Padma Purana · Chapter 1.30

bhīṣma uvāca/
yajñapavartamāsādya viṣṇunā prabhaviṣṇunā/
padāni ceha dattāni kimarthaṃ padapaddhatiḥ

kṛtā vai devadevena tanme vada mahāmate/
katamo dānavastena viṣṇunā damitotra vai

kṛtvā vai padavinyāsaṃ tanme śaṃsa mahāmune/
svarloke vasatirviṣṇorvaikuṃṭhe'sya mahātmanaḥ

sa kathaṃ mānuṣe loke padanyāsaṃ cakāra ha/
devalokeṣu vai deva devāḥ seṃdrapurogamāḥ

tapasā mahatā brahmanbhaktā ye satataṃ prabhum/
śrīvarāhasya vasatirmaharlloke prakīrtitā

nṛsiṃhasya tathā proktā janaloke mahātmanaḥ/
trivikramasya vasatistapoloke prakīrtitā

lokānetānparityajya kathaṃ bhūmau padadvayam/
kṣetre paitāmahe cāsminpuṣkare yajñaparvate

padāni kṛtavānbrahmanvistarānmama kīrtaya/
śrutena sarvapāpasya nāśo vai bhavitā dhruvam

pulastya uvāca/
samyakpṛcchasi bhostvaṃ yatsaṃśṛṇu tvaṃ samāhitaḥ/
yathāpūrvaṃ padanyāsaḥ kṛto devena viṣṇunā

yajñaparvatamāsādya śilāparvatarodhasi/
purā kṛtayuge bhīṣma devakāryārthasiddhaye

viṣṇunā ca kṛtaṃ pūrvaṃ pṛthivyarthe paraṃtapa/
tridivaṃ sarvamānītaṃ dānavairbalavattaraiḥ

trailokyaṃ vaśamānīya jitvā devānsavāsavān/
dānavā yajñabhoktārastatrāsanbalavattarāḥ

kṛtā bāṣkalinā sarve dānavena balīyasā/
evaṃbhūte tadā loke trailokye sacarācare

paramārtiṃ yayau śakro nirāśo jīvite kṛtaḥ/
sa bāṣkalirdānaveṃdro'vadhyoyaṃ mama saṃyuge

brahmaṇo varadānena sarveṣāṃ tu divaukasām/
tadahaṃ brahmaṇo loke vṛtaḥ sarvairdivaukasaiḥ

vrajāmi śaraṇaṃ devaṃ gatiranyā na vidyate/
evaṃ viciṃtya deveṃdro vṛtaḥ sarvairdivaukasaiḥ

jagāma tvarito bhīṣma yatra devaḥ pitāmahaḥ/
brahmaṇaḥ sa padaṃ prāpya vṛtastaiśca divaukasaiḥ

abravījjagataḥ kāryaṃ prāptāmāpadamuttamām/
kiṃ na jānāsi vai deva yato no bhayamāgatam

daityairyadāhṛtaṃ sarvaṃ varadānācca te prabho/
kathitaṃ vai mayā sarvaṃ bāṣkaleśca durātmanaḥ

kriyatāṃ cāvilaṃbena pitā tvaṃ naḥ pitāmahaḥ/
tattvaṃ ciṃtaya deveśa śāṃtyarthaṃ jagatastviha

teṣāṃ ca paśyatāṃ kiṃcicchrautasmārtādikāḥ kriyāḥ/
na prāvartanta hānistu tairasmākaṃ dinedine

yathā hi prākṛtaḥ kaścitsvārthamuddiśya bhāṣate/
vijñāpyase tathāsmābhirnirastopakṛtaiḥ sadā

yadyenopakṛtaṃ yasya sahasraguṇitaṃ punaḥ/
yo na tasyopakārāya tatkaroti vṛthā matiḥ

tasyopakāradagdhasya nistrapasyāsataḥ punaḥ/
narakeṣvapi saṃvāsastasya duṣkṛtakāriṇaḥ

naitāvataiva sādhutvaṃ kṛte yātu pratikriyā/
svārthaikaniṣṭhabuddhīnāmetannāpi pravartate

yadyasya nābhavatsthānaṃ jagato hyatra duḥkhadaṃ/
śatadhā hṛdayaṃ dīrṇaṃ tanna tṛptimupāgatam

