niśvāsakārikā · Chapter 1
----
MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE
Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0
Catalog number: M00280
Uniform title: nisvāsakārikā
Manuscript : IFP Transcript T0017A
Description:
IFP Transcript T0017A which is the first part of the nisvāsakārikā . The remainder is on transcript T0017B which will be added in the future.
Notes:
Revision 0: December 16, 2013
Internet publisher : Muktabodha Indological Research Institute
Publication year :
Publication city :
Publication country : India
----
// śrīḥ //
// om //
iti niśvāsakārikāyāmekādaśaḥ paṭalaḥ /
yathā te saṃsthitā devāstadbudhā tatparāyaṇāḥ /
brahmāviṣṇuśca rudraśca īśvaraśśiva eva ca
tasyāpi paramaṃ yacca tatparaṃ paramanta * /
* * * * * * * parātparataraṃ param
akāraśca ukāraśca makāro bindureva ca /
śivastu parataḥ tasmāt paratastu parātparaḥ
p. २)
akārastu smṛto brahmā ukāro viṣṇureva ca /
makāro rudra ityāhuḥ bījamīśvara eva ca
nādaśśivo yato jñeyaḥ sarvavyāpī parātparaḥ /
śaiṣāścaiva hi ye tatvā parātparatarāḥ sthitāḥ
boddhavyāḥ tatvato devī bindunādādhikāśca ye /
devyuvāca
akṣarāścaiva ye * * * * * * * * * tāḥ
kathamekatvamāsthāya gacchante paramaṃ padam /
īśvara uvāca
oṃkāraṃ bindusaṃyuktaṃ yattadvedamukhaṃ smṛtam
p. ३)
akārastasya devasya śivasya paramātmanaḥ /
akārokārayogena oṃkāraṃ parikīrtitam
oṣṭhābhyāṃ saṃprayuktastu makārassaṃpravartate /
induśca paratastasya makāropari saṃsthitaḥ
catuṣkalaṃ vijānīyāt caturvidyāvibhūṣitam /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśāntistathaiva ca
etāḥ kalāḥ samākhyātāḥ bindudevasudhīmataḥ /
oṃkāreṇa makārastu spṛṣṭo vai nadate yadā
tadā bindu spṛśatyāśu makārasya ca mūrdhani /
kakārādimakārāntāḥ caturviṃśatkalāsmṛtāḥ
p. ४)
jñātavyā nityamevāhuḥ tristhānasthā vyavasthitāḥ /
siddhārtha kā * * kāraṃ bindudevasya lakṣaṇam
sāmānyaṃ sarvatantreṣu tava devi udāhṛtam /
m kārasadṛśākāraṃ oṃkārasya tu mūrdhani
ardhacandranibhaścaiva bindoḥ paratarasthitaḥ /
tasyā'pi paramaṃ yacca nādarūpī sadāśivaḥ
parātparaparātīto nādastaṃ vyāpyasaṃsthitaḥ /
ataḥ paratarannāsti śivātparataśca yat
parijñānasya devasya sarvakṛnmucyate naraḥ /
ādimadhyāyatañcaiva tripañca savisargakam
p. ५)
pitāmahe śarīrasthā ātmatatve vyavasthitāḥ /
caturthādaparaścaiva gṛhītātparasaptamam
tasyā'pi paramaṃ yacca keśavasya vinirdiśet /
ādimādantimaṃ yacca adhastvaikādaśaśca yat
ādimān pañcavaiśeṣān * * rudrāṃśamādiśet /
* * * * catvāraḥ kalāsthāstā vijānataḥ
yasya yasya hi yadbhāvaṃ tena tena hi yanmayā /
yakārādi kṣakārāntāśśivatatve vyavasthitāḥ
mātṛkā kathitā devī oṃkārāntarvyavasthitāḥ /
* * * * * * * * * *
sarvadaivatam
p. ६)
mucyate sarvapāśaistu śivaṃ yāti nirāmayam /
devyuvāca
yadetatkathitaṃ deva oṃkāraṃ sarvadaivatam
tatkathaṃ kathitaṃ deva dhyāyate deva yogibhistatvacintakaiḥ /
īśvara uvāca
cittañceto tathā cintā cintyo'nya cintakastathā
etaddhi pañcakaṃ jñātvā tato yogaṃ samabhyaset /
devyuvāaca
kīdṛśantu bhaveccittañcetā caiva kīdṛśam
cintā ca kīdṛśī proktā cintyastu cintakaṃ katham /
p. ७)
etatsarvaṃ punaḥ brūhi tatvataḥ parameśvara
saṃśayo me mahādeva prāsādibhavaśūladhṛk /
īśvaraḥ
avadhānaṃ smṛtiścittaṃ cetā bodha prakārakam
* * * * * * * * * *
puruṣasmṛtaḥ /
evaṃ pañca prakāreṇa vijñāya parameśvarī
tato yogaṃ prayuñjīta anyathā na kadācana /
devyuvāca
adyāpi saṃśayo deva yogasya parameśvara
kīdṛśantu bhavedyogaṃ tatvataḥ kathayasva me /
p. ८)
īśvaraḥ
evametatsamākhyātaṃ yogināṃ yogamuttamam
lakṣabhūtamalakṣyañca dviprakāraṃ prakīrtitam /
lakṣaṃ dṛṣṭvā tu vai samyak vettā tatsthaṃ niyojayet
tadgatastanmayo bhūtvā yuñjanādyogamucyate /
sukhaduḥkhena saṃvetti karaṇaiśca vivarjitaḥ
niścalasthirabhūtastu alakṣaṃ samudāhṛtam /
eṣa te yoga ākhyātaḥ parañca paramañca yat
yaḥ kaścittanmayī bhūto yogaṃ tasya samādiśet /
oṃ buddhīmanohaṃkāraścaitā jīvaśca pañcamaḥ
p. ९)
turyasthāne samāśritya praṇavassaṃvyavasthitaḥ /
praṇavo bindubandho hi suṣumnānādagocare
ṣoḍaśāntavisargasthaḥ parato muktiriṣyate /
sa eṣa vāṅmayo deva mantrapañcāṃśadavyayaḥ
gīyate sarvasiddhāntairakṣarasthānamuttamam /
svabhāvassaṃsthitastatra brahmānāmnā sa viśrutaḥ
sukhamuccāryamāṇastu brahmā tatrādhi daivatam /
upāṃśūccāryamāṇastu viṣṇustatrādhi daivatam
manasā smarennoccārya śivastatrādhi daivatam /
ātmā dhyātā mano dhyānaṃ dhyeyaśśuddho maheśvaraḥ
p. १०)
yattatparamamaiśvaryaṃ sarvavyāpi maheśvaram /
tasmin svadehe deveśi ātmā dhyānena yojayet
niṣkalaṃ praṇavaṃ kṛtvā amātrasvaravarjitam /
tasyānte tu śivaṃ kṛtvā sametā mokṣadaṃ padam
yasyaivaṃ bhedamutpannaṃ idaṃ paramadurlabham /
sa gacchet paramaṃ sthānaṃ kulakoṭiśatairyutaḥ
sarvāvasthāṃ gatovā'pi yukto vā sarvapātakaiḥ /
avaśyaṃ mucyate devi sarvasyānugrahe kṣamaḥ
idaṃ tatparamaṃ devi gopanīyaṃ prayatnataḥ /
mucyate paśya deveśi yantraṇārahitopayaḥ
p. ११)
punareva pravakṣyāmi bhedaṃ tasya parāparam /
darśanāsparśanāccāre jñeyaṃ dhyānena yoginām
prāpyate hi paraṃ sthānaṃ kevalaṃ smaraṇādapi /
taṃ pravakṣyāmyahaṃ devi yatsurairapi durlabham
aṣṭattriṃśatkalairyuktaṃ śivomiti ca yadbhavet /
vedarūpo hi so'vaśyaṃ saṃsārārṇavatārakam
devyuvāca
śivoṃkāravidhāno'yaṃ kīdṛśaḥ kathayasva me /
puna * saṃdigdha utpannaḥ śiva omiti smṛtaḥ
īśvaraḥ
p. १२)
sarvatatvādi devasya dvādaśāntoparī yadā /
trikapañcānvitaścaiva śivomiti vidhīyate
devyuvāca
aṣṭatriṃśatkalā caiva kasmiṃsthāne vyavasthitāḥ /
saṃjñābhiḥ sthānabhede tu kathayasva * * * *
siddhi-ṛddhidyutirlakṣmīrmedhākāntisvadhā sthitiḥ /
rajārakṣāratiḥ pālyā kāmā saṃyaminī kriyā
buddhiḥ kāryā ca dhātrī ca grāmiṇī mohinī bhavā /
tamo mohākṣudhā nidrā mṛtyurmāyā bhayā jarā
pravṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva /
p. १३)
śaśinī aṅgadā iṣṭā marīcijvālinī tathā
* * * * * * * * īśvaraḥ śiva eva /
ardhacandraśca śaktiśca kalābhissaha jānataḥ
nirodhīhyardhacandrasya nādasyādūrdhvagāminī /
śaktisthā yā mayā proktā vyāpinīṃ tāṃ vinirdiśet
praṇavoccāraṇaṃ tasya * * * * * * * * /
katvaṃ yo na jānāti nirodhī rodhate yadā
dvayamutpannanādasya yacchabdaṃ śrūyate sadā /
sa eva ūrdhvagāmī tu nādasyāntarbahisthitā
śaktyāntu vīkṣyamāṇāyāṃ yattejaḥ saṃpradṛśyate /
p. १४)
sā eva vyāpinī caiva śakteścāntarbahisthitā
aṣṭatriṃśatkalā khyātā praṇavasya samāsataḥ /
vedanīyāstu tā nityaṃ śivatantrānuvartibhiḥ
yo'sau sarvagato devaḥ sarveṣāṃ śrūyate mahān /
anirdeśyamanākhyañca samo * ssarvatasthitaḥ
astīti bhāvanā tasya ādyāvasthā tu tasya vai /
devairapi na vijñātaṃ kiṃ tadastīti bhāvanā
tasyaiva saṃjñā sañjātā śaktirityabhidhīyate /
pratyakṣā sarvalokeṣu dṛśyate sarvataḥ sthitā
phalabhāvantu yattasya pratyakṣassarvataḥ sthitaḥ /
p. १५)
śrūyate satataṃ devi nādākhyeti ca viśrutam
aparastasya bhāvasya nirodhītyabhidhīyate /
ardhacandramiti proktaṃ vyāpī cānte bahisthitaḥ
saṃyogena hi cānyatra yaḥ kaḥ * ccoditokṣaraḥ /
rodhate sarvayogīnāmardhacandreti viśrutam
jñānaṃ yogajapadhyeyaṃ śivācāgni vidhi kriyā /
indriyādiṣu sarveṣu jñeyaḥ parataraḥ sthitaḥ
kandādinālapadmānāṃ sarveṣāṃ sarvatasthitaḥ /
devī
niṣkalaṃ praṇavaṃ deva tvayā pūrvamudāhṛtam
p. १६)
punaśca sakalaṅkānāṃ kimarthañca sureśvara /
īśvaraḥ
avagṛhṇāti bhūtāni mantrarūpeṇa saṃsthitaḥ
mantrarūpaṃ purā gṛhya paścāt jñānaṃ prakāśate /
paśupāśaṃ jaganmūlaṃ paśupāśātmakaṃ smṛtam
tasya conmūlane hetuṃ mantramūrtirmaheśvaraḥ /
vidyadarkāyutaprakhyaḥ sarvabhūtānukaṃpanaḥ
mantramūrtigato devaḥ kāruṇyāt saśivo'vyayaḥ /
vyāpinī vyomarūpā cānantānāthānaśrutā(anāśritā)
mūrtirdevasya vikhyātā praṇavo brahmabhiryutā /
p. १७)
īśānapuruṣā ghoravāmasadyādigrahaḥ
carācara * * * stā aprameyaguṇodayaḥ /
praṇavaḥ sakalo devaḥ sarvavidyādhipaḥ prabhuḥ
avināśī susaṃpūrṇaḥ tejo binduḥ paraśśivaḥ /
praṇavastanurīśānaṃ dhṛtaṃ mantreśvareśvaram
jñātvā mahe * * * * * * * * * *
prabhuḥ //
praṇavasthasvarāvarṇā yāvantadati suvrate /
tāvatsuragaṇāssarve abhivyaktā bhavanti te
praṇavāntasthitāścaitāḥ praṇave tatvataḥ sthitāḥ /
praṇavaḥ sarvadharmātmā praṇavāsaktacetasaḥ
p. १८)
sarvādhāro'pyanādhāraḥ praṇavo'nantamūrtimān /
praṇave ca jagatsarvaṃ śabdādyaṃ yacca tatparam
* * maprakāśañca pragrūḍhaṃ prakaṭaḥ prabhuḥ /
praṇavaḥ prāṇānāṃ prāṇaḥ pramāṇaparivarjitam
brahmādīnāṃ praṇeśānāṃ praṇavātmā maheśvaraḥ /
mantrarūpasamūhastu tatsvarūpaparaśśivaḥ
praṇavaprabhavaṃ sarvamā brahmabhuvanaṃ jagat /
tallayañca jagatsarvamavabudhyasva tatvataḥ
ādau tu yādṛśaṃ rūpaṃ kalānteṣvapi tādṛśam /
nityatvādantaratvācca prāguktātpraṇavasmṛtaḥ
p. १९)
brahmā viṣṇuśca rudraśca śivaśśāntaśca suvṛte /
praṇavaṃ tasya kurvanti tenā'sau praṇavasmṛtaḥ
viśuddhaṃ sarvagaṃ nityaṃ śivaḥ praṇavasaṃsthitaḥ /
vidyādehaṃ paraṃ śuddhaṃ ādyaṃ yatpārameśvaram
praṇavasyāntargataṃ ta yatkiñcit bhāsasaṃsthitaḥ /
sākāyakāraśuddhyarthaṃ sa ca mokṣasya kāraṇam
devanāmaśeṣāṇāṃ kṛtsnasya jagatasthitaḥ /
sarvavyāpī paro devaḥ praṇavaḥ sarvakartṛṇām
praṇavaḥ sarvadharmātmā prāṇināṃ hṛdi saṃsthitaḥ /
tisro mātrā'rdhamātrā ca praṇavo'nādisaṃbhavam
p. २०)
praṇavaḥ sarvabhūtānāṃ hṛdistho hi maheśvaraḥ /
saṃvedyaścaiva yājyaśca sa dhyeyo japya eva ca
viśvātmā viśvabhāvī ca bindusādhanameva ca /
pratyekasādhanañcaiva mantavyaḥ praṇavassadā
prabhutvañca vibhutvañca mahatvañca tathaiva ca /
dhyānamātreṇa deveśi nissaṃdigdhaṃ varānane
dhyātaḥ sarveśvaro devaḥ sarvajñatvaṃ prayacchati /
hṛdisthā devatāssarvā hṛdi prāṇe vyavasthitiḥ
hṛdi jyotīṣi sarvāṇi praṇavo'yaṃ hṛdi sthitaḥ /
etaisstribhissamāyuktassarvabhūte vyavasthitaḥ
p. २१)
cittaḥ ceto'dhiko devī ātmānaṃ vetti tatvataḥ /
cittaṃ śarīramākhyātaṃ cetā śaktiḥ prakīrtitā
etairvihīnaṃ yadātmānaṃ viṣasupte ca lakṣyate /
tathā hi lakṣyate devi etairhīnastu cetanaḥ
rūpasparśastathā śabdaḥ trikalaḥ sarvataḥ kalaḥ /
praṇavaḥ paramaḥ sūkṣmaṃ pramāṇaṃ parivarjitam
prasūtiḥ sarvatatvānāṃ sātvarājasatāmasāḥ /
eṣu vai praṇavo jñeyaḥ kṣetrajñasya tu sārathī
sā kī cetā śarīre'smin sarvabhūtagataḥ prabhuḥ /
sa śabdaḥ praṇavo jñeyo sarvamāpūrya tiṣṭhati
p. २२)
prakṛtiḥ sā parā sūkṣmā sā karoti śivātmikām /
pañcāśatpraṇavā devi bhedenaikena kīrtitā
jñātavyā yogibhirnityaṃ śivajñānānuvartibhiḥ /
vedasāṃkhyapurāṇeṣu pāñcarātretihāsayoḥ
smṛtayaśca tathā cā'nye bruvanti vividhaṃ kramāt /
omityekākṣaraṃ brahma vadante sarvayoginaḥ
vadante nā'bhijānanta iti māyā śivātmikā /
devyuvāca
pañcāśatpraṇavā deva jñātaṃ me tvatprasādataḥ
tasmin varṇā sthitā deva bindunādaṃ tathaiva ca //
p. २३)
sa * * * * * * * * * * * *
* *
* metaṃ mayā jñātaṃ bhagavaṃstvatprasādataḥ /
bhūyo'haṃ śrotumicchāmi saṃśayo me maheśvara
īśānaḥ puruṣo ghoro vāmassadyastathaiva ca /
vidyeśā lokapālāśca astrāṇi ca yathākramam
eteṣāmaviśeṣeṇa mantroddhāraṃ vadasva me /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ mantrasadbhāvamuttamam
praṇave sarvamantrāstu pravakṣyāmi varānane
akārastu bhavenantaḥ prathamaṃ yaḥ prakīrtitaḥ
p. २४)
dharmādyastu dvitīyo vai cchādanāni tathaiva ca /
tṛtīyaṃ kalpayetpadmaṃ sānusvārañca sadbhavet
cathrthena tu bījena vinyasennava śaktayaḥ /
makāraḥ karṇikā'khyātaṃ tasya padmasya nityaśaḥ
etasminnaṃśakāḥ proktā ukārādi samāsataḥ /
oṃkārāntena deveśi puṣkarāntena kalpayet
ḷkārādyāstu ye proktā ekārānte pratiṣṭhitāḥ /
kesarāste tu vijñeyāḥ tasya padmasya śobhane
evaṃ vinyasya yatnena mūrtiṃ vinyasya pūrvavat /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśāntistathaiva ca
p. २५)
śāntyatītaśca deveśi pañca brahmā prakīrtitāḥ /
vāyavyamāditaḥ kṛtvā śakārāntātpratiṣṭhitāḥ
śivāṅgāni tu vijñeyāḥ kathitāstu samāsataḥ /
ṣakārastu bhavennetraṃ sā gāyatrī prakīrtitā
kṣassāvitrī sadā jñeyā asmin tantre varānane /
saṃpūjya devadeveśi haṃsākhyaṃ ca sadāśivam
paramākṣaraḥ paro devaḥ sarvatantrasamanvitaḥ /
tena saṃcintya deveśaṃ pūjayeta yathākramam
prathame vinyasedgarbhaṃ dvitīye cakravartinām /
tṛtīye lokapālāṃśca caturthe'strāṇi vinyaset
p. २६)
kakārādi jakārāntā aṣṭau vai cakravartinaḥ /
jhakārādi takārāntā lokapālāḥ prakīrtitāḥ
thakārādi bhakārāntā astrāṇi tu yathākramam /
akāreṇa samāyuktā vidyeśāḥ parikīrtitāḥ
bindunā lokapālāstu visarge'strāṇi yojayet /
praṇavena tu sarveṣāṃ gandhadhūpavidhikramāt
kartavyaṃ sarvathā devi ānupūrveṇa yatnataḥ /
praṇavena tu kāryāṇi sarvāṇyuktāni yāni vai
kartavyaṃ sarvakāryāṇi avikalpena bhāvinī /
pṛthivyādi śivāntañca ye tatvāḥ parikīrtitāḥ
p. २७)
praṇavena tu sarveṣāṃ pūjā homavidhikriyā /
kartavyaṃ sarvakāryāṇi japadhyānādireva ca
śatattṛṃśacca hotavyaṃ pūrṇāhutyā krameṇa ca /
eṣa te mātṛkā yāgo durlabhaḥ tridaśairapi
eṣa te mātṛkāyāgo kṛtārthaścchinnasaṃśayaḥ /
vrajate śivasāyujyaṃ nirmalo vigatajvaraḥ
āditaḥ kathito devi paramākṣarasaṃjñitaḥ /
tasyā'pi cedṛśaṃ proktaṃ yāgaṃ devena śobhane
eṣa mantravibhāgastu praṇavasya udāhṛtaḥ /
paścāt * * * * * * * * * *
jayātmakam
p. २८)
acireṇaiva kālena kālamṛtyuṃ jayiṣyati /
māse varṣaśataṃ proktaṃ māse dva * * * * *
* tenātra sandehaḥ satyaṃ devi vadāmyaham /
japārcanavidhānena abdenaikena siddhyati
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi nyāsacakre yathākramam /
(pūrva) vinyaseddevadeveśi yāvatsarvaṃ samāpyate
evaṃ vargakrameṇaiva vinyasetsusamāhitaḥ /
kṣakāraikena kartavyaṃ saptadhā * * * * *
* * * ṣṭapatreṣu karṇike ca tathaiva hi /
rudrabījasamāyuktā ṣaḍaṅgena samanvitā
p. २९)
juṃkāramāditaḥ kṛtvā sakārāntena śobhane /
eke mṛtyuñjayaṃ teṣu catuṣṣaṣṭyā samāsataḥ
uccāreṇa japaṃ kuryāt ānupūrveṇa yogavit /
dhyānañca satataṃ kuryāt mārgaviccakrasaṃsthitaḥ
śuddhasphaṭikasaṃkāśo jñeyo mantragaṇastu vai /
dhyānena manasā * * * * * * na saṃśayaḥ
kālakṣetraṃ yadā gacchet yogī mṛtyuñjayeṣiṇaḥ /
saṃpuṭaṃ cintayeccamupariṣṭhāddvitīyakam
evaṃ kṛtvā tu deveśi adhvānantu vrajet sadā /
lakṣaikaṃ japate * * * * * * * * * *
p. ३०)
viṣayasya hanenmṛtyupratirodhīvaśena tu /
eṣa te kathito devi cakramṛtyuñjayaṃ prati
mucyate sarvarogaistu amṛtīśasamo bhavet /
punareva pravakṣyāmi dīkṣāñcakre varānane
jana * * * * * * * * kṣepavivarjitām /
saṃhṛtya sarvasaṃhāraṃ vidhiṃ kuryātsamāsataḥ
paramākṣareṇa deveśi prokṣaṇābhirakṣaṇaṃ smṛtam /
pūjyasaṃskāraśudhyarthaṃ paśūnāṃ laṃbhanaṃ tathā
sarvamanena kartavyaṃ * * * * * * * * /
kramamanasālokya dhyāyeccaiva yathākramam
p. ३१)
agne caiva tu deveśi paśudehe viśeṣataḥ /
dhyātvā cakraṃ yathāvasthaṃ karmakuryādyathākramam
pūrvapatrāttu ārabhya yāvatsarvaṃ samāpyate /
* * * * * * * * * * *
tyavicakṣaṇaḥ
hṛccakre yojayitvā tu homaṃ tatra samārabhet /
śataṃ śatañca hotavyaṃ pūrṇāhutyā krameṇa tu
nāḍimārgeṇa saṃyojya yaste tu * viśeddhanaḥ /
tatra pūrṇāhutirdeyā punaranyeṣu yojayet
pūrakeṇaivamākṛṣya hṛdi cakre praveśayet
* * vakenaiva deveśi * * * lasmṛtaḥ
p. ३२)
evannāḍīṣu saṃyojyamānupūrveṇa suvrate /
eṣa yāgavidhānantu na dadyādyasya kasyacit
eka * * * * kañca * * * * * * *
/
* * * jvaratyakto svaśarīreṇa suvrate
devaiśca samatāṃ yāti matsamīpe na saṃśayaḥ /
etadguhyāntaraṃ sarvamāpremātula * * *
* * * * * * * * * devī ataḥ param /
aṣṭapatraṃ likhetpadmaṃ mantraṃ vinyasya yatnataḥ
hṛccakre sarvametattu pūrvoktavidhimācaret /
yadiṣṭaṃ taṃ yajenmantrī sidhyato nātra saṃśayaḥ
p. ३३)
avikalpena deveśi sa siddhiphalabhāk bhavet /
hṛccakre devatā nyāsaṃ kṛtvā pūrvaṃ varānane
maṇḍalānāntu vinyāsaṃ pūrvavatkārayetpriye /
etadguhyatamaṃ devi na deyaṃ parikīrtitam
parīkṣya ca dātavyaṃ na nāstikanindake /
tarkānumānabudhyā tu nigṛhyārthīva śāsanam
gṛhītaṃ naiva sidhyeta tasmāttaṃ parivarjayet /
triguṇassaguṇovā'pi sarvāvastho'pi deśikaḥ
pūjanīyassadā * * śivatatvavidaissadā /
nyāsaṃ pūrvaṃ mayā proktaṃ sūtra uttarasaṃjñite
p. ३४)
tadeva tasmin vijñeyaṃ mudrāstā evaṃ kīrtitāḥ /
na kuryādanyathā devi ājñaiṣā pārameśvarī
aviditvā tu yo mohādvidhimetadanuttamam /
mṛtyunāśanahetvarthaṃ sa snigdhaphalabhāk bhavet
āpyāyanavidhijñaśca nyāsayogavidhānavit /
nāḍisañcāratatvajñaḥ sa mṛtyuṃ vijayiṣyati
dāhaśoṣaparikṣīṇaḥ ardhānenāpakāmataḥ /
dhū * * varānena ha suṣimnābhinnamastakam
evamādi vibhāgena yaḥ kaścittattvavedikaḥ /
sa mukta iti vijñeyaśśeṣādyātmaviḍaṃbakāḥ
p. ३५)
tatvāni yo vijānāti tattvānāṃ vyāptiruttamam /
dharmādharmānna lipyeta sa sarvānugṛhe kṣamaḥ
brāhmaṇakṣatriyo veśyaḥ śūdro vā tatvavidyadā /
vibhaktiṃ naiva vidyeta yathāgnāvagnireva hi
kṣīre kṣīraṃ yathā nyasto toye toyamivārpitam /
vibhāgo naiva vidyeta tatvamiśvara bhāvitam
yathā hi saritassarvāssāgarāśrayasaṃsthitāḥ /
vivekantu na śakyante rasabhāvaṃ pṛthak pṛthak
tadvadvarṇāśramā devi dīkṣito yadi va paśuḥ /
śivabhāva samāyukto tulyametannasaṃśayaḥ
p. ३६)
śivatantraṃ samāśritya vibhaktiṃ yaḥ kariṣyati /
sa pacyennaro ghoreṣu dvātriṃśannarakeṣu ca
brahmaṇastu dināḥ pañca dināḥ pañca ca keśave /
dinatrayantu rudrasya prāyaścittīyate naraḥ
tasmātsarvaprayatnenetyavivekī sadā bhavet /
vivekī gacchate'dhastāt avivekī * * * jet
etatte kathitaṃ devi tatvānāṃ vyāptiruttamā /
tvayā guptataraṃ kāryaṃ na dadyā paradīkṣite
daśadvādaśabhiṣṣaḍbhiḥ tribhirvarṇāmanuttarāt /
athavā satya eva syāt viditārādhi toryadā
p. ३७)
* * * * * * * śivavatvaṃ vinirdiśet /
na likhetpuṇyapāpebhyo satyaṃ devi udāhṛtam
cicchaktyāgamecoktaṃ vidhinānena suvṛte /
sarve te praṇavā jñeyāḥ kāmamuktiphalapradāḥ
eṣa te mātṛkāyāgaḥ kathitastava śobhane /
yena iṣṭo iṣṭaṃ vā a * * * * * * * *
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍaprakaraṇe dvādaśaḥ paṭalaḥ /
īśvaraḥ
hṛtpadmaṃ saṃpravakṣyāmi daśagranthiṣvavasthitam /
yathā sā sādhanā tatra mātṛkā * * * * * *
p. ३८)
* * * masadbhāvaṃ sarvavyāpīti viśrutam /
sa evaṃ saṃsthito nityaṃ dehī dehatvamāgataḥ
āpādatalamūrdhāntaṃ svecchayā yaḥ pravartate /
sa eva nālamityuktaṃ ādhāraṃ sarvadehinām
aṣṭapatraṃ bhavetpadmaṃ ṣoḍaśacchadameva vā /
abhayoreva jānīyāt saṃpuṭaṃ paramaṃ mahat
pūrvapatrātsamārabhya ādivargantu vinyaset /
ekaikamakṣaraṃ vidyāt patre patre yathākramam
kakārādibhakārāntān kesarāntān vinirdiśet /
makāraṃ karṇikā jñeyā tasya padmasya madhyataḥ
p. ३९)
yakārādi kṣakārāntān puṣkarāntān vinirdiśet /
eṣa padmavidhiprokto hṛtpadmasya viśeṣataḥ
aṅguṣṭhādyāvanmūrdhāntamevameva vidhismṛtaḥ /
vidhimeva sakṛt jñātvā na bhūyo janmatāṃ vrajet
ṣaṭpadāsvādalobhena yathā puṣpāṇi jighrati /
evaṃ sarveṣu padmeṣu hṛdistho yāti nityaśaḥ
yadetaddhṛtipadmantu adhomukhamavasthitam /
tasya madhye tu cātmānamadhaścordhvamavasthitam
aharniśāstu deveśi madhyasya krīḍate prabhuḥ /
bhuṅkte tu vividhān bhogān dharmādharmeṣvavasthitaḥ
p. ४०)
ghaṭīyantrī yathā kaścit ekatsthaḥ pūrayedbahūn /
tadvaddehasthito dehī pūrake recake'pi ca
yo'sau jñeyamiti proktaṃ sarveṣāṃ śrūyate mahat /
sa eva cetanā'tmasthaḥ ceṣṭā hyetāni kārayet
sa jīva iti vijñeyassarveṣāñca vyavasthitaḥ /
prerakaḥ sarvabhūteṣu indriyaiśca viśeṣataḥ
śubhāśubheṣu sarvatra ubhayorapi dhāvati /
dharmiṣṭhānāntu dharmiṣṭhaḥ pāpiṣṭhānāntu pāpakṛt
avijñātaḥ paśussohi vijñātaḥ pati reva saḥ /
evaṃ paśupatiścāyaṃ sarvaprāṇiṣu saṃsthitaḥ
p. ४१)
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ tārakeṇa tu lakṣayet /
khadyotamiva nābhāti pramāṇamicchayā smṛtam
sa jīvaḥ sa paśuścaiva sa śivo jñeyameva ca /
manaśca cetanaścaiva sa eva parigīyate
devyuvāca
jīvaṃ kathaya deveśa paśuñca śivameva ca /
jñeyaṃ manaśca cetā ca kathayasva vibhāgataḥ
īśvara uvāca
śubhāśubheṣu sarveṣu jīvaḥ saṃyujyate yadā /
jīvante sarvabhūtāni jīvasteneha kīrtitaḥ
p. ४२)
tamādi kālarudrāntaṃ pāśānaikastu pāśitam /
bhramate bhramamāṇastu paśustenaiva kīrtitaḥ
avijñātaḥ paśussohi vijñātaśśiva eva hi /
dhyāyate pūjyate yasmāt tasmācchiva iti smṛtaḥ
agṛhyassarvabhūteṣu nāmabhiśca vivarjitaḥ /
astīti bhāvanā yasmāt tasmāt jñeyamiti smṛtam
śubhāśubheṣu karmeṣu saṅkalpaṃ kurute sadā /
mānayondre yānyastā * * * * * * * * *
* * * iti sa * * * bhāve vyavasthitā /
prerakasteṣu sarveṣu manasthaḥ parameśvaraḥ // iti
p. ४३)
citisvarūpapiṇḍeṣu cetanā bhāvamānatiḥ /
sparśitaṃ vedate yasmāttasmāccetā iti smṛtaḥ
devyuvāca
adhomukhantu yatpadmaṃ kathamūrdhvamukhaṃ bhavet /
aṅguṣṭhādyāvamūrdhāntaṃ nītvā śivapadaṃ vrajet
tadahaṃ śrotumicchāmi yathāvattvatprasādataḥ /
īśvaraḥ
aṣṭamena hi tatvena jātavedo dvayena ca
adhordhvagatasaṃyuktamāyatena śivaṃ vrajet /
adhomukhantu yatpadmaṃ vartate nityameva hi
p. ४४)
abhedyaṃ sarvayogīnāṃ guruvākya bahiṣkṛtam /
yathā ca bhedamāyānti adhaḥ padmo varānane
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi bhedāmṛtamanuttamam /
daśagranthi vibhedantu kṣurikāto yadā bhavet
atha te kathayiṣyāmi bhedaṃ tasya parāparam /
bhāskaraprabhave mārge dhyātavyaṃ jyotimaṇḍalam
tadeva saṃmukho mantrī maraṇaṃ parikīrtitam /
tattejo'ntarhitaṃ kṛtvā svamārgaṃ pūrakeṇa tu
mukhanāsāpuṭe karṇau catuṣṭau tu nimittakau /
śikhāpañcasamopetaṃ dhyātavyaṃ yogibhissadā
p. ४५)
sravantamamṛtaṃ divyaṃ śikhāmadhye vicintayet /
nirdhūmāgnau patatyeva śiṣyate ca muhurmuhuḥ
evaṃ te śoṣamāyānti adhaḥ padmasamantataḥ /
āpūrya kuṃbhakenaiva citrākāraṃ vicintayet
suṣiraṃ dṛśyate tatra bījaṃ dīpasya bodhitā /
tatastenaiva mārgeṇa śanairecaka suvrate
tatastu prathamāṃ granthicchedayecchedakena tu /
evaṃ krameṇa deveśi yāvanmūrdhni samāhatam
tato huṃkāraṃ kurvīta ūrdhvaṃ vāyuṃ surecayet /
vegenākṣipatastatra mūrchā kaṃpaśca jāyate
p. ४६)
patate mohamāpanno labdhacetāśca yogavit /
punarāpyāyanaṃ kuryāt mūrchākaṃpaṃ vināśayet
amṛtasyandinī bindurīḍhāyāḥ pravahena tu /
cintayetplāvayatyevaṃ tata āpyāyateddhruvam
adhomukhena padmena parivṛtyā ca dīpikāḥ /
sidhyate yena yo bhinnaṃ mārgavidvijacintakaḥ
adhomukhena tatvena sakalena varānane /
evamabhyāsato devi dvimārgaṃ pravahena tu
evamabhyasataḥ śoṣa evamāpyāyakena tu /
yadā nirvedamāpanno dṛṣṭvā cañcalamātmanaḥ
p. ४७)
anekena prakāreṇa āyāmānte tu cchedayet /
tadā nirvāṇamabhyeti chinnapāśanibandhanaḥ
idaṃ devi na dātavyaṃ prayogāmṛtamuttamam /
saptāhāttu kramedvaśyaṃ nātrakāryā vicāraṇā
niścitena tu deveśi śatāyurapi mutkramet /
hṛcchikārasamāyukta utkramannātrasaṃśayaḥ
karṇānniṣpīḍya hikkāyāṃ jihvā ca parivartayet /
eṣa ante prakurvīta anyathā na kadācana
abhyāsaṃ pūrvavatkṛtvā jñātvā uparamettataḥ /
mṛtyuliṅgaṃ yadā jñātaṃ tadā etatprayojayet
p. ४८)
kruddhalabdhāvamānena kuryā * * * * * * /
vidyābhāvā'tha gacchetāḥ sa * * * * vartayet
padmasūtrāṇi sūkṣmantu nālaṃ tasya vicintayet /
aṅguṣṭhādyāvanmūrdhāntaṃ tāvatpadamanāmayam
īśvareṇa sahāyena gantavyaṃ śaṅkitena tu /
mūrtidhyānaṃ samāśritya tvā * * * * * * *
pra * * * yadā prāptaṃ sakhāyaṃ paramaṃ mahat /
jīvantamayatāṃ sthāpya gacchetpadamanāmayam
sūtreṇeva maṇiryadvat vedhayetkaścinmānavaḥ /
tadvattadātmako yogī bindurmaṇiriva grathet
p. ४९)
yattaddhitrāmitaṃ sūkṣmaṃ hṛtpadmantu adhomukham /
pūritaṃ kuṃbhakenaiva tadā cordhvamukhaṃ bhavet
ūrdhvavatvaṃ bhāvayedyogī śikhātāluprabhedinī /
sūryamaṇḍalamadhyasthā somaścāgneśca madhyagāḥ
sthūlāssūkṣmāssusūkṣmāścāntaḥ karaṇavarjitāḥ /
sthūlañcākṣararūpeṇa sūkṣmaṃ bindusamāśritam
susūkṣmaṃ nādamityuktaṃ sa nādo'yaṃ tridhā sthitaḥ /
nādāntarnihitā śaktiḥ śaktyatītastu niṣkalaḥ
kṣarate'kṣarabhogena bījasṛṣṭiranekadhā /
akṣaraprakṛtijñeyā tadatītastu niṣkalaḥ
p. ५०)
yā sā kuṇḍalinī proktā mayā pūrvamudāhṛtā /
nipatanti tridhābhūtā prakṛtiḥ sā parā parā
sāṇumātrā hṛdisthāne karṇasthā dviraṇusmṛtā /
jihvāgre triraṇaṃ viddhi nisṛtāṃ mātṛkāṃ viduḥ
caturvidhā yā deveśi likhyate yā'grakuṇḍalī /
likhyate paṭhyate naiva aṇurnādena veṣṭitaḥ
svarārddhasparśārdhañca śaktinātho'tha bindukam /
śivatatvantu boddhavyaṃ varṇe varṇe vyavasthitam
cāraṇātsparśanāccaiva svasvaraṃ samanāditam /
śaktiśca śāntatā caiva boddhavyamanupūrvaśaḥ
p. ५१)
uccāre kathito brahmā akṣarakṣarasaṃbhavaḥ /
ātmatattvāgato yena ākarastena cocyate
sparśe viṣṇussamākhyāto vidyātatvasamāśritaḥ /
māyayā mohayatyeṣa makārastena cocyate
sakalastu bhavedrudro varṇarūpīhyadhasthitaḥ /
prāṇo bhūtvā haratyūrdhvaṃ hakārastena cocyate
madalorlepahīnastu jharjharatvaṃ prapadyate /
binduhīnāstathā varṇā susvaranna prakāśayet
hṛtkarṇatālumūrdhāntaṃ nādasthānaṃ prakīrtitam /
tatrasthaṃ cintayedyogī śikhāṃ tāluprabhedinīm
p. ५२)
bindumadhyagato nādaḥ sa tu nādaḥ parāparaḥ /
śivatejodbhavā śaktiḥ varṇe varṇe vyavasthitā
tena dīptaprabhāvañca varṇā siddhistu kāmikī /
tatvena vitatāssarve tantubhistu yathā paraḥ
kṣīrabhūte bhavedvarṇā bindurghṛtamiva sthitam /
ghṛtamadhyasamo nādaḥ śaktirvīryamiva sthitaḥ
tejo bhūtaṃ paraṃ tatvaṃ sarvadoṣavivarjitam /
vyāpakassarva * *? nāṃ guruvaktrāttu labhyate
devī svarārdhaṃ sparśārdhaṃ susvaraṃ samanāditam /
anayā devi vijñātaṃ pareṇa saha saṃyutam
p. ५३)
devatānāntu yatsthānaṃ varṇe varṇe vyavasthitam /
tadahaṃ śrotumicchāmi tatvato jñātumarhasi
īśvara uvāca
svarārdhe kathito brahmā sparśārdhena tu keśavaḥ /
