પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.60

ષષ્ઠિતમોઽધ્યાયઃ।
સ્કંદૌવાચ-
અપરસ્યાપિ પૃચ્છામિ ફલસ્ય પૂતતાં તરોઃ।
સર્વલોકહિતાર્થાય વદ નો જગદીશ્વર

ઈશ્વર ઉવાચ-
ધાત્રીફલં પરં પૂતં સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્।
યસ્ય રોપાન્નરો નારી મુચ્યતે જન્મબંધનાત્

પાવનં વાસુદેવસ્ય ફલં પ્રીતિકરં શુભમ્।
અસ્ય ભક્ષણમાત્રેણ મુચ્યતે સર્વકલ્મષાત્

ભક્ષણે ચ ભવેદાયુઃ પાને વૈ ધર્મસંચયઃ।
અલક્ષ્મીનાશનં સ્નાને સર્વૈશ્વર્યમવાપ્નુયાત્

યસ્મિન્ગૃહે મહાસેન ધાત્રી તિષ્ઠતિ સર્વદા।
તસ્મિન્ગૃહે ન ગચ્છંતિ પ્રેતા દૈતેય રાક્ષસાઃ

ન ગંગા ન ગયા ચૈવ ન કાશી ન ચ પુષ્કરમ્।
એકૈવ હિ નૃણાં ધાત્રી સંપ્રાપ્તે હરિવાસરે

એકાદશ્યાં પક્ષયુગે ધાત્રીસ્નાનં કરોતિ યઃ।
સર્વપાપક્ષયં યાંતિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે

ધાત્રીફલં સદા સેવ્યં ભક્ષણે સ્નાન એવ ચ।
નિયતં પારણે વિષ્ણોઃ સ્નાનમાત્રે હરેર્દિને

સંયતે પારણે ચૈવ ધાત્ર્યેકસ્પર્શને નરઃ।
ભુક્ત્વા તુ લંઘયેદ્યસ્તુ એકાદશ્યાં સિતાસિતે

એકેનૈવોપવાસેન કૃતેન તુ ષડાનન।
સપ્તજન્મકૃતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

અક્ષયં લભતે સ્વર્ગં વિષ્ણુસાયુજ્યમાવ્રજેત્।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ધાત્રીવ્રતં સમાચર

ધાત્રીદ્રવેણ સતતં યસ્ય કેશાઃ સુરંજિતાઃ।
ન પિબેત્સ પુનર્માતુઃ સ્તનં કશ્ચિત્ષડાનન

ધાત્રીદર્શનસંસ્પર્શાન્નામ્ન ઉચ્ચારણેપિ વા।
વરદઃ સંમુખો વિષ્ણુઃ સંતુષ્ટો ભવતિ પ્રિયઃ

ધાત્રીફલં ચ યત્રાસ્તે તત્ર તિષ્ઠતિ કેશવઃ।
તત્ર બ્રહ્મા સ્થિરા પદ્મા તસ્માત્તાં તુ ગૃહે ન્યસેત્

અલક્ષ્મીર્નશ્યતે તત્ર યત્ર ધાત્રી પ્રતિષ્ઠતિ।
સંતુષ્ટાસ્સર્વદેવાશ્ચ ન ત્યજંતિ ક્ષણં મુદા

ધાત્રીફલેન નૈવેદ્યં યો દદાતિ મહાધનમ્।
તસ્ય તુષ્ટો ભવેદ્વિષ્ણુર્નાન્યૈઃ ક્રતુશતૈરપિ

સ્નાત્વા ધાત્રીદ્રવેણૈવ પૂજયેદ્યસ્તુ માધવમ્।
સોભીષ્ટફલમાપ્નોતિ યદ્વા મનસિ વર્તતે

તથૈવ લક્ષણં સ્મૃત્વા પૂજયિત્વા ફલેન તુ।
સુવર્ણશતસાહસ્રં ફલમેતિ નરોત્તમઃ

યા ગતિર્જ્ઞાનિનાં સ્કંદ મુનીનાં યોગસેવિનામ્।
ગતિં તાં સમવાપ્નોતિ ધાત્રીસેવા રતો નરઃ