tatra vā yatra gaṃtāsmi nimagnānuddharasva naḥ/
upāyakathanenāsya yena tejaḥ pravartate

yathākhyātaṃ mayā dṛṣṭaṃ jagattatsthamavekṣya tām/
niḥsvādhyāyavaṣaṭkāraṃ nivṛttotsavamaṃgalam

tyaktādhyayanasaṃyogaṃ muktavārtā parigraham/
daṃḍanītyā parityaktaṃ śvāsamātrāvaśeṣitam

jagadārtimapi prāptaṃ punaḥ kaṣṭatarāṃ daśāṃ/
etāvatā hi kālena vayaṃ glānimupāgatāḥ

brahmovāca/
jānāmi bāṣkaliṃ taṃ tu varadānācca garvitam/
ajeyaṃ bhavatāṃ manye viṣṇusādhyo bhaviṣyati

nirudhya saṃsthito brahmā bhāvaṃ tatvamayaṃ tadā/
samādhisthasya tasyaiva dhyānamātrāccaturbhujaḥ

stokenaiva hi kālena ciṃtyamānaḥ svayaṃbhuvā/
ājagāma muhūrtena sarveṣāmeva paśyatām

viṣṇuruvāca/
bho bho brahmannivarttasva dhyānādasmānnivāritaḥ/
yadarthamiṣyate dhyānaṃ sohaṃ tvāṃ samupāgataḥ

brahmovāca/
mahāprasāda eṣo'tra svāmino hi pradarśanam/
kasyānyasya bhaveccaiṣā cintā yā jagataḥ prabho

mamaiva tāvadutpattirjagadarthe vinirmitā/
jagadetattvadarthīyaṃ tattvato nāsti vismayaḥ

bhavatā pālanaṃ kāryaṃ saṃharedrudra eva tu/
evaṃbhūte jagatyasminśakrasyāsya mahātmanaḥ

hṛtaṃ rājyaṃ bāṣkalinā trailokyaṃ sacarācaram/
bhṛtyasya kriyatāṃ sāhyaṃ maṃtradānena keśava

vāsudeva uvāca/
bhavato varadānena avadhyaḥ sa tu sāṃpratam/
buddhisādhyaḥ sa vai kāryo baṃdhanādiha dānavaḥ

vāmanohaṃ bhaviṣyāmi dānavānāṃ vināśakaḥ/
mayā saha vrajatveṣa bāṣkalestu niveśanam

tatra gatvā varaṃ tveṣa madarthe yācatāmimam/
vāmanasyāsya viprasya bhūme rājanpadatrayam

prayacchasva mahābhāga yācñaiṣā tu mayā kṛtā/
śakreṇokto dānaveṃdro dadyātsvamapi jīvitam

gṛhya pratigrahaṃ tasya dānavasya pitāmaha/
taṃ badhvā ca tato yatnātkṛtvā pātālavāsinam

saukaraṃ rūpamāsthāya vadhārthaṃ ca durātmanaḥ/
bhaviṣyāmi na saṃdeho vraja śakra tvarānvitaḥ

virarāma tamuktvaivamaṃtarddhānaṃ gataśca vai/
atha kālāṃtare viṣṇāvaditergarbhatāṃ gate

nimittānyatighorāṇi prādurbhūtānyanekaśaḥ/
samastajagadādhāre viṣṇau garbhatvamāgate

śobhanaṃ hi tadā jātaṃ nimittaṃ caivamūrjitam/
mālatīkusumānāṃ tu sugaṃdhaḥ surabhirvavau

atha vihitavidhānaṃ kālamāsādya devastridaśagaṇahitārthaṃ sarvabhūtānukaṃpī/
vimala virala keśaścaṃdraśaṃkhodayaśrīradititanayabhāvaṃ devadevaścakāra

avatarati ca viṣṇau siddhadevāsurāṇāmanimiṣanayanānāṃ viprasedurmukhāni/
ativiratarajobhirvāyubhiḥ saṃvahadbhirdinamapi ca tadāsījjanma viṣṇoḥ sugarbhe

aditirajanagarbhā sāpi devī prayāṃtī natajaghanabharārttā maṃdasaṃcāraramyā/
alasavadanakhedaṃ pāṃḍubhāvaṃ vahaṃtī gurutaramavagāḍhaṃ garbhamevodvahaṃtī