susvare ca samākhyātaḥ tatra rudro vyavasthitaḥ
samaśabde sthito gīśaḥ sa tu bindurudāhṛtaḥ /
āyate devadeveśi nādākhyaḥ sa sadāśivaḥ
śaktiḥ paratarastasya pareṇa saha saṃyutā /
bhāgamekaṃ śivasthāne aṅgeṣveva dvitīyakam
tṛtīyaṃ niṣṭhamaṃ tasya yena varṇāsphuṭo bhavet /
p. ५४)
caturthantu tato bāhye pañca ṣaṣṭhaṃ tathaiva ca
varṇā dehaṃ samākhyātaṃ yatra sarve pratiṣṭhitāḥ /
adhunā dehagaṃ devi kathayāmi yathā sthitā
svaro'haṃ hṛdayo devi sparśaḥ kaṇṭhe samāśritaḥ /
tālumadhye samākhyātaṃ susvarākhyaṃ varānane
samatvaṃ yanmayā khyātaṃ lalāṭānte maheśvarī /
tasyopari śikhā vyoma nādākhyassa sadāśivaḥ
svaśaktikiraṇairdevaḥ parassarvatra saṃsthitaḥ /
svadehe devi jñātavyā devatā bhavanāśanā
ardhārdhena vibhāgena jñātvā muhyati bandhanāt /
p. ५५)
evaṃ ṣaṭ trividhaṃ jñātvā pañca vyomā parā sthitā
parastu parato deva śaktibhāvaṃ prakāśakam /
tasya sthānaṃ na vaktavyaṃ sa sarvatra vyavasthitaḥ
tyaktvā sarvamidaṃ bhāvaṃ saṃsthito guruvartmani /
pañcavyomapadātītaṃ yadā prāpyati tatpadam
tadā vyāptā ca bhoktā ca teṣāṃ devi bhaviṣyati /
yadā gurumukhāddevi vijñātaṃ pārameśvaram
tadā varṇāśca devāśca na kiñcidapi cintayet /
cintāhīnaśca yo devi sa sarvatra vyavasthitaḥ
tena yuktāśca devāśca nānāsiddhiphalapradā /
p. ५६)
tena hīnā na sidhyanti na ca yānti paraṃ padam
tasmāttantu varārohe veditavyaṃ prayatnataḥ /
na ca tena vinā siddhiḥ pūjayādhvarakarmaṇi
evaṃ siddhiprado devaḥ sa eva muktidassadā /
pañca vyomātmake dehe śaktirūpeṇa bhāvyate
devī
pañcavyometi deveśa na mayā yacca dhāritam /
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
bījayonisamāyogāt varṇa ityabhiśabdyate /
p. ५७)
yoniḥ pṛthak pṛthak bījaṃ vyoma ityabhidhīyate
pṛthak pṛthak svarūpeṇa vyāpya svasthānamātmani /
sthitāste vyomavaddevi tena vyometi kīrtitāḥ
sarveṣāṃ vyāpya deveśi bahirantaśca saṃsthitāḥ /
tena sā devi ākhyātā vyomavyāpī paraśśivaḥ
evaṃ te jñāninaḥ sarve pareṇa saha saṃyutāḥ /
(evaṃ te jñāninassarve pareṇa saha saṃyutāḥ //)
tādṛśaṃ varṇarūpeṇa devadevamupāsyate
tena te devatāssarve kāmamuktiphalapradāḥ /
varṇayogaṃ yadā khyātaṃ tatsthānālaya bhogabhuk
p. ५८)
sadevāvayayuktastu vilayaṃ daivataissaha // ९७ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe hṛtpadmaprakaraṇe trayodaśaḥ paṭalaḥ //
devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi mantrasyānityanityatām /
saṃyogātmaikamantreṇa kathaṃ mokṣo vidhīyate
īśvaraḥ
saṃyogātmasya mantrasya viditvā mokṣamāpnuyāt /
paśumākṛṣyamātmasthaḥ prayāti paramaṃ padam
p. ५९)
devyuvāca
jihvoṣṭhapuṭasaṃyogāt mantrasyoccāramiṣyate /
tenānityā mahādevaḥ kathaṃ nityatvatā bhavet
kathaṃ vā'nityatā teṣāṃ bhagavan vaktumarhasi /
na saṃyogādbahirmantro jihvoṣṭhapuṭavarjitaḥ
svayaṃ nityasthitau cātra tena nityatvatāṃ nayet /
icchāśaktirmaheśasya mantrātmāvasthitasya ca
uttamādhamamadhyeṣu tristhānāvastha bhogabhuk /
uttameṣvuttamaṃ bhuṅkte madhyame madhyamaṃ tathā
hīne hīnaṃ hyasau devo mantrātmā krīḍayatyasau /
p. ६०)
deśikatve samāsthāya paśuṃ gṛhya varānane
bhogān bhuktvā tu tattveṣu sthūlātmā śāntatāṃ vrajet /
adhamo yogibhogādiṃ bhuñjate parameśvaraḥ
tiryak pañcavidhañcaivamantyabhāgāṃstathaiva ca /
madhyame tātvikaṃ bhogaṃ bhuktantu parameśvaraḥ
prakṛtiñcāditaḥ kṛtvā yāvadviśveśvaraṃ padam /
tṛtīyaṃ uttaraṃ bhogamiti vāritasarvabhuk
sa sarvajñaḥ paro devaḥ tristhāneṣvapi krīḍati /
krīḍate mantrarūpī so vṛścike pannageṣu ca
yasya yasya hi yadvīryaṃ mantrāṇāṃ parigīyate /
p. ६१)
tena tena hi bhāvena krīḍante parameśvaraḥ
devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi mantraśabdastu yādṛśaḥ /
saṃśayo me mahādeva prasādī bhava śūladhṛk
īśvara uvāca
mantraśabdantu sāmānyaṃ bahavo mantrajātayaḥ /
mātṛkāsaṃbhavāssarve nāsti mantramataḥ param
pañcadhā mantramuddiṣṭā navadhā daśadhā punaḥ /
vedanīyāstu te sarve śivatatvānuvartibhiḥ
aparaśca paraścaiva parebhyo'nyaparastathā /
p. ६२)
parato yanmayā proktassarveṣāṃ vyāpakasmṛtaḥ
sarvavyāpī paro jñeyaḥ kāraṇaḥ sarvaśaktimān /
ekākṣarasmṛto mantro dvyakṣarāstryakṣarāḥ parāḥ
pañca ṣaṭ saptamāṣṭau ca anye brahmākṣarāsmṛtāḥ /
bahvakṣarā ye deveśi mantrāste saṃprakīrtitāḥ
hrasvā dīrghā plutāścaiva svarayuktivisargajāḥ /
saṃyogena vihīnāstu na te mantrāḥ prakīrtitāḥ
yattatpūrvaṃ mayā khyātaṃ dehaṃ paramakāraṇe /
tadevādau namaścānte saṃyogaṃ samudāhṛtam
kūṭasthāścaiva mantrāśca mayā pūrvamudāhṛtāḥ /
p. ६३)
saṃyogena vihīnāstu mantraśabdabahiṣkṛtāḥ
prakṛtisthaṃ hrasvamevāhuḥ dīrghaṃ dīrgheṇa bheditam /
vyāpakena samāyuktaṃ saṃpatantaṃ vinirdiśet
atītā bindunādena paraprakṛtisaṃsthitā /
svaramantraṃ vijānīyādvisargeṇa visargajāḥ
evantu pañcadhā mantrāḥ parameśamukhodgatāḥ /
pañcadhā saṃsthitān jñātvā tataḥ karma samārabhet
hakāro mantra uddiṣṭassarveṣāṃ prabhurīśvaraḥ /
prerakassarvamantreṣu svaśaktibalavardhanaḥ
samantrīmantranamastho mantrātmā prabhuravyayaḥ /
p. ६४)
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe mantroddhāramantranityatvavivakṣā
prakaraṇe caturdaśaḥ paṭalaḥ
devyuvāca
bindudevaṃ paraṃ tatvaṃ sarvatatvasamudbhavam /
śrotumicchāmi deveśa paraṃ kautūhalaṃ hi me
kathaṃ kasmiṃsthitā statvā devāścaiva maheśvara /
tatvaṃ padaṃ parañcaiva vidustatve yathā sthitam
tadahaṃ śrotumicchāmi tvatprasādān maheśvara /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchitam
p. ६५)
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi bindudevasya nirṇayam /
anakṣaramanuccāryamavyayaṃ vṛttalakṣaṇam
dhyeyamapratimañcaiva bindutatvamudāhṛtam /
bindubhūtasthito yasmāt śivasya paramātmanaḥ
dūrasthaḥ saṃsthito yasmāt tasmādbinduriti smṛtaḥ /
vidyātatvopari śrīmān saṃkrāntirdvādaśairyutam
bhuvaḥ patissa vai sūryaḥ kālarūpī paraśśivaḥ /
kālasaṃkhyārthaṃ deveśi dīpyate bhuvicāṃbare
akālaścaiva sūryaśca sa binduḥ sa paraśśivaḥ /
sa dehastantu boddhavya svagataṃ dṛḍhagocaram
p. ६६)
so'gnistu vartulī bhūtvā prāṇināṃ hṛdi saṃsthitaḥ /
sarvabhūtaṃ hṛdistho'sau jvalatpāvakavarcasam
antarātmā sa vijñeyo jagaccakṣurna saṃśayaḥ /
hṛsvastu dahate dhyānadīrghastu mokṣado bhavet
plutamūrtidharo bindussarvalokaprakāśakaḥ /
viśatāt bindurūpācca viśeṣānalavigrahaḥ
viśvarūpamalatvācca vilayādbindurucyate /
vidante yena tattvāṃśca dehamadhye vyavasthitān
vedanāccaiva tattvānāṃ dehe sarvatra saṃsthitāḥ /
layaṃ gamayate yasmāt tasmādbinduriti smṛtaḥ
p. ६७)
bindumadhyagataṃ sarvaṃ trailokyaṃ sa carācaram /
sṛjan saṃharate viśvaṃ sadāśiva niyogataḥ
yo'sau dhvastatamo binduḥ sarvavyāpī maheśvaraḥ /
kṣobhakassarvabhūtānāṃ tārakā iva candramāḥ
candramaṇḍalasaṃkāśaṃ vidyutpuñjaghanopam /
tārakācalitākāraṃ bindudevasya rūpakam
oṣadhīnāṃ raso yadvat dīptiryadvaddhutāśane /
someva saumyatā yadvat karṇikāyāṃ samāsataḥ
saṃbhavassa tu bījasya yo yannetreṣu dṛśyate /
netramadhye bhavedātmā chāyājīvasya dṛśyate
p. ६८)
ātmano dṛśyate chāyā cakṣubhyāṃ jyotimāśritaḥ /
kṣetrajñaḥ sa ca vai viṣṇuḥ puruṣaḥ pañcaviṃśakaḥ
ekākṣaraṃ caturbhedaṃ caturmātrairalaṅkṛtam /
catuṣkasṛṅkalātītaṃ binduṃ jñātvā śivaṃ vrajet
yastato dṛśyate śuklānnetrayoḥ prāntasaṃsthitāḥ /
ākāro brahmaṇo rūpaṃ sātvikaṃ paricakṣate
raktakṛṣṇā ca yā tatra dṛśyate nayanasthitā /
ūkāraṃ vaiṣṇavaṃ rūpaṃ rājasaṃ tatpracakṣate
yastatra dṛśyate kṛṣṇamaṇḍalaṃ nayane sthitam /
makāraṃ rudrarūpantu tāmasaṃ parikīrtitam
p. ६९)
kṛṣṇasvacchañca yastatra netramadhye vyavasthitam /
sa binduriti vijñeyo yatrātmā dṛśyate sthitaḥ
bindumadhyagataṃ sūkṣmaṃ suṣiraṃ jyotirūpiṇī /
dṛṣṭvā'ntaṃ sarvabhūtātmā sa śāntapadadīpakam
* * * * mata * * * * mṛtalakṣakṛt /
atha * * * * * * devā vinyasya suvṛte
dhyātavyaṃ satataṃ devi yamicchettattridhā bhavet /
ākāraḥ śuklavarṇastu brahmā satvaguṇe sthitaḥ
raktakṛṣṇaṃ bhavedviṣṇurājasaṃ tatpracakṣate /
kṛṣṇantu rudraviṣayaṃ tāmasaṃ tatpracakṣate
p. ७०)
kṛṣṇamacchantu yattatra maṇḍalaṃ nayanāntagam /
sa binduriti mantavyo yatrātmā dṛśyate sthitaḥ
svacchamadhyantu yattatra netrāntapadasaṃsthitam /
sa niṣkalo parādhyātmaṃ paraṃ brahmamidaṃ smṛtam
netrā śrutā tu yācchāyā bhruvormadhye vinirgatā /
bindudevasya tatsthānaṃ parātparataraṃ mahat
yasmātpravartate sṛṣṭiḥ svaravarṇakalātmikā /
yasmiṃśca līyate bhūyaḥ tadbinduriti saṃjñitam
yasyecchayā vimucyante paśavaḥ pāśabandhanāt /
mantrājalājyasaṃyogāt tadbinduriti saṃjñitam
p. ७१)
nivṛttistho hyudāsīno vidyāsthaḥ śabdakārakaḥ /
pratiṣṭhā sṛṣṭirabhavat śāntisthaḥ sakaleraṇaḥ
bindumadhyagato nādo nādamadhyagato dhvaniḥ /
dhvanimadhyagatastāraḥ tāramadhyagataśśivaḥ
tatra jātamaśeṣaṃ hi tasminneva layaṃ gatam /
nityāste nirvikāriṇyo nivṛttistena cocyate
yataścarācaramidaṃ jagadatraiva saṃsthitam /
tiṣṭhatyalakṣitaguṇā pratiṣṭhā tūcyate tataḥ
paśūnāmaprabuddhānāṃ īśvarādi kalāntakāḥ /
yasmādvedayate tasmādvidyeti vihitā kalā
p. ७२)
kṣityānilāgni vāyavādyai rekhā bhāvo vyavasthitaḥ /
na lipyate susūkṣmatvāt tasmācchāntirihocyate
yattatsadāste vimalaśśivaśāntavilakṣaṇaḥ /
sadāśivākhyamityasmin nāmāni parigīyate
etaiḥ kalaiḥ kalāyāḍhyo udbhavakṣayakṛcchivaḥ /
yattacchivākhyamākhyātaṃ tattvamapratimaujasam
dhūmrāgrapaṭalākāraṃ vistīrṇaṃ sarvato mukham /
dṛśyate naśyate caiva sthūlaṃ binduriti smṛtam
dīpratāmranibhañcaiva khadyotasadṛśadyutiḥ /
harikuṅkumasaṅkāśo madhyamo bindurucyate
p. ७३)
netramadhye sthitā dīptiḥ pūryate svena tejasā /
śuddhasphaṭikasaṅkāśo binduḥ jñeyaḥ parāparaḥ
daśadevamayo binduḥ daśa karmaphalapradaḥ /
daśarūpañca boddhavya sūkṣmātsūkṣmataraṃ param
sitaṃ raktaṃ tathā kṛṣṇaṃ nīlameghasamaprabham /
pītaṃ raktañca pītañca kapilo dhūmrameva ca
daśamaṃ sphaṭikābhañca phalameṣāṃ pṛthak pṛthak /
* * * * * * raṇe ive * * * *
*
piśācanāśane kṛṣṇaṃ śivenottamamātmanā /
sarvagrahavināśāya nīlaṃ vai parikīrtitam
p. ७४)
megho vyādhivināśāya pītaraktañca māraṇe /
* * * * * * * caiva * * * *
*
sarvakarmakaro dhūmrasphaṭikābhastu mokṣadaḥ /
śvetādīnāntu sarveṣāṃ devatāḥ saṃpracakṣate
ananteśāditaḥ kṛtvā śikhaṇḍyantāḥ prakīrtitāḥ /
kālāgnirudro navamo daśamastu sadāśivaḥ
idaṃ mukhyaṃ śivākhyasya bindudevasya lakṣaṇam /
boddhavyaṃ sādhakaiḥ prājñaiḥ munibhiḥ mokṣakāṅkṣibhiḥ
śūnyākhyaprathamo binduḥ paraśūnyo dvitīyakaḥ /
atastṛtīyamevāhuḥ tatvārthaṃ gahanaṃ padam
p. ७५)
akṣobhyaṃḥ paramo binduḥ ṣaṣṭho niratisaṃśayaḥ /
saptamaṃ śūnyataraṃ syāt śūnyābhāsantathāṣṭamam
nirābhāsastu navamo daśamastu rabhāsakaḥ /
sukāntaikādaśaḥ prokto dvādaśassuśivaḥ smṛtaḥ
trayodaśa sunādastu tārākhyaśca caturdaśa /
daśapañca varābhāsa dhruvo binduśca ṣoḍaśa
daśa saptāvyayaḥ prokto vidyātattvavyavasthitaḥ /
avyayastu śivo yastu evamaṣṭādaśa kramāt
veditavyaḥ prayatnena bindudevaḥ parāparā /
niśreṇyāttvekamūlena ārohetparamaṃ padam
p. ७६)
devyuvāca
kathaṃ bindoranuccāra uccāro vā kathaṃ bhavet /
śūnyācchūnyataraṃ śūnyamuktamaṣṭādaśa kramāt
evaṃ nāmavibhāgena ke tatvāḥ parikīrtitāḥ /
netrāśritā tu yācchāyā bhruvormadhye vinirgatā
kathaṃ tasya bhavellakṣma bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi lakṣmāmṛtamanuttamam /
eka eva yadā devi bindurityabhiśabditam
p. ७७)
anuccāraśivo jñeyaṃ tadavyaktamiti smṛtam /
varṇahīnaṃ na kiñcitsyāt kūṭasthastena cocyate
varṇasaṃyuktadehastu brahmādistaṃvagocaraḥ /
prakṛtyā jālagahanaṃ sarvamutpādya gacchati
etaduccāramityuktaṃ bindudevasya sundari /
tasmādanyaistu saṃyuktamuccaretsarvakarmasu
dīkṣākāle jape home varṇayāge tathaiva ca /
binduyuktena kartavyaṃ sarvakarmaprasiddhaye
śūnyaśabdena cāhvānāṃ yanmayā kathitaṃ tava /
pṛthivyādi vibhāgena jñātavyantu varānane
p. ७८)
tasya prasūtimekena śobhane * * * * * /
śataṃ śatañca hotavyaṃ tatvaṃ tatvena sandhayet
ṣaṣṭhasvaravinirmuktassaptatatvādimastu yaḥ /
ekabījena hotavyaṃ sarvādhvānamaśeṣataḥ
pūrṇāhutyatu dātavyāḥ pratihomaṃ śate śate /
saplutoccārayodvarṇaṃ binduyuktañca kārayet
binduyukte tadā nādaṃ kartavyaṃ deśikena tu /
tasyānte tu punardevī pūrṇāhutyastu pātayet
evaṃ sāyujyamāpnoti tatve tatvena saṃśayaḥ /
netrāśritā tu yācchāyā tasyā lakṣaṃ vadāmyaham
p. ७९)
yena vijñātamātreṇa mucyate janmabandhanāt /
anyaśāstre tu yatproktaṃ tatsarvaṃ parikīrtitam
vārtā tu kathyate devi pratyakṣañcāpyayañcanam /
bindu bindviti deveśi vadante sarvayoginaḥ
īdṛśaṃ nābhijānante pratyakṣasya tu darśanam /
khaḍgasyābhimukhenaiva vimārgapravahena tu
divyadṛṣṭyā pra * * tejomaṇḍalamuttamam /
mukhamāvṛtya tiṣṭheta lākṣāvarṇasamopamaḥ
ādityodayasaṃkāśaḥ kausuṃbharasasaṃbhavaḥ /
nirdhūmāṅgārasadṛśaṃ piṇḍīkṛtamiva sthitam
p. ८०)
ahanyahani yo devi abhyasellakṣamuttamam /
dvādaśārdhena māsena vyādhibhiśca na pīḍyate
anagnijvalanañcaiva brahmahatyā viśodhanam /
kurute nātra sandehaḥ śivatejopavṛṃhitaḥ
satatābhyāsayogena ṣaḍbhirmāsaistu suvṛte /
jāyate sarvakāmitvaṃ uddeśyaṃ tridaśairapi
saṃvatsareṇa yuktātmā yogīndraśśivabhāvitaḥ /
trailokye yatpravarteta pratyakṣaṃ tasya jāyate
līlaye tejamadhye tu dehenānena suvṛte /
sṛjan saṃharate viśvaṃ śivavatsvecchatāṃ vrajet
p. ८१)
tasyā'pi tejaso madhye yathā lakṣo bhaviṣyati /
tathā te kathayiṣyāmi adhunā śṛṇu cānyathā
tattejasyeva madhye tu śaktilakṣaṃ yatha bhavet /
jñātavyaṃ viditaṃ taiśca śaktilakṣaṃ suśobhane
ekaṃ vijñaptimātrantu dvitīyaṃ siddhimicchatām /
lakṣāśītamahālakṣaṃ drutalohathakālavit
pratyakṣeṇa yathā dṛṣṭaṃ divyadṛṣṭyā tathaiva ca /
pratyakṣasya pravakṣyāmi yogasadbhāvamuttamam
stanaṃ nipīḍya vāmena ardhahastaṃ prasārayet /
prasṛtā sarvamaṅgulya ekāṃ tatra samutsṛjet
p. ८२)
madhyamamañcaiva deveśi tatra lakṣaṃ samādadhat /
tasminnagre tu saṃsthāpya abhyāsādapakarṣayet
ekadṛṣṭyā tu dhyātavyañcalite caliteddhruvam /
śanaiśśanaistu tallakṣamākarṣenmukhasaṃmukham
śuklagokṣīrasaṃkāśaṃ praviśantaṃ vicintayet /
suśītalamukhasparśaṃ anaupamyamanuttamam
labdhamātrarasandevi sidhyate nātra saṃśayaḥ /
medhākāntisamāyukto māsamātraṃ na saṃśayaḥ
dehamasya viśeṣeṇa utpatennātra saṃśayaḥ /
śaktivatsarvagāmitvaṃ bhavate sādhakeśvare
p. ८३)
apraviṣṭe'pi lakṣe tu subhagaḥ priyadarśanaḥ /
sārvaśāstrasya vettā'sau vāgīśeva na saṃśayaḥ
pratyakṣasyeva lakṣasya kathitaṃ tava śobhane /
divyadṛṣṭyā tu yā siddhirasya saṃkṣepataḥ śṛṇu
niścalaṃ dṛśyate devi māno hlādakaraṃ nṛṇām /
lakṣayīta mahālakṣaṃ sarvasiddhipradāyakam
trailokye yatpravarteta pratyakṣaṃ tasya jāyate /
agnivajjvalate yogī jarāmṛtyuvivarjitaḥ
yaṃ yaṃ spṛśati hastena yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā /
agnivat jvalate sarvaṃ dusparśaṃ tridaśairapi
p. ८४)
bhakṣyābhakṣyairna lipyeta śupacānapi dīkṣayet /
brahmahatyādibhiḥ pāpaiḥ naivalipyeta yogavit
tristhānāvasthitaṃ bṛndaṃ śeṣaṃ māleva lakṣayet /
pratyakṣe śuklapītāni nīlakṛṣṇasitāni ca
evamādīni varṇāni śuklamadhye tu lakṣayet /
sutreṇaiva maṇiryadvadvedhitaḥ bhrājate śubhe
evaṃ bhrājati sā mālā nādatantusyutāni tu /
eṣa te tattvasadbhāvaṃ tava devi udāhṛtam
adhunā kathayiṣyāmi bindulakṣaṇamuttamam /
tasya maṇḍalamadhye tu lalāṭasyopari sthitaḥ
p. ८५)
jalabudbudasaṃkāśaṃ svacchasphaṭikanirmalam /
dhūmravarṇantu deveśi anekakiraṇojvalam
ahanyahani vardheta lakṣametadvarānane /
māsamātreṇa yogīndro yāṃ diśāmavalokayet
vidyucca śivasaṃkāśaṃ paśyate nātra saṃśayaḥ /
sravantañcintayedbinduṃ turyacāreṇa yoginaḥ
ghaṇṭikātālumārgeṇa hṛtpadme vitate śubhe /
etanmṛtyuñjayārthāya dhyātavyaṃ yogibhissadā
iḍāyāḥ pravahenaiva sarvamāpyāyate dhruvam /
vividhena varārohe sarvasiddhikaraḥ smṛtaḥ
p. ८६)
etallakṣaparaṃ divyaṃ sarvasiddhikaraṃ bhavet /
dūraśravaṇavijñānaṃ mananañcāvalokanam
jāyate nātra sandeho dehenānena suvṛte /
pūrvoktā yāni rūpāṇi sarvāṇyasmin pratiṣṭhitā
dṛṣṭalakṣeṇa deveśi sarvasiddhikaraḥ smṛtaḥ /
siddhayaḥ santi sarvatra tattvālokeṣu suvṛte
idaṃ devi na dātavyaṃ jñānasadbhāvamuttamam /
durvidagdhe śaṭhe krūre anyāyapathavartine
deyandāntāya śāntāya śivabhaktiratāya ca /
śivavartmanyate yastu ācāryaṃ tatvapāragam
p. ८७)
śivādgurutarī bhaktiḥ yasya nityaṃ gurossadā /
tasya deyamidaṃ jñānaṃ anyathā na kadācana
devyuvāca
catuṣkaṃ yaṃ mahādeva jagatsarvaṃ carācaram /
kathayasva yathā nyāyaṃ kalādhvānaṃ mama prabho
īśvaraḥ
kalādhvānaṃ pravakṣyāmi tatsamāsena macchṛṇu /
nivṛtyā ca yathā sṛṣṭiḥ pratiṣṭhāyā yathā bhavet
vidyā * saṃpravakṣyāmi śāntyāścaiva samāsataḥ /
śāntyatītañca deveśi kathayāmi samāsataḥ
p. ८८)
nivṛtyāyāstu hotavyaṃ pṛthivyādiranukramāt /
prakṛtyante tu deveśi tasya sṛṣṭirudāhṛtā
pauruṣaṃ tvāditaḥ kṛtvā māyā tatvamapaścimam /
pratiṣṭhāyāstu hotavyaṃ dīkṣākāle maheśvarī
vidyāntu āditaḥ kṛtvā yāvattatvaṃ sadāśivam /
vidyāyā homayenmantrī dīkṣākāle śivādhvare
śāntyāyāścaiva hotavyaṃ śivatatvaṃ yathākramam /
śāntyatītena deveśi dadyātpūrṇāhutiṃ kramāt
oṃkārāddīpanaṃ kṛtvā namaskāramalantathā /
hrasvahaṃso nivṛttiḥ syāt pratiṣṭhā dīrghabheditā
p. ८९)
vidyābindusamāyuktā kartavyā deśikena tu /
visargeṇa samāyuktā śānti vai parikīrtitā
haṃsokārasaṃmāyuktavauṣaḍantasamanvitam /
ardhendunādasaṃyuktamūkāreṇa samanvitam
etaddevi samākhyātaṃ śāntyatītasya kāraṇam /
tena pūrṇāhutiṃ dadyāt śivasāyujyamicchatām
nivṛtyāṣṭatritatvāni hotavyānī tu deśikaiḥ /
pratiṣṭhāyāntu saptaiva hotavyāni samāhitaiḥ
vidyāyāṃ trīṇi tattvāni vidyāpūrvāṇi homayet /
upariṣṭhācchivaṃ tatvaṃ śāntyāyāṃ samudāhṛtam
p. ९०)
etaddevi kalādhvānaṃ sṛṣṭivyāptirudāhṛtā /
evaṃ jñātvā tu mucyeta mocayecca na saṃśayaḥ
devyuvāca
akṣarāścaiva devāśca sarve bindusamāśritāḥ /
bindubhiḥ dyutinādena sa nādaḥ kena bhidyate
īśvara uvāca
tasya puṣkaramadhye tu bījajīvamudāhṛtam /
mṛṇālatantusūtrābhaṃ nādaśūnyena bhidyate
devyuvāca
niṣkalaḥ kathito deva bindudevo maheśvaraḥ /
tasyāhaṃ śrotumicchāmi kathaṃ sakala niṣkalam
p. ९१)
punaśca saṃśayo deva bindudevo maheśvaraḥ /
kathayasva mehaśāna bhedaṃ tasya parāparam
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yathā sakalaniṣkalam /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi bindudevasya śobhane
pañcāśattatvasaṃbhūtiḥ bandhamokṣaprabandhakṛt /
sthitaḥ saṃhāratatve'smin vyaktarūpaṃ svayaṃ bhuvaḥ
yogapīṭhasthito devaḥ sakalaḥ parikīrtitaḥ /
tadatītaṃ punardevi niṣkalaṃ kathitaṃ tava
devyuvāca
p. ९२)
tasya dehaḥ kimātmā'sau kiṃ bījairviditocyate /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
īśānādivaśokte tu mantraśabde tathā pare /
ijyate guṇamāhātmyāt sarvatatvādito mahān
caturdaśa svarātītaṃ kalātītamatīndriyam /
napuṃsakaiḥ saha jñeya akṣarantu tripañcakam
tripañcakaparo'nyastu bindutve muktaṣoḍaśī /
sa śivaḥ sakalo jñeyaḥ sa śivaḥ sṛjate kalām
bindurantena saṃruddhaśśabdakūṭavinisrutam /
p. ९३)
bindu vijṛmbhate granthyā tataḥ śabdasamudbhavaḥ
pañca saṅghātaniṣyandaṃ bījayonisuvāsitam /
śaktyaṃbunā'bhiṣiktastu bindutejoṅkuro mahān
devyuvāca
bindutejeti kinnāma ko'sau bindurihocyate /
īśvaraḥ
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tvatprasādānmaheśvari
eṣa te bhagavān bindussarvalokasya gāmikaḥ /
nādamadhyāvasāno'sau notpattipralayātmakaḥ
nakṣatraṃ na ca vā bījaṃ kartā tasya na vidyate /
p. ९४)
na kṣīyate na cālpo'pi na nindyo vardhate kvacit
avyaktāvyaktasaṃsthāna su sūkṣmo na ca sūkṣmavān /
vāyuvadbhramate nityaṃ mūrtibhirdaśabhistathā
aṣṭalokajagatpālaḥ paṅkajekṣamaṃbunā /
sa eṣa bhagavān bindussarvalokajagadguruḥ
kalpakṣayakaraścaṇḍassaptadvīpādipūrṇakaḥ /
saptārṇavāvaśeṣoka dvādaśārkanipātanaḥ
rasātalāsvālakaṃ * bhujaṅgāṅgavimardanam /
ihaikāṇḍaṃ jagatkṛtsnaṃ mṛtpiṇḍamiva saṃsthitam
sūkṣmeṇa yogatulayā carācaramidaṃ jagat /
p. ९५)
cibukārdhārdhakakṣeva maṇivattulayecchivaḥ
saṃsāraghaṭivadyantraṃ bhrāmayanmāyayā jagat /
sa kālassa ca vai mṛtyussa indro varuṇaśśaśī
so'nalo nīla āditya ākāśaśca krameṇa tu /
sa brahmā sa ca vai viṣṇu rudra īśvara eva ca
hrī śrī smṛtidhṛtiścaiva medhākāntissarasvatī /
prakṛtiḥ puruṣaścaiva niyatiḥ kāla eva ca
māyā vidyā ca īśo'yaṃ bindossarvamidaṃ jagat /
vedaṃ sāṃkhyañca yogañca bauddhamārhataṃ tathā
yāni kāni ca śāstrāṇi sarve bindorvinisṛtāḥ /
p. ९६)
sarvaṃ bindumayaṃ jñeyaṃ cittaṃ caitanyamākṛtiḥ
sarvāmaramayaṃ śreṣṭhaṃ sarvaśāstradhurandharam /
aprameyaśca sūkṣmaśca avyaktaśca sanātanaḥ
calate spandate śete bhuñjate jāgrate'pi ca /
śivabhāvitadharmāṇāṃ bindudevassadātmakaḥ
ardhanārī vibhaktāṅgo tadā te sakalasmṛtaḥ /
līnāṃśanātmayogena tadā sā niṣkalasmṛtaḥ
iti niśvāsakāriyāṃ pañcadaśaḥ paṭalaḥ
devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi nādaśabdasya nirṇayam /
sthūlasūkṣmavibhāgena dviprakāraṃ prakīrtitam
kathaṃ sthūlaṃ bhavennādassūkṣmaṃ vā'pi maheśvara /
kathaṃ śarīre jñātavyaṃ tatvataḥ kathayasva me
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam /
tadahaṃ te pravakṣyāmi nādajñānamanuttamam
yo'sau ghoṣassusaṃpūrṇaḥ śrūyate dehamadhyataḥ /
prakṛtistatra saṃbhūtā mahājālaparicchadā
tasya ghoṣasya madhye tu sthitaṃ tatra nivedayet /
p. ९८)
puruṣastatra sañjāto guṇātīto nirañjanaḥ
tṛtīyantu mahacchabdaṃ sthitaṃ ghaṇṭāninādavat /
tasmin rudrassamutpannaḥ prabhustrailokyanāyakaḥ
yo'sau śāntassamākhyātaśśabdaḥ paramakāraṇam /
kopipradaṇḍapratīkāśā jyotsnākaramiva sthitaḥ
tasminnīśassamudbhūtastejo rāśirmahātmanaḥ /
yo'sau siddhaḥ śivassūkṣmaḥ suśāntassarvatomukhaḥ
aprameyohyanuccāryo nādātmā sa tu kīrtitaḥ /
layasthānantu tattvajñaiḥ sa eva parikīrtitaḥ
layātītaṃ paro devo nirūpākhyo nirāmayaḥ /
p. ९९)
jñātvaivaṃ mucyate jñānī bhuñjāno viṣayānapi
etat jñānaṃ paraṃ guhyaṃ nākhyātaṃ yasya kasyacit /
devyuvāca
ko'sau nādaḥ kiṃ pramāṇaḥ kiṃ rūpaḥ kṣaritaḥ kutaḥ
kimarthaṃ kena caivā'yaṃ īritaḥ saṃpravartate /
īśvara uvāca
mamaiṣā paramā mūrtiḥ nādasaṃjñā varānane
cintyate yogibhirnityaṃ apunarbhavakāṅkṣibhiḥ /
nāsya pramāṇaṃ vyāpitvānmukteḥ samupalabhyate
anāditvātsaṃbhavaśca nityatvānniyatirna ca /
p. १००)
yathā saṃvetyanuccārya śabdākṣaravivarjitam
saṃprāpyate sukhenaiva tadupāyaṃ bravīmi te /
aṅguṣṭhābhyāṃ chādayitvā sādhakaśravaṇāvubhau
tataśśṛṇoti tannādamaṃbudapratimasvanam /
asya saṃśravaṇāddevi nādasyāyatalocane
paramabhyeti nirvāṇaṃ chinna pāśanibandhanaḥ /
mamātmīyamidaṃ sūkṣmaṃ śarīraṃ nādasaṃjñitam
paśoḥ pāśopanodāya prakāśīkṛtamadbhutam /
tataḥ parataradhyeyaṃ yo'nyaḥ pratyupadiśyate
na caitadaprasanne tu mayi devyupalabhyate /
p. १०१)
parametasya vīryaṃ yat anuccāryamanāmayam
samyak yassaṃvijānāti tanmayatvaṃ sa gacchati /
eṣa te kathitaḥ samyak nādaḥ paramadurlabhaḥ
sāṃprataṃ śṛṇu yatrāyaṃ layamāyātyaninditam /
padametadatikramya caturthaṃ turyasaṃjñitam
pañcamaṃ padamākāśaṃ lakṣayetsamavasthitam /
taccācalamanirdeśyamanantamajamavyayam
anādimadhyanidhanamekamaprativṛttimat /
niṣprapañcamanasvāntamatīndriyamanāmayam
vistīrṇamavyavacchinnamadhyāntaṃ sarvatomukham /
p. १०२)
niṣtūyaṃ vimalaṃ vṛttamuttuṅgavyāpinaddhruvam
sadāśivākhyamākāśamīdṛgguṇamudāhṛtam /
jagadbījamidaṃ sūkṣmaṃ paramākāśamavyayam
nādo'tra layamāyāti nivṛttaṃ kāryasaṃkṣaye /
padametīcchāntilayaṃ gatohyatrāpi saṃkhyayaḥ
tadicchayā bhavantyete punaśśabdaśarīriṇaḥ /
tataste śabdatanavoścakravarti pade sthitāḥ
lokānugrahakartṛtvaṃ prakurvanti patīcchayā /
te'dhikāraṃ tataḥ kṛtvā kālasyāsya parivyayāt
aprāpyamātmakaṃ bhāvaṃ yānti śūnyamadaṃ punaḥ /
p. १०३)
iti niśvāsakārikāyāṃ ṣoḍaśaḥ paṭalaḥ //
śaktilakṣaṇam
devī
śaktiṃ śiva mahādeva kathayasva viśeṣataḥ /
kimanyā kāraṇe śaktiḥ ananyā vā prakīrtitā
anyānanyatayā vā'tha etatpṛcchāmi saṃśayam /
yadi nānyā bhavecchaktiḥ tayorbrūhi yadantaram
athavā'nyā bhavecchaktiḥ śivastasmādakāraṇaḥ /
ananyānyatvabhāvena astināstīti saṃśayaḥ
p. १०४)
pratyayāntāni śāstrāṇi saṃśayātmā vinaśyati /
tasmānnissaṃśayo brūhi agopyaṃ parameśvara
īśvaraḥ
ananyā kāraṇe śaktiḥ adhiṣṭhātṛtvalakṣaṇā /
sarvajñā cetanā śuddhā sarvatatvaprakāśikā
sarvatatveṣu tatrasthā tāṃstān bhāvān prakāśayet /
guṇato doṣataścaiva śuddhāśuddheṣu prāṇiṣu
tathā sarveṣu bhūteṣu tattvabhāvendriyeṣu ca /
sarveṣvanugatā śaktiḥ nityaṃ sarveṣu tiṣṭhati
dāhakatvaṃ yathāhyagnau śaityabhāvaśca vāriṣu /
p. १०५)
a * * nātve ṣaṭ vartante'tha ceśvaraśaktayaḥ
pṛthivyo dhāraṇaṃ yadvat sūrye yadvadgabhastayaḥ /
ākāśe cāvakāśitvaṃ tattvadīśvaraśaktayaḥ
pṛthivyāntu yathā gandho rūpaṃ tejo jale rasam /
sparśo'nileṃvare śabdastadvadīśvaraśaktayaḥ
kiraṇā iva sūryasya maṇīnāmiva raśmayaḥ /
śaktiśaktimatostadvadanāditvamiheṣyate
ratnāgnidyutisomādyā avibhaktā raveryathā /
tejo lokā svadehasthāstathā śakti pare śive
avibhaktaṃ vibhaktañca dharmādharmitvalakṣaṇam /
p. १०६)
dharmiṇaḥ svecchayā dharmaṃ pravṛttimadhitiṣṭhati
abhāve dharmiṇī dharma prasiddhimupagacchati /
dhṛte dharmiṇi dharmo'sau satkāraṇamihocyate
iti niśvāsakārikāyāṃ saptadaśaḥ paṭalaḥ /
devyuvāca
adyā'pi saṃśayo deva jñānaṃ jñeyaṃ maheśvara /
kathayasva aśeṣantu tatvabhedaṃ parāparam
kathaṃ śarīre ceṣṭāni tattvāḥ kurvanti dehinām /
kathañca śayane tatvā vidante svapnavāriṇaḥ
p. १०७)
tiṣṭhato gacchato vā'pi bruvato hasato'pi vā /