તીર્થસેવાભિગમને વ્રતૈશ્ચ વિવિધૈસ્તથા।
સા ગતિર્લભ્યતે પુંસાં ધાત્રીફલસુસેવયા

પ્રીતિશ્ચ સર્વદેવાનાં દેવીનાં નો ગણસ્ય ચ।
સંમુખા વરદા સ્નાને ધાત્રીફલનિષેવણે

ગ્રહા દુષ્ટાશ્ચ યે કેચિદુગ્રાશ્ચ દૈત્યરાક્ષસાઃ।
સર્વે ન દુષ્ટતાં યાંતિધાત્રીફલ સુસેવનાત્

સર્વયજ્ઞેષુ કાર્યેષુ શસ્તં ચામલકીફલમ્।
સર્વદેવસ્ય પૂજાયાં વર્જયિત્વા રવિં સુત

તસ્માદ્રવિદિને તાત સપ્તમ્યાં ચ વિશેષતઃ।
ધાત્રીફલાનિ સતતં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્

યસ્તુ સ્નાતિ તથાશ્નાતિ ધાત્રીં ચ રવિવાસરે।
આયુર્વિત્તં કલત્રં ચ સર્વં તસ્ય વિનશ્યતિ

સંક્રાન્તૌ ચ ભૃગોર્વારે ષષ્ઠ્યાં પ્રતિપિદિ(?) ધ્રુવમ્।
નવમ્યાં ચાપ્યમાયાં ચ ધાત્રીં દૂરાત્પરિત્યજેત્

નાસિકાકર્ણતુંડેષુ મૃતસ્ય ચિકુરેષુ વા।
તિષ્ઠેદ્ધાત્રીફલં યસ્ય સ યાતિ વિષ્ણુમંદિરમ્

ધાત્રીસંપર્કમાત્રેણ મૃતો યાત્યચ્યુતાલયમ્।
સર્વપાપક્ષયસ્તસ્ય સ્વર્ગં યાતિ રથેન તુ

ધાત્રીદ્રવં નરો લિપ્ત્વા યસ્તુ સ્નાનં સમાચરેત્।
પદેપદેશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ ધાર્મિકઃ

અસ્ય દર્શનમાત્રેણ યે વૈ પાપિષ્ઠજંતવઃ।
સર્વે તે પ્રપલાયંતે ગ્રહા દુષ્ટાશ્ચ દારુણાઃ

પુરૈકઃ પુલ્કસઃ સ્કંદ મૃગયાર્થં વનં ગતઃ।
મૃગપક્ષિગણાન્હત્વા તૃષયા પરિપીડિતઃ

ક્ષુધયામલકીવૃક્ષં પુરઃ પીનફલાન્વિતમ્।
દૃષ્ટ્વા સંરુહ્ય સહસા ચખાદ ફલમુત્તમમ્

તતો દૈવાત્સવૃક્ષાગ્રાન્નિપપાત મહીતલે।
વેદનાગાઢસંવિદ્ધઃ પંચત્વમગમત્તદા

તતઃ પ્રેતગણાઃ સર્વે રક્ષોભૂતગણાસ્તથા।
તનું વોઢું મુદા સર્વે યે વૈ શમનસેવકાઃ

ન શક્નુવંતિ ચાંડાલં મૃતં દ્રષ્ટું મહાબલાઃ।
અન્યોન્યં વિગ્રહસ્તેષાં મમાયમિતિ ભાષતામ્

ગ્રહીતું ચાપિ નેતું ચ ન શક્તાસ્તે પરસ્પરમ્।
તતસ્તે તુ સમાલોક્ય ગતા મુનિગણાન્પ્રતિ

પ્રેતા ઊચુઃ-
કિમર્થં મુનયો ધીરાશ્ચાંડાલં પાપકારિણમ્।
પ્રેક્ષિતું ન વયં શક્તા ન ચાપિ યમસેવકાઃ

