrttane dhyāne ropaṇe dhāraṇe kalau/
tulasī dahate pāpaṃ rsvargaṃ mokṣaṃ dadāti ca

upadeśaṃ diśedasyāḥ svayamācarate punaḥ

sa yāti paramaṃ sthānaṃ mādhavasya niketanam/
hareḥ priyakaraṃ yacca tanme priyataraṃ bhavet

sarveṣāmapi devānāṃ devīnāṃ ca samaṃtataḥ/
śrāddheṣu yajñakāryeṣu parṇamekaṃ ṣaḍānana

tasmātsarvaprayatnena tulasīsevanaṃ kuru/
tulasī sevitā yena tena sarvaṃ tu sevitam

guruṃ vipraṃ devatīrthaṃ tasmātsevaya ṣaṇmukha/
śikhāyāṃ tulasīṃ kṛtvā yastu prāṇānparityajet

duṣkṛtaughādvinirmuktaḥ svargameti nirāmayam/
rājasūyādibhiryajñairvrataiśca vividhairyamaiḥ

yā gatiḥ prāpyate dhīraiḥ tulasīsevināṃ bhavet/
tulasīdalena caikena pūjayitvā hariṃ naraḥ

vaiṣṇavatvamavāpnoti kimanyaiḥ śāstravistaraiḥ/
na pibetsa payo mātustulasyāḥ koṭisaṃkhyakaiḥ

arcitaḥ keśavo yena śākhāmṛdulapallavaiḥ/
bhāvayetpuruṣānmartyaḥ śataśotha sahasraśaḥ

pūjayitvā hariṃ nityaṃ komalaistulasīdalaiḥ/
pradhānato guṇāstāta tulasyā gaditā mayā

nikhilaṃ purukālena guṇaṃ vaktuṃ na śaknumaḥ/
yastvidaṃ śṛṇuyānnityamākhyānaṃ puṇyasaṃcayam

pūrvajanmakṛtātpāpānmucyate janmabaṃdhanāt/
sakṛtpaṭhanamātreṇa vahniṣṭomaphalaṃ labhet

na tasya vyādhayaḥ putra mūrkhatvaṃ na kadācana/
sarvadā jayamāpnoti na gacchetsa parājayaṃ

lekhastiṣṭhedgṛhe yasya tasya lakṣmīḥ pravartate/
na cādhayo na ca pretā na śoko nāvamānanā

na tiṣṭhaṃti kṣaṇaṃ tatra yatreyaṃ vartate lipiḥ

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe tulasīmāhātmyaṃ nāma ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