śvasane kasthitāstatvā dīrghaprāṇe care sthitāḥ
tasya madhyāvasāne ca ke tatvāḥ parikīrtitāḥ /
nṛtyato gāyataścaiva manyudaḥ karuṇotsuke
animitte ca ke tatvā nirīkṣe caiva ke sthitāḥ /
eṣa karmasu saktānāṃ prāṇatyāgeṣu kā gatiḥ
kena vā preritāstatvāśceṣṭāṃ kurvanti tadvada /
vijñāyante kathaṃ tatvā aṣṭadhā navadhā sthitāḥ
kathaṃ vargāntavargeṣu samantatvaṃ samaṃ rasaḥ /
antaḥkaraṇahīnāśca yathā dehe pratiṣṭhitāḥ
p. १०८)
etadguhyaṃ mahādeva kathayasva prasādataḥ /
īśvara uvāca
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ dehe tatvā yathā sthitāḥ
yathā ceṣṭāñca kurvante pareṇādhiṣṭhitāstu te /
śrūyatāṃ jñānasadbhāvaṃ tatvabhedaṃ parāparam
udāttaṃ vyākulaṃ cittā ravisaṃvikramastathā /
harṣonmādaśca saṃmohaḥ kathitaṃ surasundarī
sakale sarasaṃ proktaṃ jñātavyaṃ tattvacintakaiḥ /
ūrdhvedharonubhāvaśca vāmadakṣiṇatastathā
ākarṇānniścalaśśāntaḥ kathitaṃ niṣkalaṃ param /
p. १०९)
vāgvaktrādharanikṣiptamanimittanirīkṣaṇam
prahasan hṛdgato bhāvaṃ parabhāse kathiteṣṭadhā /
evaṃ vai aṣṭadhā jñātvā etadvai śūnyalakṣaṇam
hṛyatāsvādatastāluḥ kāso śvāsaḥ pralaṃbikā /
huṃkāramanasaṃyuktiḥ kalāḍhyaḥ kathito'ṣṭadhā
madhuraṃ halāhalaṃ bhāsaṃ bhītaṃ santrāsakaṃpitam /
manyukāruṇyasaṃyuktaṃ mukhasaṃsthamupalakṣayet
balanaṃ bhaṅguraṃ devi vyāvṛttañca surecitam /
analānilavikṣiptaṃ geyaṃ jhaṅkārasaṃyutam
kṣapaṇannāmamuddiṣṭaṃ kathitaṃ jñānamuttamam /
p. ११०)
āghūrmitaṃ vighūrmitaṃ suṣuptaṃ suptalakṣayet
svapnābhighātasantānaṃ vibodhastu su śobhane /
kṣayāntasya guṇāhyete jñātavyāstatvacintakaiḥ
saumyasthiragatiśśīghraṃ vallanañcālanaṃ tathā /
huṃkāraṃ jarjharavākyañca kaṇṭhoṣṭhaye nigamāṣṭakam
vyāpitvaṃ kathitaṃ devi svarasañca nibodhame /
udāne sakalo devo vyākule niṣkalaṃ param
cintāśūnye vijānīyāt hṛdbhedaḥ kathito mayā /
rahasye tu kalāsāraṃ vikrameva malaṃ smṛtam
harṣe kṣepaṇamityuktaṃ jñātavyaṃ jñānavedinā /
p. १११)
kṣayamantaṃ varārohe unmāde cāvadhāraya
kaṇṭhoṣṭhyantu tato mohe etadvai prathamāṣṭakam /
ūrdhvaṃ sakalasaṃyogaṃ niṣkalaṃ dhārakaṃpitam
nirābhaṃ śūnyamityuktaṃ prekṣitavyaṃ prayatnataḥ /
vāme kaleśvaraṃ tatvaṃ dakṣiṇe bhujamālinam
ākarṇe kṣapaṇo devi jñātavyaṃ hṛtprayogataḥ /
kṣayamantaṃ varārohe niṣkalo dehalakṣitaḥ
śāntatatve mama proktaṃ dvitīyaṃ bhedalakṣaṇam /
sakalaṃ vaktramārge tu vāmamārge tu niṣkalam
śūnyamādhāravikṣepe svabhāvābhāvakalpitaḥ /
p. ११२)
animitte kalāḍhyastu nirīkṣe khamalasmṛtaḥ
kṣapaṇaṃ hasite jñeyaṃ manase veva lakṣayet /
hṛdgatakṣayamantastha udbhāse kathayāmi te
kaṇṭhoṣṭhyaprabhurīśānassaṃsthito nāsti vikramaḥ /
trividhena tu vijñeyaṃ jñānabhede malāṣṭakam
kathitaṃ tu varārohe tṛtīyaṃ bhedamuttamam /
hṛdyātā sakalo devo niṣkalasyādalakṣitaḥ
tāluśūnyaṃ vijānīyāt svabhāve bhāvalakṣayet /
kalāḍhyo bhāsite vidyāt khamale śvāsakaṃpite
pralaṃbe kṣapaṇaṃ devi jñātavyaṃ svaritīritaḥ /
p. ११३)
kṣapitantu varārohe huṃkṛtena tu lakṣayet
namayuktastathā devi kaṇṭhoṣṭhyaḥ parikīrtitaḥ /
caturthaṃ bhedametattu kathitaṃ surasundarī
madhure tu varārohe sakale śāśvatā gatim /
galānantapadaṃ vidyāt hāsye śūnyārtha lakṣitam
bhīte kāleśvaraṃ jñeyaṃ trāsite khamalaṃ smṛtam /
kaṃpite kṣapaṇaṃ proktaṃ kathitantvanupūrvaśaḥ
kṣayamanyo sthitaṃ tatvaṃ kāruṇyamamṛtāṣṭakam /
pañcamaṃ bhedametaddhi kathitaṃ tvanupūrvaśaḥ
calane tripadādhāraṃ bhaṅgure niṣkalaṃ param /
p. ११५)
vyāpite śūnyamityāhuḥ eṣa te bhujamālinam
khamalānilavikṣepe kṣapaṇenantare sthitam /
pṛthak bhāvassadā hyete boddhavyāstvaparājite
kṣayamantaṃ varārohe gehe tantuvidhāraya /
jhaṅkārasvarasaṃyuktaṃ kaṇṭhoṣṭhyaṃ surasundarī
kathitānyanupūrveṇa ṣaḍbhedāssaṃprayogataḥ /
aghūrmite kalādhāraṃ vighūrme niṣkalātmakam
suṣupte śūnyamityāhuḥ sthagitamupalakṣayet /
svapne tu kalanātkālaṃ svapnānte khamalaṃ smṛtam
vighāte kṣapaṇā devi santāne kṣayamantakam /
p. ११६)
kaṇṭhoṣṭhyantu vibodhe tu subhedaḥ saptamaḥ kramāt
saumye saumyagatiṃ prāhuḥ sthire vai niṣkalaṃ param /
śīghraṃ śūnyaṃ vijānīyāt svagatamupalakṣayet
valgane kālatatvākhyaṃ cālane khamalaṃ smṛtam /
huṃkāre kṣapaṇo devaḥ sarvametadvipārayet
kṣayānte jharjharaṃ proktaṃ śubhākhye upalakṣayet /
vākye sthūlapade śubhre kaṇṭhoṣṭhyaḥ sarvatasthitaḥ
etadbhedāṣṭakandevi tatvabhedāmalaṃ param /
tatvaṃ vijñāyate samyak vidhipūrveṇa niṣkalam
evaṃ vijñānabhedajño mokṣantasya na saṃśayaḥ /
p. ११७)
haṃsākhye bindunādañca ardhacandre nirodhikā
vyāpinītyūrdhvagāmī ca śaktiśśāntapadaṃ mahat /
akṣare cākṣaraṃ sarvaṃ boddhavyamanupūrvaśaḥ
evaṃ yo vetti tattvena sa bhavettatparā gatiḥ /
evaṃ vai hyaṣṭadhā bhedaṃ vyākhyātaṃ tava śobhane
navadhā tu punaḥ paścāt kathayiṣye yathā bhavet /
iti niśvāsakārikāyāmaṣṭādaśaḥ paṭalaḥ /
īśvara uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śabdajñānamanuttamam /
vākyasthaṃ hṛdayasthantu dadāne vaiva saṃsthitam
p. ११८)
tristhāne sakalo devaḥ pāśabandhakṣayaṃkaraḥ /
śivañcānugataṃ vidyā vidyārājñāntu vikramaḥ
śvasane'nugataṃ devi niṣkalantu vinirdiśet /
apākaprabhavaṃ divyaṃ nābhikarṇāntavarjitam
śūnyamadhyagataṃ nityaṃ sarvāntaḥ pāśamokṣakam /
karṇanābhyantare tāluṃ padmanālānukuñcitam
kalāḍhyannāmamuddiṣṭaṃ sarvākārakārakam /
ubhau tau tatkṣipattatvaṃ śāntattvaṃ sakalaissaha
mano layaissadā cintyamakhilaṃ khapadaissaha /
ūrdhvavāhamanau gāraṃ prasphurantaṃ samāsataḥ
p. ११९)
suprayuktaṃ suśāntañca kṣapaṇopāśabandhahṛt /
hṛtpadmenābhideśantu karṇatālukamadhyayoḥ
ante hyeteṣu sthāneṣu kṣayaḥ pāśāntakaḥ śubhaḥ /
udāne niścalasthāne sarvasthāne sulocane
sarvaśabdena bhoktavyaṃ kūṭasthaṃ śabdamaṣṭamam /
etacchabdāṣṭakaṃ devi hitāya samudāhṛtam
niśreyanna ca dātavyaṃ jñānannāsti ataḥ param /
anādinidhanābhāvadurlakṣaṃ śūnyabhāvanā
tasmātsarvaprayatnena bhāvābhāvena lakṣayet /
tenedaṃ jñātaṃ suśroṇiryasya bhāvena matsthitiḥ
p. १२०)
abhāvarakṣaṇārthāya bhāvajalpe mayā kṛtaḥ /
abhāvasya parityāgī bhāvopagatacetasaḥ
tāvadbhramati saṃsāre yadā bhāvanna vindati /
śrutismṛtyartha vākyaiśca kāvyālaṅkāraśobhanaiḥ
cintayā śabdaśāstrāṇāṃ saṃmūḍho yātyathogatim /
abhāvaśśūnyatāṃ yāti śūnyañcābhāva ucyate
abhāvo mokṣa ityukto bandhanaṃ bhāvakalpanā /
abhāvena sadā śūnye mano niścalatāṃ gatam
tato nirvāṇago dehī nilayaṃ yātyanāmaye // १५ १/२ //
p. १२१)
apadapadamagamyaṃ śuddhanirvāṇaśūnya-
muparivitatavyomaṃ vyāpinañcintayāmi /
yenābhyastasaśūnyanna punariha naro jāyate garbhavā *?
sañcchinnaṃ pāśajālaṃ prakṛti viramate sṛṣṭibhāve nivṛttaḥ // १६ १/२ //
ekāntaṃ śūnyabhūtaṃ paśukalarahitaṃ paśya nirvāṇaśūnya-
nnirmuktāśeṣabandhaiḥ kathitamihapadaṃ paśya nirvāṇabandhaiḥ /
idaṃ śūnyamidaṃ śūnyaṃ śūnyācchūnyaṃ parāparam /
śūnyādapi ca yacchūnyantacchūnyantu nirāmayam // १७ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe ekonaviṃśati paṭalaḥ /
devyuvāca
vedasāṃkhyapurāṇajñā pāñcarātretihāsayoḥ /
yoginaśca tathā cānye kupatheṣvapi ye sthitāḥ
kucakreṇa mohayitvā tu svadehaṃ darśayanti te /
te'pi cātra bruvantyaiva gatiratra kuto'nyataḥ
pakṣapāto bhavedeṣo mokṣaḥ sarvatra vā bhavet /
evaṃ me saṃśayo deva yatsatyaṃ tadbravīhi me
īśvara uvāca
ahaṃ tvañca viśālākṣī mūlaṃ sarvajanasya tu /
mātṛkā śivarūpeṇa buddhisaṃbhavapādapam
p. १२२ a)
ābrahmastaṃvaparyantaṃ jagatsarvaṃ carācaram /
mama bījodbhavāssarve tava yonivinirgatāḥ
vedādyāḥ pañca ye proktāḥ mahājñānāni bhūtale /
saṃskṛtaṃ prākṛtañcaiva apabhraṃśānunāsikam
divyādivyañca yatkiñcit vāṅmayaṃ tvatprasūtijam /
tvaṃ sadā darpiṇī devī ahaṃkāraratā sadā
vikārāstava jāyante yatassarvaṃ pratiṣṭhitam /
avikāraṃ tato loko madvikāramapāsitam
mūlajñānavimūḍhāste te yānti na parāṃ gatim /
bhuñjatāṃ ṣaḍrasāhāraṃ mriyante sarvajantavaḥ
p. १२३)
mṛtasañjīvanī mūlaṃ bhakṣayitvā na mṛyanti te /
mṛtpiṇḍeṣu ghaṭo yadvat tantuṣveva paṭo yathā
śaktirūpāsthitā varṇā vyaktiṃ yānti śivecchayā /
devyuvāca
mūlajñānaṃ japitvā tu yuktā dhyāyanti yoginaḥ
sarvakāmasamṛddhāstu śivakāmaṃ viśanti te /
pravṛjya labhyate mokṣaścaryayātha maheśvara
santoṣeṇa labhenmokṣo yadajñānavṛtaistathā /
jñānena labhyate deva tat jñānasya prakāśakaḥ
upāsanañca deveśa jñānaṃ jñeyo yathā bhavet /
p. १२४)
tanmamācakṣva deveśa atra me saṃśayo mahān
īśvaraḥ
pravṛjyāvṛtacaryābhissantoṣaṃ niyamena ca /
kṣapaṇāccaiva dehasya mokṣamicchantyabuddhayaḥ
śītavātapratāpāgni daśakādaśakāni ca /
kṣutpipāsī tathā varṣī mokṣārthī subudhassahet
brahmacaryaṃ tapodānaṃ dayākṣāntirahiṃsitam /
netadvai jananaṃ vākyaṃ jagadvyāptiṃ na muktaye
dānena na bhavenmokṣastapobhirvedayajñataḥ /
mokṣo bhavati jñānena dehī nirmuktakevalam
p. १२५)
saṃyatendriyacitto'pi kiṃ kuryājjñāna durlabham /
vinītarathamārūḍharacakṣuriva sārathiḥ
devyuvāca
ye vedavādino viprāssāṃkhyajñā yogavedinaḥ /
pañcarātrivido ye tu anyaiḥ pāpādukaissaha
te bruvanti mahādeva teṣāṃ jñānaṃ vadāmyaham /
agniragnau yathā kṣiptaṃ toye toyamivārpitam
mṛtpiṇḍe daṇḍapāṣāṇannissukhaṃ niṣpracetanam /
nirvāṇassa tu vijñeyaḥ sukhaduḥkhavivarjitam
etatte deva ākhyātaṃ mayā tu viditaṃ yathā /
p. १२६)
īśvara uvāca
sarve kliṣṭāstathātyantaṃ mokṣatatvamajānataḥ
ahaṃ te kathayiṣyāmi śṛṇu mokṣastu yādṛśam /
jīvanāśo bhavedyatra nissukhaṃ niṣpracetanam
mṛtpiṇḍapiṇḍavanmokṣo na tu mokṣassa ucyate /
teṣāṃ māyodaro mokṣassa caitanyamavasthayā
śivāvarga ivrātiṣṭhet suṣuptadvaitavarjitaḥ /
avamānena mokṣeṇa cetanārahitena tu
para evaṃ sa sāro'pi viṣayāsaktacetasaḥ /
asmin śaive mahājñāne vijñānanagare śubhe !
p. १२७)
prabhuḥ sarvajñacetā ca vyāpī sūkṣmaḥ śivo'vyayaḥ /
patibhāvasamatvaṃ vai bhavate jñāninaḥ sa tu
sarvajñaḥ paripūrṇaśca sarvagopyavyayo bhavet /
duḥkhānāmāgamo nāsti sukhaṃ tatra nirantaram
sarvālayaśca śāntaśca mokṣa ityabhidhīyate /
cetanābhāvayormuktiḥ na tu saṃmohamocitāḥ
cetano vyāpyasaṃmūḍho mokṣa ityabhidhīyate /
śivo nirañjano bhūtvā tiṣṭhate rāgavarjitaḥ
svādhīnavṛttiḥ yaḥ prājñaḥ sukhāsīnaḥ sukhapradaḥ /
aśarīrī śarīrī vā svecchayā ca bhavatyasau
p. १२८)
sthūlātsthūlataro bhūtvā sūkṣmātsūkṣmatarastathā /
aiśvaryaṃ sarvalokeṣu bhuñjate ca yathā sukham
apratīghātakāste vai rāgalobhavivarjitāḥ /
śivajñānaṃ paraṃ prāpya nirguṇaṃ sarvakāmikam
asame māhātmako bhūtvā sṛjatyātmānamātmani /
sarvaṃ vyāpya pratiṣṭhante sarvabhūteṣvavasthitāḥ
na cāsyā viditaṃ kiñcit na cādṛṣṭaṃ na cāśritam /
aprāpya sarvalokeṣu nā gatiśca kadācana
patibhāvena tatvānāṃ viṣayān gṛhṇate sadā /
prakṛterye vikārāstu nirguṇaṃ guṇameva ca
p. १२९)
kāraṇādvidhṛtaṃ bhūtvā gṛhṇate viṣayān svakān /
ye caiśvaryaguṇāssarve śive tiṣṭhanti śāśvate
dīkṣiteṣvapi te caiva tatsarvaṃ tattvavediṣu /
aprameyabalopetassarvajñaḥ khalu sarvadaḥ
sarvakṛt sarvayogeśaḥ śivatulyastu saṃsmṛtaḥ /
dūrācchravaṇavijñānamananañcāvalokanam
manobuddhirahaṃkārakāraṇākāravarjitaḥ /
svādhīnassarvakāryeṣu pravṛtte balisūdanaḥ
dhārakaḥ prerakaścaiva adhiṣṭhātā kale raṇaḥ /
damanaḥ sarvabhūtānāṃ manaśconmana eva ca
p. १३०)
sarveśvaraśca sarvātmā sarveśaśca mahāgatiḥ /
ajaraścāmaraścaiva akṣayaḥ kṣobhakārakaḥ
garbhajanmajarāduḥkhaṃ ye kecidvandvajā guṇāḥ /
ajñānasaṃbhavāhyete sukhañcaikañca kevalam
kāṣṭhamadhye sthito yadvat mathito nirmalo'nalaḥ /
sa śāntasamaye prāpte na bhūyo viśate'raṇim
ghṛtabhāvaṃ samāpannaṃ na bhaveddadhitā punaḥ /
samyak jñānaṃ viditvā tu paśutvaṃ na bhavetpunaḥ
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe viṃśati paṭalaḥ /
devyuvāca
aprāpya paramāṃ siddhiṃ dīkṣito jñānasaṃyutaḥ /
viditvā śāstrasadbhāvaṃ mṛtyuduḥkhaiśca pīḍyate
pratyayaṃ kiṃ bhavettasya kriyamāṇeṣu jantuṣu /
apratyakṣā gatirdeva brūhi me parameśvara
īśvaraḥ
dvyaṅgulordhvantu tatsthānaṃ yatrāsau vandane bhavet /
sa śūlo vāyuvegena dakṣiṇastanakopari
jano nāmena cātmena saptarātre ca śṛṇvati /
hrasvadīrghaplutañcaiva sādhāritasakauśakam
p. १३२)
spandanādikaletkālaṃ yāvanmāsaṃ svapakṣakam /
aṣṭābhenaiva saṃyuktatantriṇī amṛtaṃ smṛtam
nandā bhadrā jayā riktā pūrṇāceti trirāvarā /
laukikāsteṣu vijñeyā śivatīrthyānu me śṛṇu
amṛtā tu tithiḥ pūrvaṃ prakṛtyā ca dvitīyakam /
abhijiccaiva nakṣatraṃ tasyopari jayantikā
brahmaviṣṇumayau ṛkṣau muhūrtaḥ piṅgalasmṛtaḥ /
dhruvatārāgaṇajyotsnā cakravatparilelihet
leliheta śivābhāti uditāmitajāṃ raviḥ /
tadā mṛtyuvaśaṃ yāti pūrṇābde tu na saṃśayaḥ
p. १३३)
evaṃ jñātvā tu medhāvī amṛte'hani kārayet /
dānaṃ japaṃ tato dhyānaṃ tatsarvaṃ mokṣadaṃ bhavet
abhijitsaṃjñanakṣatre jayatyāṃ rudravaiṣṇave /
yatkiñcitkurute karma tatsarvaṃ mokṣasiddhidam
muhūrte piṅgale caiva yatkarma kurute naraḥ /
jñātvā vāraṃ tithiñcaiva tatsarvaṃ siddhimokṣadam
satyāsatyamayau vārau dhruvañcaiva tṛtīyakam /
amṛtena tu saṃyuktaṃ ābhyāṃtvekena mokṣadam
japena dhyānayogena siddhirekāhnikā bhavet /
evaṃ vai yo vijānāti rahasyamidamuttamam
p. १३४)
sa bhavecchivatulyastu śivena saha modate /
mṛtaṃ kāyaṃ na śīryeta etatpratyayamuttamam
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe ekaviṃśatitamaḥ paṭalaḥ /
devyuvāca
tvayā sṛṣṭāḥ purā deva vidhāneṣu viyojitāḥ /
yajanti viprā yajñaistu mūrtyaṣṭakasaṃyutāḥ
kartṛbhirvividhaiścaiva dakṣiṇābhiśca bhūriśaḥ /
te'pi kasmānna mucyanti mantraistaireva dīkṣitāḥ
varṇānnayanti sāyujyaṃ yadi satyaṃ prabhāṣase /
p. १३५)
varṇairevacitā vedāste'pi kasmānna muktidāḥ
īśvaraḥ
āhuḥ praṇavamityeke makāramapare viduḥ /
śatārdhākṣaravinyāsaṃ puruṣaṃ binduvigraham
kalā ṣoḍaśakaṃ kaścit candramāścāmṛtadyuti /
vṛkṣagulmalatānāntu oṣadhīnāṃ sa saṃbhavaḥ
amṛtāmṛtavacchrīmān sarvabhūtabhṛtāṃ varaḥ /
yakārākṣaramityeke prāṇādyā viśvatomukham
sarveṣu sarvavitkartā yatra vā saṃpravartate /
rakāramanalañcātra prapadanti vipaścitaḥ
p. १३६)
saṃhāraḥ sarvatattvānāṃ kālāgniriva viśrutam /
annapānendhano bhoktā sa jīvātmeti cocyate
indumanye praśasyanti surāsuranamaskṛtam /
vibhūriti imaṃ prāhuḥ tacchakramavapūjitam
namaḥ pūrvanti te sarve lakāraṃ paramaṃ padam /
amṛtasyandakundābhaṃ candrāṃśusamaśītalam
prāṇadaṃ prāṇinānnityavāruṇaṃ bījamuttamam /
athāhurapare kecidvyomabījamanuttamam
āśrayassarvabhūtānāmākāśamavakāśadam /
kecidāhurayaṃ śreṣṭha śatārdhārdhaṃ vyavasthitam
p. १३७)
makāraṃ paraṃ tattvamūrdhvabāhurayaṃ sthitaḥ /
traividya vṛddhāstadvanti puruṣaṃ dvādaśākṣaram
so'gniryajñapatiryajño vaṣaṭkārasvadhā ca saḥ /
sakalontakamādityaṃ yatpurastātprakāśate
akāraparañjāgrat sarvavarṇapravartakam /
ṛgvedāhavanīyo'gniḥ sātviko guṇa ucyate
akārassarvabhūtānāṃ pārthivaṃ brahma kīrtyate /
ukāro viṣṇudevatyaṃ rājasaṃ dravalakṣaṇam
yajurvedamayohyeṣa dakṣiṇāgniriti smṛtaḥ /
svapnontarātmā ityevaṃ vadanti paramaṃ padam
p. १३८)
makāraṃ rudradevatyaṃ tāmasaṃ parikīrtitam /
sāma vai gārhapatyāgnistāmasaṃ guṇalakṣaṇam
suṣuptaṃ padamityāhuḥ tameva paramaṃ padam /
hakāramamātro vai turyaṃ tatparamaṃ padam
atharvavedamantrātmā sañjīvaḥ sarvadehinām /
guṇātītaḥ paraṃ śāntiṃ yajjñātvā'mṛtamaśnute
ākāśamamalaṃ divyaṃ sarvagaṃ prabhuravyayamiti /
turyātītaṃ paraṃ brahma padaṃ * * sadātmakam
idaṃ sākṣācchivaṃ kecit daśātmā bījasaṃpuṭam /
ālayaṃ sarvavidyānāṃ vidyālayamiti smṛtam
p. १३९)
tatrāpyanye prabhāṣante tritatvākṣarabhāṣitam /
daśa lakṣeśvaraṃ kecit tārakaṃ jñānamāśritāḥ
ṣaṇṇavādīśvaraṃ keṣāpāśahānaṃ tathaiva ca /
śatārdhabījasaṃhāraṃ kāraṇaṃ paramaṃ matam
kāraṇaṃ sarvabhūtānāṃ nādamāhuḥ sadāśivam /
sa eva pañcadhāvasthaḥ śivaḥ sakalaniṣkalaḥ
tathānye kalpayantyasmin śivajñānavido janāḥ /
bhujaṅgakuṭilākāraṃ anuccāryamanāmayam
prathamaṃ sarvaśāstrāṇāṃ likhyate na ca paṭhyate /
ityañjalinamaskāra japadhyānavivarjitam
p. १४०)
gandharūparasasparśa śabdādi karaṇojjhitam /
niyuktamanasaṅkalpa sa eṣa paramaṃ padam
brahmāviṣṇustathā rudra īśvaraśśiva eva ca /
pañcadhā pañca daivatyaṃ praṇavaṃ parikīrtitam
ekamātro dvimātraśca trimātrobhyadhikastathā /
ardhamātrārdhasaṃsthañca pañcadhā vigrahī śivaḥ
evamādiṣu saṃmūḍhā vedajñāḥ sāṃkhyavādinaḥ /
jñānapādena saṃmūḍhāḥ niścayaṃ nādhigacchataḥ
paratatvavihīnāste ādyotpattivivarjitāḥ /
ṛca eva mantravyāpitvaṃ navijānanti mohitāḥ
p. १४९)
purāṇavedagarveṇa smṛtinā ca tathaiva ca /
sthūlabhāvasuvṛṣṭātmā paśujñānaratā narāḥ
dūṣayanti śivajñānaṃ śaivaṃ sarvā śivāpaham /
duṣyanti parapakṣāṇi svapakṣapariniṣṭhitāḥ
varṇavyāptimajānantaḥ tatvavyāptiṃ tathaiva ca /
paratattvamajānantaḥ sthūlajñānaphalepsavaḥ
etasmātkāraṇāddevi tasmin varṇā na muktidāḥ /
aniścitamatāssarve vivadanti parasparam
dūṣayanti tathā'nyonyaṃ vādajalpavitaṇḍakai /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe jñānavibhramaprakāro nāma
dvāviṃśatitamaḥ paṭalaḥ //
devyuvāca
pradhānātmeśatatvānāṃ karmaikaṃ sahajaṃ smṛtam /
kimarthaṃ sṛṣṭimīśānaḥ kurute sā pradhānajam
kṛtakṛtyaḥ paśuścāyaṃ kathaṃ bhavati śaṅkara /
prādhānikaṃ śarīraṃ vā kiṃ vidhaṃ pāramārthikam
lakṣaṇaṃ budhyamāvasya prabuddhābuddhayoḥ katham /
pradhānapuruṣeśānāṃ kartṛtvaṃ kasya kīdṛśam
saṃprāpya kalalāvasthā māste vā puruṣaḥ katham /
p. १४३)
kimarthaṃ bandhanaṃ vā'pi ko vā bandhaḥ sureśvara
kiṃ svarūpo bhavedbandho ko vā bandhena badhyate /
kiṃ prakṛtyā saha paśuḥ yujyate sa viyujyate
tatvānāñca kathaṃ sṛṣṭiḥ kriyābhedaśca kīdṛśaḥ /
sa guṇannirguṇañcaiva yogabhedañca tatvataḥ
sarvametatpunardeva mamācakṣva yathākramam /
īśvaraḥ
devyanādibhavā paṅkte sannimagnāśśarīriṇaḥ
naurivottaraṇāyedaṃ tritatvamupadiśyate /
kathitaṃ tava deveśi pradhānaguṇamuttamam
p. १४४)
nirguṇāstvaṇavo mūrtāssarvagopyavaśo'vyayaḥ /
adhovṛttiratṛptātmā guṇabhuk pāśagocaraḥ
anīśaḥ paśukartā ca sāñjanojñaḥ parastathā /
asarvavidasaṃpūrṇa udāsīnaḥ pumān smṛtaḥ
īdṛśaṃ lakṣaṇaṃ vastu sa bhavedaprabuddhatā /
nirguṇassarvavitkartā svatantrassarvagocarataḥ
paripūrṇo'kṣaraḥ śāntaḥ sūkṣmojaḥ paramo tanuḥ /
budhyamānaḥ samākhyātaṃ lakṣaṇaṃ parameśvarī
nityaprabuddhaśuddhātmā kāraṇomativigrahaḥ /
ananto niścalaścaiva nityatṛpto nirāśrayaḥ
p. १४५)
kūṭasthaḥ paśavo nāthaḥ sarvanātho mitadyutiḥ /
anādireko niṣkaṃpaḥ cetano sarvabhṛcchivaḥ
prabuddha eva vikhyāta smṛtayastu? sulocane /
pradhānameka sarvatra kṣetrasaṃjñamacetanam
sarveṣāñca pumānekaḥ kṣetrabhuk cetanaḥ smṛtaḥ /
acetanatvādavyakto na svayaṃ saṃpravartate
cetanopyasvatantratvāt saṃyogamubhayorapi /
anayorbhāvayoryogaṃ saṃmohakaraṇaṃ mahat
pralayotpattirūpeṇa sthito'nādiralakṣitau /
cetanācetanatvañca dvāvapyetāvanīśvarau
p. १४६)
bahudhā bhedamāyānti vibhinnākṣaraṇecchayā /
īśvarastadadhiṣṭhāya pradhānapuruṣadvayam
bhāvānutpāṭayāmāsa tatvānāmanupūrvaśaḥ /
nāmārthamīkṣya kurute sṛṣṭimīśaḥ pradhānajāḥ
paśupāśavimokṣārtha bārāṃbhoyamudīryate /
sahajairañjitaḥ pāśaiḥ kevalopyavaśaḥ paśuḥ
nāśāvyakta tatvānāñcetra bhāvamabodhita /
sadasmādaprabuddhatvāt avyaktaguṇasaṃśrayāt
prāpya tadbhūtamaśnāti sukhaduḥkhaphalodayam /
śaktopyanugrahaṃ kartuṃ kevalasyeśvaraḥ paśoḥ
p. १४७)
na karotyeva sahasā kṛtanāśāya vai prabhuḥ /
yasmātkāraṇahīnatvānnavetti puruṣātmani
tasmātkāraṇasaṃyogaṃ karotyasya maheśvaraḥ /
avyaktamāhuḥ karaṇaṃ kāryañca daśa lakṣaṇam
tatkarotyanyavaśagaḥ puruṣārthamanekadhā /
tatra vijñānamātrantu puruṣārthaḥ prakīrtitaḥ
puruṣassakalādyuktatatvasaṃjño vidhīyate /
tatvajñānāddhi niśśeṣaṃ kṣayamāyāti bandhanam
bandhakṣayācca na punaḥ saṃsāraṃ pratipadyate /
saṃsāravinivṛttasya puruṣasyāpi na cyutiḥ
p. १४८)
bhavatyekāntikasukhaḥ svatantraścaiva jāyate // २८ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ trayoviṃśatitamaḥ paṭalaḥ /
īśvaraḥ
atha saṃkṣepataḥ samyak tritatvaparinirṇayam /
prāṇināmanukaṃpārthamadbhutaṃ saṃprakāśyate
yattadavyaktamityuktamucyate vyaktamindriyam /
svasaṃvedyamasaṃvedyamavyaktaṃ gamyate'rthataḥ
tadātmakāni bhūtāni pañcabhūtātmakañca tat /
bhūtaprasūti nānātvamekatvañca nigadyate
p. १४८ a)
yassadāśivaparyantaḥ pārthivādyaśca saṃgrahaḥ /
tatsarvaṃ prākṛtaṃ proktaṃ tatvavidbhiranekaśaḥ
prākṛtānyavitatvāni divyādivyaviśeṣaṇam /
śuddhāśuddhaṃ na gīyante nātmarūpa svabhāvataḥ
śuddhimāyānti tatvāni vijñānaprākṛtānyapi /
śuddhāni ca nibadhnanti ajñāniṣu śarīriṣu
ajñāninastu satkārye sanniviṣṭāstu satkriyāḥ /
tatvāni śubharūpāṇi nibadhnanti śarīriṇām
yadvikāramayaṃ kiñcit tatvamityupadiśyate /
tatprākṛtamasaṃdigdhaṃ arthavidbhirudāhṛtam
p. १४९)
vyāpitvātsūkṣmavyaktatvāt anutpādyaguṇādapi /
śūnyamicchanti bahavaḥ paramātmānamavyayam
prāṇamanyognirapare tathendurapare janāḥ /
prapadanti paraṃ brahma bodhayanti parasparam
kāryamuddiśya bhūtānāṃ svabhāvaguṇagauravāt /
na samyagupacārārthamuktanna paramārthataḥ
ekadvitricatuḥpañca guṇāḥ prāganupūrvaśaḥ /
śūnyādīnāṃ viśeṣāṇāṃ ṛṣibhiḥ parikalpitāḥ
ekamevāmitaguṇaṃ śūnyamuktamihāvyayam /
tatparāparabhedena gīyate dvividhaḥ punaḥ
p. १५०)
yataḥ pravartate śabdaṃ tatparaṃ śūnyamucyate /
śabdatanmātramudbhūtaṃ tadādiparamaṃ padam
ekatatvanayodbhedaṃ vyomayoḥ kṛtamantaram /
māyānigūḍhaparamaṃ paramāyāvivarjitam
na ca śuddhaṃ nacāśuddhaṃ śuddhāśuddhavivarjitam /
sahajairañjitaiḥ pāśaiḥ śūnyamavyaktarūpiṇam
sthūlāsthūlatarairbhāvaiḥ bhāvābhāvavigrahaḥ /
yadetamabhisaṃkhyātamākāśamajamavyayam
kṣīrabhāvātmakamidaṃ śabdarūpaṃ pravartate /
śabdāccakāyasaṃsiddhiḥ heturākāśalakṣaṇam
p. १५१)
vidyāvidyāsvarūpeṇa dvividhaḥ saṃpravartate /
vidyā dehaṃ karotīti puruṣāvyaktavedanam
viparītañca saṃmoha bhāvabhāvahate nṛṇām /
jñānarūpo'pi vargārthaṃ viparīta * māśrayam
śabdaprakāśayatyeṣa vihitaṃ prāṇināṃ dvidhā /
yataśśabdaguṇaṃ śūnyaṃ bodhayatyeṣa mohinām
karotyanyasya śuddhitvamaśuddhitvañca gīyate /
mantrātmakaṃ jagadidaṃ mantraśabdamayaṃ smṛtam
śabdaśūnyātmakaṃ proktaṃ śūnyañcāvyaktasaṃjñitam /
tasmādutpannamātrastu mantrānilasamīritāḥ
p. १५२)
śrotrayovyaktimāyāti tasmāttatsthūlakaṃ smṛtam /
śūnyādyacchandarūpantu uddiṣṭamamitaujasam
etatsaguṇamityuktamaśuddhaṃ vā paraṃ śivam /
evamanyonyavitathā bhūtāni svaguṇaissaha
kramātsaṃbhāvamāyānti bhāvān sandarśayanti ca /
sthūlabhāvena mahatā sūkṣmeṇa ca samantataḥ
vyāpyavyāpakarūpeṇa sthitānyekānyanekadhā /
sarvatattvamayohyeṣa samabhāvamayastathā
pañcabhūtātmakaṃ piṇḍaṃ prākṛtaṃ samudāhṛtam /
sthito yassarvajaṃ jñānameṣa piṇḍaḥ pratāpavān
p. १५३)
bhūtātmakaṃ samuddiṣṭaṃ subhogarati hetukam /
pañcabhūtātmakaṃ piṇḍamidamavyaktasaṃjñikam
sarvabhāvodbhavaṃ matvā bandhanātpravimucyate // २९ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ caturviṃśatiḥ paṭalaḥ /
devyuvāca
bhagavañcchrotumicchāmi prabuddhābuddhabuddhayoḥ /
saptakoṭimahātantra noktaṃ pūrvaṃ hi me vada
kathantvaprabuddho jñeyaḥ prabuddhaśca kathaṃ bhavet /
budhyamānasya vedasya yathātathye vā me vada
p. १५४)
śṛṇu devi paraṃ śuddhaṃ aśuddhaṃ guṇasaṃvṛtam /
pauruṣaṃ gīyate tatvamabhavaṃ bhavagocaram
amūrtamaprabuddhatvāt bhogairmāyātmakairidam /
krīḍate'vyaktasaṃyogāt bālakrīḍanakairiva
acetanañcetanena nirguṇena guṇātmakam /
vyaktamavyametena tenāpyetatsamāvṛtam
na kṣīyate kṣīyamāṇe jāyamānena jāyate /
pauruṣe vyaktajairbhāvaissahātmīyairivā vyayaḥ
ajātamakṣīṇamidaṃ puruṣaṃ puruṣā bhuvi /
vadanti jātamityevaṃ kṛtañcākṛtabuddhayaḥ
p. १५५)
anya eva kṣayaṃ yāti prāpnotyanyastu vedanām /
anyo'tra duḥkhanirmuktaḥ prabhustiṣṭhatyalakṣitaḥ
aprabuddhaḥ prabuddhaśca budhyamānastathaiva ca /
tridhā rūpaḥ paśurayaṃ bhavatyekopyanindite
ātmānaṃ prakṛtiñcaiva na hi vedayate'ntaram /
aprabuddhastadā proktaḥ tatvavidbhirayaṃ paśuḥ
puruṣo'vyaktavijñātaḥ budhyamāno'bhidhīyate /
nityabuddhaḥ pradhāneśa puruṣādhīśvaraḥ smṛtaḥ
prākṛtairaprabuddhatvāt guṇairbadhnāti cātmanaḥ /
tataḥ pravartate rāgastatsaṃgādaśubhaṃ paśoḥ
p. १५६)
rāgānurañjitaḥ paścādviṣayānanu sevate /
tatprasaktassatānyeva vicarantyatra cintayā
dhyāyatastasya viṣayān ahanyahani kevalam /
abhibhūya balaṃ kārśnyaṃ anivāryaḥ pravartate
tataḥ kāmābhibhūtasya krodho bhavati dāruṇam /
pravartate vimūḍhasya buddhināśastu dehinaḥ
pravartate buddhināśādakṣānādi catuṣṭayam /
ajñānasaṃgātpuruṣoḥ prayātyavyaktasaṃśrayam
avyaktasaṃśrayājjanma punaḥ karma ca dāruṇam /
pravartate mohasaṃgāt nirguṇasyāpi dehinaḥ
p. १५७)
praguṇairguṇasaṃbhūtairbhāvibhirbhūtavigrahaḥ /
prayātyūrdhvamadhaścaiva ghaṭayantravadacyutaḥ
ko'haṃ kimātmakaścaiva kartā kāryamathāpi vā /
balavān gīyate pāpaiḥ ko'tra duḥkhāni kasyacit
devyuvāca
kiṃ hetukaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ akasmādupayujyate /
bālayauvanavṛddhādirūpāṇyetāni kasya vā
jāyate mriyate ko'tra jāyate vā'pi vartate /
ko vā gṛhaṃ samutsṛjya śarīrāṇyapagacchati
etatkāryamaśeṣeṇa bhagavan vaktumarhasi /
p. १५८)
īśvaraḥ
etāni kathayiṣyāmi māyayāpahṛtaḥ pumān
mohayatyajñānasaṃsargāt paśyannapi na paśyati /
vyādhijanmajarāmṛtyu duḥkhāyā saparicchadaḥ
jānannapi sa mūḍhātmā nodvegamupagacchati /
evamavyaktajairbhāvaiḥ guṇairapyanurañjitaḥ
balādvikośamanyo'pi hīyate māyayā balāt /
jāyate vardhate caiva duḥkhāyā sa paricchadaḥ
rajvā ca virūpatvaṃ sthūlātmā sa vinaśyati /
etadapratibandhasya puruṣasya guṇāntaram
p. १५९)
sāṃprataṃ śṛṇu vakṣyāmi budhyamānaguṇodayam /
ajñatvamasya sahajaṃ īśānugrahacodanāt