મ્રિયંતે પાતિતા યે ચ સ્થિરૈર્યુદ્ધપરાઙ્મુખાઃ।
સાહસૈઃ પાતિતા ભીતા વજ્રાગ્નિકાષ્ઠપીડિતાઃ

સિંહવ્યાઘ્રહતા મર્ત્યા વ્યાઘ્રૈર્વા જલજંતુભિઃ।
જલસ્થલસ્થિતાઃ પ્રેતાઃ વૃક્ષપર્વતપાતિતાઃ

પશુપક્ષિહતા યે ચ કારાગારે ગરે મૃતાઃ।
આત્મઘાતમૃતા યે ચ શ્રાદ્ધાદિકર્મવર્જિતાઃ

ગૂઢકર્મમૃતા ધૂર્તા ગુરુવિપ્રનૃપદ્વિષઃ।
પાષંડાઃ કૌલિકાઃ ક્રૂરા ગરદાઃ કૂટસાક્ષિણઃ

આશૌચાન્નસ્ય ભોક્તારઃ પ્રેતભોગ્યા ન સંશયઃ।
મમાયમિતિ ભાષંતો નેતું તં ચ ન શક્નુમઃ

આદિત્ય ઇવ દુષ્પ્રેક્ષ્યઃ કિંવા કસ્ય પ્રભાવતઃ।
મુનય ઊચુઃ-
અનેન ભક્ષિતં પ્રેતાઃ પક્વં ચામલકીફલમ્

તત્સંગં યાંતિ તસ્યૈવ ફલાનિ પ્રચુરાણિ ચ।
તેનૈવ કારણેનાયં દુષ્પ્રેક્ષ્યો ભવતાં ધ્રુવમ્

વૃક્ષાગ્રપતિતસ્યાથ પ્રાણઃ સ્નેહાન્ન ચ ત્યજેત્।
નાયં ચારેણ સૂર્યસ્ય ન ચાન્યે પાપકારિણઃ

ધાત્રીભક્ષણમાત્રેણ પાપાત્પૂતો વ્રજેદ્દિવમ્।
પ્રેતા ઊચુઃ-
પૃચ્છામો વો હ્યવિજ્ઞાનાન્ન વયં નિંદકાઃ ક્વચિત્

વિષ્ણુલોકાદ્વિમાનં તુ યાવન્નૈવાત્ર ગચ્છતિ।
ઉચ્યતાં મુનિશાર્દૂલા વો દ્રુતં મનસિ સ્થિતમ્

યાવદ્દ્વિજા ન ઘોષંતિ વેદમંત્રાદિકલ્પિતમ્।
ઘોષ્યંતે યત્ર વેદાશ્ચ મંત્રાણિ વિવિધાનિ ચ

પુરાણસ્મૃતયો યત્ર ક્ષણં સ્થાતું ન શક્નુમઃ।
યજ્ઞહોમજપસ્થાનદેવતાર્ચનકર્મણામ્

પુરતો વૈ ન તિષ્ઠામસ્તસ્માદ્વૃત્તં સમુચ્યતામ્।
કિં વૈ કૃત્વા પ્રેતયોનિં લભંતે હિ નરા દ્વિજાઃ૫૦

શ્રોતુમિચ્છામહે સમ્યક્કથં વૈ વિકૃતં વપુઃ।
દ્વિજા ઊચુઃ-
શીતવાતાતપક્લેશૈઃ ક્ષુત્પિપાસાવિશેષકૈઃ

અન્યૈરપિ ચ દુઃખૈર્યે પીડિતાઃ કૂટસાક્ષિણઃ।
વધબંધપ્રમીતાશ્ચ પ્રેતાસ્તે નિરયં ગતાઃ

છિદ્રાન્વેષપરા યે ચ દ્વિજાનાં કર્મઘાતિનઃ।
તથૈવ ચ ગુરૂણાં ચ તે પ્રેતાશ્ચાપુનર્ભવાઃ