tataḥ praviṣṭe khalu garbhavāsaṃ nārāyaṇe bhūtabhaviṣyayogāt/
vināpadaṃ prāptamanorathāni bhūtāni sarvāṇi tadā babhūvuḥ

samīraṇo vāti ca maṃdamaṃdaṃ patatsu varṣeṣu nagodbhaveṣu/
viviktamārgeṣu digaṃtareṣu janeṣu vai satyamupāgateṣu

vimucyamāne gagane rajobhiḥ śanaiśśanairnaśyati cāṃdhakāre/
udarāṃtargate viṣṇau drohabuddhistadābhavat

tāṃ niśāmaya rājeṃdra devamāturyathākramam/
kimanukramaṇenaiva laṃghayāmi triviṣṭapam

bāṣkaliṃ dānaveṃdraṃ taṃ kuryāṃ pātālavāsinam/
śakrasya tu mayā dattaṃ dhanaṃ lāvaṇyameva ca

dānavānāṃ vināśāya ekaiva prabhavāmyaham/
kṣipāmi śarajālāni cakrayānānyanekaśaḥ

gadāvrātāṃśca vividhāndānavānāṃ vināśane/
vibudhāndevalokasthānadhobhūmestu dānavān

karomi kālayogena tattu kāryaṃ vratena me/
nissṛtā sahasā vāṇī vaktramevābhisaṃsthitā

yenedaṃ cintyate pūrvaṃ yanna dṛṣṭaṃ na ca śrutam/
baṃdhaṃ vai danumukhyasya kṛtaṃ kopena paśya me

kaśyapāya purā dattaṃ dhanaṃ lāvaṇyameva ca/
kimayaṃ vigatotsāho vāyavotha samākulāḥ

bhramatīva hi me dṛṣṭirmaitadrūpaṃ praciṃtitam/
āviṣṭā kimahaṃ vacmi kenāpyasadṛśaṃ vacaḥ

vikalpavaśamāpannā'bhīkṣṇaṃ hṛdimamarśa sā/
dadhāra divyaṃ varṣāṇāṃ sahasraṃ divyamīśvaram

tataḥ samabhavattasyāṃ vāmano bhūtavāmanaḥ/
jātena yena cakṣūṃṣi dānavānāṃ hṛtāni vai

jātamātre tatastasmindevadeve janārdane/
nadyaḥ svacchāṃbuvāhinyo vavau gaṃdhavaho'nilaḥ

kaśyapopi sukhaṃ lebhe tena putreṇa bhāsvatā/
sarveṣāṃ mānasotsāhastrailokyāṃtaravāsinām

saṃjātamātre tu tato janādhipajanārdane/
svargaloke duṃdubhayo vinedustaiśca tāḍitāḥ

atipraharṣāttu jagattrayasya mohaśca duḥkhāni ca nāśamīyuḥ/
jago ca gandharvagaṇotimātraṃ bhāvasvarairbhartṛvimiśritāśca

surāṅganāścāpi ca bhāvayuktā nṛtyaṃti tatrāpsarasāṃ samūhāḥ/
tathaiva vidyādharasiddhasaṃghā vimānayānairmuditā bhramaṃti

vadaṃti satyānṛtakāryanirṇayaṃ tathābhiraṃgaṃ pratidarśayaṃti/
gāyaṃti geyaṃ vinivṛttarāgā muhurmuhurduḥkhasukhaprabhūtāḥ

nṛtyaṃti vai svargagatāśca te tu dharmārjitaṃ svargamito vrajaṃti/
iti vigataviṣāde nirmale jīvaloke timiranikaramuktā nirvṛtiṃ prāptukāmāḥ

tatrocuḥ kecidurvyāṃ jayajaya bhagavansaṃprahṛṣṭāśca kecit/
tvevaṃ proktapraṇādairavirala manasaścānuvādaistathānyaiḥ/
dhyāyaṃtenye nigūḍhaṃ jananabhaya jarāmṛtyuvicchedaheto-/
rityevaṃ kṛtsnamāsījjagadidamakhilaṃ sarvataḥ saṃpṛhṛṣṭam

paramāsādya yaṃ viṣṇuṃ brahmāha jagataḥ kṛte/
jātoyaṃ bhavatāmarthe vāmano yadapīśvaraḥ

eṣa brahmā ca viṣṇuśca eṣa eva maheśvaraḥ/
eṣa vedāśca yajñāśca svargaścaiṣa na saṃśayaḥ

viṣṇuvyāptamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam/
ekaḥ sa tu pṛthktvena svayaṃbhūriti viśrutaḥ

yathārthavarṇake sthāne vicitraḥ sphāṭiko maṇiḥ/
tato guṇavaśāttasya svayaṃbhoranuvarttanam

yathā hi gārhapatyogniranyasaṃjñāṃ punarvrajet/
labheta saṃjñāṃ bhagavānbrāhmādiṣu tathā hyasau

sarvathā vāmano devo devakāryaṃ kariṣyati/
evaṃ ciṃtayatāṃ teṣāṃ bhāvitānāṃ divaukasām

jagāma śakrasahito bāṣkaleśca niveśanam/
dūrādeva ca tāṃ dṛṣṭvā purīṃ tasya samāvṛtām

pāṃḍuraiḥ khagamāgamyaiḥ sarvaratnopaśobhitaiḥ/
śobhitāṃ bhavanairmukhyaissuvibhaktamahāpathaiḥ

nityaprabhinnairmātaṃgairaṃjanācalasannibhaiḥ/
devanāgakulotpannaiḥ śatasaṃkhyairvirājitām

nirmāṃsagātraisturagairalpakarṇairmanojavaiḥ/
dīrghagrīvākṣikūṭaiśca manojñairupaśobhitām

padmagarbhasuvarṇābhāḥ pūrṇacaṃdranibhānanāḥ/
saṃllāpollāpakuśalāstatra veśyāḥ sahasraśaḥ

na tatpuṇyaṃ na sā vidyā na tacchilpaṃ na sā kalā/
bāṣkalerna pure'syātha nivāsaṃ pratigacchati

udyānaśatasaṃbādhaṃ samājotsavamālini/
anvite danumukhyaiśca sarvairaṃtakavarjitaiḥ

vīṇāveṇumṛdaṃgānāṃ śabdaiḥ sarvatra nādite/
sadā prahṛṣṭā danujā bahuratnopaśobhitāḥ

krīḍamānāḥ pradṛśyaṃte merāviva yathāmarāḥ/
brahmaghoṣo mahāṃstatra danuvṛddhairudīritaḥ

sājyadhūmena cāgnīnāṃ vāyunā naṣṭakilbiṣe/
sugaṃdhadhūpavikṣepa surabhīkṛtamārute

sugaṃdhidanujākīrṇe pure tasmiṃstu bāṣkali/
trailokyaṃ tu vaśe kṛtvā sukhenāste sa dānavaḥ

tatrasthaḥ pālayannāste trailokyaṃ sacarācaraṃ/
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavādī jiteṃdriyaḥ

sudarśaḥ pūrvadevānāṃ nayānayavicakṣaṇaḥ/
brahmaṇyaśca śaraṇyaśca dīnānāmanukaṃpakaḥ

vedamaṃtraprabhūtsāha sarvaśaktisamanvitaḥ/
ṣāḍguṇyaviṣayotsāhaḥ smitapūrvābhibhāṣitaḥ

vedavedāṃgatatvajño yajñayājī taporataḥ/
na ca duḥśīlanirataḥ sa sarvatrāvihiṃsakaḥ

mānyamānayitā śuddhaḥ sumukhaḥ pūjyapūjakaḥ/
sarvārthavidanādhṛṣyaḥ subhagaḥ priyadarśanaḥ

bahudhānyo bahudhano bahuyānaśca dānavaḥ/
trivargasādhako nityaṃ trailokye varapūruṣaḥ

svapurīnilayo nityaṃ devadānavadarpahā/
sa caivaṃ pālayāmāsa trailokye sakalāḥ prajāḥ

nādhamaḥ kaścidapyāste tasminrājani dānave/
dīno vā vyadhito vāpi alpāyurvātha duḥkhitaḥ

mūrkho vā maṃdarūpo vā durbhago vā nirākṛtaḥ/
evaṃ yutaṃ taṃ vimalairguṇaughairdṛṣṭvā ca matvā ca niviṣṭabuddhiṃ

prasādayandaityavaraṃ mahātmā puraṃdarastaṃ tu danupradhānaṃ/
tejoyuktaṃ dānavaṃ taṃ tapaṃtamiva bhāskaraṃ