vibudhyamānabhāvo'yaṃ dehinassaṃpravartate /
tatprasaṅgādayaṃ dhīmān mahānidrāgatavyathaḥ
paśurālokayatyagre saṃsārārṇavamavyayam /
uṣṇodakasusaṃpūrṇamāśāpāśormisaṃkulam
mahāmohataraṃ gāḍhyaṃ rāgabudbudasaṃvṛtam /
icchādveṣādikaluṣaṃ samano'yaśītalam
kāmograsvāduvirasaṃ krodhanirghoṣabhīṣaṇam /
yonyāvartasamākīrṇaṃ māyāniviḍakardamam
p. १६०)
vyādhijanmajarāmṛtyu bhṛmanakaniṣevitam ? /
sukhaduḥkhabhayaṃ kāle velāparicchadam
paśuhaṃsakulairvyāptaṃ prakūjadbhiritastataḥ /
raktamāṃsakaphāśśuklaṃ kramādannātpravartate
śuklādbhavanti bhūtāni tasmādannamayaṃ jagat /
tadannaṃ piṇḍakabalaiḥ grāsairaktantu dehibhiḥ
antasthūlāśaye pūrṇaprāṇasthāpayate kramāt /
bhuktapītatadāhāraṃ atastatkurute dvidhā
saṃpraviśyānnamadhye tu pṛthagannaṃ pṛthagjalam /
agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannañca jalopari
p. १६१)
jvalanordhvaṃ svayaṃ prāṇaḥ sthitvā'gniṃ dhamate śanaiḥ /
vāyunā dhāmyamāno'gniratyuṣṇaṃ kurute jalam
tadannamuṣṇatoyena samantātpacyate punaḥ /
dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthakkiṭṭaṃ pṛthagrasam
karṇākṣināsikājihvādantaśiśnāgudānakhāḥ /
malāśrayāḥ kaphasvedaviṇmūtrā dvādaśa smṛtāḥ
hṛtpadmapratibaddhāstu sarvanāḍyassamantataḥ /
tāsāṃ mukhe punassūkṣmaṃ prāṇasthāpayate rasam
rasena tena tā nāḍīḥ prāṇaḥ pūrayate punaḥ /
pratarpayati saṃpūrṇāstāsvadehaṃ samantataḥ
p. १६२)
tatastannāḍimadhyasthaṃ śarīroṣṇena tādṛśam /
pacyate pacyamānañca bhavetpākadvayaṃ punaḥ
tvaṅmajjāsthisamantācca snāyuścaiva prajāyate /
raktalomāni māṃsañca keśamedastathaiva ca
nāḍyo vasā'thapūyaśca majjāpi ca kaphastathā /
etadannātsamudbhūtaṃ śuklañca prasavātmakam
iti niśvāsakārikāyāṃ pañcaviṃśatiḥ paṭalaḥ /
īśvaraḥ
śuklañca rasasaṃyuktaṃ yasmāddehasya saṃbhavam /
p. १६३)
ṛtukāle yadā śuklaṃ nirdoṣaṃ yonisaṃsthitam
tadā tadvāyunā ghṛṣṭaṃ strīraktenaikatāṃ vṛjet /
visargakāle śuklasya jīvaḥkāraṇasaṃyutaḥ
yasya yasyāśayātpākāt bhokturbhogāya sarpate /
sa tatraiva ratiṃ yāti prāk tanenoparañjitaḥ
pravicārakṣamo vā'pi nodvahettaṃ vicāritam /
taccittaḥ tanmayo bhūtvā bhuṅkte bhogān bubhukṣitaḥ
atītya jīvaṃ bhāvānāṃ ucchrāya patanaṃ tathā /
saṃsṛtaḥ praviśedyonau karmabhinnairniyāmataḥ
tacchuklaṃ raktamekasthaṃ ekāhātkalalaṃ bhavet /
p. १६४)
pañcarātreṇa kalalaṃ budbudākāratāṃ vrajet
budbudaṃ saptarātreṇa māṃsapeśī bhavettadā /
dvisaptāhādbhavetpeśyādraktamāṃsaṃ tadā dṛḍham
bījasyevāṅkurāḥ peśyāḥ pañcaviṃśati rātribhiḥ /
punaśca māsamātreṇa pañcadhā jāyate tu saḥ
grīvā śiraśca skandhau ca pṛṣṭhavaṃśastathodaram /
māsadvayena sarvāṇi tamasassaṃbhavanti hi
tribhirmāsaiḥ prajāyante sarvāṅgavyaktasandhayaḥ /
māsaiścaturbhiraṅgulya prajāyante yathākramam
mukhaṃ nāsā ca karṇau ca māsairjāyanti pañcabhiḥ /
p. १६५)
dantapaṅktistathā jihvā jāyante tu nakhādayaḥ
oṣṭhau kapolau jāyante ṣaṇmāsābhyantareṇa tu /
vāyurmeḍhramupasthañca nābhiścaiva prajāyate
sandhayaścaiva sarvāṇi māsairjāyanti saptabhiḥ /
aṅgapratyaṅgasaṃpūrṇaṃ śiraḥ keśasamanvitam
vibhaktāvayavassarvaṃ punarmāsāṣṭakena tu /
pañca pañcārthasaṃyuktaḥ paripakvassa tiṣṭhati
māturāhāravīryeṇa ṣaḍvidhena rasena tu /
nābhimūlanibandhena vardhate sa dine dine
tataḥ smṛtiṃ labhejjīvaḥ saṃpūrṇe'smin śarīrake /
p. १६६)
sukhaduḥkhaṃ vijānāti nidrāsvapnaṃ purākṛtam
mṛtaścāhaṃ punarjāto jātaścāhaṃ punarmṛtaḥ /
nānāyoni sahasrāṇi mayā dṛṣṭāni jāyatā
adhunā jātamātrohaṃ prāptasaṃskāra eva ca /
tatra śreyaḥ kariṣyāmi yena garbho na saṃbhavet
garbhasthaḥ cintayannaiva mayaṃ garbhādvinirgataḥ /
adhyeṣyāmi śivajñānaṃ saṃsāravinivartakam
evaṃ sa garbhaduḥkhena mahatā paripīḍitaḥ /
jīvaḥ karmavaśādāste mokṣopāyamacintayan
yathā girivarākāntaḥ kaścidduḥkhena tiṣṭhati /
p. १६७)
tathā jarāyuṣā dehī duḥkhī tiṣṭhati veṣṭitaḥ
patitaḥ sāgare yadvā tadduḥkhaṃ bhavati dāruṇam /
garbhodakena siktāṅgaḥ tathānte vyākulaḥ pumān
lohakuṃbhe yathā nyastaḥ pacyate kvacidagninā /
garbhakuṃbhe tathā kṣiptaḥ pacyate jāṭharāgninā
sūcībhiragnivarṇābhirbhinnasya ca nirantaram /
yadduḥkhamupajāyeta garbhehyeṣa guṇaṃ bhavet
garbhavāsātparaṃ vāsaṃ kaṣṭaṃ naivāsti kutracit /
dehena duḥkhabahulaṃ sughoramiti saṃkulam
ityetadgarbhaduḥkhaṃ hi prāṇināṃ parikīrtitam /
p. १६८)
caraskarāṇāṃ satyānāṃ garbhe duḥkhaṃ mahatsmṛtam
garbhātkoṭiguṇaṃ duḥkhaṃ yoniyantraprapīḍanāt /
mūrchā ca jāyate tīvrā jāyamānasya dehinaḥ
tribhiśca koṭibhiścāṇḍeścchannastannidrādyakūpakaiḥ /
śarīraṃ sthūlasūkṣmāṇi dṛśyādṛśyābhiranvitam
tāvatībhiśca nāḍībhiḥ koṭibhistatsamanvitam /
prasvedamaśuciryāti rantasthaṃ sravate bahiḥ
iti dehagṛhañjātaṃ nityasyānityamātmanaḥ /
aviśuddhaṃ viśuddhasya karmabhistasya nirmitam
garbhamāse mahadduḥkhaṃ yoniyantraprapīḍanāt /
p. १६९)
bālye ca duḥkhamajñānāt kaumāre guruśāsanāt
yauvane kāmarogāttu duḥkhamīrṣyā yathā punaḥ /
kṛṣivāṇijyasevādi gorakṣādyaiśca karmabhiḥ
vṛddhabhāve ca jarayā vyādhibhiśca prapīḍitaḥ /
maraṇe ca mahadduḥkhaṃ prārthanāyāṃ tato'dhikam
rājāgnijaladāyādyaiḥ coraśatṛbhayaṃ mahat /
arthasyārjanarakṣā vā duḥkhannāśe vyaye punaḥ
kārpaṇyaṃ matsaraṃ dabhrastṛṇavyādhibhayaṃ mahat /
akārye saṃpravṛttiśca duḥkhaṃ vaitīndhane sadā
anyonyātiśayaṃ duḥkhamanyonyābhibhave punaḥ /
p. १७०)
antarbahiḥ prakopaśca duḥkhaṃ rājye mahībhṛtām
anityatā prabhāvānāṃ ucchrāyāḥ patanaṃ tathā /
anyonyamahimā caivānyonyasyāpi bhakṣaṇam
anyonyātiśayaiḥ pātaiḥ saṃbhavā bhogasaṃplavāḥ /
chinnabhinnopi śastraiśca vyādhibhiśca prapīḍitāḥ
duḥkhena tyajate dehaṃ na virāgī kathañcana /
gātraṃ svaṃ bhinnamapyastrairvikalañcendriyairapi
notsaheta parityaktuṃ tadbhāvaguṇarañjitaḥ /
rāgañca rañjakaṃ kasya viṣayānandalakṣaṇam
yena yuktaṃ kṣayaṃ yānti tiryaṅmānuṣadevatāḥ /
p. १७१)
nauṣadhīrna dhanādānaṃ na mātā na ca bāndhavāḥ
śaknuvanti paritrātuṃ naraṃ kālaprapīḍitam /
(sādhayāntaṃ tapo japyaṃ yogasiddhirmahātmabhiḥ
kālamṛtyuvaśaṃ prāpya jīryate sālasairnaraiḥ /
susādhana tapojapyaiḥ yogasiddhairmahātmabhiḥ
kālamṛtyurapi prājñaiḥ jīryate nālasairnaraiḥ /
hātātamātahā kānte krandatyevaṃ suduḥkhitaiḥ
maṇḍūka iva sarpeṇa pīḍyate mṛtyunā janaḥ /
bāndhavaistu pariṣvaktaḥ priyaiśca parivāritaḥ
niśvasan dīrghamuṣṇañca mukhena pariśuṣyatā /
p. १७२)
caturante ca khaḍvāyāṃ parivṛtya muhurmuhuḥ
samūḍhaḥ kṣipyatebhyaṃgānūhastāpādāvitastataḥ /
khaṭvāttu vāñchite bhūmiṃ bhūmeḥ khaṭvāṃ punarmahīm
vivastṛstyaktalajjaśca mūtraviṣṭhānulepitaḥ /
yācamānaśca salilaṃ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukam
cintyamānastu vittāni kasyaitāni mṛte mayi /
pañcāṅgaiḥ khinnamānaśca kālapāśena karpitaḥ
mṛyate paśyatāmeva gale ghuraghurāyate /
jīvastṛṇajadūkeva dehāddehāṃ viśetkramāt
yohamasmin malākīrṇe ramāmi kṣaṇabhaṅgure /
p. १७३)
nānāvyādhisamākīrṇe viṣayoragabhūṣite
madonmādaiḥ vimucyante vinayācārataskaraiḥ /
kāmakrodhabhavaistāpaiḥ muhurmuhuratāpitaḥ
atyante keśabahule jarāvyādhi bhayākule /
cintāśokasusaṃpūrṇe aho devi suduḥkhitaḥ
carmāpinaddhe durgandhavasāśoṇitakardame /
viṇmūtraretassaṃpūrṇe kathamatra ramāmyaham
darpaṇeṣu yathācchāyā citre rūpaṃ yathā sthitam /
anarthāni manojñāni tadvadetaccharīrakam
mahāmāyormisantāne traiguṇyāvarta saṅkule /
p. १७४)
tatvagrāhasamākīrṇe plavodajñānasāgare
etamarṇavamālokya bhayādvihvalatāṃ gataḥ /
suciraṃ dīrghaniśvāsamutsṛjya parivedya ca
aho jagatyajñatvaṃ sannimagnamanāgamam /
putrāgārādikaiśvarya vyākulīkṛtamānasaḥ
tvamātā tvapitā caiva tva dārāṇi sutāḥ tva vai /
tvacārthāḥ tva ca mitrāṇi bāndhavāḥ tva gṛhāṇi vai
moho'yamasya jagataḥ kenāpi vihitaḥ purā /
putradārakuṭuṃbārthāḥ śatṛvatpratibhānti me
yadātmanā tu taṃ karma vāṅmanaḥ kāyasaṃbhavam /
p. १७५)
tasyānusadṛśaṃ bhuṅkte phalameko'nyajanmani
itaścetaśca vittāni karmaṇā yena kenacit /
eṣāmāśritya bhogāya kalpitāstena duḥkhitāḥ
ye bāndhavāḥ priyāstasya dharmarājaniketanam /
sahāyā na bhavantyete nānugacchanti gacchatām
janturekastu mriyate jāyate caika eva hi /
ekaḥ sukṛtamaśnāti tathā duṣkṛtameva ca
viditvaivamasaṃmūḍhaḥ kālodaragataṃ jagat /
vairāgyamaparamāsthāya mṛgayatyātmano gatim
kenopāyena saṃskāramidamatyugrarūpiṇam /
p. १७६)
santariṣye sukhenāhamacirādaśubhārṇavam
dānayajñataponyāsavairāgyajñānavṛttayaḥ /
naurivottāraṇāyedaṃ saṃsārāṃbhonidhe smṛtaḥ
yatphalaṃ dānayajñādi karmaṇā samupārjitam /
tadasyāpyupabhogena kṣayamāyātyaśeṣataḥ
(tadasyāpyupabhogena kṣayamāyātyaśeṣataḥ //)
yajñātsvargaphalāvāptiḥ tatkṣayātpurā gatiḥ //
karmataḥ svargato yasmāt tasmādāvartanaṃ punaḥ
evamādi guṇopetā dānajñānādikarmaṇā /
saṃpradṛṣṭā gatiriyaṃ sarve te kṣayadharmiṇaḥ
p. १७७)
tapaḥ samyak sutaptasya svargameva paraṃ phalam /
* * * * bahavaḥ kṣayamatra viśāradāḥ
kṣayamāyāti vijñānaṃ karmasanyāsamavyayam /
sanyastamapyavijñānādupa * * * * * *
* * * mavāpnoti nyāsakarmaratassadā /
vairāgyavṛttiraparā jñānavṛttistathā parā
mahadantaramarthajñaiḥ amarairapyudāhṛtam /
* * * * * * * * * *
guṇalakṣaṇāḥ
pradhānāśrayamāpannaḥ punarāyātyadhogatim /
jñānādapunarāvṛttiḥ bhavettadapi kāriṇī
p. १७८)
dānādi vairāgyāntācca karmaṇe * * * * * /
* * * * * sarvāḥ niṣphalaścāpyaśeṣataḥ
kriyāśca vedavihitā ṇīyante caturaḥ kramāt /
sa kāmā kāmitaphalā nyāsayogādilakṣaṇāḥ
yat * * * * * * * * * * * *
* * /
* * * * * * * * * * * *
smṛtāḥ
dānayajñavratādīni devatāyā yadāgrataḥ /
karmāṇi vinivedyante sā tu sanyāsikī kriyā
yogamāruhya yatkarma * * * * * * * * /
yāssamuddiṣṭāścatasrastriguṇātmikāḥ
p. १७९)
phalamāsāṃ pravakṣyāmi punarapyanupūrvaśaḥ /
yatkiñcidārjitaṃ puṇyaṃ hiṃsā pū * * * * *
* * * * * phale saṃbhogāt kṣayamāgate /
śeṣavṛttī guṇamayī tiṣṭhatyekāpyaviplutā
śeṣavṛttivaśātsarve tataste phalabho * * /
* * * * * * * * * * sarvajantavaḥ
śarīreṇopabhuñjanti tādṛśenaiva karmaṇā /
svarge vā narake vā'pi yatra yatra yathā tathā
kṛtānāṃ karmaṇāṃ * * * * * * * * *
/
* * kta kriyāraṃbhāssaktāḥ karmaphaleṣiṇam
p. १८०)
ye'pyasaṅkalpitaphalā vidhikarma savaidikam /
sanyāsaṃ ye prakurvanti kṛtānā * * * * *
* * * * * * * mahiṃsāyāṃ pralīyate /
avyakte vā parikṣīṇe guṇe nāśena vidyate
guṇaiścaivā parikṣīṇe kathamemākṣe * * * /
* * * * * * * yogabhedaṃ samāsataḥ
dvividhastu bhavedyogaḥ saguṇo nirguṇastathā /
sthūlasūkṣmavibhāgena śivena paramātmanā
sapa * * * * * * * * * * * *
* /
nirguṇaṃ yogaṃ prāpya saguṇena mumukṣavaḥ
p. १८१)
prāpnuvantyeva sāmrājyaṃ guṇaiḥ śātiśayaiḥ punaḥ /
bhuktvā śātiśayān bhogān ante tatra guṇātmikān
vrajantyanicchamānāśca punarapyadhamāṃ gatim /
vidyāyogena siddhānāṃ duḥkhaṃ sātiśayātmakam
yadadhaḥ pāto bhavati ataḥ kaṣṭataraṃ nu kim /
tasmāt sātiśayaṃ yogaṃ sa vidyākalpanāyutam
guṇaṃ pāśātmakaṃ yogamiṣyate na vimuktaye /
adhunā kathayiṣyāmi vidyāyogasya nirṇayam
nirālaṃbe'pi deveśi śṛṇuṣva kathayāmi te /
trisareṇubhramo vāyureṇukaḥ parikīrtitaḥ
p. १८२)
caturbhiraṇukairmātraiḥ ardhamātrā aṇudvayam /
manovasthamaṇuṃ vidyāt vāk sthāne ca aṇudvayam
jihvāgre tryaṇukaṃ viddhi nisṛtāṃ mātṛkāṃ viduḥ /
hrasvadīrghapḷtākhyastu mātrātrayamudāhṛtam
plutātītā punardevī caturthāṃśaḥ prakīrtitaḥ /
ekamātraṃ vadeccāṣo dvimātraṃ vāyaso vadet
trimātrastu mayūro vai eṣā mātrā vikalpanā /
ghaṇṭānādāntasaṃsthantu virāmo yaḥ prakīrtitaḥ
tadvinādannadennādvaṃ hṛdisthaṃ kaṇṭhasaṃpuṭe /
hṛdgatenaiva bhāvena anādī nādamavyayam
p. १८३)
yadā vibhāvyate'vyaktamardhamātraṃ tatasmṛtaḥ /
manasā cintayedyāvaddhṛdisthannābhi bhāṣate
ardhamātrārdhamityuktamiti śāstrasya niścayam /
yadetadakṣarannāma ardhamātrārdhasaṃsthitam
vidyāyogassa vijñeyo muktiyogastato'nyathā /
sa vidyasya tu yogasya nirṇayaṃ samudāhṛtam
mokṣe heturiti jñānametadabhyupagamyate /
etatpradhānikaṃ sarvaṃ sāṃkhyajñānārthadarśanam
evaṃ jñātvā tu deveśi ācāryamidamabravīt /
bhagavaṃstīvrasaṃsārādajñānāvartasaṃkulāt
p. १८४)
trāyasva māmanugataṃ śaraṇyaṃ śaraṇāgatam /
tvatprasādādahaṃ sarvaṃ vijñānāmṛtamuttamam
jñātumicchāmyaśeṣeṇa yathāvadbhavanāśanam /
puruṣāvyaktayorevaṃ antaraṃ jñānacakṣuṣā
jñātvā kaivalyaguṇabhuk kathayasva prasādataḥ /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe ṣaḍviṃśatiḥ paṭalaḥ /
īśvaraḥ
vakṣye nityaprabuddhasya guṇodayamataḥ param /
yathā tasya matirdevi jāyate parame pade
p. १८५)
vicārya nipuṇo bhūtvā tatvatrayamahāmatiḥ /
tatvātītaṃ yadānveṣī guruśuśrūṣaṇe rataḥ
mokṣamicchati yogena liṅgaṃ saṃgṛhyate punaḥ /
liṅgahīnetvagamanaṃ tasmāddevi na sidhyati
indriyārthe yathā cittaṃ nityaṃ gacchati dehinām /
tayā caivendriyātīte tasya naikākṛte pade
mano na gopamājñeyaṃ rūpaṃ gṛhṇāti sarvataḥ /
nīyate ca yadā rūpaṃ gacchate * * * tadā
nānābhāvaṃ bhavetkṣīṇe svabhāve kevale sthite /
tadā nivartate devi anyathā na nivartate
p. १८६)
mano nivartate rūpānna vaktuṃ śakyate kvacit /
na tatra kathayetkiñcit ko vā pṛcchati sundari
mantavyaṃ tatparaṃ brahma saṅkalparahitaṃ yadā /
saṅkalpañcaiva vācā ca tasmātprājñaḥ parityajet
śiṣyācāryasya saṃbandhāt jñātvā tanna nivartate /
tatraiva tu ratiṃ nityaṃ buddhiḥ prajñā smṛtirmatiḥ
anuccāryamasaṃdigdhaṃ svaravarṇavivarjitam /
śivaṃ śāntaṃ paraṃ sūkṣmaṃ yo vai vetti sa śaivavit
akṣarādiṣu sarveṣu kṣareṣvakṣarataḥ kramāt /
ye vadanti tato mūḍhāḥ na te śaivasya pāragāḥ
p. १८७)
pañcāśākṣaranirmuktaṃ kṣarākṣaravivarjitam /
bindunādaṃ parityajya mantragrāmamaśeṣataḥ
dantoṣṭhatālujihvāyā spandanaṃ yatra dṛśyate /
akṣaratvaṃ kutastasya kṣaratve vartate sadā
yāvadudgirate vācā yāvakhyo pravartate /
tāvattatsakalo jñeyo niṣkalastu tato'nyathā
yatkiñcit cakṣuṣā grāhyaṃ śravaṇācchrūyate'pi vā /
sarvametadanityantu sa devāsuramānuṣam
akṣareṣu kuto mokṣa ākāśe kusumaṃ kutaḥ /
sikatāsu kutastailaṃ śaśaśṛṅge dhanuḥ kutaḥ
p. १८८)
iti devi samākhyātaṃ prabuddhasya tu lakṣaṇam // १६ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe saptaviṃśatitamaḥ paṭalaḥ //
devyuvāca
sakalo niṣkalaścaiva tathā sakalaniṣkalaḥ /
sūkṣmo bhinnakalaścaiva śivo jñeyo'tha pañcadhā
kīdṛśassakalo devo niṣkalaścaiva tatra tu /
tṛtīyaṃ bhedamākhyā hi yathā sakalaniṣkalam
sūkṣmo bhinnakalaścaiva bhedāni kathayasva me /
īśvaraḥ
p. १८९)
etatte kathayiṣyāmi pañca bhedātmakaṃ śivam
yena vijñātamātreṇa na punarjanmatāṃ vrajet /
vyomavyāpī paro devaḥ pañcamantro maheśvaraḥ
aṣṭattriṃśatkalāviddho a āmajyotirūpavān /
sakalaśceti yaḥ prokta svayaṃ devo hyumāpatiḥ
sakalaprakṛtistho hi prerake ca sadā pumān /
vyāpayedbhuvanaṃ sarvaṃ vyāpayetsarvadehiṣu
avasthitaśca sarvatra tenāsau sakalasmṛtaḥ /
avikalpasamo bhāvo yatra mantreṇa yujyate
mantrākṣarapadaiḥ sarvaiḥ sakalastena śabdyate /
p. १९०)
sthūlasūkṣmeṣu bhūteṣu sthitassarvaśarīriṇām
pradhānapuruṣavyāpī tenā'sau sakalasmṛtaḥ /
vyāpitvātsakalo devāḥ kalātatvaṃ prakīrtitam
kalānāṃ nilayo yasmāt tenā'sau sakalasmṛtaḥ /
sakalaḥ kurute sṛṣṭiṃ mantrasiddhiṃ prayacchati
nāśayetsarvavighnāni muktimante karoti saḥ /
aprameyohyanirdeśyo naupamyo rūpavarjitaḥ
sarvatatvaparaḥ sūkṣmo niṣkalastatra ucyate /
dehatatvaparicchinne ninādaḥ sarvadehinām
nādakalayā'tītassarvoṃ niṣkala ucyate /
p. १९१)
sakalena vinirmukto bindunādavivarjitaḥ
vyomasthaṃ niṣkalaṃ tatvaṃ vācyāvācyavivarjitam /
vidyāvidyāvinirmuktaṃ niṣkalaṃ paramaṃ padam
vyomni sphaṭikasaṃkāśaṃ jarāmṛtyuvināśanam /
manasā mokṣasidhyarthanniṣkale tu layaṃ kuru
bindunādātmakañcaiva dṛk śrotrendriyagocaram /
dṛśya'trārdhavimalaṃ jñeyaṃ sakalaniṣkalam
niṣkalaṃ tadvijānīyāt rūpaṃ sakalaniṣkalam /
oṃkāraśabdatanmātraṃ śrūyate kathyate na ca
na ca dṛśyati rūpeṇa jñeyaṃ sakalaniṣkalam /
p. १९२)
sakalaṃ yojayitvā tu niṣkalaṃ yojyate yadā
tadā vicakṣaṇairjñeyaṃ śivaṃ sakalaniṣkalam /
dehasthaḥ sakalo jñeyo niṣkalo dehavarjitaḥ
kriyāyogādi gamyo'sau jñeyaḥ sakalaniṣkalaḥ /
caturthamākāśamayaṃ nādātītamatīndriyam
sadāśivākhyamamalaṃ rūpaṃ sūkṣmamihocyate /
paramāṇususūkṣmatvāt bhāvitavyaṃ nirāmayam
atyantagahanaṃ sūkṣmaprāṇātītamalakṣaṇam /
paramāṇususūkṣmo'sau hṛdi madhye vyavasthitaḥ
prerate ca jagatsarvaṃ sa vai sūkṣmaḥ prakīrtitaḥ /
p. १९३)
mantrākṣarapadairagrairviyasthaṃ paśyate sadā
jñānayogaprakāśārthaṃ tajjñeyaṃ sūkṣmadarśanam /
pāpakṣayācca yogācca dhyānasyopacayāttathā
hṛjjyotirmadhyasaṃlīnaṃ śivaṃ sūkṣmaṃ sa paśyati /
sarvāntasthassamādhistha antaḥkaraṇagocaraḥ
netraiḥ na dṛśyate sūkṣmaṃ yogibhistadupāsyate /
bhūjalāgnyanilākāśa rājye(ātme)nduravirūpavān
sa śivaḥ sarvadharmātmā sa tu bhinnakalo bhavet /
akārādi kṣakārāntaṃ rūpaṃ mantrakalātmakam
vidyate yastu bahudhā sakalo bhinna ucyate /
p. १९४)
mantrākṣarapadaiḥ yasmāt padārthaiḥ saṃsthitā matiḥ
bhinnārthavācakaiśśabdaiḥ vidyābhinnakalaśśivaḥ /
evantu daśadhā jñeyaṃ punarjñeyantu pañcadhā
saptadhā ca caturthāṣṭau caturbhiḥ punareva ca /
śivassāṅgo'tha gāyatrī sadyādyāḥ pañca cāpare
vidyeśā lokapālāstābhinnaikaṃ sakalaṃ śivam /
bhinnāvasthamidaṃ jñātvā yojayetsusamāhitaḥ
bhinattipāśasaṃghātaṃ tena bhinnakalasmṛtaḥ /
eṣa te kathito devi pañcavasthaḥ paraśśivaḥ
jñātvaivaṃ mucyate pāśaiśśivaṃ yāti sa cāvyayam /
p. १९५)
iti niśvāsakārikāyāṃ aṣṭāviṃśati paṭalaḥ
devyuvāca
sārvajñādiguṇādeva gīyante sarvataśśive /
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
paśuṃ pāśān tathā tatvān udbhavaṃ pralayaṃ tathā /
sarvajñānādideveśi sarvajñastena socyate
sarvaiśvaryasusaṃpūrṇāssarvāśrayanirāśrayaḥ /
sarvagaḥ paripūrṇaśca paritṛptassa ucyate
anāditvātsvabhāvaśca sarvātmā dṛḍhagocaraḥ /
p. १९६)
svaśaktyā bodhayedyasmāt tasmādbodhaḥ prakīrtitaḥ
utpādayejjagatkṛtsnaṃ trailokyaṃ sa carācaram /
sthitināśaśca deveśasvatantrastena socyate
nityatvādajaratvācca sarvajñatvācca śaṅkaraḥ /
yogairavyāhatatvācca aluptastena socyate
anādimadhyanidhanaṃ paraṃ vetti kaścanam /
śakteravyāhatattvācca anantastena socyate
etehyaṅgā maheśasya veditavyāḥ prayatnataḥ /
mucyate sarvapāpebhyaḥ śivaṃ yāti anāmayam
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe ekonatriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
ṣaḍvaṇūrahitetyevaṃ yattvayoktaṃ maheśvara /
tanmamācakṣva deveśa varṇe hīnaṃ yadā bhavet
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchitam /
tadahaṃ te pravakṣyāmi yatsurairapi durlabham
pañcadhā devadeveśi veditavyaṃ prayatnataḥ /
varṇabhedastu jñātavyaṃ tattvabhedañca tatvataḥ
vāyubhedaṃ punastasya devadevasya kīrtitam /
devatāvasthābhedañca pañca bhedāssamāsataḥ
p. १९८)
ebhibhedairyadā hīno devadeve jagadguruḥ /
tadā tu kathito devi ṣaḍvarṇarahitaśśivaḥ
devyuvāca
varṇabhedaḥ kathaṃ deva tatvabhedaśca śaṅkara /
vāyubhedaṃ punastasya devatāvarṇabhedanam
ebhirhīnaṃ yadā deva sadbhāvaṃ tasya kīdṛśam /
tanmamācakṣva deveśa atra me saṃśayo mahān
īśvaraḥ
etāni kathayiṣyāmi yadyathā tu varānane /
tadgatastanmayo bhūtvā śṛṇu ekāgramānasā
p. १९९)
varṇabhedaṃ mayā khyātaṃ tacchṛṇuṣva varānane /
varṇairguptaṃ viluptañca tadyathā kathayāmi te
akāreṇa viluptena oṃkāraśśivavarjitaḥ /
tena devi viluptena pañcamena samanvitaḥ
pañcamena yadā hīnaṣṣaṣṭhastatra prakīrtitaḥ /
ṣaṣṭhahīnaṃ yadā devi makārastatra dṛśyate
tena hīnaṃ yadā devi kathaṃ candranibho bhavet /
yadā tena vihīnastu ṣaḍvarṇarahitaśśivaḥ
sakalasya tu tatvasya varṇairhīnastu niṣkalaḥ /
na lopena varārohe yasminvakrahalākṛtiḥ
p. २००)
tatve hīnaṃ yadā devi tasyaiva kathayāmi te /
saptatatvādi dehe'smin mayā pūrṇamudāhṛtā
ṣaḍbhistatvaiḥ vihīnastu kartavyaḥ parameśvaraḥ /
pañca tatvā sthitā hyūrdhvamayaścaiva vyavasthitaḥ
tairvihīnaṃ yadā devi ṣaḍvarṇarahito bhavet /
vāyubhedaṃ punastasya kathyamānamidaṃ śṛṇu
yasmin yasmin sthitāste vai śrūyatāntu yathākramam /
udānassaṃsthito hyūrdhve apāno'dho vyavasthitaḥ
prāṇo madhyagatastatra vyānassandhānagocare /
samānassarvagastatra vyāpī teṣāṃ dhanañjayaḥ
p. २१)
ebhissarve yadā hīno devadevo jagadguruḥ /
tadā tu kathito devi ṣaḍvarṇarahitaśśivaḥ
brahmāviṣṇustathā rudra īśvaraśśiva eva ca /
śaktinādena tu yadā hīnaṃ tairvihīnastu niṣkalaḥ
sitaraktapītakṛṣṇaṃ sphaṭikābhaṃ manoramam /
ebhirvarṇairyadā hīnaṃ ṣaḍvarṇarahito bhavet
ebhirvarṇairyadā hīno bindureko vyavasthitaḥ /
tadāntau paramaṃ śāntaṃ varṇarūpavivarjitam
na svaravyañjanaṃ tatra na rūpaṃ naiva bhāvanā /
na mano vidyate tatra cintā tatra na vidyate
p. २०२)
na tatra vidyate kiñcit yajano nātra gamyate /
devyuvāca
adyāhaṃ deva jānāmi jīvitañca sujīvitam
kiñciddodūyate cittaṃ tanmamācakṣva śaṅkara /
vyañjanasvaranirmuktaṃ varṇarūpavivarjitam
tvayā deva samākhyātaṃ kathaṃ vijñāyate prabho /
īśvaraḥ
gurupāraṃ parāddevi saṃpradāyamivoditam
na cādma kathayiṣyāmi guruvaktrakalāmṛte /
yathā yena ca bhāvena bhāvajñaḥ kathayedguruḥ
p. २०३)
tattathā tu na cānyosti śraddhātavyaṃ hi śobhane /
yathā ca bhāvamābhāve bhāvaṃ bhāvati śobhane
tathā te kathayiṣyāmi nivṛttiṃ yena yāsyasi /
iti niśvāsakārikāyāṃ tṛṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
bahucittamidaṃ jñānaṃ niścayo nopapadyate /
tadekaṃ vacanañcintyaṃ yena śreyo'hamāpnuyām
īśvaraḥ
jñānantu bahudhā vyastaṃ loke samupadiśyate /
p. २०४)
jñeyantadvyatiriktānya jñāne jñeyaṃ vidhīyate
śivaśca kevalaśśuddha aśuddhaścākṣaraiḥ saha /
śuddhā svābhāvikī mūrtiḥ ayatnādeva jāyate
na hi gośabdamātreṇa payasaḥ prāptiriṣyate /
viśeṣastu madhukṣīro jalāni amṛtādibhiḥ
uktairapi na saṃsparśādoṣṭhābhyāṃ jāyate phalam /
īśvaraḥ
muktyarthantu praśaṃsanti jñeyaṃ dharmapravedinaḥ
vijñānāttu guṇāvāptiḥ saṃsparśādiva dhātavaḥ /
rasendreṇaiva lohānāṃ kālikā sparśavedhinā
p. २०५)
hāritāgnisaṃyogāddhematvaṃ pratipāditam /
sparśavat jñānamuddiṣṭaṃ agnivajjñeyamiṣyate
hāritaṃ parameśāna paśūnāṃ pāśakālikā /
svakāraṇaguṇāveśāt tanmayatvaṃ prapadyate
labhante yoginassarve vijñānāttulyatāṃ tathā /
sveṣu sveṣu tadaiśvarya kāraṇaṃ tulyadharmatām
avāpnuvanti sarvatra vijñānātparamārthataḥ /
vijñānāttu viśīryeta trividhaṃ bandhanañca yat
viśīrṇabandhano janturicchāśaktitvamāpnuyāt /
icchāśaktiguṇā vyāptyā na janturduḥkhabhāk bhavet
p. २०६)
sarvakāraṇadharmatvaṃ labhate nātra saṃśayaḥ /
devyuvāca
śivasya paripūrṇasya adhvānantu kathaṃ bhavet
kīdṛśantu śivādhvānaṃ tattvataḥ kathayasva me /
ākāśasya yathā nordhvaṃ na madhyaṃ nāpyadhaḥ kvacit
evaṃ sarvagato devo adhvānannaiva vidyate /
paśubhāvāpadātītya patibhāvena tiṣṭhati
tattasya gamanaṃ nāma sarvage gamanaṃ kutaḥ /
unnamatvaṃ śivatvañca prayātītyupacaryate
saṃbodho gamanannāma sarvage gamanaṃ kutaḥ /
p. २०७)
devyuvāca
sarvavyāpīti devastu kathyate mama śaṅkara
pakṣa eva viruddh'yaṃ kathaṃ nissaṃśayo bhavet /
patre puṣpe phale toye yadi sarvatra vidyate
svagāṅgakṛntanaṃ duḥkhaṃ kathaṃ pūjā vidhīyate /
sthāvare jaṅgame caiva bījādyeṣu ca sarvataḥ
svakāṅgo dahanaṃ duḥkhaṃ kathaṃ homeṣu yujyate /
patrapuṣpaphalādīnāṃ yadi tatra na vidyate
avyāpitvaṃ tadā tasya sarvavyāpī kathaṃ bhavet /
avyakte vyaktatā nāsti rūpavarṇatvavedinām
p. २०८)
vyāhṛtaṃ yadi gṛhṇāti dattaṃ bhojama?vāñcchayā /
vyaktarūpaṃ śarīrantu vyaktaṃ vai kṛtakātmakam
kālenaiva vinaśyante ye ye vigraharūpiṇaḥ /
sarvavyāpī bhaveddevaḥ pūjā dehaḥ praśasyate
liṅgapūjāvidhirdeva na ceṣṭā mama rocate /
pratighāte vilakṣantu ākāśaṃ sarvatomukham
śilāstaṃbhajalaiḥ kuḍyaiḥ parvataiśca nivāryate /
yadetatprāk samuddiṣṭamākāśamajamavyayam
tadvadīśvaramavyaktamasvatantramacetanam /
parādhīnamakartāramajñaṃ prasavadharmiṇam
p. २०९)
vyāpyamavyāpakaṃ kṣobhyaṃ grāhyaṃ saguṇamucyate /
vikāriṇaṃ sātiśayaṃ vyaktamavyaktalakṣaṇam
asarvajñatvametasya yonibhūtamudāhṛtam /
eṣa dharmaḥ samuddiṣṭaḥ śūnyasyānīśvaratvatā
īśvaraḥ
viditvā tu punardevī na mohamupayāsyasi /
na tathā tu paraṃ tatvaṃ vyāpayantaṃ nivāryate
jaladarpaṇamadhye tu chāyārūpaṃ yathā viśet /
notsarenna ca bhidyeta tadvaddevo virocate
vyāpinaścāvirodhī ca nāvarudhyati kenacit /
p. २१०)
sontarbahisthito yo vai na ca kutracidāśritaḥ /
anumānannacopamyaṃ na ca tasyāsti yanmama
svabhāvanirmalaśśuddha anutpannamalāñjanaḥ /
na śakyaṃ kiñcittasyātha pravaktuṃ guṇalakṣaṇam
tatastoye yathā candro dṛśyatyākāśasaṃsthitam /
tadvatsarvagato devassūkṣmatvānnopalabhyate
sa ca yogena dṛśyeta pratyakṣaṃ jalacandravat /
kṣīyate vardhate candra asthiro viṣamaścalaḥ
vikāritvamupāyāti utpannaśśaśalāñchanaḥ /
amāyī nirvikārī ca bahirante ca saṃsthitaḥ
p. २११)
samāyī biṃbasaṃkrānto khe sthito na tu tajjale /
maline'pi svadehe tu dṛśyate parameśvaraḥ
upadeśena deveśi pratyakṣaṃ jalacandravat /
yathā śarīramadhye'pi pratyakṣaḥ parameśvaraḥ /
vidyamāno na dṛśyeta tathā patraphalādiṣu
svabhāvena hi tatrasthā khe tu dṛśyati candramāḥ /
upadeśena deveśi pratyakṣaṃ sarvatasthitaḥ
patrapuṣpaphalādīnāṃ malatvānna ca dṛśyate /
yathā tvaṃ devi saṃmūḍhā asaṃgrāhye vyavasthitāḥ
maṇau toye yathādarśe dṛśyante raśmimālayaḥ /
p. २१२)
evaṃ patreṣu puṣpeṣu dṛśyate parameśvaraḥ
patrapuṣpaphalādīnāṃ bījādyeṣu ca sarvataḥ /
sūkṣmatvātsaṃsthitastatra dṛṣṭvā tannavikalpanā
patrapuṣpaphalādīnāṃ bījādyeṣu ca sarvataḥ /
vidyamāno'pi teṣveva sūkṣmatvānna tu vidyate