દીયમાને દ્વિજાગ્ર્યે તુ દાતારં પ્રતિવિધ્યતિ।
ચિરં પ્રેતત્વમાશ્રિત્ય નરકાન્ન નિવર્તતે

પરસ્ય વાઽત્મનો વા ગાં કૃત્વા પીડનવાહને।
ન પાલયંતિ યે મૂઢાસ્તે પ્રેતાઃ કર્મજા ભુવિ

હીનપ્રતિજ્ઞાશ્ચાસત્યાસ્તથા ભગ્નવ્રતા નરાઃ।
નલિનીદલભુક્તાશ્ચ તે પ્રેતાઃ કર્મજા ભુવિ

વિક્રીણન્તિ સુતાં શુદ્ધાં સ્ત્રિયં સાધ્વીમકંટકામ્।
પિતૃવ્યમાતુલાદેશ્ચ તે પ્રેતાઃ કર્મજા ભુવિ

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રેતા જાતાઃ સ્વકર્મભિઃ।
પ્રેતા ઊચુઃ-
ન ભવંતિ કથં પ્રેતાઃ કર્મણા કેન વા દ્વિજાઃ

હિતાય વદનસ્તૂર્ણં સર્વલોકહિતં પરમ્।
દ્વિજા ઊચુઃ-
યેન ચૈવ કૃતં સ્નાનં જલે તીર્થસ્ય ધીમતા

નમસ્કૃતં પરં લિગં ન પ્રેતો જાયતે નરઃ।
એકાદશ્યામુપોષ્યૈવ દ્વાદશ્યાં ચ વિશેષતઃ

પૂજયિત્વા હરિં મર્ત્યાઃ પ્રેતત્વં ન વ્રજંતિ વૈ।
વેદાક્ષરપ્રસૂતૈશ્ચ સ્તોત્રમંત્રાદિભિસ્તથા

દેવાનાં પૂજને રક્તા ન વૈ પ્રેતા ભવંતિ તે।
શ્રુત્વા પૌરાણિકં વાક્યં દિવ્યં ચ ધર્મસંહિતમ્

પાઠયિત્વા પઠિત્વા ચ પિશાચત્વં ન ગચ્છતિ।
વ્રતૈશ્ચ વિવિધૈઃ પૂતાઃ પદ્માક્ષધારણૈસ્તથા

જપ્ત્વા પદ્માક્ષમાલાયાં પ્રેતત્વં નૈવ ગચ્છતિ।
ધાત્રીફલદ્રવૈઃ સ્નાત્વા નિત્યં તદ્ભક્ષણે રતાઃ

તેન વિષ્ણું સુસંપૂજ્ય ન ગછંતિ પિશાચતામ્।
પ્રેતા ઊચુઃ-
સતાં સંદર્શનાત્પુણ્યમિતિ પૌરાણિકા વિદુઃ

તસ્માદ્વો દર્શનં જાતં હિતં નઃ કર્તુમર્હથ।
પ્રેતભાવાદ્યથામુક્તિઃ સર્વેષાં નો ભવિષ્યતિ

વ્રતોપદેશકં ધીરા યુષ્માકં શરણાગતાઃ।
તતો દયાલવઃ સર્વે તાનૂચુર્દ્વિજસત્તમાઃ

ધાત્રીણાં ભક્ષણં શીઘ્રં કુર્વતાં મુક્તિહેતવે।
પ્રેતા ઊચુઃ।
ધાત્રીણાં દર્શને વિપ્રા વયં સ્થાતું ન શક્નુમઃ

કથં તેષાં ફલાનાં ચ શક્તા વૈ ભક્ષણેધુના।
દ્વિજા ઊચુઃ-
અસ્માકં વચનેનાત્ર ધાત્રીણાં ભક્ષણં શિવમ્

ફલિષ્યતિ પરં લોકં તસ્માદ્ગંતું સમર્હથ।
અથ તેભ્યો વરં લબ્ધ્વા ધાત્રીવૃક્ષં પિશાચકૈઃ