trailokyadhāraṇe śaktaṃ vismitaḥ so'bhavattadā/
iṃdraṃ purāgataṃ dṛṣṭvā dānaveṃdrāya pārthiva

idamūcustadāgatvā dānavā yuddhadurmadāḥ/
āścaryamiti vai kṛtvā iṃdrobhyeti purīṃ tava

ekākī dvijamukhyena vāmanena saha prabho/
asmābhiryadanuṣṭheyaṃ sāṃprataṃ no vadasva rāṭ

dānavānabravītsarvānpure tiṣṭhata saṃkulaṃ/
praveśyatāṃ devarājaḥ pūjyaḥ sa tu mamādya vai

etasminneva kāle tu vāmanaḥ sa ca vāsavaḥ/
āgatau danunāthena premṇā caivāvalokitau

kṛtārthaṃ manyatātmānaṃ praṇipātapuraḥsaram/
uvāca vacanaṃ rājā dānavānāṃ dhuraṃdharaḥ

adya vai triṣu lokeṣu nāsti dhanyataro mayā/
yohaṃ śriyāvṛtaḥ śakraṃ paśyāmi gṛhamāgatam

arthitvakāmyayā yastu māmayaṃ yācayiṣyati/
gṛhāgatasya tasyāhaṃ dāsye prāṇānapi dhruvam

dārānputrāṃstathāgāraṃ trailokye kā kathā mama/
āgatya saṃmukhaṃ tasya aṃkamānīya sādaram

pariṣvajyābhinandyainaṃ gṛhaṃ prāveśayatsvakam/
tasya svāgatamarghyādyaiḥ kṛtvā pūjāṃ prayatnataḥ

adya me saphalaṃ janma pūrṇāḥ sarve manorathāḥ/
yastvāṃ paśyāmi śakrādya svayameva gṛhāgatam

khyāpyohaṃ danumukhyānāṃ devarāja tvayā kṛtaḥ/
āgacchatā mama gṛhaṃ puṇyatā tu parā hi me

agniṣṭomādibhiryajñaissamyagiṣṭaistu yatphalam/
tatphalaṃ samavāpyeta tvayi dṛṣṭe puraṃdara

yatphalaṃ bhūmidānena gavāṃ dānena ṛtvije/
mamādya tatphalaṃ bhūtamathavā rājasūyakam

nālpena tapasā labhyaṃ darśanaṃ tava vāsava/
evaṃ gehe mayā yatte priyaṃ kāryaṃ taducyatām

vikalpo'nyo na bhavatā hṛdi kāryaḥ kathaṃcana/
kṛtaṃ ca tadvijānīyā yadyadi syātsuduṣkaraṃ

puṇyohaṃ puṇyatāṃ prāpto darśanāttava śatruhan/
yatte deva varairvaṃdyau vaṃditau caraṇau mayā

kimāgamanakṛtyaṃ te vada sarvaṃ mayi prabho/
atyāścaryamidaṃ manye tavāgamana kāraṇaṃ

iṃdra uvāca/
jānehaṃ danumukhyānāṃ pradhānaṃ tvāṃ tu bāṣkale/
nātyāścaryamidaṃ bhāti tvayi dṛṣṭe'surottama

vimukhā nārthino yāṃti bhavato gṛhamāgatāḥ/
arthināṃ kalpavṛkṣosi dātā cānyo na vidyate

prabhāyāṃ sūryatulyosi gāṃbhīrye sāgaropamaḥ/
sahiṣṇutve dharā caiva śriyā nārāyaṇopamaḥ

brāhmaṇaḥ kaśyapakule jātoyaṃ vāmanaḥ śubhe/
prārthitohamanenaivaṃ bhūmerdehi padatrayaṃ

mamāgniśaraṇārthāya yatra kuryāṃ makhaṃ tvahaṃ/
tadasya kāraṇaṃ kṛtvā arthitaiṣā mama prabho

lokatrayaṃ me'pahṛtaṃ tvayā vikramya bāṣkale/
nirvṛttiko nirdhanosmi yadditse na tadasti me

bhavaṃtaṃ yācayiṣyāmi parārthenāpi cātmanā/
arthittvena mamāpyasya yadyogyaṃ tatsamācara

jātosi kāśyape ca tvaṃ vaṃśe vaṃśavivarddhanaḥ/
dityāstvaṃ garbhasaṃbhūtaḥ pitā trailokapūjitaḥ