dahyamāneṣu bījeṣu sūkṣmatvānna tu dahyate /
tejogni maṇikāṃsānāṃ ākāśe darśane tathā
āpaśastrānipākena na hi vedo'tra dṛśyate /
eṣaṃ patraphalādīnāṃ bījādye prasaveṣu ca
sūkṣmatvāddevadevasya cchedadāho na dṛśyate /
p. २१३)
sarvataḥ pāṇicaraṇaṃ sarvato'kṣiśiromukham
sarvavyāpi svarūpeṇa tatvaṃ sarvagataṃ yataḥ /
tasmāttanna vikalpeta avicāreṇa śobhate
pratyakṣe dṛśyamāne tu hetustatra na kāraṇam /
sarvābhāsannirābhāsamarūpasarvarūpakam
naikadeśasthitatvācca tasya āvāhanaṃ kutaḥ /
sarvavyāpi śarīre sve paṭhyate varṇasaṃharau
yogapīṭhasya śabdena tathā pūrvasthitena tu /
yatasvadehe paṭhito nirodho'sya kutasmṛtaḥ
sarvasānnidhya śabdena svatanau paṭhito yataḥ /
p. २१४)
sānnidhyakāraṇañcaiva virodhañca na vidyate
evametāni rūpāṇi tathānyāni śivasya tu /
vidhisāmagryahetau tu kīrtitā hīnaśāsane
āvāhanañca deveśi kriyātmakavisarjanam /
nacaitadarthavādastu vidhivādaḥ prakīrtitaḥ
vidhivādaṃ samāsādya devā brahmapurogamāḥ /
aiśvaryamatulaṃ lābhamamaratvañca śāśvatam
bhuktimuktipadaṃ śāstraṃ śaivaṃ nāma mahātmane /
nahi doṣo viśodho vā ubhayārthaprasiddhidaḥ
devyuvāca
p. २१५)
rathyāpuruṣavaddoṣo bhavatīti śivenyathā /
pradeśinīti vṛttiḥ syānna tu sarvagatā vibhoḥ
īśvaraḥ
lakṣālakṣamayo devaḥ śivaḥ paramakāraṇaḥ /
arcāyāṃ lakṣaṇopetaṃ japayoge tathaiva ca
manobuddhirahaṃkāramantaḥkaraṇasaṃjñitam /
tadeva sthānamityuktaṃ manobuddhyādi kalpitam
saṅkalpabuddhirahitamahaṃkāravivarjitam /
stutyādividhi nirmuktaṃ parāpasthamidaṃ smṛtam
sa tu sarvagato devī lakṣālakṣavivarṇitaḥ /
p. २१६)
devyuvāca
yadi sarvagato devassarvāvasthoṣvavasthitaḥ
tasmāt sthānavikalpastu na tatkuryānmaheśvara /
ubhayārthaprasidhyarthaṃ śaivaṃ jñānamudāhṛtam
sarvavyāpī maheśāno muktau ko doṣamāvahet /
īśvaraḥ
sarvaṅgateṣu bhagavān na hi deheṣu pūjyate
liṅge'thavānyatra śubhe saṃpūjyo bhagavān śivaḥ /
āvāhanamanudhyānaṃ mano bhukti nirodhanam
śivena saha saṃyogaṃ cintayenmanasā dhiyā /
p. २१७)
arcayet sakalaṃ devaṃ japetsakalaniṣkalam
dhyāyejjyotirmayaṃ sūkṣmaṃ kalābhinnaṃ tu tarpayet /
vyomni sphaṭikaśuddhābhaṃ jarāmṛtyuvināśanam
manasā mokṣasidhyarthaṃ niṣkalantu layaṃ kuru /
snāne tu nirmalo mantrī japātsiddhirna saṃśayaḥ
pūjāyāṃ sannidhāveva homenaiva phalapradaḥ /
dhyānena sarvagaṃ devaṃ yogayogitvamāpnuyāt
vratena kāyaśuddhiḥ syāt dīkṣāyāṃ muktiriṣyate /
āvāhanaṃ sthāpanañca sānnidhyaṃ sannirodhanam
vidhau sthitāni nāmāni karmaṇāṃ kathitāni tu /
p. २१८)
na caivāvāpyate kaścinna ca kaścinniveśyate
nirudhyate na deveśi sānnidhyaṃ kriyate na ca /
vyāpī mantrasvarūpeṇa cintayanti paraṃ śivam
tadā vāhanamityuktaṃ kṣamasveti visarjanam /
iti niśvāsakārikāyāṃ ekatriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
mano hi calate nityaṃ pravahvañcalate balāt /
samādhistho'pi deveśa kathaṃ tiṣṭhati niścalaḥ
īśvaraḥ
p. २१९)
karmasanyāsayogañca matiyogaṃ mahattathā /
yogaḥ pañcavidhaḥ proktaḥ punarāvṛttilakṣaṇaḥ
punarāvṛttiyogena ye sattā varavarṇinī /
teṣāṃ hi calate nityaṃ karmāsaktamanassadā
devyuvāca
karmayogañca saṃyāsaṃ matiyogaṃ mahattathā /
eteṣāṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhati
īśvaraḥ
abhimānātmakaṃ yoga karmaśabdābhiśabditam /
tadevaṃ kṛtakṛtyaḥ san nyaste sanyāsa ucyate
p. २२०)
saha taiścaiva vairāgyaṃ saṃyogaḥ prakṛterjayaḥ /
atītya prakṛtauhyaṣṭau vartante puruṣeśvarā
catvāraḥ kathitā yogā mahadyogaṃ yathā bhavet /
uparyupari vartante yogino yogavardhanau
tathaiva ca pralīyante yogadharmāsvakarmasu /
dvaitabhāvārthasaṃsiddhā punaḥ sṛṣṭiṃ vrajanti te
aṇimādiguṇā lakṣādrūpādigrahaṇātmikāḥ /
nirodhādyogasaṃsiddhiḥ mokṣasteṣāṃ na vidyate
aṇimādiguṇān prāpya aṅgaviṅkān maheśvarān /
nāsau sāyujyamāpnoti na bhavedyāvadekatā
p. २२१)
oṃkāratatparādhe tu recake pūrake sthitāḥ /
na teṣāṃ tu paraṃ sthānaṃ ātmendriyaniṣūdanāt
praṇavo vāyuradho nāḍī udānordhvaṃ vyavasthitam /
etatsaṃśayayogīnāṃ gatānāṃ punarāgamaḥ
gamāgamanasaṃyukta niruddhāgranthipañjare /
vidyā yogātmikā devi vidyābhāvādhigacchataḥ
bhavāntarayugāpekṣi savidyasyopajāyate /
avaśyāveśyayogitvātte tu vyāpyamudāhṛtam
ye kecitkāraṇābhāvānna te muktāstadātmakāḥ /
na yogī yuñjakaḥ kaścinna ca cakṣurnimīlitam
p. २२२)
nāsāgravīkṣaṇañcaiva na tu yogaṃ praśasyate /
devyuvāca
sāvalaṃbehyanityatvaṃ nirālaṃbepi śūnyatā
pakṣadvaye'pi doṣo'sti kiṃ taddhyāyanti yoginaḥ /
īśvaraḥ
yathā śiśurakiñcijjño mūḍhopyuktā na śāyitaḥ
paratattvamajānantaḥ puruṣā bālakopamāḥ /
ajñāyamāne tajjñānaṃ jñāte sat jñeyamiṣyate
jñeyodbhavañca vijñānaṃ vijñānaṃ tattadātmakam /
devī
p. २२३)
yathā tajjñeyayogena manasthāsyati niścalam
etanme niścitaṃ brūhi atra me saṃśayo mahān /
īśvaraḥ
manastu kathayiṣyāmi caturbhedasamāyutam
yanna kasyacidākhyātaṃ tadadya kathayāmi te /
sātvikaṃ rājasañcaiva tāmasañca viśeṣataḥ
kathayāmi samāsena yogabhedakrameṇa tu /
caturthantu mahadyogaṃ anaupamyamanāmayam
tāni pravakṣyāmi manasaṃ manase ceṣṭitāni tu /
yena vijñātamātreṇa unmanatvaṃ sa gacchati
p. २२४)
saṃśiṣṭaśca svalīnaśca vikṣipto gatirāgatiḥ /
manaścaturvidhaṃ proktaṃ bhedaṃ tasya imaṃ śṛṇu
na mano nāpi mantavyo namantā ca na vibhāvyate /
svalīno viṣayairmuktā ekībhūtassuṣuptavat
viṣayān gṛhṇamāno'pi jñeyatvamadhigacchati /
na ca tairyujyate jñātassaṃ śiṣṭassa tu ucyate
ajñānāt gacchate jñānaṃ jñānādajñānameva ca /
calate yasya daurbalyāt tasyā'sau gatirāgatiḥ
jñānena śiṣyate yasmāt indriyārtha parāyaṇaḥ /
trikālamātalo nityaṃ sa tu vikṣipta ucyate
p. २२५)
svalīnaścottamastatra guṇātīto nirāmayaḥ /
madhyamassa tu vijñeyo saṃśiṣṭassātvikaḥ smṛtaḥ
adhamaśca phalakṣudro rājaso gatirāgatiḥ /
tāmasaḥ sa tu vikṣiptaḥ caturthohyadhamo mataḥ
guṇātmakaḥ samuddiṣṭo manaḥ prāyaśca dehinām /
nirguṇatve'dhikatvena yatra līno bhaviṣyati
ekībhāvagataśśānte svakālenaiva gṛhyate /
suṣuptādadhikatvena ceti nātra viśeṣaṇam
na śakyante tadākhyātuṃ na ca tasya tu dhāraṇā /
na cānyo jñāpakastatra yāvannasvatasvayam
p. २२६)
manasaśca sulīnaśca yatsukhaṃ hyātmasākṣikam /
yogāvasthā parā hyeṣā prāhuryogavido janāḥ
yadā manaḥ pare tatve labdhalakṣo nilīyate /
tadāhyaśeṣavijñānaṃ vināśamupagacchati
yasya sarvagato bhāvaḥ sa bāhyābhyantare sthitaḥ /
calito'pi manastasya calitvā yāsyate kutaḥ
jñānaṃ tatvārthasaṃbodha ātmadhyānaprakāśatā /
jñeyaṃ sarvasamatvañca dhyānānnirviṣayaṃ manaḥ
nirādhāro nirvikalpaḥ sarvālayavivarjitaḥ /
nirguṇo lakṣya rahitaḥ śivayogaḥ prakīrtitaḥ
p. २२७)
mataḥ koṣṭhiṇato yasya antasthaḥ susamāhitaḥ /
yathā vāyuḥ suśīghro'pi muktvā'kāśaṃ na gacchati
jñeyaṃ vikṣiptacittasya viṣastho'pi niścalaḥ /
bhuṅkte tu viṣayān sarvān nāsau lehyalepakaḥ
yasya sarvagato bhāvo jñeyāvastho nirantaraḥ /
kāyānubandhicalite nā'sau calati niścalaḥ
yasyā jñeyamidaṃ sarvaṃ manastvabhyasya niścalaḥ /
evaṃ yonijito dhīraissa gatvā kiṃ kariṣyati
kṣīrakṣaye yathā vatsaḥ stanānmāturnivartate /
rāgakṣaye tadā puṃsāṃ manaśśīghraṃ nivartate
p. २२८)
calācalaśarīrārthaṃ cittavṛttirapekṣyate /
sa ca tyāgī śarīrasya suruddho na bhaviṣyati
icchādveṣau sukhaṃ duḥkhaṃ virāgo jñānameva ca /
trayodaśa vidhastena karaṇaṃ niścalīkṛtam
svabhāvāccalamanyattu calaṃ vā kena cālyate /
niścalaṃ na kadācit syāt ayutasya yutasya vā
devyuvāca
prāṇādyā vāyavaḥ pañca (dehasthā) manaḥ pañca ca devatāḥ /
puryaṣṭakaṃ ca tanmātraṃ budhyahaṃkārameva ca
ebhistu vyākulī bhūtvā vāyavo manasā yutāḥ /
p. २२९)
calate tu sadā devi sukhaduḥkhena mohitāḥ
sukhaduḥkhamayo moha anena calate manaḥ /
yasya tulyasukhaṃ duḥkhaṃ manastasya suniścalam
devyuvāca
akṣṇānnimīlanañcaiva nāsāgrasya tu vīkṣaṇam /
na yogī yuñjakaścaivārthatastu tvayā vibho
sāvalaṃbaṃ nirālaṃbaṃ na yogamubhayātmakam /
kathaṃ yogaṃ mahādeva jñeyasya kathayasva me
īśvaraḥ
na yogakaraṇañcātra ādhārālaṃbanaṃ na ca /
p. २३०)
hṛccātināsikāgrasya vīkṣaṇānna nimīlanam
kiñcidābhāsamātrantu jñātvā tu paramāṃ tanum /
pratipūritavadvāyuḥ sūkṣmeṇa suṣireṇa tu
gatā na jñāyate yadvat jñeyayogaṃ tathaiva hi /
devyuvāca
vāyupūrṇaśarīrantu dṛtivallakṣyate prabho
kṛtakena tu kartavyaṃ kiṃ bāhyakṛtakātmakam /
kṛtakasya tu adhvānaṃ jñātavyaṃ sarvathā vibho
jñeyasya kṛtakaṃ nāsti adhvānaṃ na ca kalpanā /
etanme saṃśayaṃ deva yattsatyaṃ tadbravīhi me
p. २३१)
īśvaraḥ
anākhye yasya tattvasya nirguṇasya yaśasvinī /
guṇavadgrahaṇaṃ kṛtvā kathayetparameśvaram
kiñcidābhāsamātrantu kratū kathayecchivam /
prakramādhvānamārgantu uccārakaraṇāni ca
sthātavyantu varārohe parityājyamaśeṣataḥ /
evaṃ sa nirjito tiṣṭhet mano durjayacañcalam
calate na kadācit syāt jñeyāvastho bhavetsadā /
anirjito yathā mallo darpaṇīkurute bahūn
nijitaṃ tiṣṭhate dhīraḥ tathā jñeyavidāṃ manaḥ /
p. २३२)
na hi gantā bhavetkaścit gantavyañca na vidyate
gamāgamananirmukto ghaṭākāśeva tiṣṭhati /
ghaṭasaṃvṛtamākāśaṃ nīyamānamitastataḥ
ghaṭo niryāti nākāśaṃ śivohyevaṃ nabhopamaḥ /
kadalīsāravaddehaṃ vṛtaṃ tatvadalaissthitam
tasmāttatvadalatyāgī vyayavadbhavate tadā /
nirākārātmavijñāne bhāvanāgatacetasaḥ
mokṣolpīyasya notkaṇṭhaḥ sa mokṣamadhigacchati /
mokṣo nāma sa vikhyāto sa śarīro nirākṛtiḥ
acintyo nirguṇo mokṣo na tu mokṣo layānvitaḥ /
p. २३३)
na mokṣasya bhavettasmāt na cādhvānaṃ kadācana
sarvatra vigatā dṛṣṭiḥ sa mokṣo mokṣavādinām /
bāhuśo yastu vairāgyaṃ ātmā nirvyāpitastu yaiḥ
teṣāmanyo'pi nāstyatra gatvā nirupapattikam /
evamanye'pi ye kecit nirvāpyante virāgitām
tathā te'pi gamiṣyante nirvāṇaṃ prathamaṃ yathā /
yathā śilāśritaṃ toyaṃ kṣapitaṃ sūryaraśmibhiḥ
tathā nirvāpitohyātmā gato nirupapattikam /
na tattoyagataṃ bhūmyā na ca tatraiva tiṣṭhati
na ca tat kenacit pītaṃ gato nirupapattikam /
p. २३४)
evaṃ grāhyātmavairāgyaṃ yaduktaṃ guruṇā hitam
gatādhvānamayaṃ bhāvaṃ tadekantu sanātanam /
kā hyāśā mokṣavādīnāṃ yatra sarve kṣayaṃ gatāḥ
etadatyantavairāgyamapi satvasukhāvaham /
yannāsti tatra santoṣaṃ prāyaḥ kaścitkariṣyati
sa mukto nirvikalpastu sa vikalpastu badhyate /
nadīnāṃ sāgaraṃ prāpya nāmarūpaṃ nivartate
te tatra na vijānanti parasparaviśeṣaṇam /
na cānyo jāyate tatra udakasya viśeṣaṇam
tatra kṣayaṃ gatā nadyassadapyeko mahodadhiḥ /
p. २३५)
evaṃ nadyupamo dehī nirvāṇaṃ sāgaropamam
nirmamāste tu tiṣṭhanti sāgarāśrita sindhavaḥ /
tiṣṭhate niścalatvaṃ hi tṛptisthaṃ tasya jāyate
sukhaduḥkhaṃ na saṃvetti gṛhṇāti śivajān guṇān /
abhāve bhāvamālaṃbya bhāvaṃ kṛtvā nirāśrayam
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet /
abhāve bhāvamāśritya bhāvalīnopyaśaṅkitaḥ
vibhuriti samantavyo nātra kāryā vicāraṇā /
abhāvasya kuto bhāvaḥ niṣkalasya mahātmanaḥ
amane avyavasthānaṃ nirvāṇaṃ tasya tatpadam /
p. २३६)
yasya jāgre pralīyante sarve bhāvāssuṣuptavat
paryāptaṃ tasya vijñānaṃ tripadaṃ te na laṅghitam /
pūrvakohyakṣaro jñeyaḥ surecitamanakṣaram
kuṃbhakena tadā jñeyaṃ kṣarākṣaraparaśśivaḥ /
sarvaṃ tyaktvā samādhistha antaḥkaraṇagocaram
tatastu paśyate nityaṃ yogibhistadupāsyate /
gurūpadeśanirdiṣṭaṃ saṃpradāyaṃ yathā sthitam
sa bāhyābhyantare sūkṣma anādi śiva avyayaḥ /
devyuvāca
pitṛyānapathaṃ deva devayānaṃ tathaiva ca
p. २३७)
niścayaṃ śrotumicchāmi pathadvaya viśeṣaṇam /
īśvaraḥ
pitṛyānena gacchante iṣṭāpūrtaratā divi
te tatra anubhuṃjante yadatra sukṛtaṃ kṛtam /
kṛtakṣaye nivartante punarjāyanti bhūtale
pānarodhakṣaye patraṃ yathā gatvā nivartate /
pathaṃ cāndramasaṃ sarvaṃ miḍā tasya tu sārathiḥ
pitṛyāneti vijñeyaṃ sa pathe yajñayājinām /
kṣīyate vardhate candra asthiro viṣamaścalaḥ
pitṛyānaprapannasya gatistasyāpi īdṛśī /
p. २३८)
devayānapathe sūryaḥ suṣumnā tasya sārathiḥ
taṃ bhitvā gacchate yogī dakṣiṇenā'nivartakaḥ /
sarvabhūtātmabhūtānāṃ sādhūnāṃ tatvadarśinām
sarvakāmānnivṛttānāṃ sa pathobhyāsayoginām /
na te bhūyo nivartante devayānena yoginaḥ
tasmātsarvaṃ parityajya dakṣiṇena prapadyathā /
evaṃ pathaṃ vidurdevi pitṛyānaṃ samāsataḥ
devayānātpatho nāsti śrūyatāṃ yena hetunā /
pathena gamyate yatra yatkiñcitparikalpitaḥ
atra dhātāmanirdeśyaṃ patho bhavati kīdṛśaḥ /
p. २३९)
yathā'dhvānañca yogañca sarvatantraṃ na vidyate
śiṣyaprabodhanārthāya evaṃ śāstreṣu coditam /
tanmānārthamidaṃ vākyaṃ devayāne yathā tathā
sarvavyāpitvagamanaṃ pathyā bhavati kīdṛśaḥ /
yatra gamyati tannāsti na ca tatra pathā kvacit
nāsti yogagatistatra sarvalakṣātparaṃ padam /
gatirnāvartate vaśyaṃ sudūreṣvapi yogataḥ
devayāne pathe nāsti tenā'sau na nivartate /
yaḥ kaścitpitṛyānena pathena tu gato naraḥ
nivartate sudūro'pi yatra yānaṃ samāśritaḥ /
p. २४०)
devayānena so gatvā sarvapāpairvivarjitaḥ
bhoktavyañcaivamaiśvaryamāśāpāśavivarjitam /
karaṇañcaiva saṃjñā ca ahaṅkāraṃ tathaiva ca
nivartate yatassarvaṃ kathaṃ tatra vibhajyate /
aiśvaryaṃ coditaṃ śāstre alpasatvamanaupamam
nirābhāse tathaiśvaryaṃ na kadācidbhaviṣyati /
yasyeśvaro'pi nairāśyaṃ nirāśaṃ saṃpraśasyate
tyaktaṃ yena jagatsarvaṃ ātmā bhoktavya eva ca /
ātmārthe sarvakāryāṇi āśābhūtaḥ pravartate
ātmatyāgaḥ kṛto yena tasyāśā kasya kāraṇe /
p. २४१)
tāvadbadhyati saṃsāre yāvadāśā na muñcati
āśācchedaḥ kṛto yena sa muktaḥ sarvabandhanaiḥ /
atītānāgatañcaiva vartamānaṃ tathaiva ca
athātmā sthāvarāntatvasarvajñānādi kṛtrimam /
jātaṃ nāsti tathā'vaśyaṃ ajātañca viśeṣataḥ
evaṃ nairāśyabhāvena mahāmohaṃ tyajiṣyati /
ajātatvādajo nāsti jātaṃ nāstyavināśakam
caturvidhañca yajjñānaṃ tadeva kṛtakaṃ smṛtam /
kāmamūlo mahāvṛkṣaḥ saṃsārastīkṣṇakaṇṭakaḥ
sicyate rāgatoyena phalagrāheṇa vardhate /
p. २४२)
kāmarāganna * * * * sa jiṣyati paṇḍitaḥ
vṛkṣopamantu saṃsāraṃ sarvamunmūlayiṣyati /
prāguktāṅgabalaṃ sarvaṃ vidyuddarśanasannibham
yohyajñaḥ paryupāsīta sa mṛtyuḥ paryupāsyate /
tasmācchidraṃ pavitrañca kṣemamaṅgulameva ca
svasti śānti śivaṃ tasya hṛdayaṃ yasya niṣprabham /
pātālassaptalokāntaḥ sarvametadvibhīṣikā
bhaganāśā śūnyamaṃtreṇa te smṛtā mantravādinaḥ /
na hutaṃ na ca vā dattanna paratra nacaihikam
nacātra badhyate kaścit na ca kaścidvimucyate /
p. २४३)
bandhavyo bandhanañcaiva tathā caivānyabandhakaḥ
dātā pratigṛhītā ca tathā dātavyameva ca /
agnidarbhāśca mantrāśca hotā hotavyameva ca
yatra śūnyannirābhāsaṃ kutastatra ime smṛtāḥ /
agnihotrādayo yajñā vedāśca ṛṣayastathā
asurāḥ pitaro devāḥ sarvehyaparamārthikāḥ /
sarve mantrātmakā devā devo mantragaṇasmṛtaḥ
daivaṃ paitrañca yajñāśca sarve tiṣṭhanti mantrataḥ /
tatra mantrāṇi vartante tatra jñeyaṃ suniṣkalam
tasmāt mantroditaṃ sarvaṃ vidyādaparamārthikam /
p. २४४)
sarve dharmā virudhyante paramārthasya niścayāt
naitadbāhyaṃ gṛhasthānāṃ jñānametattu naiṣṭhikam /
na ca nāsti kriyā yajñā astitve ca phalapradāḥ
phalañcātmā priyaistyaktaḥ teṣāṃ tenāsti sundarī /
nā pṛṣṭhaḥ kasyacidbrūyāt na cānyāyena pṛcchitaḥ
anyāyaiḥ pṛcchite yastu na brūyāttasya pṛcchataḥ /
vidito yogasadbhāve tadākṣamapunargṛhī
apunargṛhnavāseti yenoktaṃ tasya bhāṣayet /
virāge niścayo yasya jñeyasya prāṅ nivedayet
putradārakuṭuṃbeṣu saktaṃ sarvamidaṃ jagat /
p. २४५)
tasya tyāgaḥ kṛto yena tadvirāgasya lakṣaṇam
anaiṣṭhikena vaktavyaṃ goṣṭhikāme kuṭuṃbine /
saspṛhe cāvarakte ca duṣṭacitte'jitendriye
tava devi mama khyātaṃ mama bhakteti sundari /
tasmātsanyāsinaṃ muktvā nākhyeyaṃ kasyacittvayā
deyuvāca
matsarītvaṃ mahādeva samatvaṃ yanna paśyati /
siddhānte brūhi ko doṣo gṛhasthānāṃ prakāśate
śrutismṛtyudito mārgo dharmakāmārthasaṃyutaḥ /
siddhānte kevalaṃ jñānaṃ dharmakāmārthavarjitam
p. २४६)
dharmādyāstatra hīyante teṣāñcaiva prakāśate /
na sidhyate ca tatkāryaṃ tasyāraṃbho nirarthakaḥ
dadyādyo vimalaṃ vedyā adattvāmalaśodhanam /
oṣadhīnnaiva sidhyeta matigrastasya dehinaḥ
tadvaddoṣo bhaveddevi gṛhasthānāṃ prakāśate /
na doṣoyamiyadbrūhi śrūyatāṃ kena hetunā
aihikāmuṣmikān bhogān yo bhuṅkte tu varānane /
kadācidyajate yajñaṃ tena yajño vidūṣitaḥ
abhojyaṃ bhoktukāmasya anarthakamidaṃ bhavet /
vidhiyajña pramāṇastu saspṛhasya na yujyate
p. २४७)
tyāgātsaṃsidhyate jñeyaḥ saspṛhastu na sidhyati /
gṛhasthasya parityāgo na kadācidbhaviṣyati
aihikāmuṣmikān tṛṣṇān tyaktvā tyāgī bhaviṣyati /
gṛhastho'pi parityaktuṃ aihikaṃ naiva śakyate
vittahīne gṛhasthatvaṃ na kadācitprasidhyati /
upādānantu vittasya sarvopāyena kāraṇam
tṛṣṇāñcāśeṣataḥ tyaktvā vairāgyena yadā sthitaḥ /
pañcasu nādṛtairdoṣaiḥ gṛhīṇāṃ gṛhyate tadā
gṛhasthatvaṃ bhayaṃ ghoraṃ lobhā * * * jeṣyati /
na sa tyajati saṃsāralobhamohatamo vrataḥ
p. २४८)
yathā sarvaṃ parityajya tathedaṃ śrutirabravīt /
īśāvāsyamidaṃ sarvaṃ yatkiñca jagatāṃ jagat
tena tyaktena bhuñjīthā māhṛthāḥ kasyaviddhanam /
tadgṛhasthasya kiṃ bāhyamasmin lokepyavasthitam
yatrāsakto dayāṃ tyaktvā bhūtagrāmaṃ jighāṃsati /
tasmātsundari tasyāpi gṛhe muktirna dṛśyate
na ca saṃyāsayogena icchādveṣasya varjanāt /
na māyā matsarādyukto gṛhastho'pi na sidhyati
tyāgahīnā na sidhyanti pakṣadvayaviḍaṃbakāḥ /
pravṛttiśca nivṛttiśca dvividhaṃ karma kīrtitam
p. २४९)
antaḥkaraṇahīnasya na kiñcidapi sidhyati /
lokasya sarvato maunī samaśśāntaḥ samāhitaḥ
sarvamātmavaśaṃ paśyet bhūtagrāme caturvidhe /
devyuvāca
nopakārāya yatkiñcit na cānyo jāyate guṇaḥ
maunabhāvena deveśa tasmānmaunaṃ nirarthakam /
īśvaraḥ
upakārakṛtastena pareṣāṃ hitakāmyayā
yena nirvāpito hyātmā vairāgyaṃ gṛhyate yataḥ /
anena hetunā duḥkhaṃ śarīrādvinivartate
yena nirvāpito hyātmā vairāgyaṃ gṛhyate yataḥ /
anena hetunā duḥkhaṃ śarīrādvinivartate
p. २५०)
parebhyaḥ kurute duḥkhaṃ yaṃ yaṃ vācā samīhate /
devyuvāca
asya vairāgyayogasya kiṃ bhavetsiddhi vā na vā
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ tasyasiddhimanaupamām
na rūpaṃ na ca varṇañca na ca tasyaiva bhāvanā /
sakalaṃ niṣkalañcaiva karaṇādhāravarjitam
na coccāravibhaktiśca varṇarūpavivarjitaḥ /
amanastha mahāyogaṃ sarvasiddhipradāyakaḥ
p. २५१)
guruprasādamātrantu pāraṃparyaṃ varānane /
taṃ labdhvā labdhamātrastu yathā siddhiṃ labhennaraḥ
samudāyamidaṃ jñānaṃ na pṛthaktvaṃ kadācana /
svaravarṇavihīnastu sarvasiddhipradaṃ śubham
tena jñeyamiti proktaṃ yasmādbhrāntirna jāyate /
bhrānti nirnāśanaṃ hyetat sarvajñānārtha sādhakam
sarvajñānamiti jñeyaṃ sarvavarṇaprasādhakam /
etaddevi mahājñānaṃ vijñānaṃ śūnyamavyayam
bindumātrā vinirmuktasvaravarṇavivarjitam /
jñeyametatsamākhyātaṃ jarāmṛtyuvināśanam
p. २५२)
sarvavyādhiharañcaiva sarvapāpāntakaṃ tathā /
acintyaṃ sūkṣmamākāśamaśeṣavyāpakaṃ param
īṣatprasārya vaktrantu jihvākāśe niyojayet /
tasmiṃsthāne tu yatkiñcit sparśamīṣadvibhāvayet
bhavitavyantu yogībhiḥ sidhyarthamidamuttamam /
asyaiva kathayeddevi yogasya vidhimuttamam
vijñaptena tu kurvīta satyaṃ devi vadāmyaham /
na devā nāsurā yakṣā na nāgā na ca rākṣasāḥ
kinnarāpsarasaścaiva piśācā na ca bhūtale /
na vasuḥ na ca vidyā ca vidyādharagaṇena ca
p. २५३)
lokapālāna nakṣatrā candasūryau na caiva hi /
na vāyussalilañcaiva na vṛkṣā na ca parvatāḥ
na merurgirirājāno na caiva viṣayastathā /
na brahmā na ca vai viṣṇuḥ nāhaṃ devi tvayā saha
anantaṃ sarvametattu sa kiñcidapi cintayet /
evaṃ yo bhāvayedyogī vitataṃ śūnyamavyayam
na yamo mayato vā'pi na kāryaṃ tasya vartate /
daṣṭo yadi mahānāgairanantagulikādibhiḥ
na viṣaṃ kramate tasya yastu śūnyaṃ vicintayet /
aparañca parañcaiva sarvamasmin pratiṣṭhitam
p. २५४)
śūnyadhyānamidaṃ devi mayoktaṃ vidhivattvayā /
dharmādharmakṣayaṃ karma janmavyādhi vināśanam
īdṛśajñānasadbhāvaṃ na dadyādyasya kasyacit /
dīkṣayitvā mahādevi dātavyaṃ suparīkṣite
idañcāramidañcāramiha dehasyagocare /
idaṃ tatvamidaṃ tatvamidaṃ jñānamidaṃ sarvajñameva ca
idannāḍīsusañcāramevaṃ jñātvā vimucyate /
evaṃ vadanti bahava anyonyajñānagarvitāḥ
evañca niścitaṃ jñātvā na tu tatvaṃ prakāśayet /
brahmacārīti vaktavyamaho śānteti vā punaḥ
p. २५५)
evaṃ vā toṣayitvā tu tūṣṇīṃ bhūtassamācaret /
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ sa mudrābhinayamuttamam
etadvijñānamātreṇa abhāvaṃ padamāpnuyāt /
savyahastena kartavyaṃ mudrābandhamanuttamam
sarveṣāṃ jñānināmetat sarvadarpāpahaṃ mahat /
yadi syāt jñāninaḥ kaścit jñānino gṛhamāgataḥ
darśayebhinayaṃ devi yena vijñāyate śramam /
evaṃ jñānī yadā jñānaṃ pṛṣṭavyaṃ punareva hi
kathayedyasya mudrāyā devatāmanupūrvaśaḥ /
tadā tasya punardevi pṛṣṭavyāḥ guravaḥ kramāt
p. २५६)
gurū śāstrakramañcaiva jñātvā tadvadviśāradaḥ /
tadā tatpūjayeddevi śivavacchivasaṃmataḥ
tasya lakṣaṇato brūhi mudrāyā varavarṇinī /
yena vijñātamātreṇa na punarjanma cāpnuyāt
kaniṣṭhāyāṃ sthito brahmā anāmāyāñca keśavaḥ /
madhyamāyāṃ sthito rudraḥ tarjanyāmajamīśvaraḥ
sadāśivasthitoṅguṣṭhe kathitantu samāsataḥ /
tarjanyaṅguṣṭhakau lagnau nītordhvaṃ visṛjetpunaḥ
saṃmukhena tu deveśi sakṛtatvaprakīrtitaḥ /
madhyamānāmikā caiva kaniṣṭhāyā samanvitaḥ
p. २५७)
prasṛtādi sadā devi mudrayābhinayaṃ śubham /
jñātenā'nena mudrāyā mucyate pāśabandhanāt
kulakoṭiśataṃ sāgraṃ narakāttāra iṣyati /
iti niśvāsakārikāyāṃ dvātriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
jñātvā jñānaṃ paraṃ divyaṃ yogasadbhāvamuttamam /
kṛtāñjali puṭābhūtvā devī vacanamabravīt
devyuvāca
tatvavijñānayogañca śaktinādantathaiva ca /
bindudevasya vijñānamaṣṭabhedasya śaṅkara
p. २५८)
yogasadbhāvavijñānaṃ jñātaṃ me tvatprasādataḥ /
na yatra sūtre deveśa patisadbhāvamuttamam
ekasmin kathitāssarve viditāstvatprasādataḥ /
punaśca śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi
prakṛtimāditaḥ kṛtvā nāḍīṃ vāyu samanvitām /
kathayasva maheśāna praśnaṃ guhyataraṃ prabho
īśvara uvāca
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yogasadbhāvamuttamam /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ kathayāmi mahāphalam
pratyāhustathā dhyānaṃ prāṇāyāmo'tha dhāraṇā /
p. २५९)
tarkaścaiva samādhiśca ṣaḍaṅgo yoga ucyate
cittaṃ cetā tathā cintā pañcadhā kathitaṃ mayā /
yogasya karaṇānyete kathitāni mayā tava
evamutpadyate yogo dhāraṇā sukṛtaśramaḥ /
devyuvāca
dhyānadhāraṇacintābhiḥ yogāraṃbhakriyādibhiḥ
kālena yadi sidhyeta bhagavan kiṃ kṛtaṃ tvayā /
yadātmapīḍārahitaṃ vinā kleśairavāpyate
jñānaṃ kathaya deveśa sadyaḥ phalavibhūtidam /
purāṇe sāṃkhyayoge ca yādṛśaṃ kathitaṃ prabho
p. २६०)
atrāpi tādṛśaṃ proktaṃ kiṃ viśeṣamudāhṛtam /
yogadhāraṇasaṃyuktā vedādyāḥ parameśvara
mahājñānaṃ vinaiva kiṃmatra bhavatā kṛtam /
anākhyeyamanirdeśyaṃ bhagavan kathitantu yat
tanmayā viditaṃ deva gṛhītajīvitaṃ dṛḍham /
prakṛtiṃ puruṣañcaiva niyatiṃ kālameva ca
māyāvidyeśamīśañca sadyogaṃ kathayasva me /
vinā tu karaṇairdevo dhyānadhāraṇavarjitaḥ
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
p. २६१)
ahaṃ te kathayiṣyāmi yogasadbhāvamuttamam
yat jñātvā tatkṣaṇādeva kṛtārtho jāyate naraḥ /
yetadatyantasukhadamaśeṣaphalabhūṣitam
devatānāmṛṣīṇāñca jñānañcaitatprakāśitam /
yadetadamṛtaṃ brahma janassarvo'dhigacchati
tadā vimucyate loke śūnyā ca pṛthivī bhavet /
sarve dharmāḥ pralīyante vedayajñatapaḥ kriyāḥ
naśyanti cāgnihotrāṇi maryādāśca pṛthagvidhāḥ /
yānti devā adevatvamadhyā tapa vivarjitāḥ
etasmātkāraṇāddevi gopitaṃ kathitaṃ mayā /
p. २६२)
yogadharmārtha śāstrāṇi vistīrṇagahanāni ca
dṛṣṭānyonyavirodhīni teṣu niṣṭhā na vidyate /
videhacakramārūḍhamevaṃ bhrāmyati vai jagat
parasparavirodhena vartante sarvayoginaḥ /
tvayā durlalitenāhaṃ pṛṣṭo bhaktyā pracoditaḥ
grāheṇaiva gṛhīto'smi avaśyaṃ kathayāmi te /
na brahmā na ca vai viṣṇuḥ utānye surasattamāḥ
vaktumevaṃ vidhaṃ praśnaṃ tvaddṛte tu varānane /
tasmācchṛṇuṣva sadbhāvaṃ nissaṃdigdhamavistaram
di lakṣaṇaguṇāvāptiṃ kṣaṇādāyāsavarjitāḥ /
p. २६३)
siddhidā mokṣadā caiva tuṣṭidā puṣṭivardhanā
jñānadā prītidā caiva āyurārogyadā tathā /
ghoṣiṇī piṅgalā caiva vaidyutī bindumālinī
cāndrī manonugā caiva sukṛtā ca tathā parā /
saumyā nirañjanā caiva nirālaṃbā ca kathyate
nāḍyastvetā vinirdiṣṭā marutāditṛlaṃkṛtā /
pūrvamātmā tu medhāvī śivena parameṇa tu
kṛtvā pūrvamaśeṣantu paścāddhyānaṃ samārabhet /
ekāgramanaso bhūtvā jitakrodhā jitendriyāḥ
caturviṃśati me tatve mātrā nāmnā tu ghoṣiṇī /
p. २६४)
dvitīyā piṅgalā nāmnā sā tatve pañcaviṃśake
ṣaḍviṃśake samāśritya saṃsthitā vaidyutī sadā /
saptaviṃśati me tatve vijñeyā bindumālinī
aṣṭāviṃśati me tatve mātrā tiṣṭhati candriṇī /
ekonatriṃśatitame mātrā tiṣṭhenmanonugā
tatastriṃśati me tatve tāmāhuḥ sukṛteti ca /
ekaviṃśat samāśritya saumyā mātrā vyavasthitāḥ
dvitriṃśake samāśritya sthitā mātrā nirañjanā /
trayastriṃśe nirālaṃbā tasyā lakṣaṃ na vidyate
trayastriṃśatikaḥ puruṣe navamātrāvalaṃbakaḥ /
p. २६५)
teṣu lakṣaṇadinyāni lakṣitavyā vipaścitaiḥ
devyuvāca
yānyetāni ca tatvāni navamātrāśrayāṇi tu /
teṣāmavāptiṃ gamayan kathaṃ sadyopalabhyate
sāmānyayogaśāstreṣu anekākāravāguraiḥ /
sīdantyāyāsabahulaiḥ mṛgāḥ kūṭeva saṃsthitāḥ
vāyurodhaṃ vinā deva dhyānadhāraṇavarjitam /
sadyopalabdhisukhadaṃ tanme brūhi maheśvara
īśvaraḥ
śṛṇuṣvāvahitā devi aśrāvyamakṛtātmanām /
p. २६६)
yaṃ prāpya sadyaśśivatāṃ labhantyāyāsavarjitāḥ
yatra tatrāśramaratāḥ yatra tatra nivāsinaḥ /
līyante tu yathā lakṣe nimeṣādhye tu ?