સમારુહ્ય ફલં પ્રાપ્ય ભક્ષિતં લીલયા તદા।
તતો દેવાલયાત્તૂર્ણં રથં પીનસુશોભનમ્

આગતં તં સમારુહ્ય સચાંડાલપિશાચકાઃ।
ગતાસ્તે ત્રિદિવં પુત્ર વ્રતૈર્યજ્ઞૈઃ સુદુર્લભમ્

સ્કંદ ઉવાચ-।
ધાત્રીભક્ષણમાત્રેણ પુણ્યં લબ્ધ્વા દિવં ગતાઃ।
તદ્ભક્ષિણઃ કથં સ્વર્ગં ન ગચ્છંતિ નરાદયઃ

ઈશ્વર ઉવાચ-
પૂર્વં તે જ્ઞાનલોપાચ્ચ ન જાનંતિ હિતાહિતમ્।
ઉચ્છિષ્ટં શ્વભિરુત્સ્પૃષ્ટં શ્લેષ્મમૂત્રં શકૃત્તુ વા

મત્વા ચ મોહિતાઃ શ્રેષ્ઠં પ્રેતાદંતિ સદૈવ હિ।
શકૃચ્છૌચજલં વાંતં બલિસૂકરકુક્કુટૈઃ

મૃતકે સૂતકે જપ્યં ન ત્યક્તં યેન કેનચિત્।
તસ્યાન્નં ચ જલં પ્રેતાઃ ખાદંતિ તુ સદૈવ હિ

દુર્દાંતા ગૃહિણી યસ્ય શુચિસંયમવર્જિતા।
ગુરુનિઃસારિતા દુષ્ટા સંતિ પ્રેતાશ્ચ તત્ર વૈ

અપુઙ્ગવાઃ કુલૈર્જાત્યા બલોત્સાહવિવર્જિતાઃ।
બધિરાશ્ચ કૃશા દીનાઃ પિશાચાઃ કર્મજાતયઃ

ક્ષણં ચ મંગલં નાસ્તિ દુઃખૈર્દેહયુતા ભૃશમ્।
તેનૈવ વિકૃતાકારાઃ સર્વભોગવિવર્જિતાઃ

નગ્નકા રોગસંતપ્તા મૃતા રૂક્ષા મલીમસાઃ।
એતે ચાન્યે ચ દુઃખાર્તાઃ સદૈવ પ્રેતજાતયઃ

તેન કર્મવિપાકેન જાયંતે કામમીદૃશાઃ।
પિતૃમાતૃગુરૂણાં ચ દેવનિંદાપરાશ્ચ યે

પાષંડાઃ કૌલિકાઃ પાપાસ્તે પ્રેતાઃ કર્મજા ભુવિ।
ગલપાશૈર્જલૈઃ શસ્ત્રૈર્ગરલૈરાત્મઘાતકાઃ

ઇહલોકે ચ તે પ્રેતાશ્ચાંડાલાદિષુ સંભવાઃ।
અંત્યજાઃ પતિતાશ્ચૈવ પાપરોગમૃતાશ્ચ યે

અંત્યજૈર્ઘાતિતા યુદ્ધે તે પ્રેતા નિશ્ચિતા ભુવિ।
મહાપાતકસંયુક્તા વિવાહે ચ બહિષ્કૃતાઃ

શૌર્યાત્સાહસિકા યે ચ તે પ્રેતાઃ કર્મજા ભુવિ।
રાજદ્રોહકરા યે ચ પિતૄણાં દ્રોહચિંતકાઃ

ધ્યાનાધ્યયનહીનાશ્ચ વ્રતૈર્દેવાર્ચનાદિભિઃ।
અમંત્રાઃ સ્નાનહીનાશ્ચ ગુરુસ્ત્રીગમને રતાઃ

તથૈવ ચાંત્યજસ્ત્રીષુ દુર્ગતાસુ ચ સંગતાઃ।
મૃતાઃ ક્રૂરોપવાસેન મ્લેચ્છદેશસ્થિતા મૃતાઃ