evaṃbhūtamahaṃ jñātvā tena tvāṃ yācayāmyaham/
asyāgniśaraṇārthāya dīyatāṃ bhū padatrayam

atīva hrasvagātrasya vāmanasyāsya dānava/
bhūmibhāge ca pārakye dātuṃ na tvahamutsahe

etadeva mayā dattaṃ yadbhavānarthitosi me/
guravo yadi manyaṃte maṃtriṇo vā padatrayam

arthitvena madīyena svakule bāṃdhavepi ca/
gṛhāyāte mayi tathā yadyogyaṃ tatsamācara

yadi te rucitaṃ vīra dānaveṃdra mahādyute/
tadasmai dīyatāṃ śīghraṃ vāmanāya mahātmane

bāṣkaliruvāca/
deveṃdra svāgataṃ te'stu svasti prāpnuhi mā ciram/
tvaṃ samīkṣasvadhātmānaṃ sarveṣāṃ ca parāyaṇam

tvayi bhāraṃ samāveśya sukhamāste pitāmahaḥ/
dhyānadhāraṇayāyuktaściṃtayānaḥ paraṃ padam

saṃgrāmairbahubhiḥ khinno jagacciṃtāmapāsya tu/
kṣīrābdhidvīpamāśritya sukhaṃ svapiti keśavaḥ

anye ca dānavāḥ sarve balinaḥ sāyudhāstvayā/
asahāyenaiva śakra sarvepi vinipātitāḥ

ādityā dvādaśaiveha rudrāstvekādaśāpi vā/
aśvinau vasavaścaiva dharmaścaiva sanātanaḥ

tvadbāhubalamāśritya tridive makhabhāginaḥ/
tvayā kratuśatairiṣṭaṃ samāptavaradakṣiṇaiḥ

tvayā ca ghātito vṛtro namuciḥ pākaśāsana/
tvadājñākāriṇā pūrvaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā

hiraṇyakaśiporbhrātā hiraṇyākṣopi ghātitaḥ/
hiraṇyakaśipuryotra jaṅghe cāropya ghātitaḥ

vajrapāṇinamāyāṃtamairāvaṇaśirogatam/
saṃgrāmabhūmau dṛṣṭvā tvāṃ sarve naśyaṃti dānavāḥ

ye tvayā vijitāḥ pūrvaṃ dānavā balavattarāḥ/
sahasrāṃśena tattulyo na bhavāmi kathaṃcana

evaṃvidho'si deveṃdra mama kā gaṇanā bhavet/
māṃ samuddhartukāmena tvayaivāgamanaṃ kṛtam

kariṣyāmi na saṃdeho dāsye prāṇānapi dhruvam/
kimarthaṃ devarājoktā bhūmireṣā tvayā hi me

ime dārāḥ sutā gāvo yaccānyadvidyate vasu/
trailokyarājyamakhilaṃ viprasyāsya pradīyatām

apakīrtirbhavenmahyaṃ pūrveṣāṃ ca na saṃśayaḥ/
gṛhāyātasya śakrasya dattaṃ bāṣkalinā na tu

anyopi yorthī me prāptaḥ same priyataraḥ sadā/
bhavānatra viśeṣeṇa vicāraṃ mā kṛthāḥ kvacit

bṛhattrapā me deveṃdra yadbhūmestu padatrayam/
brāhmaṇasya viśeṣeṇa prārthitaṃ tu tvayā vibho

dāsye grāmavarānasya bhavatastu triviṣṭapam/
aśvāngajānbhūmidhanaṃ striyaścodbhinnacūcukāḥ

yāsāṃ darśanamātreṇa vṛddhopi taruṇāyate/
tāḥ striyo vasudhāṃ caitāṃ vāmanasya pratigraham

pratidāsyāmi devendra prasādaḥ kriyatāṃ hi me/
etāvadukte vacane tadā bāṣkalinā nṛpa

purodhāstūśanā prāha dānaveṃdraṃ tadā vacaḥ/
bhavānrājā dānaveṃdra aiśvaryeṣṭavidhe sthitaḥ

yuktāyuktaṃ na jānāsi deyaṃ kasya mayā kvacit/
maṃtribhiḥ susamālocya yuktāyuktaṃ parīkṣya ca