srotrarāddhau tathāṅguṣṭhau ghrāṇamaṅgulibhistathā /
tato'sya sarvato vyāpī dhvanirūrdhvaṃ vijṛmbhate
bhuktaṃ bhuktaṃ pacatyagniḥ śarīreṣu śarīriṇām /
tasya tena prayogena śabdamāhurakṛtrimam
caturviṃśati tatvasya srutvā pāpaiḥ pramucyate /
tasmāt ṣaḍjādayassapta svayaṃbhurasṛjatpurā
yairidaṃ satataṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam /
p. २६७)
sapta svarāstu saṃbhūtā dhvanimabhyasatassadā
tato'sya māsamātreṇa * ka piṇḍīkṛto nalaḥ /
rajastamaṃ tato bhitvā jyotirante prakāśate
bāhyato'pi yathā dṛṣṭaṃ paśyatyante tathaiva saḥ /
tribhirmāsai svatantraśca śivatvaṃ tasya jāyate
eṣā te prathamā mātrā kathitā devi ghoṣiṇī /
lakṣesmin manasā jñānaṃ nāvajñāṃ kartumarhasi
evaṃ vai yo vijānāti sa pāpena na lipyate /
śvapaceṣvapi bhuñjānāḥ padmapatramivāṃbhasi
iti te kathitā devi prathamā trātu ghoṣiṇī /
p. २६८)
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi layamāyāsavarjitam
svadehādutthitāṃ sadya śṛṇumātrāntu piṅgalām /
sūryātape bahisthitvā kiñcit bhaktisamāśritaḥ
lakṣayedātmano dhūmaṃ tāluṃ bhitvā vinirgatam /
yathā yathā tu caitasmin mano lakṣe samādadhe
tathā tathā'sya mahatī vartti dhūmasya varddhate /
evaṃ māsaprayogena mūdhnicāramapāvṛtam
turyānte piṅgalā mātraṃ layaṃ tasyopalakṣayet /
devayānapathaṃ dṛṣṭvā paśyatātmānamātmani
lokālokāṃśca sakalān sahāhyābhyantare sthitān /
p. २६९)
dhūmānumārgāñjyotīṃṣi tāṃ dṛṣṭvā na bhṛtaṃ padam
vimuktassarvapāpebhyo nirdvandvaṃ padamāpnuyāt /
evaṃ te piṅgalālakṣaṃ manasā parilakṣitam
ātmānaṃ paśyate tatra śivañcaiva parāparam /
anena vidhinā deva tejasā parisaṃvṛtaḥ
satatā'bhyāsayogena ṣaṇmāsenaiva sidhyati /
cintitaṃ manasā sarvaṃ saṃpādayati līlayā
dehapāte vrajatyāśu śivasya paramaṃ padam /
pañcaviṃśati me tatve lakṣametatprakīrtitam
kathitantu rahasyantu mokṣamārgaviśodhanam /
p. २७०)
pañcaviṃśatimaṃ lakṣaṃ kathitaṃ tava śobhane
atha ṣaḍviṃśake tatve vaidyutīṃ śṛṇu suvṛte /
yogāraṃbhaṃ vināyāmaṃ līlāmārgopaśobhitam
rātrau śayanakāle tu praviśyābhyantaraṃ vinā /
vinā dīpāndhakāre tu udvatya nayane sa tu
tatastān netrajān dīptiṃ taṭadvalayasannibhām /
saudāminīva capalāṃ dṛṣṭvā draṣṭṛ praṇaśyati
prayogametat satataṃ kṛtvā kṛtvā tu viśramet /
sthitvā kālāntaraṃ kiñcit tānyevābhyasataḥ punaḥ
yathā yathā tu cābhyāsaṃ kurute sādhako niśi /
p. २७१)
tathā vardhati tattejastailabindurivāṃbhasi
paśyate'nyāvṛtaṃ vyoma sphuliṅgā iva kāñcane /
tāneva tu gṛhān vidvān paśyate ca na saṃśayaḥ
daśārdhamāsayogena jyotirante prakāśate /
dṛṣṭvā jvalanaṃ sarvatra divyaṃ cakṣuḥpravartate
tata svatantratāmeti viśate ca pare śive /
etatte kathitaṃ lakṣaṃ suṣumnāyāṃ vyavasthitam
kathitaṃ te yathā nyāyaṃ gūdaṃ saṅgopitaṃ mayā /
tatasvacchandatāmeti śivatatvena saṃśayaḥ
saptaviṃśati me tatve yā sthitā bindumālinī /
p. २७२)
tasyopalabdhiṃ tasyāpi lakṣantu kathayāmi te
śucirbhūtvā bahirgrāmāt tarucchāyāṃ samāśritaḥ /
kiñcidunnamya vaktrantu śuddhamālokyennabhaḥ
tasmin sa lāya caitanyaṃ paśyatyākāśasātapam /
jyotisphaṭikasaṃkāśā nipatantyutpatanti ca
iḍayāstadbhavedrūpaṃ devānānte ca vidyuṣā /
yathā yathā hi yogena tasmin lakṣaṃ sa sandadhe
tathā tathā diśassarvā bahiḥ pūrṇairivā vṛtāḥ /
anekākāravaśye tu sa bāhyābhyantare sthitāḥ
dṛṣṭvā'tmanā tadā yogī puṇyapāpairna lipyate /
p. २७३)
trailokye sarvabhūtānāṃ subhagaḥ priyadarśanaḥ
jāyate nātra sandehaḥ tato nāmādhi gacchati /
eṣa te kathitā mātrā saumyākhyā bindumālinī
mucyate sarvarogaiśca dehapāte śivaṃ vrajet /
saptaviṃśati me tatve lakṣamāyāsavarjitam
aṣṭāviṃśati me tatve mātrā nāmnā tu cāndriṇī /
yogāraṃbhaṃ vināyāsaṃ mantroccāravivarjitam
yatra yatra sthito deśe yatra tatrāśrame rataḥ /
pūrvamadhyā parā hetuḥ abhyasellakṣamuttamam
śvetā raktā tathā pītā kṛṣṇā caiva yathākramam /
p. २७४)
varcasaṃ sphaṭikābhantu lakṣayetparamāṇavam
kiñcidunnamya vaktrantu nirmale tu nabhasthale /
ekaikābhyāsayogena sidhyate sādhakeśvaraḥ
vāyavyāḥ kṛṣṇavarṇāstu ādye śeṣavināśane /
uccāṭane yathonmatte yojayedyogavitsadā
evamādīni cānyaistu tāḍanaṃ staṃbhanādi ca /
āpyāyanañca puṣṭiśca śāntikādi krameṇa ca
kurute yogavicchrīmān ekaikābhyāsayogataḥ /
pratimāsaprayogena ebhiḥ karmāṇi kārayet
ṣaṇmāsā dhyānayogena trailokyaṃ yatpravartate /
p. २७५)
pratyakṣaṃ jāyate tasya sidhyante ca śivo bhavet
pañcamaḥ sarvakarmāṇi kurute paramāṇavaḥ /
pañcarūpadharaṃ hyetat pañcamaṃ yatprakīrtitam
dhyātvātmaivaṃ vidhaṃ yogī sarvakarmāṇi kārayet /
teṣāṃ madhye punaryogī paśyate ūrmisaṅkulām
vīcītaraṅgakuṭilāṃ vidyudrekhāsamaprabham /
sabhoga bhogisaṅkāśāmindrāyudhasamaprabhām
yathā yathā tu caitanyastasmin lakṣe samādadhe /
tathā tathā tu saṃpaśya ūrmirevatirantaram
etāṃ dṛṣṭvā tu yogīndra puṇyapāpakṣayo bhavet /
p. २७६)
satatābhyāsayogena sidhyate nātra saṃśayaḥ
dvādaśārdhārdhamāsena kṣuttṛṣṇā parivarjitaḥ /
divyadṛṣṭitanurdivyā jāyate nātra saṃśayaḥ
saṃvatsareṇa yuktātmā yogīndraḥ susamāhitaḥ /
dūrācchravaṇavijñānaṃ manaścāvalokanam
pratyakṣaṃ jāyate tasya trailokyaṃ yatpravartate /
antardhāno tathā karṣo pādacāre tathaiva ca
vāyavyena ca kartavyaṃ ke ca vaihāyasādayaḥ /
āgneyaiḥ śoṣaṇaṃ kuryāt tāḍanaṃ māraṇāni ca
staṃbhanaṃ mūkatāñcaiva pārthivena tu kārayet /
p. २७७)
āpyāyanāditaḥ kṛtvā vāruṇena tu kārayet
pañcamaṃ sarvakāryeṣu prayojyaṃ yoginā sadā /
aṣṭāviṃśati mātrasya lakṣahyetāḥ prakīrtitāḥ
ekonatriṃśake tatve mātrā tatra manonugā /
lakṣitavyā prayatnena yadicchetsiddhimātmanaḥ
ekānte vijane gatvā divye cākṣṇau nimīlayet /
ātmā tu kāñcanacchāyā akṣṇī āvṛtya tiṣṭhati
tasmin sandhāya caitanyaṃ ninādassaṃpraviśyati /
sitaraktapītakṛṣṇamindrāyudhasamaprabham
anyonyavedhināṃ varṇā dṛṣṭvā dṛṣṭvā punaḥ punaḥ /
p. २७८)
lakṣayīta punastāntu rājikāparivarttulām
chāyāmadhye tu lakṣyante citrāssarvagatāśśubhāḥ /
sarvadevamayo devi devānāñca pṛthak pṛthak
tāni rūpāṇi paśyante bindurūpāṇi sundarī /
tayoryogī divārātrau nānyaṃ paśyati cakṣuṣā
māsenālpapurīṣatyaṃ kṣuttṛṣṇāparivarjitaḥ /
sugandhāsya tanurdivyā jāyate tṛptireva ca
māsadvayānubandhena divyacakṣuḥ prajāyate /
naśyanti puṇyapāpāni tamaḥ sūryodaye yathā
satatābhyāsayogena tribhiḥ māsairna saṃśayaḥ /
p. २७९)
ekonatriṃśake tatve tulyametadvarānane
nāḍī vai sukṛtā nānāmā mahāpātakanāśinī /
tasya lakṣamidaṃ devi śṛṇu ekamanā mama
aprayogamanāyāsa mātrā binduvinākṛtiḥ /
kaṇṭhatālvoṣṭharahitaṃ mantroccāravivarjitam
suniṣṇāto narastasmin amṛtatvāya kalpate /
aprayogamanāraṃbhamanāyāsopalakṣitam
yena sarvamidaṃ pūrṇamākāśaṃ sarvagena tu /
tasya yatnāt śṛṇu devi ākāśe manasaṃ dadhet
yatra tatra sthito vā'pi śucivāpyathavā'śuciḥ /
p. २८०)
cittaṃ śrotra samādhāya bāhyaśabdavivarjitam
nivāte svalpavāte vā ghaṇṭānāmiva tāḍitā /
yavanikā'karṇayeddevi puṇyapāpakṣayaṅkarīm
kāṃsasya suviśuddhasya suprabhārahitasya ca /
sadṛśaṃ śabda ākarṇya amṛtattvāya kalpate
tena sarvamidaṃ pūrṇaṃ ākāśaṃ sarvagena tu /
tasyābhyāsena satataṃ cidrā paśyati medinīm
māsārdhaṃ yena yogīndro vyādhibhiśca na pīḍyate /
prāpnoti subhagatvañca dehapāte śivaṃ vrajet
āditastryakṣaro yo'sau trividho yaḥ prakīrtitaḥ /
p. २८१)
śivasya vai sa vijñeyaḥ sāmānyatvātprakāśakaḥ
dvitīyaḥ praṇavo devi haṃsākārasamanvitaḥ /
bindunā sahitenaiva rudrākāraḥ prakīrtitaḥ
akāmādyāḥ pravartante vyāpakatvopalakṣitāḥ /
svacchandavṛttiḥ sūkṣmo'yaṃ nidhānoṅkāra ucyate
hakārā ukārasaṃyuktamoṃkāreṇa samanvitaḥ /
bindunā sahito devi tṛtīyaḥ parikīrtitam
ābrahmapathamoṃkārassa tu sūtiḥ prakīrtitaḥ /
śrīkaṇṭhādimanantāntaṃ rudroṅkārassa ucyate
tasyopariṣṭhādvijñeyaṃ tṛtīyaṃ praṇavasmṛtam //
p. २८२)
śāntividyādhikā siddhiḥ nidhane nidhanāntikā
śabdākāśe vyatītā tu gatistasyairanuttamā /
tribhinnametatsakalamadhvānaṃ parikīrtitam
sakalaḥ pañcatattvastu trayassakalaniṣkalaḥ /
uccāreṇa yadā hīno binduṃ niṣkalatāṃ gataḥ
śivecchayā'nugṛhṇāti sādhako muktimicchati /
saumyanāḍīti vikhyātā mahāpātakanāśinī
kiṃ sa svarādatikramya ghaṇṭāśabdādilakṣaṇaḥ /
yaśśabdaḥ śrūyate devi rudroṃkārassa ucyate
sarvakarmakaraṃ divyaṃ aṇimādiphalapradam /
p. २८३)
ekattriṃśadvijānīyāt śivoṅkārastu tatparaḥ
dvāttriṃśat tatsamākhyātaṃ tanmātraguṇavarjitam /
vyāpakena samāyuktā nāḍī proktā narañjanā
śivoṅkārā paraṃ divyaṃ oṅkāramamalaṃ viduḥ /
satatā'bhyāsayogena sādhakānāṃ prayacchati
māsārdha daśabhiścaiva aṇimādi guṇāṣṭakam /
dūraśravaṇavijñānaṃ sarvalokeṣu bhāṣitam
paśyate ca mahātejaḥ sarvatra samavasthitam /
vyāpto'ti kāmarūpitvaṃ sarvajñatvaṃ tathaiva hi
dehapāto vrajantyāśu śivasya paramaṃ padam /
p. २८४)
ghaṇṭānādavirāmānte śivoṅkāraṃ nigadyate
śikhā sā lakṣaṇenoktā vimalā parikīrtitā /
kālatatvaḥ sa evokto nāḍīproktā nirañjanā
vimalākhyā varārohe paramākṣarasaṃyutā /
nirālaṃbaṃ pravakṣyāmi navatatvaphalapradam
parākṣaraparoccāryaṃ bindutatvamanusmaret /
paścāttu parametattu na kiñcidapi cintayet
trayastriṃśat smṛtaṃ tatvaṃ vimalantu varānane /
dvāttriṃśakassamākhyāto nirālaṃbe pare sthitaḥ
trayastriṃśat paro yastu nirdeśyo nāma varjitaḥ /
p. २८५)
taṃ jñātvā devi siddhyante lakṣaitatparikīrtitam
evaṃ bahuvidhaṃ proktaṃ tatvamekaṃ śivena tu /
siddhidaṃ mokṣadañcaiva diṣṭantattu vicintayet
jñātvaivaṃ jñānasarvasvaṃ vicarasva yathā sukham /
etanna kasyaciddeyaṃ jñānāmṛtamidaṃ śubham
etatsarvaṃ samākhyātaṃ tatvadhyānaṃ sunirmalam /
paraṃ tāvadidaṃ devi tattvānāṃ parikīrtitam
eteṣāṃ yadaparo nirūpākhyo nirāmayaḥ /
sarveṣāndhārakassohi sa vai cā'dhāra varjitaḥ
na ca tasyedṛśaṃ dhyānaṃ tava devi prakīrtitam /
p. २८६)
iti niśvāsakārikāyāṃ trayastriṃśatpaṭalaḥ /
devi
ācāryaḥ śivatantrantu śivajñānaṃ śivasya ca /
vettisarvamaśeṣeṇa lokahetu vivarjitaḥ
virakto laukike śāstre śivajñānaika rāgavān /
teṣāñca uttaraṃ vācyaṃ yenopāyena īśvaram
tadahaṃ śrotumicchāmi tvatprasādānmaheśvara /
īśvara uvāca
yo brūyāt kaścit kaśśabdo vināśitvena paṭhyate
p. २८७)
itastasya punarbrūyāt tacchṛṇuṣva varānane /
triguṇaḥ pudgalo vāyurākāśasyātha vā guṇaḥ
varṇādanyo'tha nādante bindurūpeśavācakaḥ /
padavākyātmakasphoṭaḥ praṇamya vinivartate
padānāṃ saṃhitā pūrvamityācāryaḥ prabhāṣate /
vākyaṃ padāśrayaṃ sarvaṃ padaṃ varṇāśrayaṃ smṛtam
varṇāvāgāśrayāssarve vāk ca prāṇasamāśrayā /
prāṇo hi bhagavān vāyurākāśāśraya ucyate
śabdatanmātramāśritya saṃsthito bhūtayoniṣu /
bhūtādistu mahāścaiva sa caivāparamāśritaḥ
p. २८८)
antaryāgādito devi * * tasmātsadātmakaḥ /
tasmādapi paro devaḥ sarvakāraṇakāraṇaḥ
paratastasya yo deva nissaṃdigdhaḥ paraśśivaḥ /
tadādhāramidaṃ sarvaṃ paro'yaṃ paramo mataḥ
na vāk pravartate caiva na mano yāti tatvataḥ /
yatrā'sau paramo devaḥ sarvakāraṇakāraṇaḥ
ārādhyassādhyate yena sa śabdastu samāsataḥ /
śabdena sādhyate devo śabdo nāsti tu devatā
avyaktācchabdasyotpattiḥ śabdastasya prakāśakaḥ /
trividho'tha vinirmuktassūkṣmaśśabdassa ucyate
p. २८९)
anaiṣṭhikena śabdena buddhirmanavivarjite /
tena divyena śabdena nityaṃ dṛśyamanāmayam
śabdamātrantu yatsūkṣmaṃ dehe dehavyavasthitam /
sarvaśabdaviśiṣṭo'sau anaupamyamanāmayam
sūkṣmātsūkṣmataro devo divyaśśiva iti smṛtaḥ /
śrutimātrarasādyeṣāṃ pradhānapuruṣeśvarān
na śabdenātra gṛhyante na kareṇa na cakṣuṣā /
vinā śabdena yaśśabda hutabhuṅmāṣasannibhaḥ
hṛdaye sarvadehīnāṃ vā viśuddhaḥ paraśśivaḥ /
ghoṣorāvasvanaśśabdo sphoṭākhyo dhvanireva ca
p. २९०)
jhaṅkāro huṅkṛtiścaiva śabdamevāṣṭamaṃbaram /
śravaṇāṅguṣṭhasaṃyogādyaśśabdassaṃprajāyate
dīptavahniśikhātulye ghoṣa ityabhidhīyate /
ghoṣyate tu yaśśabdaḥ īṣanmando vibhāvyate
bhinnakāṃsaravo rūkṣo raveti parikīrtitaḥ /
tato vaṃśadhvanissūkṣmo nivātavarṣopamam
sasvanaḥ paramassūkṣmo yattatpadamanāmayam /
caturthantu mahaśśabdaḥ sarvaśabdabhacāriṇīm
svaśabdassādhayetsarvaṃ yoginastu na saṃśayaḥ /
pañcamantu mahaśśabdaṃ sarvayogihitāvaham
p. २९१)
manohlāssādakaraṃ nṝṇāṃ sphoṭa evauṣadhasmṛtaḥ /
śabdatatvapare līnaṃ śabdāntargatamānasaḥ
parāṃ siddhimavāpnoti sphoṭassarvārthasiddhidaḥ /
vaṃśadhvanivinirmukto yaśśabdassaṃpravartate
śāśvato'nādiravyaktassaśabdo dhvanilakṣaṇaḥ /
mṛduvīṇāsvanaśśabdaḥ śāntaghaṇṭanināditaḥ
kusumāmodamattānāṃ ṣaṭpadānāmiva dhvaniḥ /
jhaṅkārastu smṛtaḥ śabdaḥ samasta parameśvarī
vidyutpuñjamivābhātaṃ ghanaṃ gabhīranisvanam /
sakalākalasaṃghātaṃ vajrapātasubhairavam
p. २९२)
dhvaṃkṛteṣu smṛtaśśabdaḥ śabdāntalayamālayam /
sa śivaśśivatatvastho dhvaṃkṛtaḥ praṇavasmṛtaḥ
aṣṭau śabdāḥ parā devi samākhyātā samāsataḥ /
sevitavyāḥ prayatnena yadicchet siddhimātmanaḥ
devī
śabdo'rthaṃ bodhayeddeva śrotumicchāmi tatvataḥ /
anānāttvena vartante nānātvena maheśvara
īśvaraḥ
śabdārthayośca saṃbandhaṃ kāryakāraṇarūpakaḥ /
vācyavācakarūpo vā nā saṃbandhaḥ prayujyate
p. २९३)
anyathā tu prayatno'sau sarvasyaiva tu saṃśayaḥ /
svabhāvasyāvinābhāvī nānyā nānyatayā mataḥ
kāryakāraṇabhāvaśca vastuno yadi hetutaḥ /
anyārthavācakasso vai sarveṣāñca tadā bhavet
atha śabdaḥ pradīpaḥ pūrvaśabdastataśca ? /
vijñānamivajñānaṃ śabdaprakṛṣṭantukantat
* pratipattau śabdo vijñānaṃ jāyate kvacit /
śabdastu pāśayeddharmo śamakāmārthasādhakaḥ
paśuśabdātparaṃ jñānaṃ patirūpaṃ vidhīyate /
śabdena sādhyate hyartho hyartha eva tu śabdataḥ
p. २९५)
śabdārthavismṛtaṃ jñānaṃ ajñānantu nirarthakam /
vācā śabdanibandhāstu prabhuḥ prabhavatāmiha
arthagrahaṇaniṣpatīḥ śabdamāhuḥ svayaṃbhuvaḥ /
yo yasyārthasya niṣpatīḥ bhūtagrāme caturvidhe
sa eva śabdo vijñeyaḥ kāryārtho yena sidhyati /
yadarthahīnaṃ loke'smin vacanaṃ saṃpravartate
apaśabdastu tajjñeyaṃ sarvataḥ prākṛto'pi vā /
gamakāścaiva śabdāstu ṛṣidaivatabhāṣitāḥ
āgamādyapaśabdāni varṇayanti vidurbudhāḥ /
saṃskṛtenāpi kiṃ tena mṛdunā lalitena ca
p. २९६)
avidyārāgavākyena saṃsārakleśahetunā /
yacchṛtvā jāyate puṇyaṃ pāpādīnāṃ parikṣayaḥ
vinaṣṭamapi tadvākyaṃ vijñeyamati śobhanam /
putradārādi saṃsāraḥ puṃsāṃ saṃmūḍhacetasām
viduṣāṃ śāstrasaṃsāraḥ sa yogābhyāsa vighnakṛt /
dehe dehe yadā katvaṃ vijñātatvaṃ carenmukhāt
tadā vimucyate jantuḥ anyathā na kadācana /
kecidvadanti puruṣāstadidaṃ sumithyā
dehe sthitastu bhagavān paramātmaneti /
tvaṃ māṃsakīṭakaphaśoṇitamūtramadhye
p. २९७)
yaddurlabhaṃ suramune'pi kathaṃ śarīre /
yaddṛśyate gṛhagṛhe'pi jagatsamastā
'nādikābhimudito jagadekabhānuḥ /
evaṃ pareṇa paramasthitasūkṣmaśaktyā
saṃgranthitaṃ jagati jantuṣu mohajālam /
devyuvāca
aṣṭau śabdāḥ parāḥ sūkṣmāḥ ke tatvā varṇakāśca ye
devatā tatra deveśa kathayasva prasādataḥ /
īśvaraḥ
etāni kathayiṣyāmi sarvatatveṣu devatāḥ
p. २९८)
yena vijñātamātreṇa sādhakassiddhimāpnuyāt /
na pāpmano varārohe te varṇāste ca devatāḥ
te śabdāstāni tattvāni boddhavyāni varānane /
devaistattvaiḥ samāyukto me kṣareṇa ca sundari
tadā siddhimavāpnoti dehapā devi mucyate /
śabde ca devatāssarve brahmādyāśca varānane
tasmin layaṅgatā devāḥ śrīkaṇṭhādyāśca śobhane /
devāśśabdaparandhāma śabdāt varṇā samudbhavāḥ
varṇādyaiḥ mantrasaṃbhūti tasmāt sarvaṃ pravartate /
śabdāt sarvamidaṃ jātaṃ trailokyaṃ sa carācaram
p. २९९)
tasmācchabdaparaṃ devi sevitavyaṃ hi te vidhiḥ /
śabdadhyānaparo bhūtvā yo'bhyasetsusamāhitaḥ
tasya te kathitā siddhiḥ aśabdenaiva siddhayā /
prathamaṃ yat spṛśecchabdaṃ prākṛtaṃ siddhidāyakam
tṛtīyaṃ yatparaṃ śabdaṃ pauruṣaṃ siddhidāyakam /
tṛtīyaṃ yatparaṃ śabdaṃ niyataṃ siddhidāyakam
caturthaṃ śabdatattvantu kalātatvaṃ samāsataḥ /
tena dhyānena deveśe sarveṣāṃ phalabhāk bhavet
pañcamaṃ yatsmṛtaṃ śabdaṃ māyā durdharā parā /
ṣaṣṭhaṃ yacchabdatattvantu vidyā nāmnā tu sā smṛtā
p. ३००)
sā tu vāgīśvarī devī tatra jāto na jāyate /
saptamaṃ yatparaṃ tatvaṃ īśvaraṃ taṃ pravakṣyate
tatra śabde yadālīnamīśvareṇa samo bhavet /
aṣṭamaṃ yatparaṃ śabdamanaupamyamanāmayam
tatra līno yadā yogī sādākhyapadavācakam /
navamaṃ yatparaṃ devi sarvaśabdamayaṃ smṛtam
tasmācchabdādviniṣkrāntā adhaścordhve ca suvṛte /
tena dhyānena deveśi sarveṣāṃ phalabhāk bhavet
sarve śabdasthitāstasmin bindudeve maheśvarī /
tena te kathito binduśśabdarāśimayastataḥ
p. ३०१)
daśa paścātparaṃ devi śabdajñānavivarjitam /
vijñaptimātraṃ tatraiva pāraṃparyeṇa saṃsthitam
iti niśvāsakārikāyāṃ catustriṃśatpaṭalaḥ // ६७ १/२ //
devyuvāca
śabdāt sarvamidaṃ jātaṃ yattvayoktaṃ maheśvarī /
varṇatatvasamūhantu jñātaṃ me tvatprasādataḥ
śabde śabde samutpattiḥ devānyānāṃ maheśvara /
yogaṃ dhyānañca deveśa vidyeśānāṃ tathaiva ca
aṇimādyaṣṭakānāñca kathayādya prasādataḥ /
p. ३०२)
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāvaham /
na mayā kasyacit khyātaṃ idaṃ yo varaṃ mahat
ṛṣibhirdaivatairdevi naiva pṛṣṭaṃ kathañcana /
śabdamātreṇa te tuṣṭā nāhaṃ pṛṣṭastu śobhane
śabde śabde yathā sṛṣṭiḥ yo niyogādi saṃbhavaḥ /
vidyeśānāṃ pravakṣyāmi aṇimāttāramaṃ bhavoḥ
ghoṣaśabdastu yaḥ prokto varṇoccāravivarjitaḥ /
karaṇena tu saṃprāptiḥ tasya sṛṣṭiṃ vadāmyaham
p. ३०३)
tasmātprakṛtirutpannā sā māyā kathitā tava /
vācakastatra mantro'yaṃ ūkāraḥ parikīrtitaḥ
vidyeśaprathamo'nantaḥ tasmistatve prakīrtitaḥ /
yogināmakṛtañcaiva paiśācaṃ yoniṣu smṛtam
karaṇena tu saṃprāptaṃ * * * * * * * * /
aṇimā tu tathaiśvaryaṃ tathā tuṣṭiḥ prakīrtitā
tārajñānaṃ samākhyātaṃ śiśabdaḥ paramasmṛtaḥ /
prathame śabdatattve tu sṛṣṭireṣā prakīrtitā
rāvaśśabdassamākhyātaṃ tattvayā viditaṃ purā /
tasmin puruṣajāto hi tanmayā kathitaṃ tava
p. ३०४)
vācakastatra mantro'yaṃ yakāraḥ parikīrtitaḥ /
sūkṣmo vidyeśvaraḥ prokto yogināntu kṛtasmṛtaḥ
yonināṃ rākṣasaḥ proktaḥ aiśvaryaṃlayamā smṛtā /
salilasṛṣṭirityuktā sutā rājñā na kīrtitā
dvitīye śabdatattve tu sṛṣṭireṣā prakīrtitā /
tṛtīye saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā mama
svanānniyatirutpannā māyā pūrvamudāhṛtā /
vācakastu varārohe vidyeśānāṃ śivottamaḥ
yogināṃ vaibhavaṃ proktaṃ yakṣāḥ yoniḥ prakīrtitā /
aiśvaryaṃ mahimā teṣāṃ moghā tuṣṭistathaiva ca
p. ३०५)
tārāyāṃ tatsmṛtaṃ jñānaṃ tṛtīyaṃ kathitaṃ tava /
caturthaṃ saṃpravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu
śabdaḥ pūrvaṃ mayā khyātaḥ pṛcchitaste śubhānane /
tasmātkālaḥ samutpanno durjayaḥ sarvayoginām
lakāre vācakaste'sya śabdatattvasya kīrtitaḥ /
vidyeśa ekanetrastu tasmiṃstu kathitastava
yogināṃ brahmā ityukto yonau gandharva ucyate /
prāptiraiśvarya deveśi caturthe kathitaṃ tava
tuṣṭivṛṣṭiḥ samākhyātā mayāṃ caiva varānane /
pramodo jñānamākhyātaṃ caturthe kathitaṃ tava
p. ३०६)
pañcamaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣvāyatalocane /
sphoṭaśśabdaparaśreṣṭho māyātatvasya saṃbhavaḥ
svaśabdo mohayatyeṣāṃ vādajalpavitaṇḍakaiḥ /
paraṃ bhāvamajānanto śabdavādena mohitāḥ
makāro vācakastasya śabdatattvasya kīrtitaḥ /
* * * * * * * kathitaṃ tava śobhane
vidyeśa ekadṛṣṭistu tava devi udāhṛtaḥ /
yogināṃ vaiṣṇavaṃ tatra pañcamaṃ parikīrtitam
aindraṃ yonissamuddiṣṭā aiśvaryaṃ śṛṇu sāṃpratam /
prākāmya iti vikhyātaḥ sutarā tuṣṭirucyate
p. ३०७)
jñānaṃ pramuditaḥ proktaśśivena paramātmanā /
pañcamaṃ te samākhyātamanupūrvaṃ yathākramam
ṣaṣṭhaṃ te saṃpravakṣyāmi kathyamānaṃ mayā śṛṇu /
dhvaniḥ pūrvaṃ mayā khyāto yasmin vidyāsamudbhavaḥ
kṣakāro vācakastasya śabdatattvasya kīrtitaḥ /
vidyeśānāṃ trimūrtistu kathitaścānu pūrvaśaḥ
kaumāraṃ yogināṃ proktaṃ yonau saumyaṃ prakīrtitam /
īśitvañca samākhyātaṃ guṇānāṃ surasundari
sutārā tuṣṭirityuktā modo jñānaṃ prakīrtitam /
etatte kathitaṃ devi ṣaṣṭaṃ śabdamanuttamam
p. ३०८)
saptamaṃ saṃpravakṣyāmi śabdaṃ paramadurlabham /
jhaṅkāreti samākhyātaḥ tvasminnīśa samudbhavaḥ
vācakastasya tattvasya rakāraṃ mantramuttamam /
vidyeśāttu śrīkaṇṭho yogināmaumakīrtitam
yonyāñcaiva prajeśastu kathitastava śobhane /
aiśvaryañca punastasmin śivatvaṃ tatprakīrtitam
sunetrāttuṣṭirākhyātā jñānaṃ ramyakamucyate /
etatte tu samākhyātaṃ saptamaṃ śabdamuttamam
aṣṭamaṃ saṃpravakṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
dhvaṃkṛtante samākhyātaṃ yasmāttatvaṃ sadāśivam
p. ३०९)
vācakastasya tattvasya hakāraḥ parikīrtitaḥ /
vidyeśānāṃ śikhaṇḍīśo yogī śrīkaṇṭha ucyate
yonibrahmā samuddiṣṭo aṣṭamaḥ parikīrtitaḥ /
aiśvaryaṃ tatra deveśi sarvakāmāvasādhitā
sumārī tuṣṭirityevaṃ tasmin tatve na saṃśayaḥ /
jñānaṃ tatra samākhyātaṃ sadā pramuditaṃ mayā
aṣṭamaṃ te mayā khyātaṃ śabdaḥ paramakāraṇam /
jñānena mucyate jantuḥ aśeṣapaśubandhanāt
navamīyā bhavettuṣṭiḥ bindudeva udāhṛtaḥ /
binduścatuṣkalaścaiva śāntyatītaśca suvrate
p. ३१०)
śaktiḥ catuṣkalaścaiva navadhā tu yathā bhavet /
tathā te kathayiṣyāmi guhyādguhyataraṃ mahat
aṣṭāṣṭau ye mayā proktā bhedāstu tava suvṛte /
teṣāntu yajanaṃ vakṣye yathāvattannibodha me
pūrvoktabhūpradeśe tu keśakīṭāsthivarjite /
tatra padmaṃ samālikhya aṣṭapatraṃ sakarṇikam
karṇikāyāṃ yajeddevaṃ śivaṃ paramakāraṇam /
anantaḥ pūrvamevoktaḥ padmaśaktiṃ tathā purā
dharmādyān gātrakāṃścaiva vinyasettu yathākramam /
hṛtpadme tu yathā proktaṃ nyāsaṃ mantrañca tādṛśam
p. ३११)
prakṛtiṃ pūrvapatre tu āgne yenaṃ tameva ca /
akṛtaṃ dakṣiṇe caiva paiśācaṃ nair-ṛtena tu
aṇimāṃ paścimenaiva vāyavyāmaṃbhasi nyaset /
uttareṇa tu vinyasya tārājñānaṃ samāhitaḥ
bindudevaṃ mahādevi īśānyāṃ parikalpayet /
madhye ghoṣantu vinyasya idaṃ kuryāttataḥ punaḥ