મ્લેચ્છભાષાયુતાશુદ્ધાસ્તથામ્લેચ્છોપજીવિનઃ।
અનુવર્તંતિ યે મ્લેચ્છાન્સ્ત્રીધનૈરુપજીવકાઃ

સ્ત્રિયો યૈશ્ચ ન રક્ષ્યંતે તે પ્રેતા નાત્ર સંશયઃ।
ક્ષુધાસંતપ્તદેહં તુ શ્રાંતં વિપ્રં ગૃહાગતમ્

ગુણપુણ્યાતિથિં ત્યક્ત્વા પિશાચત્વં વ્રજંતિ તે।
વિક્રીણંતિ ચ વૈ ગાશ્ચ મ્લેચ્છેષુ ચ ગવાશિષુ

પ્રેતલોકે સુખં સ્થિત્વા તે ચ યાંત્યપુનર્ભવમ્।
અશૌચાભ્યંતરે યે ચ જાતાશ્ચ પશવો મૃતાઃ

ચિરં પ્રેતાઃ પિશાચાશ્ચ મૃતા જાતાઃ પુનઃ પુનઃ।
જાતકર્મમુખૈશ્ચૈવ સંસ્કારૈર્યે વિવિર્જિતાઃ

એકૈકસ્મિશ્ચ સંસ્કારે પ્રેતત્વં પરિહીયતે।
સ્નાનસંધ્યાસુરાર્ચાભિર્વેદયજ્ઞવ્રતાક્ષરૈઃ

આજન્મવર્જિતાઃ પાપાસ્તે પ્રેતાશ્ચાપુનર્ભવાઃ।
ભોજનોચ્છિષ્ટપાત્રાણિ યાનિ દેહમલાનિ ચ

નિપાતયંતિ યે તીર્થે તે પ્રેતા નાત્ર સંશયઃ।
દાનમાનાર્ચનૈર્નૈવ યૈર્વિપ્રા ભુવિ તર્પિતાઃ

પિતરો ગુરવશ્ચૈવ પ્રેતાસ્તે કર્મજા ભૃશમ્।
પતિં ત્યક્ત્વા ચ યા નાર્યો વસંતિ ચેતરૈર્જનૈઃ

પ્રેતલોકે ચિરં સ્થિત્વા જાયંતે ચાંત્યયોનિષુ।
પતિં ચ વંચયિત્વા યા વિષયેંદ્રિયમોહિતાઃ

મિષ્ટં ચાદંતિ યાઃ પાપાસ્તાસ્તુ પ્રેતાશ્ચિરં ભુવિ।
વિણ્મૂત્રભક્ષકા યે ચ બ્રહ્મસ્વ ભક્ષણે રતાઃ

અભક્ષ્યભક્ષકાશ્ચાન્યે તે પ્રેતાશ્ચાપુનર્ભવાઃ।
બલાદ્યે પરવસ્તૂનિ ગૃહ્ણંતિ ન દદત્યપિ

અતિથીનવમન્યંતે પ્રેતા નિરયમાસ્થિતાઃ।
તસ્માદામલકીં ભુક્ત્વા સ્નાત્વા તસ્ય દ્રવેણ ચ ૧૦૦

સર્વપાપાદ્વિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સેવયામલકીં શિવામ્

ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં પુણ્યાખ્યાનમિદં શુભમ્।
સર્વપાપ પ્રપૂતાત્મા વિષ્ણુલોકે મહીયતે

શ્રાવયેત્સતતં લોકે વૈષ્ણવેષુ વિશેષતઃ।
સ યાતિ વિષ્ણુસાયુજ્યમિતિ પૌરાણિકા વિદુઃ

સ્કંદ ઉવાચ-
મહીરુહ ફલં જ્ઞાતં પ્રપૂતં દ્વિવિધં પ્રભો।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ પત્રં પુષ્પં સુમોક્ષદમ્