prāptaṃ trailokyarājyatvaṃ jitvā devānsavāsavān/
vākyasyāsyāvasāneva bhavānprāpsyati baṃdhanaṃ

ya eṣa vāmano rājanviṣṇureva sanātanaḥ/
nāsya vai bhavatā deyaṃ pitā te ghātitaḥ svayaṃ

ayaṃ te pitṛhā prāpto mātṛhā baṃdhughātakaḥ/
vaṃśocchedakarastubhyaṃ bhūtaścaiva bhaviṣyati

na caiṣa dharmaṃ jānāti śakrādīnāṃ hite rataḥ/
māyāvinā dānavā ye māyayā yena nirjitāḥ

māyayā brāhmaṇaṃ rūpaṃ vāmanaṃ ca pradarśitam/
atra kiṃ bahunoktena nāsya deyaṃ tu kiṃcana

makṣikāpādamātraṃ tu bhūmirasya pratigrahaḥ/
vināśameṣyasi kṣipraṃ satyaṃsatyaṃ mayā śrutam

guruṇāpyevamuktastu bhūyo vākyamathābravīt/
dharmārthinā mayā sarvaṃ pratijñātaṃ guro tvidam

pratijñāpālanaṃ kāryaṃ satāṃ dharmaḥ sanātanaḥ/
yadyeṣa bhagavānviṣṇurnāsti dhanyataro mayā

gṛhya pratigrahaṃ matto yadi devānbubhūṣati/
bhūyopi dhanyatāṃ nīto devenānena vai guro

yaṃ yogino dhyānayuktā dhyāyamānā hi darśanam/
na labhaṃte tathā viprāssoyaṃ dṛṣṭo mayādya vai

dānāni ye prayacchaṃti sakuśodakapāṇinā/
prīyatāṃ bhagavānviṣṇuḥ paramātmā sanātanaḥ

evamukte tu vacane apavargasya bhāginaḥ/
yadatra kāryakaraṇe vikalpo me babhūva ha

upadiṣṭosmi bhavatā bālatve cāvadhāritam/
śatrāvapi gṛhāyāte māstvadeyaṃ tu kiṃcana

etadeva viciṃtyāhaṃ prāṇānapi svakānguro/
vāmanasya pradāsyāmi śakrasyāpi triviṣṭapam

apīḍākāri yaddānaṃ taddānamiha dīyate/
pīḍākāri ca yaddānaṃ taddānaṃ samalaṃ smṛtam

etacchrutvā gurustatra trapayādhomukhaḥ sthitaḥ/
bāṣkaliruvāca/
arthitā bhavato deva deyā sarvā dharā mayā

trapākaraṃ bhavenmahyaṃ yadasya bhūpadatrayam/
iṃdra uvāca/
satyametaddānavendra yaduktaṃ bhavatā hi me

bhūmeḥ padatrayārthitvaṃ dvijenānena me kṛtam/
etāvatā tvayaṃ cārthī mayāpyasya kṛte bhavān

danuputro yācitosi varametatpradīyatām/
bāṣkaliruvāca/
padatrayaṃ vāmanāya devarāja pratīccha me

tatra tvaṃ suciraṃ kālaṃ sukhī surapate vasa/
evamuktvā bāṣkalinā vāmanāya padatrayam

toyapūrvaṃ tadā dattaṃ prīyatāṃ me hariḥ svayam/
datte tu dānaveṃdreṇa tyaktvā rūpaṃ ca vāmanam

harirācakrame lokāndevānāṃ hitakāmyayā/
yajñaparvatamāsādya gatvā caiva udaṅmukhaḥ

devasya vāmacaraṇe niviṣṭo dānavālayaḥ/
tatra kramaṃ sa prathamaṃ dadau sūrye jagatpatiḥ

dvitīyaṃ ca dhruve devastṛtīyena ca pārthiva/
brahmāṃḍastāḍitastena devenādbhutakarmaṇā

aṃguṣṭhāgreṇa bhinneṃḍe jalaṃ bhūri viniḥsṛtam/
plāvayitvā brahmalokānsarvānlokānanukramāt

dhruvasthānaṃ sūryalokaṃ plāvya taṃ yajñaparvatam/
praviṣṭā puṣkaraṃ dhārā dhautvā viṣṇupadāni sā

padāni yāni jātāni vaiṣṇavāni dharātale/
tatrāśrame tu yo gatvā snānaṃ vāpyāṃ samācaret