hrasvadīrghaplutenaiva ukāreṇa tu śobhane /
tritattvaṃ kārayettatra ghoṣamārgaṃ yathākramam
hrasvañcaivātmatattvantu dīrghaṃ vidyā prakīrtitam /
plutena tu sadā kuryāt śivatattvantu sarvataḥ
p. ३१२)
evaṃ tritattvavinyāsaṃ svaśabde akṣaratraye /
kartavyaṃ devadeveśi sarveṣāmanupūrvaśaḥ
īkārādisamārabhya ākārānte ca ye sthitāḥ /
ye varṇā devatā proktāḥ pūrvādārabhya sundari
sarveṣāṃ vācakaste vai yāvatsarvaṃ samāpyate /
sakalaṃ bhaumakarmeṣu sarveṣāṃ parikalpayet
pañcāśaccaivamapyuktāṃ pūrvādārabhya homayet /
śabde śatantu hotavyaṃ tritatve triśataṃ hunet
pūrṇāhutistu dātavyā ghoṣamākarṇya suvṛte /
dhyāyecchabdamayaṃ devaṃ siddhimokṣārthakāṅkṣitaḥ
p. ३१३)
pañcabrahmairvinā devi śivāṅgaiśca tathaiva ca /
lokapālaiśca vidyaiśaiḥ astreṇaiva tu suvṛte
dvividhena tu yaṣṭavyaṃ yogametatsamāsataḥ /
saddravye dravyayāgantu nirdhane dhyānameva ca
mocayedvividhenāpi ācāryacchinnasaṃśayaḥ /
dvitīye niṣkalaṃ tattvaṃ rāvaśśabdaḥ prakīrtitaḥ
tṛtīye śūnyatattvantu svanaśśabdaḥ prakīrtitaḥ /
evamādikrameṇaiva śabde tatvaṃ yathākramam
na kuryādanyathā devi astināstīti kalpanā /
ājñāsiddhi ca deveśi na kiñcidapi cintayet
p. ३१४)
nayasūtre yathā proktā rekhāsiddhiḥ śivena tu /
pratimāsaprayogena śabdasiddhirna saṃśayaḥ
nā'nena sadṛśo yogaḥ sarvatantreṣu suvṛte /
nānena sadṛśī siddhiḥ triṣu lokeṣu vidyate
pratyayo na paro devi ebhistu sadṛśo bhavet /
jñātavyaṃ paramaṃ kiñcit śabdajñānaṃ paraṃ bhavet
avikalpañcaturthañca pratyakṣaṃ sarvataḥ sthitam /
binduḥkalā catuṣkoṇakalāśakticatuṣṭayam
etadyāgaparaṃ proktaṃ nādaṃ karṇikayā nyaset /
utkṣaṇī ukārastu śaktistu prathamā kalā
p. ३१५)
ekārastu dvitīyā vai sūkṣmā saṃparikīrtitā /
amṛtā tu tṛtīyā vai ikāraḥ parikīrtitaḥ
amṛtāmṛtā caturthantu īkāraḥ kathitastava /
bindudevakalā yā tu mayā pūrvamudāhṛtā
nādasyāpi mayāpyuktaṃ binduyāge varānane /
prathamaṃ bindudevasya kalāṃ pūrveṇa vinyaset
dvitīyaṃ dakṣiṇenaiva tṛtīyaṃ paścimena tu /
caturthīṃ uttare caiva kalā bindoḥ prakīrtitā
utkarṣaṇī tu āgneyayāṃ susūkṣmānnair-ṛtena tu /
amṛtā nāma kalā yā tu vāyavyena tu vinyaset
p. ३१६)
amṛtā mṛtā tu īśānye nyasecchakticatuṣṭayam /
nādaśāktasamāyuktaṃ karṇikāyāntu vinyaset
soccāmātmatattvantu kathitaṃ tava suvṛte /
brahmāviṣṇustathā rudraḥ trayo vai varṇatasthitāḥ
īśvaro nādaśaktiśca ūrdhvabhāge vyavasthitaḥ /
tattvena vitatāssarve sarve tatvā na saṃśayaḥ
dvividhena bhaveddīkṣā dhyānadravye na śobhane /
śataṃ śatañca homena dīkṣā nirvāṇagāminī
pṛthivyādīni tatvāni kathitāni mayā purā /
ānupūrveṇa boddhavyaṃ śaktināde sa binduke
p. ३१७)
eṣa yāgavaro devi durlabho hyakṛtātmanām /
devā apyasya yāgasya īhante surasundari
nā prasanne mayi devi prāpyate vidhirīdṛśī /
nā śiṣyāya pradātavyaṃ nābhaktāya kadācana
gurupriyāya dāntāya abhiṣiktā yadā bhavet /
sarvādhvānavidhijñasya dātavyā vidhirīdṛśī
kulaśīlaguṇopete śiṣyāya priyavādine /
anyathā tu na dātavyaṃ ājñaiṣā pārameśvarī
iti niśvāsakārikāyāṃ pañcatṛṃśat paṭalaḥ /
devyuvāca
cakṣuṣā vācayā sparśāṃ manasā udakena vā /
dhāraṇā dhyānayogena karotyanugrahecchayā
etaddeva mahadguhyaṃ kathitantu tvayā vibho /
eteṣāṃ tu avibhāgo'yaṃ yattvayā hṛdi gopitam
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
eteṣāṃ kathayiṣyāmi ekaikasya vibhāgaśaḥ
jñātavyaṃ deśikenaiva dīkṣākāle samāsataḥ /
padmāni ca yathā loke ādityaḥ saṃprabodhayet
p. २१९)
evaṃ saṃskārya padmāni prasanno bodhayecchivaḥ /
dūrastho'pi samīpasthaḥ piṇḍasthaḥ piṇḍavarjitaḥ
malino nirmalaścaiva tiṣṭhatyeko hyanekaśaḥ /
sūkṣmātsūkṣmataro nityaṃ dūrāddūrataro vibhuḥ
sannikṛṣṭe tamo deho vyāpī na prabhuravyayaḥ /
tattvāni devatāścaiva vibhāgena yathā sthitāḥ
aiśvaryaṃ jñānatuṣṭiñca dharmānyā daivataissaha /
teṣāṃ sthānavibhāgañca svaśarīre yathākramam
jñātvā sarvaṃ viśeṣeṇa sarvapāśakṣayo bhavet /
dehapadmaṃ pravakṣyāmi vyomapadmaṃ viśeṣataḥ
p. ३२०)
vāsavāṣṭadalopetaṃ rudraikādaśa kesaram /
ādityāḥ karṇikā jñeyāḥ puṣkare dvādaśa smṛtāḥ
bhava he bhāvanā yasya sarvadevamaye pure /
tasyāhaṃ bhāvito devi śeṣā ye bhrāmitā janāḥ
kadalīpuṣpasaṃkāśaṃ hṛdayaṃ sarvadehinām /
tasya madhye sthitaṃ padmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam
vitastimātrahṛdayaṃ kamalaṃ caturaṅgulam /
aṣṭāṅgulapramāṇantu nābherūrdhvaṃ vyavasthitam
padmanālaṃ navadvāraṃ samantātkāmanānvitam /
aṅguṣṭhaparvatulyantu karṇikā vai sa kesarā
p. ३२१)
karṇikāyāṃ bhavetsūryaḥ tasya madhye tu candramāḥ /
candramadhye bhavedvahniḥ vahnimadhye maheśvaraḥ
sadāśivo maheśasya tasyāpi parataśśivaḥ /
sarveṣāṃ saṃpravakṣyāmi pramāṇaṃ śivanirmitam
kiñcidūnataraṃ sūryaṃ kuryātsomaṃ tathaiva ca /
somādūnaṃ vijānīyāt vahnimaṇḍalamuttamam
vidhūmanirmalaṃ divyamādityodasannibham /
bhūtā sumātramīśānaṃ jvalatkaṭakasannibham
daśārdhāsya paraṃ divyaṃ śuddhasphaṭikanirmalam /
sadāśivaṃ mahātmānaṃ tasyāpyūrdhvaṃ parāparam
p. ३२२)
sitaṃ sunirmalaṃ divyamagrāhyaṃ paramaṃ śivam /
dehanālaṃ samākhyātaṃ brahmapatramayaṃ viduḥ
karṇikāyāṃ sthito viṣṇuḥ granthirmāyā prakīrtitā /
avyaktadakṣiṇe patre buddhiñcaiva tu nair-ṛte
paścimena ahaṅkāraṃ śabdatanmātraṃ vāyave /
uttare tanmātramīśānyāṃ rasanaṃ tathā
rūpagrāhī tu pūrveṇa ghrāṇamagnidale sthitam /
patrānteṣu mahābhūtāḥ kesarāṇi tu indriyāḥ
tanmātra indriyāṇāñca manassarvatra tiṣṭhati /
yo'sau hṛdyuparodhī tu tāmaso nidrarūpiṇaḥ
p. ३२३)
adhastāt karṇikāyā tu tasya deho pratiṣṭhitaḥ /
ante tu karṇikā cetā bhāvaiśca saha saṃyutāḥ
sa śivaḥ sarvadeheṣu karṇikopari saṃsthitaḥ /
padmanāle sthitā devāḥ kaṇṭakeṣvadhasthitāḥ
gaṇāśca vividhāḥ patre daityāścaivā'tha romasu /
grahanakṣatratārāśca yakṣarākṣasapannagāḥ
bhaginyo mātaraścaiva nālamūle vyavasthitāḥ /
sarvadevamayaṃ padmaṃ yo bhitvā jñānasūcibhiḥ
paśyate vimalātmānaṃ pratyakṣaṃ dehamadhyataḥ /
jāgrataścāsya sarvasya ācāryaḥ prabhurucyate
p. ३२४)
tena tuṣṭena tuṣṭāstu aśeṣabhuvanādhipāḥ /
dīkṣakastu guruśreṣṭhaśśivatatvasya pāragaḥ
anyathā na gururjñeyaḥ na ca dīkṣā na muktidā /
mantramūrtismṛtācāryo mantramūrtiparaśśivaḥ
mantrāstadātmakā jñeyāḥ śivo jñeyastadātmakaḥ /
tasmātsarveṣu bhūteṣu anugrahaṃ saṃpravartate
icchā bhagavataścaiṣā tānyathā tu vicintayet /
śivo deśikadehasthaḥ prāṇyanugrāhakārakaḥ
dadāti vividhāṃ siddhiṃ mokṣañca nayate paśum /
yattacchāntaṃ paraṃ tattvaṃ kāraṇaṃ kāraṇādhipam
p. ३२५)
śivavidyātmatattvāni tatstho bhūtvā prakāśayet /
aṇimādiguṇāṃ siddhiṃ śivaṃ paramakāraṇam
prakāśayati tatrastho yathā bhūtaṃ yathā sthitam /
devyuvāca
tritattvasya tu yadbhūtaṃ akṣarādviditaṃ yathā
kathaṃ lokehyavijñānaṃ sarvasatve tathā vada /
yo yathā'vasthitohyartho guṇadoṣasvabhāvataḥ
yāvatphalañca puṇyañca tatsarvaṃ viditaṃ prabho /
kathaṃ loke hyavijñātaṃ sarvajñatve tathā vada
īśvaraḥ
p. ३२६)
madhyasthantu yadā jñātaṃ tattvajñānaṃ sunirmalam /
sarvajñatvaṃ tadā tasya sarvopāyo vibhāvitam
krodhābhidhānamātsaryakāmamohārthalubdhatā /
paiśunyamanṛtadraupyaṃ vayo'tīteṣvapi nṛṣu
dambhakrauryāsthiratvañca sādhyaṃ kuṭilacintitā /
ebhirevāvṛto lokastena devaṃ na vindati
etatpadavidhiṃ kṛtvā ācāryassusamāśritaḥ /
dīkṣayetsarvajantūni dhyānenānena suvṛte
etaddhyānavidhiḥ khyāto mānasaṃ procyate'dhunā /
ekendriye tu te sarve vidhimetanniyojayet
p. ३२७)
ekendriyapramāṇena pravṛttāssarvacendriyaḥ /
ekena sarvabhūtāstu tatvāścaiva varānane
pravṛttissarvakāryeṣu anādiśca na saṃśayaḥ /
manasā gṛhyate devi yujyate manasā paśuḥ
ekendriyapramāṇaistu manassarveṣu sundari /
manasā gṛhyate yasmāt tasmādevānmanātmakaḥ
tatsthānaṃ manasā sarvaṃ tanmano buddhisaṃyutam /
sarvaiḥ karaṇayogaiśca upalabdhuṃ maheśvare
ātmavidyāśivañcaiva sṛṣṭisaṃhārakalpanā /
evaṃ tatvāni vinyasya śivāhyupari vinyaset
p. ३२८)
evantu manasā dhyātvā kartavyānugṛhecchayā /
mānasaṃ vidhimekantu kathitantu samāsataḥ
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe saṃskāropanyāsamānasānugrahavidhiḥ
ṣaṭtriṃśat paṭalaḥ //
īśvara uvāca
sṛjate īśvaro bhūtvā saṃharecca sadāśivaḥ /
śivantu sthtikartṛtve śānteti paramaṃ padam
ātmatatvaṃ bhavecchraṣṭā padmapatraṃ sa ucyate /
vidyā vai kesaraṃ tasya saṃhāraṃ karṇikāhyadhaḥ
p. ३२९)
karṇikāyāṃ śivaṃ tattvaṃ sthititatvaprakartṛkaḥ /
etattritatvatattvādiṃ kailāsakamalaṃ viduḥ
oṣṭhau padmasya patrāṇi dantāḥ kesarasaṃjñitāḥ /
jihvā vai karṇikā proktā śarīrannālamucyate
mukhamadhye yadākāśaṃ tatra devo jagadguruḥ /
sagikā tālumadhye tu jihvā kailāsapiṇḍikā
svayamācarate yasmādācāraṃ darśayeti ca /
uccinoti ca śāstrāṇi ācāryastena paṭhyate
aśabdadeho'pi sa śabdakārī kṛtasya karmasya ca antakārī /
trailokyamāyāpurasūtradhārī yastantu paśyetsatu sarvakārī
p. ३३०)
evaṃ kṛtvā tu deveśe devatānāṃ niveśanam /
mukhamantye pi * ntyena karotyanugrahecchayā
vācayānugraheddevi kathitantu varānane /
iti vācanugrahaḥ * * * * * * * * *
devyuvāca
sūtrannāma mahādeva ālokapadavācakam /
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
sūcanātsūtramityāhuḥ sūtrannāma mahatpadam /
tena sarvamidaṃ proktaṃ sūtre gaṇigaṇā iva
p. ३३१)
akhaṇḍitantu vijñeyaṃ khaṃ vyāpī ajaraṃ padam /
tadidvalayasaṃkāśaṃ ghaṭikāyāṃ prakāśayet
hṛtpauṇḍarīkamadhyasthaṃ somasūryāgnimadhyaśam /
yaḥ paśyetparamaṃ sūkṣmaṃ sulekhyaṃ kartumarhasi
devyuvāca
tattvādeva gaṇāśca sarve nyāse vyavasthitāḥ /
teṣāṃ mantravivāho'yaṃ kathayasva prasādataḥ
īśvara uvāca
sarve mantrātmakā devāḥ sarve mantrāḥ śivātmakāḥ /
śivātmakena mantreṇa śivayāge tu pūjayet
p. ३३२)
aprāpya śivasadbhāvaṃḥ paṭhanto'pi hi saṃhitām /
ajñātvā kurute dīkṣāṃ śiṣyācāryau vrajatyadhaḥ
tasmānna samānavasoḥ śiṣyatvenopatiṣṭhati /
nacābhyubhayoḥ patyanugraho'yaṃ pravartate
vibhurekaḥ paraḥ paśyecchiṣyācāryau pravartate /
aviditvā svayaṃ samyak kriyāṃ yaḥ kurute bhiṣak
āturo duḥkhamāpnoti vaidyo'pi na phalaṃ bhavet /
jñānavijñānakuśalaḥ sarvāvasthāṃ gato'pi yaḥ
sa mocayati pāpebhyo jñānanirdhūtakilbiṣaḥ /
sarvalakṣaṇahīno'pi jñānavān gururucyate
p. ३३३)
dīkṣāvittu vidhānajñaḥ pāśajālapradāhakaḥ /
śivabhakto mahābhaktiḥ bhaktibhāvena deśikaḥ
ubhayorantaraṃ nāsti deśikasya śivasya ca /
sa caivāṅkārabinduśca sa nādo layaniṣkalaḥ
tasmin sarvāṇi vidyante sa caiva ca paraśśivaḥ /
sarvavidyāsusaṃpūrṇaḥ sarvavidyārthakovidaḥ
ācāryasya ca mantrasya śivajñānaśivasya ca /
nānātvaṃ naiva kurvanti ananteśādayaḥ śivāḥ
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe vācānugrahavaktra padmaprakaraṇe
saptatṛṃśat paṭalaḥ //
devyuvāca
anantamāsanaṃ deva śrotumicchāmi tattvataḥ /
kīdṛśantu bhavedantaḥ āsanañca maheśvaraḥ
īśvaraḥ
* * * tamāditaḥ kṛtvā yo * * * * te /
bhāvārṇavavinirmuktāḥ śivaṃ yānti tanukṣaye
āsanaṃ āśrayannāma tatvānāṃ gaganasya ca /
icchāśaktisamudbhūtaṃ anantākhyaṃ tadāsanam
mayācādi dharitryantaṃ tatra jñātamaśeṣataḥ /
vyā * * * * * * * śivasya paramātmanaḥ
p. ३३५)
māyākarmamapaṅkāḍhyaṃ saṃvatsaramahodadhau /
sadāśivaśivādhāraṃ nityādhāreti saṃjñitam
māyayā sa ca dvātriṃśajjale tattvā vyavasthitāḥ /
trayastriṃśatimāvidyā * * * * * * * *
catustriṃśatimastvīśa aṣṭadhā dalasaṃsthitam /
anādimūlapaṅkāḍhyaṃ jñānatoyasamudbhavam
prakriyānālavinyāsaṃ bhuvanāḥ kaṇṭake sthitāḥ /
daśa koṭyastu mantrāṇāṃ śivapadme vyavasthitāḥ
mahāsāro hi mantrāṇāṃ sarvadevāśrayaḥ paraḥ /
etadadhvanapadmantu śivākhye sarvamāśritam
p. ३३६)
āsanātparato nāsti adhvānantu varānane /
puruṣāṇāmanantatvāt tatvādīnāmanantatā
prakṛtīnāmanantatvācchaktīnāñcāpyanantatā /
paśūnāṃ bhuvanānāñca parisaṃkhyā na vidyate
tadanugrahaśaktīnāṃ mantrāṇāñcāpyanantatā /
anādireṣa saṃsāro yasyānto na hi vidyate
dhārakatvādanantatvāt anantastena ucyate /
na padmasya pramāṇo'sti anantatvācchivasya tu
ananto antahīnatvāt anantaṃ tena socyate /
anantaḥ khāpyate tena anantenatvadhiṣṭhitaḥ
p. ३३७)
anantastu śivo jñeyo aprameyastvanaupamaḥ /
aprameyaṃ paśujñānaiḥ svatantre gīyate kalaiḥ
tadanantamanantantu yogapīṭhamahātmane /
kartṛtvamīśvaratvañca nityatṛptaḥ praśāntatā
śaktekhyāhatattvācca dharmo'yaṃ śāṅkarasmṛtaḥ /
sakṛt sarvatra sat jñānaṃ sarvajñatvañca sarvadā
sarvajñānāśrayatvācca jñānametatparaṃ prabhoḥ /
viraktaḥ prākṛtairbhāvaiḥ nispṛhatvañca sarvadā
naiṣṭhikabrahmacaryañca vairāgyaṃ tatparaṃ prabhoḥ /
aṇimādiguṇaissarvaiḥ yā bhūtyastvabhighātinī
p. ३३८)
nāsvāditā jagatyanyaiḥ tadaiśvaryaṃ pare śive /
na tadbhuvanamadhvānaṃ na rūpaṃ na ca vāṅmayam
na śabdaṃ nāpi cākāśaṃ vimalaṃ sarvataḥ sthitam /
virajannirmalaṃ vyomaṃ samantādanivāritam
nirguṇaṃ vāṅmanātītaṃ grahanakṣatravarjitam /
taptacāmīkarākāraṃ kvacitprāleyasannibham
kvacidindrāyudhaprakhyaṃ kvacittārakasamaprabham /
candracandrakasaṃkāśaṃ kvacinmaratakaprabham
vimalaṃ doṣarahitaṃ tejastejo mahadyutiḥ /
vyāpakaṃ aprameyañca padmaṃ sārvaṃ mahojvalam
p. ३३९)
vyomanālaṃ diśāpatraṃ vyomakaṇṭakakesaram /
vyāpinībhiranantābhiḥ vrataṃ amṛtaśaktibhiḥ
vitīrṇamavyavacchinnaṃ sūryakoṭisamaprabham /
viśvasvacchaṃ mahātejaḥ svarūpānantavarcasam
adbhutāśśaktayaḥ sūkṣmāḥ śāntāśāntā anaupamāḥ /
pradiṣṭhāstu guṇopetāḥ śivasyānantaśaktayaḥ
etābhiḥ śaktibhirasau bhāti nityaṃ vibhūṣitam /
śobhate nirmalaṃ tantu nirmalābhilaṅkṛtam
sa tu tatprabhākamalaṃ divyamadbhutadarśanam /
atyantavimalaṃ śāntabhāsvaraṃ kamalacchadam
p. ३४०)
taṭit sahasrasaṅghātaṃ kiraṇānekasaṅkulam /
viśuddhacandrikākāraṃ sphurannika ca kesaram
sphuratkiraṇasaṅghātaṃ śabalīkṛtamunmukham /
bahuvarṇamavarṇañca pracalaccārukesaram
sūryāṃśukaraviṣṭabdhaṃ vraitagrasadṛśadyutim /
anekakiraṇaprakhyaṃ vidyutkoṭisamaprabham
taptacāmīkarākāraṃ kvacitpralayasannibham /
kvacidindrāyudhaprakhyaṃ kvacittārasamaprabham
sphaṭikopalasaṅkāśaṃ padmarāgasamadyutim /
kvacidraśisusaṅghātaṃ vitānitanabhasthalam
p. ३४१)
kvacitpralyasāṭopaṃ yugāntakiraṇatviṣam /
kvacicca varṇasaṅghātaṃ vinirmuktavapūṃṣi ca
svaśaktivibhavadyotaṃ vyāpayantaṃ samantataḥ /
jalabudbudasaṅkāśaṃ śaradindusamaprabham
protphullakiraṇāmodaṃ vidyeśamadhupākulam /
suṣumnānālasantānaṃ kālānalaśivāntakam
taṭidvalayasaṅkāśaṃ parivṛtya samantataḥ /
sahasraraśmisaṅghātaṃ durnirīkṣyaṃ samantataḥ
asamāna kriyājñāna prabhāva * * * ddhruvam /
svato bhāvitadharmāntaṃ tadicchādyavatisvate
p. ३४२)
icchāśaktiparo dharma śivasya paramātmanaḥ /
tena yuktassudharmātmā dharmisadbhirnigadyate
ddhruve dharmiṇi dharmo'sau satkāraṇamihocyate /
nābhāve dharmiṇā dhamaḥ prasiddhimupagacchati
icchā ca preraṇī caikā kālanīkalinī tathā /
abhāvabhāvinī jñānī kriyāśaktiḥ prakīrtitā
mohanī rañjinī bodhā prabhāvā vibhunī rasau /
damanī dhāmanī bodhā mananī unmanī śivā
dhātrī ca jananī krodhā cālinīhyaparigrahā /
virajā vijayā saumyā māyā'vidyā ca rāgiṇī
p. ३४३)
aluptā ca pratīghātā ajarā aparājitā /
agrajā ca vilomā ca kalānāpi vinirmiṇī
baladā baladāyī ca damanī dharmadāpi ca /
svarūpā varṇarūpā ca pāśajālāvakuṇṭhinī
pāśinī mohinī trāṇi nigrahānugraheti ca /
mahī ca harṣiṇī bhāvā saumyā vai saumyadharmiṇī
bhāvā svabhāvinī yāti tīvrā śāntā ca siddhidā /
aprameyā prameyā ca pramāṇā ca vikalpinī
vyāpinī sarvagoptā ca bhayā ca bhayahāriṇī /
sṛṣṭisaṃhāriṇī cetā tṛptirnidrā prabhā kṣudhā
p. ३४४)
dahanī śrutirmatiḥ prajñā bhāvinī ca vibhāvinī /
bhāvyanī ca va saumyā ca dhruvā ca dhruvahāriṇī
anantā cāmṛtā caiva īśvarī avyayā tathā /
ratiḥ prītiśca vijñeyā viṣādajananīti ca
sthitirutsādinī caiva prāṇināñca vinirmiṇī /
āveśinī nirodhī ca prāṇināṃ kalpinī tathā
amṛtā'nantaśaktiśca parāśaktistathaiva ca /
ityetāḥ śaktayassarvāḥ kesare nityasaṃsthitāḥ
śuddhagorocanābhāstu jñeyā śaktigaṇāstu vai /
karṇikāpīṭhaparyantā bhāsayanti diśo daśa
p. ३४५)
kandaṃ paṭolakākāraṃ śaktibhiḥ parivāritam /
karṇikāsthaṃ prabhurnityaṃ śaktibhiḥ parivāritam
ādityasya yathā raśmiḥ avibhaktā vyavasthitāḥ /
evaṃ śaktigaṇāssarve raśmayaḥ parikīrtitāḥ
śaktyā tu ceṣṭate nityaṃ hṛtpadme parameśvarī /
tattejo nirvṛtāssarvāḥ śaktayaḥ parikīrtitāḥ
evaṃ śaktyātmakaṃ jñātvā tadā mucyati mocati /
yathendravadbalaṃ dīptaṃ vyāpayanti carācaram
taccācalamanirdeśyamanantamajakarṇikam /
anādimadhyanidhanamekaṃ apratipattimam
p. ३४६)
niṣprapañcaṃ niradhvānaṃ atīndriyamanāmayam /
niṣkalaṃ vimalaṃ vṛttamuttuṅgavyāpinaṃ param
hemārkasaṃpratīkāśaṃ sarvatatvaprakāśakam /
prakāśavṛttistajjñeyaṃ vimalaṃ vyomakarṇikam
evaṃ vyāpya parandevamanantādidśivāntakam /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe anantaśaktiprakaraṇe aṣṭattṛṃśatpaṭalaḥ
//
devyuvāca
īdṛśe āsane śubhe śaktibhiḥ parivārite /
mūrtiṃ kathaya deveśa āsane āsanādhipam
p. ३४७)
īśvaraḥ
mūrtiḥ pūrvaṃ mayākhyātaṃ brahmādyānāṃ purā ghiyām /
ṛṣayaśca tathā'nye ca durvyāsādyāstathā pare
ātmā mūrtistu vijñeyo niṣkriyo asvatantrakaḥ /
tasya mantre samāyogaḥ kriyate surasundari
pañcadhā tūcyate mantro yenā'sau sakalo bhavet /
mantrairyuktaḥ sa mantrātmā varṇairyuktassadātmakaḥ
kalābhistu yadā yuktaḥ tadā proktaḥ kalātmakaḥ /
padabhedātmakaścaiva tattvabhedātmakastathā
paśuḥ pūrvaṃ mayākhyātaḥ sā mūrtiḥ parikīrtitā /
p. ३४८)
karaṇaṃ sadātmakaṃ yasmāt tasmātproktaḥ sadāśivaḥ
sadā nityohyacintyaśca tena prokta'ssadāśivaḥ /
satataṃ tatpadaṃ śāntaṃ tatprāpya tatpadānugam
āsaṃpūrṇaṃ śivaṃ śāntaṃ guruṃ tridaśa vanditam /
aśeṣabhuvanādhāraṃ vyomapīṭhāntasaṃsthitam
śaktikesaramadhyasthaṃ śaktyālaṅkārabhūṣitam /
sarvaśaktisusaṃpūrṇaṃ sarvaśaktipradīpakam
naiśantamo yathā sūryaḥ svaprabhālokya raśmibhiḥ /
nihatya tiṣṭhate vyomni tathā mūrtiḥ pare śive
kṛtsnamābhāsate bhābhiḥ bhābhirbhinnamivoditam /
p. ३४९)
niścalaṃ prajvalaṃ bhāti nityānityaṃ nirañjanam
praśāntaṃ vimalaṃ śuddhaṃ vyāpī atyantanirmalam /
sūryakoṭidyutiharaṃ sakṛdyoditasuprabham
nāsya pramāṇaṃ vyāpitvāt mūrtiḥ samupadiśyate /
anāditvādasaṃbhāvo nityatvānnidhanaṃ na ca
nirguṇassarvavitkartā svatantraḥ sarvatomukhaḥ /
paripūrṇo'vyayaśśāntaḥ sūkṣmo'jaḥ paramo tanuḥ
nityaprabuddhaśuddhātmā kāraṇo'mitavigrahaḥ /
ananto nidhanaścaiva nityatṛpto nirāśrayaḥ
kūṭasthaḥ prabhavo nātho anāthohyamitadyutiḥ /
p. ३५०)
anādireko niyamyaścetanassarvahṛt śivaḥ
sarvakṛt sarvaviccharvassarvaśaktirajo'vyayaḥ /
sarvaiḥ kārayitākartā tena sarvamidaṃ tatam
sarvāntaṃ sarvaparamaṃ sarvadoṣavivarjitam /
sarvatatvapadātītaṃ ajamīśānamavyayam
suśāśvataṃ susaṃpūrṇaṃ sunirvāṇaṃ suśobhanam /
sarvāvaraṇanirmuktamadbhutaikaṃ sanātanam
sarvavyāpī sasarvajñaḥ sarvasyopari saṃsthitaḥ /
sarvagaḥ sarvagātītaḥ mūrtīnāṃ sakalo malaḥ
so'yaṃ rudro mahādevo mūrtīnāṃ mantravigrahī /
p. ३५१)
parāparavibhāgena viśvamūrtimivāvyayam
anantarūpo'nantaśca ananto'nanta eva ca /
anantaśaktiranantātmānantendryonantavaktrakaḥ
sarvadhāmātirikto'sau indriyātītatatpadam /
tadātmakamidaṃ sarvaṃ te vācapraṇitaṃ jagat
tattvatatvantu tatvena tatvatatvantu bhistakam /
acintyassarvasūkṣmo mato dṛṣṭivivarjitaḥ
ananto mūrtisaṃyogaḥ sakalo'sau prakīrtitaḥ /
eṣa te kathito'nanto yasyāntastu na vidyate
aviditatvāttu deveśe anantavidhimuttamam /
p. ३५२)
śivayāgantu kurute nā'sau mocayate paśum
cakṣuṣā binduyogena kathito'nugraho mayā /
śivahastasamāyogāt sparśāssarvatra kīrtitāḥ
udakena yathā kuryāt śṛṇu devi vadāmyaham /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ vidhireṣā mudāhṛtā
pañcabrahmaśivāṅgāśca śivena saha saṃyutāḥ /
tri tatra devatānyāsamadhvānaṃ yatprakīrtitam
sarve sarvatra kartavyā udake ca viśeṣataḥ /
na yajñena vidhijñena adhvana kuśalena ca
tritatvadevatattvena kartavyā vidhiruttamā /
p. ३५३)
grahaṇe yojane tatjña utkṣepassanniyojane
sandhāne caiva sarveṣāṃ layaṃ nirvāṇameva ca /
sarvajñānāti tattvajñaḥ sa tu yogyaśśivādhvare
prakṛtiṃ yo vijānāti vikāraissaha saṃyutam /
ādhārādheyavit prājñaḥ sa tu yogyaḥ śivādhvare
sasādhakassadācāryaḥ sasaṃpūjyo mahāmatiḥ /
sa guruḥ sādhakendrāṇāṃ śeṣā yannāmadhārakāḥ
evaṃ vidhividhānajñaḥ ācāryastantrapāragaḥ /
dīkṣakassarvajantūnāṃ sa tu netā paraṃ padam
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe mūrtivinyāso nāma
ekonacatvāriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
sarvajñasyārcanaṃ brūhi niyogañca maheśvara /
kasmin kāle tu bhagavān arghyaṃ dadyātpare śive
pareṇa saha cātmānaṃ yathā caikatra tāṃ vrajet /
tathā tvaṃ devadeveśa arcanaṃ kathayasva me
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ arcanaṃ sārvakāmikam /
yena yaṣṭena yaṣṭāstu aśeṣabhuvanādhipāḥ
vāmāṅge tu tathā devi vāmā śaktiḥprakīrtitāḥ /
p. ३५५)
pitṝṇāmādhipatyena jñātavyā jñānacakṣuṣā
dakṣiṇāṅge punarjyeṣṭā devānāmadhidevatā /
madhye raudrī sadā vidyāt yogīnāṃ yogadevatā
iḍāyāṃ saṃsthitā vāmā vāmāṅge sarvadehinām /
suṣamnāyāṃ punarjyeṣṭhā raudrī tu piṅgalāśritā
etāstu śaktayaḥ proktāḥ varṇatrayasamāśritāḥ /
nāḍītrayasamāyuktā brahmaviṣṇvīśasaṃyutāḥ
piṅgalāyāṃ prabhuḥ raudrī suṣumnāyāntu brahmaṇaḥ /
iḍāyāntu upendro vai sarvakāryeṣu saṃsthitāḥ
vāmasthāne yadā devaḥ snānaṃ tatra samācaret /
p. ३५६)
agnikāryantu mantrajñaḥ japaye hetudakṣiṇe
dhyānamekaṃ sadā sevyaṃ madhyadeśaṃ pratiṣṭhitam /
nirhatya vyāpayitvā sarvāvastho bhavet kṣaṇāt
puṣpapūrṇāñjaliḥ kṛtvā yatra tatra mukhe sthitaḥ /