ઈશ્વર ઉવાચ-
સર્વેભ્યઃ પત્રપુષ્પેભ્યઃ સત્તમા તુલસી શિવા।
સર્વકામપ્રદા શુદ્ધા વૈષ્ણવી વિષ્ણુસુપ્રિયા

ભુક્તિમુક્તિપ્રદા મુખ્યા સર્વલોકપરા શુભા।
યામાશ્રિત્ય ગતાઃ સ્વર્ગમક્ષયં મુનિસત્તમાઃ

હિતાર્થં સર્વલોકાનાં વિષ્ણુનારોપિતા પુરા।
તુલસીપત્રપુષ્પં ચ સર્વધર્મપ્રતિષ્ઠિતમ્

યથા વિષ્ણોઃ પ્રિયાલક્ષ્મીર્યથાહં પ્રિય એવ ચ।
તથેયં તુલસીદેવી ચતુર્થો નોપપદ્યતે

તુલસીપત્રમેકં તુ શતહેમફલપ્રદમ્।
નાન્યૈઃ પુષ્પૈસ્તથાપત્રૈર્નાન્યૈર્ગંધાનુલેપનૈઃ

તુષ્યતે દૈત્યહા વિષ્ણુસ્તુલસ્યાશ્ચ દલૈર્વિના।
અનેન પૂજિતો યેન હરિર્નિત્યં પરાશયા

તેન દત્તં હુતં જ્ઞાતં કૃતં યજ્ઞવ્રતાદિકમ્।
જન્મજન્મનિ ભાસિત્વં સુખં ભાગ્યં યશઃ શ્રિયં

કુલં શીલં કલત્રં ચ પુત્રં દુહિતરં તથા।
ધનં રાજ્યમરોગત્વં જ્ઞાનં વિજ્ઞાનમેવ ચ

વેદવેદાંગશાસ્ત્રં ચ પુરાણાગમસંહિતાઃ।
સર્વં કરગતં મન્યે તુલસ્યાભ્યર્ચને હરેઃ

યથા ગંગા પવિત્રાંગી સુરલોકે વિમોક્ષદા।
યથા ભાગીરથી પુણ્યા તથૈવં તુલસી શિવા

કિં ચ ગંગાજલે નૈવ કિંચ પુષ્કરસેવયા।
તુલસીદલમિશ્રેણ જલેનૈવ પ્રમોદ્યતે

માધવઃ સંમુખો યસ્ય જન્મજન્મસુધીમતઃ।
તસ્ય શ્રદ્ધા ભવેછ્રુત્વા તુલસ્યા હરિમર્ચિતુમ્

યો મંજરીદલૈરેવ તુલસ્યા વિષ્ણુમર્ચયેત્।
તસ્ય પુણ્યફલં સ્કન્દ કથિતું નૈવ શક્યતે

તત્ર કેશવસાન્નિધ્યં યત્રાસ્તિ તુલસીવનમ્।
તત્ર બ્રહ્મા ચ કમલા સર્વદેવગણૈઃ સહ

તસ્માત્તાં સંનિકૃષ્ટે તુ સદા દેવીં પ્રપૂજયેત્।
સ્તોત્રમંત્રાદિકં યદ્વા સર્વમાનંત્યમશ્નુતે

યે ચ પ્રેતાશ્ચ કૂશ્માંડાઃ પિશાચા બ્રહ્મરાક્ષસાઃ।
ભૂતદૈત્યાદયસ્તત્ર પલાયંતે સદૈવ હિ

અલક્ષ્મીર્નાશિની ઘૂર્ણા યા ડાકિન્યાદિ માતરઃ।
સર્વાઃ સંકોચિતાં યાંતિ દૃષ્ટ્વા તુ તુલસીદલં