aśvamedhaphalaṃ tasya darśanādeva jāyate/
ekaviṃśagaṇopeto vaikuṃṭhe vāsamāpnuyāt

bhuktvā tu vipulānbhogānkalpānāṃ tu śatatrayam/
tadaṃte jāyate rājā sārvabhaumaḥ kṣitāviha

toyadhārā tu sā bhīṣma aṃguṣṭhāgrādviniḥsṛtā/
nadī sā vaiṣṇavī proktā viṣṇupādasamudbhavā

anena kāraṇenābhūdgaṃgā viṣṇupadī nṛpa/
yayā sarvamidaṃ vyāptaṃ trailokyaṃ sacarācaram

aṃguṣṭhāgrakṣatādaṃḍādyatpraviṣṭaṃ jalaṃ śubham/
prāptaṃ devanadītvaṃ tu yātu viṣṇupadī nadī

devanadyā tayā vyāptaṃ brahmāṃḍaṃ sacarācaram/
vibhūtibhirmahābhāga sarvānugrahakāmyayā

sa bāṣkalirvāmanena uktaḥ pūraya me kramān/
adhomukhastadā jāta uttaraṃ nāsya viṃdati

maunībhūtaṃ tu taṃ dṛṣṭvā purodhā vākyamabravīt/
svābhāvikī dānaśaktirna tu sraṣṭuṃ vayaṃ kṣamāḥ

yāvatīyaṃ dharā deva sā dattānena te prabho/
ukto bāṣkalinā viṣṇuryāvanmātrā vasuṃdharā

yā sṛṣṭā bhavatā pūrvaṃ sā mayā na ca gopitā/
alpābhūmirbhavāndīrgho na tu sṛṣṭerahaṃ kṣamaḥ

icchāśaktiḥ prabhavati prabhoste deva sarvadā/
niruttarastadā viṣṇurmatvā taṃ satyavādinam

brūhi dānavamukhya tvaṃ kaṃ te kāmaṃ karomyaham/
mama hastagataṃ toyaṃ tvayā dattaṃ tu dānava

tena tvaṃ varayogyosi varāṇāṃ bhājanaṃ śubhaṃ/
dāsyehaṃ bhavataḥ kāmamarthīyena vṛṇuṣva ha

vijñapto hi tadā tena devadevo janārdanaḥ/
bhaktiṃ vṛṇomi deveśa tvaddhastānmaraṇaṃ hi me

vrajāmi śvetadvīpaṃ te durlabhaṃ tu tapasvinām/
āhaivamukte viṣṇustaṃ tiṣṭhasvaiva yugāṃtaram

vārāharūpī yadāhaṃ pravekṣyāmi dharātalam/
tadā haniṣyehaṃ tvāṃ tu madagre ca yadaiṣyasi

uktotha dānavastena apāsarppattadagrataḥ/
vāmanena samākrāṃtāḥ sarve lokāstadā nṛpa

asuraistaistadā tyaktaṃ devānāṃ satyabhāṣaṇam/
devo hṛtvā tu trailokyaṃ jagāmādarśanaṃ vibhuḥ

pātālanilayaścāpi sukhamāste sa bāṣkali/
śakropi pālayāmāsa vipaścidbhuvanatrayam

ayaṃ traivikramo nāma prādurbhāvo jagadguroḥ/
gaṃgāsaṃbhavasaṃyuktassarvakalmaṣanāśanaḥ

viṣṇoḥ padānāmeṣā te utpattiḥ kathitā nṛpa/
yāṃ śrutvā tu naro loke sarvapāpaiḥ pramucyate

duḥsvapnaṃ durviciṃtyaṃ ca duḥṣkaraṃ duḥṣkṛtāni ca/
kṣipraṃ hi nāśamāyāṃti dṛṣṭe viṣṇupadatraye

yugānukramaśo dṛṣṭvā pāpino jaṃtavastathā/
sūkṣmatā darśitā bhīṣma viṣṇunā padadarśane

yastvārohati tasmiṃstu maunavānmānavo bhuvi/
kṛtvā tripuṣkarī yātrāmaśvamedhaphalaṃ vrajet

mucyate sarvapāpaiśca mṛto viṣṇupuraṃ vrajet

/
iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe viṣṇupadotpattirnāma triṃśo'dhyāyaḥ