બ્રહ્મહત્યાદયઃ પાપવ્યાધયઃ પાપસંભવાઃ।
કુમંત્રિણા કૃતા યે ચ સર્વે નશ્યંતિ તત્ર વૈ

ભૂતલે વાપિ તં યેન હર્યર્થં તુલસીવનમ્।
કૃતં ક્રતુશતં તેન વિધિવત્પ્રિયદક્ષિણમ્

હરિલિંગેષુ ચાન્યેષુ સાલગ્રામશિલાસુ ચ।
તુલસીગ્રહણં કૃત્વા વિષ્ણોઃ સાયુજ્યમાવ્રજેત્

નંદંતિ પુરુષાસ્તસ્ય માધવાર્થે ક્ષિતૌ તુ યઃ।
તુલસીં રોપયેદ્ધીરઃ સ યાતિ માધવાલયમ્

પૂજયિત્વા હરિં દેવં નિર્માલ્યં તુલસીદલમ્।
ધારયેદ્યઃ સ્વશીર્ષે તુ પાપાત્પૂતો દિવં વ્રજેત્

પૂજને કીર્ત્તને ધ્યાને રોપણે ધારણે કલૌ।
તુલસી દહતે પાપં ર્સ્વર્ગં મોક્ષં દદાતિ ચ

ઉપદેશં દિશેદસ્યાઃ સ્વયમાચરતે પુનઃ

સ યાતિ પરમં સ્થાનં માધવસ્ય નિકેતનમ્।
હરેઃ પ્રિયકરં યચ્ચ તન્મે પ્રિયતરં ભવેત્

સર્વેષામપિ દેવાનાં દેવીનાં ચ સમંતતઃ।
શ્રાદ્ધેષુ યજ્ઞકાર્યેષુ પર્ણમેકં ષડાનન

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન તુલસીસેવનં કુરુ।
તુલસી સેવિતા યેન તેન સર્વં તુ સેવિતમ્

ગુરું વિપ્રં દેવતીર્થં તસ્માત્સેવય ષણ્મુખ।
શિખાયાં તુલસીં કૃત્વા યસ્તુ પ્રાણાન્પરિત્યજેત્

દુષ્કૃતૌઘાદ્વિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગમેતિ નિરામયમ્।
રાજસૂયાદિભિર્યજ્ઞૈર્વ્રતૈશ્ચ વિવિધૈર્યમૈઃ

યા ગતિઃ પ્રાપ્યતે ધીરૈઃ તુલસીસેવિનાં ભવેત્।
તુલસીદલેન ચૈકેન પૂજયિત્વા હરિં નરઃ

વૈષ્ણવત્વમવાપ્નોતિ કિમન્યૈઃ શાસ્ત્રવિસ્તરૈઃ।
ન પિબેત્સ પયો માતુસ્તુલસ્યાઃ કોટિસંખ્યકૈઃ

અર્ચિતઃ કેશવો યેન શાખામૃદુલપલ્લવૈઃ।
ભાવયેત્પુરુષાન્મર્ત્યઃ શતશોથ સહસ્રશઃ

પૂજયિત્વા હરિં નિત્યં કોમલૈસ્તુલસીદલૈઃ।
પ્રધાનતો ગુણાસ્તાત તુલસ્યા ગદિતા મયા

નિખિલં પુરુકાલેન ગુણં વક્તું ન શક્નુમઃ।
યસ્ત્વિદં શૃણુયાન્નિત્યમાખ્યાનં પુણ્યસંચયમ્

પૂર્વજન્મકૃતાત્પાપાન્મુચ્યતે જન્મબંધનાત્।
સકૃત્પઠનમાત્રેણ વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્

ન તસ્ય વ્યાધયઃ પુત્ર મૂર્ખત્વં ન કદાચન।
સર્વદા જયમાપ્નોતિ ન ગચ્છેત્સ પરાજયં

લેખસ્તિષ્ઠેદ્ગૃહે યસ્ય તસ્ય લક્ષ્મીઃ પ્રવર્તતે।
ન ચાધયો ન ચ પ્રેતા ન શોકો નાવમાનના

ન તિષ્ઠંતિ ક્ષણં તત્ર યત્રેયં વર્તતે લિપિઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે તુલસીમાહાત્મ્યં નામ ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