mānasaiḥ prākṛtairvāpi adbhiḥ saṃpūrṇamañjalim
svasaṃbhavasthamārgeṇa yāvacchabdamudāharet /
śabdānte līyate yāvat puṇyakālamihocyate
nistatve nirmalībhūtaṃ nirvikalpaṃ prakalpayet /
tatra caivāvatiṣṭheta kṛtakṛtyaśca jāyate
evaṃ vai vyāpayitvā tu pūrakena punarviśet /
p. ३५७)
aprabuddhaḥ prabuddhātmā tadā bhavati nānyathā
śivaṃ karoti sarvatra ūrdhvañcaiva prasādhayet /
upāsya sarvakarmāṇi śivenā śivahāriṇā
devyuvāca
siddhāntajñānajñeyañca lakṣaṇañca maheśvara /
tadahaṃ śrotumicchāmi prasādādvaktumarhasi
īśvaraḥ
tat jñānārthaṃ smṛtā vedāḥ siddhāntāśca sahasraśaḥ /
etasmātkāraṇāddevi jñeyamityabhidhīyate
jñeyajñānapadārthau ca sidhyarthaṃ vidhirūpakam /
p. ३५८)
śāsreṇa sidhyate siddhiḥ siddhāntastena sa smṛtaḥ
saṃjñālakṣaṇamityuktaṃ lakṣye'rthe lakṣaṇasmṛtam /
lakṣyaṃ saṃyak parijñānāllakṣaṇaṃ tena saṃsmṛtam
dhyānadhāraṇarahitaṃ yogāraṃbhe vivarjitam /
tasyopalabdhervijñānaṃ tat jñātunnaiva śakyate
tenoktā kalpanā pūrvanniścayenāsti kalpanā /
astitve yo na saṃmūḍhassarajñassa ca paṇḍitaḥ
prayāsā yasya asti sa sarvajño'yaṃ vyavasthitaḥ /
astibhāvena gṛhṇanti dehī māyāvimohitaḥ
yathā nāsti dhruvaṃ kiñcit tathā te kathitaṃ mayā /
p. ३५९)
tadakṣayaṃ tadamṛtaṃ tatsatyaṃ tatsanātanam
tādṛśe varttanāso'pi yasya yogaṃ sa sarvavit /
bandhane māyayā māyī āśāpāśena veṣṭitaḥ
āśāpāśairvimukto'yaṃ amṛtaṃ paryupāsate /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe
sarvajñārcanasiddhāntajñānajñeyalakṣaṇannāma catvāriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
pañcabhūtātmake piṇḍe kasmin ke devatā sthitāḥ /
pādau ca jānau jaṅghāyāṃ ūruyugme ca ke sthitāḥ
p. ३६०)
liṅge ca devadeveśa sphijau kaṭike sthitāḥ /
nābhiḥpradeśapārśve ca pṛṣṭhavaṃśe tathaiva ca
āntre majje ca deveśa rudhire kaphapittayoḥ /
romakūpe ca ke coktā hastau pādau * * * *
* * * * * * * * * * * ca ke
sthitāḥ /
cubuke cakṣuṣoścaiva lalāṭe mastake cake
vācāṃ nāḍī deveśa ahaṅkāre ca ke sthitāḥ /
indriyāṇāṃ ca ke deva vidite yatphalaṃ bhavet
etanme devadeveśa prasādādvaktumarhasi /
īśvara uvāca
p. ३६१)
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tvatpriyārthaṃ varānane /
sattvañca āditaḥ kṛtvā pravakṣyāmi nibodhata
sattvaṃ pradhānamityuktaṃ sa brahmā tu nigadyate /
rajo viṣṇustamo rudro buddhiraṣṭaguṇāḥ śṛṇu
dharmajñānañca vairāgyamaiśvaryañca tathā parā /
adharmaścaiva vijñeyaṃ ajñānañca tathaiva hi
avairāgyamanaiśvaryaṃ yogīśānāṃ krameṇa tu /
brahmādi devatā buddherdharmādyāśśakradevatāḥ
ahaṅkāre sthito rudraḥ śūnye śabdaḥ pratiṣṭhitaḥ /
p. ३६२)
sparśe vāyussamākhyāto rūpe vahniḥ prakīrtitaḥ
tasya tanmātre varuṇo gandhe tu pṛthivī sthitā /
prajāpatiḥ pṛthivyāṃ vai drave somaḥ pratiṣṭhitaḥ
sūryastu saṃsthitasteje mārutasparśane sthitaḥ /
śivatatvaṃ paraṃ guhyamākāśe saṃpratiṣṭhitam
śrotrendriye mahādevi diśaḥ sarvāḥ pratiṣṭhitāḥ /
tvagindriye tu marutaḥ cakṣurbhyāṃ hutabhuk sthitaḥ
jihvendriye sadā devi bhuvaśaktiḥ sarasvatī /
ghrāṇendriye tu vai jñānaṃ pādayorviṣṇureva hi
kriyāśaktīti nirdiṣṭā mitro vāyuśca gṛhyate /
p. ३६३)
jyeṣṭhā prajāpatirliṅge vāmā raudrī ca vacayā
jalendurmanasi jñeyā vāk savitrī hṛdi sthitā /
gaurī vāgīśvarī karṇe lalāṭe vimalāri tu
snāyuvarge sthito'nantaḥ sūkṣmaḥ śukle vyavasthitaḥ /
śivottamottamo devaḥ sthitosthi nicaye sadā
ekanetrasthito māṃse ekarudrastathāpare /
rudhire saṃsthito nityaṃ trimūrtiḥ kaphapittayoḥ
śrīkaṇṭho romasaṅghāte mūtreṣu ca sadā sthitaḥ /
śikhaṇḍī ca paro rudro nakheṣu sarvatasthitaḥ
tanmaheśasthito dehe ṛṣayaścāpi sandhiṣu /
p. ३६४)
pṛṣṭhavaṃśe ca caṇḍīśaḥ pārśveṣu ca saṃsthitaḥ
aṅgulīṣu sthitā nāgā bāhau pitarassaṃsthitāḥ /
nābhau vahni sthitaḥ sākṣāt sarveṣāmeva dehinām
vidyādharāstathā yakṣāḥ romakūpeṣu saṃsthitāḥ /
hastayorindudevatyo jānujaṅghe tathāśvinau
ūruyugmau sthitau devau mitrāvaruṇaviśrutau /
netrayorgandhayoścaiva grīvāyāṃ cibuke sthitāḥ
saptagṛhāssasapassaṃsthitāścādhidaivatāḥ /
nakṣatramaṇḍalaṃ divyaṃ muktanānu ke'nu saṃsthitāḥ
evaṃ vai yo vijānāti sarvadevairadhiṣṭhitam /
p. ३६५)
śarīraṃ sarvajaṃ jñānaṃ na pāpena vilipyate
etanyāsaparaṃ devi yo'bhyaseta dine dine /
sa śriyaṃ labhate devi īśvareṇa samo bhavet
na pāpaṃ na ca vai puṇyaṃ na bhayeṣu bhayaṃ bhavet /
mucyate kilbiṣairghoraiḥ saptajanmakṛtairapi
sevitavyaṃ prayatnena yogināṃ muktimicchatā /
navopāyaṃ mayācoktaṃ tena tvāmṛtasaṃsthitāḥ
sarveṣāṃ yaḥ paro devaḥ sarvavyāpī vyavasthitaḥ /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe sarvadevaśarīranyāse
ekacatvāriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
ātmā mūrtistvayā deva kathitaṃ śivaśāsane /
sa paśuḥ pūrvamākhyāto devo jñeyastathaiva ca
namaścetā ca jīvaśca kathitantu tvayā purā /
sa paśuḥ niṣkriyaścaiva asvatantramadhomukham
kathaṃ śivatvamāyāti jñeyaṃ nāmādi krameṇa tu /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhati
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tvatpriyārthaṃ varānane
p. ३६७)
sarvasaṃhitasāmānyaṃ vidhimetatsamāsataḥ /
kathayāmi na sandehaḥ ekaikasya yathākramam
ṣaḍvidhaṃ mānasaṃ jñeyaṃ śaktistu navadhā smṛtā /
anantapūjāmityuktā visargeṇa samanvitā
evaṃ pūjya anantantu muktiṃ tatraiva vinyaset /
hāṃ hūṅkārasaṃyukto aṣṭabhedasya cāṣṭamam
mūrtivinyāsaṃ deveśi asmin tantre udāhṛtam /
dīkṣākāle yathā yogaṃ grahaṇañca yathā bhavet
tathā te kathayiṣyāmi grahaṇaṃ yena yadyathā /
anantamūrtisaṃyogamebhirbījairudāhṛtam
p. ३६८)
evaṃ vinyasya yatnena sakalīkaraṇaṃ tataḥ /
mantrātītaśca mantraśca mayā pūrvamudāhṛtaḥ
taṃ jñātvā sakalaṃ devaṃ niṣkalañca tathaiva ca /
mūrdhni vaktrau ca hṛdaye guhye caiva yathākramam
vinyaseddevadeveśi sadyojātantu mūrtiṣu /
samayajñasya deveśi sakalīkaraṇaṃ hitam
arcanaṃ tasya vakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu /
sthaṇḍile śivaliṅgantu prokṣaṇābhyukṣaṇādinā
agnau śive ca deveśi dravyamālabhate tathā /
pañcabhirbhrahmabhiścaiva vidhisarvamaśeṣataḥ
p. ३६९)
īśānamadhyato dadyāt pūrve tatpuruṣanyaset /
aghoraṃ dakṣiṇecaiva vāmadevaṃ tathottare
paścime vinyasennityaṃ sadyojātantu suvṛte /
anena vidhinā yastu yajeta susamāhitaḥ
īśvarāvāptisaṃyogaṃ samaye kathitaṃ mayā /
pañcabrahmasamāyogāt kalābhiśca sa suvṛte
vidyāṅgaiśca samāyuktaṃ putrake kathitaṃ mayā /
āvāhanādidevasya pūrvavatkathitaṃ tava
dvārāvaraṇasaṃyuktaṃ kathayettasya deśikaḥ /
evaṃ tatsakalīkṛtya sandhyākāle upāsanam
p. ३७०)
kartavyaṃ putrakenaiva kathitaṃ surasundarī /
anena vidhinā devi putrakassusamāhitaḥ
labhate sāmīpyapadaṃ sādākhyasya na saṃśayaḥ /
taireva pūrvoktaistu śivāṅgaiśca samanvitaḥ
āvāharodhasaṃyoga dhyānayogavicakṣaṇaiḥ /
labhate sāyujyamātmānaṃ sādākhyasya mahātmanaḥ
caturāvaraṇairyuktaṃ yajeta susamāhitaḥ /
mantraiḥ karaṇayogena sa paśuḥ surasundari
bhavenmantrātmakaścaiva sa paśurnātra saṃśayaḥ /
amantreṇa paśuḥ proktaḥ cetā mātraṃ samāviśet
p. ३७१)
sa cetanaḥ smṛtastantraiḥ akiñcitjñaḥ paśuḥ smṛtaḥ /
samantraiśca sadāyuktaścetanaḥ parameśvari
tadā yogyaśśivadhyāne bhavate nātra saṃśayaḥ /
devyuvāca
kathaṃ mantrātmakaṃ dehaṃ paśorvijñāyate prabho
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
mantraissaṃbaddhadehasya śṛṇu tasya parākramam
pātālāduddharennāgān pātayeddaityarākṣasān /
nāśayetsarvavighnāni śāntiṃ puṣṭiṃ karoti ca
p. ३७२)
mantraiḥ saṃbaddhadehasya prapalāyanti nāyakāḥ /
uttiṣṭhedantarddhāne ca pādacāre tathaiva ca
khaḍge ca pāduke caiva recane arcane tathā /
guḍikākāśagamane daṇḍakāṣṭhapavitrake
āsanañcaiva yānañca sarvamantraiḥ prasidhyati /
cetanātmā yadā devi na kiñcidapi sidhyate
bhūtaiśca bādhyate devi ajñānena samāvṛtaḥ /
mantrātmā cetanātmā ca kathitastava suvṛte
kathitañca rahasyantu bhedastu ubhayorapi /
bindunādasamāyogāt varṇastu nadate yadā
p. ३७३)
tattu mantrātmakaṃ proktaṃ śivaṃ paramakāraṇam /
pañcabrahmakalairyukte kṛte tu sakale śive
tasmin prakāśate devo mantrātmā parameśvaraḥ /
varṇavyūhe sthito yasmāt śivaḥ paramakāraṇaḥ
tena devi samākhyāto mantrātmā parameśvaraḥ /
praṇavo bhayasaṃyukto vyomavyāpī iti smṛtaḥ
padamantrasamāyukto dharmātmā parameśvaraḥ /
ananteśāditaḥ kṛtvā śikhaṇḍyantaṃ varānane
sa eva saṃsthito nityaṃ mantrātmā parameśvaraḥ /
lokapālān sahāstraiśca trailokyaṃ sa carācaram
p. ३७४)
mantrātmā'vasthito devaḥ śivaḥ paramakāraṇaḥ /
evaṃ mantrātmakaṃ devi kathitaṃ tava suvṛte
jñātavyaṃ deśikenaiva śivatantrānuvartinā /
bindurnādaśca śaktiśca atītaḥ parataśca yaḥ
yadā vijñānatatvena mantrātītaḥ parastu saḥ /
śabdarūparasādīnāṃ atītaḥ parameśvaraḥ
tantu devi vidittvā tu deśikaḥ pāśahā bhavet /
nādātītaḥ paraśśāntaḥ śaktirityabhidhīyate
tasyātītaḥ parandevi mantrātītaḥ sa ucyate /
pūrvamuccārayedvarṇān śabdalīnañca kārayet
p. ३७५)
śabdalīnaḥ punaśśabdaḥ śabdātītaṃ punarnayet /
tasyātītaṃ parandevi mantrātītaḥ sa ucyate
eṣa te kathito devi kārikāyāśca nirṇayaḥ /
pūrvasūtre tu kathitaṃ vyākhyātaṃ tava suvṛte
devyuvāca
sakalaṃ pūjayitvā tu niṣkalantu tatopari /
tvayā deva samākhyātaṃ ādisūtre maheśvara
paśustu sakalaḥ proktaḥ sa mūrtiḥ parikīrtitaḥ /
niṣkalañca kathaṃ tasmin pūjyate parameśvaraḥ
niṣkalaḥ kalayātītaṃ na mantrasvarayorgatiḥ /
p. ३७६)
kathaṃ sakaladehastu sthātavyaḥ paramaśśivaḥ
īśvaraḥ
mantramuccārayetpūrvaṃ hṛdi kṛtvā maheśvaram /
kūṭaśabdapare līnaṃ sa vai niṣkala ucyate
uccāraṇe yadā devi nirvikalpaṃ padaṃ vrajet /
dehe sakalayogena yadā jñātaṃ maheśvari
atītaḥ kalayātītaḥ sa vai niṣkala ucyate /
uccāraṇe yadā hīnaṃ nirvikalpapadaṃ vrajet
manasā cintyate yacca buddhyā yatra vikalpanā /
budhyahaṃkāranirmuktaṃ sa vai niṣkala ucyate
p. ३७७)
samayī putrako vā'pi sādhakācārya eva vā /
sarvairvidhiranuṣṭheyo viśeṣaḥ kathito mayā
iti niśvāsakārikāyāṃ dvicatvāriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi dikṣāvidhimanuttamam /
saṃkṣepāt kathitaṃ sarvaṃ vistaraṃ kathayasva me
paśugrahaṇasaṃyogaṃ dīkṣākāle yathā bhavet /
asmin dīkṣe yathā yāgaṃ tattathā vaktumarhasi
īśvaraḥ
p. ३७८)
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dīkṣāvidhimanuttamam /
sāmānyaṃ sarvatantrāṇāṃ kathayāmīti vā'khilam
pañcabrahma śivāṅgāśca śivena saha saṃyutāḥ /
śudhyarthamadhvare mantrastava devi udāhṛtam
vāmā jyeṣṭhā ca raudrī ca śaktayastrīṇi kīrtitāḥ /
jñātavyā deśikendreṇa viyogātkṣepayojane
vāmayā yojayenmantrī jyeṣṭhayā ca viyojayet /
raudryā cotkarṣaṇaṃ proktaṃ punaranyatra yojayet
avanīmāditaḥ kṛtvā yāvattatvannirāmayam /
vidhimetaṃ sakṛt jñātvā vyuhahomena śuddhyati
p. ३७९)
ekaikamāhutiṃ devi juhuyāddeśikottamaḥ /
evameva vidhiṃ kuryādyāvatsarvaṃ samāpyate
ante pūrṇāhutiṃ dadyāt eṣa eva vidhismṛtaḥ /
śikhayā tāḍanaṃ kuryāt mudrayā puṣpasaṃyutam
paśurhaṃhuṅkṛtenaiva grāhyassaṃhāramudrayā /
śivenacchandayetpāśān tataḥ pūrṇāhutikramāt
evamādikrameṇaiva jñātavyaṃ deśikena tu /
sarvādhvānasamāptau tu śikhocchedantu kārayet
śikhayācchedayenmantrī chitvā pūrṇāhutiṃ punaḥ /
pāśāśca vividhān kṛtya tatve tattve yathākramam
p. ३८०)
sūkṣmāḥ sthūlāśca ye pāśāstvarṣakaṃbukavat sthitāḥ /
pāśāḥ koṭisahasrāṇi śivena kathitāstu te
pāśāśśivamukhaṃ prāpya dahyante nātra saṃśayaḥ /
devyuvāca
asaṃkhyāyāṃ mahādeva pāśāstu kathitāḥ prabho
atyantagahanāścaiva kathaṃ dahyaśśivādhvare /
īśvaraḥ
prakṛtiṃ puruṣañcaiva niyatiṃ kālameva ca
māyā'vidyā ca īśaśca sadāśivaśśivastathā /
mūlapāśā smṛtāhyete nava pāśā varānane
p. ३८१)
etairdaṇḍairime dagdhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
pañcāśatpraṇavā devi mayā pūrvamudāhṛtāḥ
te'pi śuddhairime śuddhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
aṣṭattriṃśatkalairdevi yathā'dhvānaṃ viśuddhyate
tairviśuddhairime śuddhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśaktistathaiva ca
ebhiḥ śodhyaṃ yadā dhvānaṃ śuddhāḥ pañcāśatkoṭaya /
amṛtā nāma kalā yā tu tathā caivāmṛtā mṛtā
susūkṣmā ca yathā devi sūkṣmā ca parikīrtitā /
ebhistu śodhyamadhvānaṃ pūrvadṛṣṭena karmaṇā
p. ३८२)
etaiḥ śuddhairime śuddhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
padamantraprayogeṇa śodhanīyāḥ śivādhvare
ebhiśśuddhe ime śuddhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
evañca saptadhā devi adhvānaṃ parikīrtitam
veditavyaṃ prayatnena śivatantrānuvartibhiḥ /
bhuvanādhvā mayā proktā āhutīnāntu saṃkhyayā
kalābhistāvatī jñeyā sarvādhvānamaśeṣataḥ /
tvayā'dhvānaṃ yadā devi jāyate deśikottamaḥ
śataṃ śatañca hotavyaṃ tattvaśuddhividhi smṛtaḥ /
nava tatvaistathā devi evameva na saṃśayaḥ
p. ३८३)
kalātattve tathaiveha dvitīyaṃ trayameva hi /
pañcāśacchatahomena varṇādhvānaṃ prakīrtitam
tattvādhvāne kalādhvāne varṇādhvāne tathaiva ca /
ukṣepaṃ yojanañcaiva ebhiratra na kārayet
padādhvāne tathaiveha hotavyaṃ śatameva tu /
evaṃ śudhyati adhvānaṃ saptadhā parameśvari
evaṃ jñātvā tato dīkṣāṃ kārayeddeśikottamaḥ /
devyuvāca
sarvādhvānaṃ tvayā deva sūcitaṃ na tu vistṛtam
tadahaṃ śrotumicchāmi vistareṇa bravīhi me /
p. ३८४)
īśvaraḥ
ādisūtre yadadhvānaṃ sūtramātreṇa bhāṣitam
tadeva kathayiṣyāmi vistareṇa nibodha me /
dehādhvānaṃ pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu
aṅguṣṭhāgre sthito devastvanantaḥ parameśvaraḥ /
caturvaktro mahātejā ādityodaya sannibhaḥ
yoginaṃ vāsamāsīnaṃ vidyāvidyeśvarairvṛtam /
anantaṃ bhuvaneśānamadhastātparikalpayet
oṃ anantā''gacchāgaccha āhutiṃ pratigṛhāṇa śivo dadāti te svāhā / oṃ
sadyojātāyeti āhutiṃ juhuyāt /
p. ३८५)
evamādikrameṇaiva hunedekādaśātmikam /
adhikāre yathā bhoge laye vā'nukrameṇa tu
pūrṇāhutiṃ tato datvā uddhareta yathākramam /
evaṃ kālāgnirudrāya narakeṣu tathaiva ca
oṃ kālāgnirudra āgaccha āhutiṃ pratigṛhāṇa śivodadāti te svāhā /
oṃ avīcaye namaḥ / oṃ rauravāya namaḥ / oṃ mahārauravāya namaḥ / oṃ
tāmistrāya namaḥ / omandhatāmisre namaḥ / oṃ śīta namaḥ / oṃ uṣṇa namaḥ / oṃ
sañjīva namaḥ / oṃ sujīvanāya namaḥ / oṃ padmāya namaḥ / oṃ mahāpadmāya
namaḥ /
p. ३८६)
oṃ kāpaṃ sūtrāya namaḥ / oṃ sūcīmukhāya namaḥ / oṃ kṣuradhārāya namaḥ /
oṃ parvatāya namaḥ / oṃ sitālavanāya namaḥ / oṃ raudrāya namaḥ / oṃ
kuṃbhīpākāya namaḥ / oṃ aṃbarīṣāya namaḥ / omaṅgārarāśaye namaḥ / oṃ
bhuvananamaḥ / oṃ tīkṣṇatuṇḍāya namaḥ / oṃ vajratuṇḍāya namaḥ / oṃ
śakunaye namaḥ / oṃ mīnodarāya namaḥ / oṃ kharodarāya namaḥ / oṃ
sandaṃśāya namaḥ / oṃ kākatuṇḍāya namaḥ / oṃ vānarānanāya namaḥ / oṃ
ugrīvāya namaḥ / tejoṣṭakam / oṃ lokākṣādhyakṣāya namaḥ / oṃ gaṇādhyakṣa
namaḥ / oṃ tridaśa namaḥ / oṃ tripurāntaka namaḥ / oṃ sarva rūpa namaḥ / oṃ
śānta namaḥ / onnimeṣa namaḥ / omunmeṣa namaḥ /
p. ३८७)
tejoṣṭakantu hotavyaṃ deśikaissusamāhitaiḥ /
ata ūrdhvaṃ samākhyātaṃ yogāṣṭamamanuttamam
oṃ kṛta namaḥ /
evamādikrameṇaiva hunedyogāṣṭakaṃ punaḥ /
eteṣāmupariṣṭhāttu suśivā dvādaśasmṛtāḥ
oṃ vāma namaḥ / oṃ bhīma namaḥ / oṃ ugra namaḥ / oṃ bhava namaḥ / oṃ śarva
namaḥ / oṃ vidyādhipa namaḥ / omekavīra namaḥ / oṃ pracaṇḍa namaḥ / omīśvara
namaḥ / ojase namaḥ / omananta namaḥ / omekaśiva namaḥ / suśivāhyete
prakīrtitāḥ / śodhanīyāśśivādhvare /
p. ३८८)
ata ūrdhvaṃ vīrabhadro maṇḍalādhipatiḥ prabhuḥ /
oṃ maṇḍalādhipa namaḥ /
ata ūrdhvaṃ mahādevo vāmadevabhavodbhavau
oṃ vāmadeva namaḥ / oṃ bhavodbhava namaḥ / omekapiṅgekṣaṇa namaḥ /
omīśāna namaḥ / omaṅguṣṭhamātra namaḥ / ete mahādevāṣṭakāsmṛtāḥ / ata
upariṣṭādgurupaṅktidvayam / oṃ śivā'nanta namaḥ / ananta namaḥ / oṃ prabhu
namaḥ / oṃ vāmana namaḥ / oṃ caṇḍa namaḥ / oṃ pratāpa namaḥ / oṃ vratārti
namaḥ / oṃ śiva namaḥ / oṃ kapāli namaḥ / oṃ bhīma namaḥ / oṅkārāli namaḥ /
oṃ piṅgala namaḥ / oṃ mahendra namaḥ /
p. ३८९)
oṃ dinakṛnnamaḥ / oṃ pratoda namaḥ / oṃ dakṣa namaḥ / oṃ kṣemīśa namaḥ /
oṃ kabaleśa namaḥ / oṃ kaṭaṅkaṭa namaḥ / oṃ buhantāna namaḥ / omanādara
namaḥ / oṃ śveta namaḥ / oṃ yajurveda namaḥ / oṃ sāmaveda namaḥ / oṃ
ṛgveda namaḥ / omatharvaveda namaḥ omācārya namaḥ / oṃ śiva namaḥ / oṃ
virūpākṣa namaḥ / oṃ nārāyaṇāya namaḥ / oṃ vibucaṇḍodara namaḥ / oṃ
saṃvarta namaḥ / oṃ yamamālī namaḥ / oṃ gahaneśa namaḥ / oṃ pīḍa namaḥ /
prathimā paṅktiriṣyate / oṃ śveta namaḥ / oṃ dāru namaḥ / oṃ lokākṣi namaḥ /
p. ३९०)
oṃ sūtra namaḥ / oṃ suhotra namaḥ / omekapāda namaḥ / oṃ grantheśvara namaḥ /
oṃ gautama namaḥ / oṃ jaimini namaḥ / oṃ dadhivāha namaḥ / omṛṣabha namaḥ /
oṃ gokarṇa namaḥ / oṃ guheśvara namaḥ / oṃ guhavāsi namaḥ / oṃ śikhaṇḍi
namaḥ / oṃ jhaṭimāli namaḥ / omugra namaḥ / oṃ śikhi namaḥ / oṃ śūlī namaḥ /
oṃ sugati namaḥ / oṃ supāla namaḥ / omaṭṭahāsa namaḥ / oṃ dāruka namaḥ / oṃ
ṣāḍhī namaḥ / oṃ tridaṇḍīnamaḥ / oṃ bhāva namaḥ / oṃ bhāvya namaḥ / oṃ
lakulīśa namaḥ / dvitīyā paṅktiriṣyate / oṃ devāvaraṇe namaḥ / oṃ dīrghabāhū
namaḥ / omṛbhu namaḥ /
p. ३९१)
omṛti namaḥ / oṃ bhṛti namaḥ / oṃ sthāṇu namaḥ / oṃ sadyojātāya namaḥ /
oṃ bhuvannamaḥ / oṃ caṇḍi namaḥ / oṃ ṣaṇmukha namaḥ / oñcaturānana namaḥ /
oñcakrapāṇi namaḥ / oṃ kūrmākṣa namaḥ / omardhanārīśvara namaḥ / oṃ meṣa
saṃvartaka namaḥ / oṃ bhasmeśa namaḥ / oṃ kāmanāśana namaḥ / oṃ kapālīśa
namaḥ / oṃ bhūrbhuvannamaḥ / oṃ vaṣaṭkāra namaḥ /
tṛtīyā paṅktirākhyātā śodhanīyā śivādhvare /
athordhvaṃ tatvasarge tu boddhavyaṃ deśikena tu
pṛthivyādi samārabhya pradhānāntantu yāvataḥ /
asmin madhye tu ye tatvāḥ śodhanīyā vipaścitaiḥ
p. ३९२)
evaṃ prakṛtitattvantu vyākhyātaṃ tava śobhane /
tasyādhastātsmṛtāssarve śodhanīyāḥ śivādhvare
yavayavācāntareṇaiva parivārya vyavasthitaḥ /
prakṛterūpariṣṭhāttu bhāvasargaṃ vijānataḥ
aṇimāṃ tāramaṃbhānāṃ śodhanīyaṃ vipaścitaiḥ // ४३ १/२ //
oṃ aṃbhannamaḥ / oṃ salilannamaḥ / oṃ ogha namaḥ / oṃ vṛṣṭi namaḥ / oṃtāra
namaḥ / oṃ supāra namaḥ / oṃ sunetra namaḥ / oṃ sumāri namaḥ / omuttamābhā
namaḥ / iṣṭayaśśodhyāḥ / oṃ tārā namaḥ / oṃ sutārā namaḥ / oṃ tārāyata
namaḥ /
p. ३९३)
oṃ pramoda namaḥ / oṃ pramudita namaḥ / oṃ modamāna namaḥ / oṃ radyaka
namaḥ / oṃ sadā pramudita namaḥ / oṃ siddhi namaḥ / oṃ tāra namaḥ / oṃ suvāra
namaḥ / oṃ sunetra namaḥ / oṃ sumāni namaḥ / omuttamābhā namaḥ /
tuṣṭayaśśodhyāḥ / oṃ tārā namaḥ / oṃ sutārā namaḥ / oṃ supāra namaḥ / oṃ
sunetra namaḥ / oṃ sumāri namaḥ / omuttamābhā namaḥ /
tuṣṭayaśśodhyāḥ deśikaissusamāhitaiḥ
oṃ aṇimā namaḥ / oṃ laghimā namaḥ / oṃ prāpti namaḥ / oṃ prākāmya namaḥ /
oṃ vaśitvāya namaḥ / omīśitvāya namaḥ /
p. ३९४)
oṃ sarvakāmāvasāyitvāya namaḥ /
aṇimādaya aiśvaryāśśodhanīyā mumukṣubhiḥ /
ata ūrdhvaṃ sthitaṃ devi nāḍī vidyāṣṭakaṃ smṛtam
omiḍā namaḥ / oṃ caṇḍī namaḥ / oṃ gaurī namaḥ / oṃ śāntika namaḥ / oṃ mālā
namaḥ / oṃ malī namaḥ / oṃ svāhā namaḥ / oṃ svadhā namaḥ /
rāgādyā vidyeśāntāśśodhanīyāssadā budhaiḥ /
ata ūrdhvaṃ vigrahāṣṭakaṃ nigrahānugrahe sthitam
oṃ kārya namaḥ / oṃ kāraṇa namaḥ / oṃ sukha namaḥ / oṃ duḥkha namaḥ / oṃ
jñāna namaḥ / oṃ sādhya namaḥ / oṃ kāraṇa namaḥ /
p. ३९५)
iti nigrahānugrahe sthitāḥ / puruṣatattvaṃ śodhyam /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye /
prākṛte caiva tattve tu yasmin saṃskāra iṣyate
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu /
bhūlokastu yadā prāptaḥ tiryagyoniṃ viśodhayet
sthāvaraṃ prathamaṃ śodhyaṃ tataḥ śodhyaṃ sarīsṛpam /
pakṣiyoniḥ tataśśodhyā mṛgāśca tadanantaram
paśuśca śodhyo deveśi anupūrvaṃ yathākramam /
gavādyāḥ paśavaḥ proktāḥ siṃhādyāśca mṛgā smṛtāḥ
bhāsādyāḥ pakṣiṇaḥ proktāḥ sarpādyāstu sarīsṛpāḥ /
p. ३९६)
saptacchadādyā deveśi sthāvarā parikīrtitāḥ
etān śodhyavidhānena mānuṣaṃ samupakramet /
antyajāḥ prathamaṃ śodhyāśśūdrayonistataḥ punaḥ
veśyayoniṃ tato nītvā kṣudrayoniṃ punarnayet /
kṣudrādbrāhmeṣu saṃyojya adhikāraṃ yathākramam
antyaje adhikārantu bandharodhanamāraṇam /
hiṃsakādi vidhānāni adhikāraṃ tyajetsadā
śūdratve śaivaśuśrūṣāṃ sa vaśitvañca śobhane /
adhikāraḥ sadā devi śūdratve parikīrtitaḥ
vāṇijyaṃ kṛṣidharmañca vaiśyasya parikīrtitam /
p. ३९७)
kṣatrakriyāṃśastatraiva saṃsthitaṃ varavarṇinī
yuddhadyūtañca vyāyāmaṃ vigrahaṃ phalameva ca /
kṣatriyāṇāmadhikāraḥ kathitantu yathākramam
garbhādhānāditaḥ kṛtvā antyeṣṭiñcāpyapaścimam /
adhikārantu viprasya tava devi udāhṛtam
ādau saṃskārāddeveśi catvāriṃśattathaiva ca /
aṣṭādhikañca vijñeyaṃ saṃśodhyā deśikena tu
brahmacārī dvijo bhūtvā kartavyantu yathākramam /
patnīsaṃyojanaṃ kṛtvā yajedyajñān sa dakṣiṇān
evaṃ saṃśodhyamānantu pañcāśattanniyojayet /
p. ३९८)
sūtreṇa gaditaṃ pūrvaṃ tatsarvaṃ tūrṇakārayet
avikalpena deveśi deśikendreṇa dhīmataḥ /
puruṣasyopariṣṭhāttu nityā śodhyā tu deśikaiḥ
dviprakārāsanā śodhyā deśikena mahātmanā /
sukhapāśaṃ duḥkhapāśañca dvayaṃ śodhyaṃ samāsataḥ
rāgaṃ carañca kāntiśca kālena saha saṃyutam /
vimalaṃ saṃpravakṣyāmi jñānamārgamataḥ param
oṃ vāmadeva namaḥ / oṃ bhuva namaḥ / oṃ śarva namaḥ /
oṃ bhavodbhava namaḥ / oṃ vajradeha namaḥ / oṃ prabhu namaḥ /
p. ३९९)
oṃ dhātā namaḥ / oṃ kramaśa namaḥ / oṃ sugeśa namaḥ / vikrameśa namaḥ /
daśete śaṅkarāḥ proktāḥ nīyatyā ca sadā sthitāḥ /
dīkṣākāle tu sarvete śodhanīyā vipaścitaiḥ
tata ūrdhvaṃ śivādāya kālatatve vyavasthitaḥ /
kāle tatraiva vijñeyā ste tu śodhyā vipaścitaiḥ
oṃ śuddha namaḥ / oṃ prabuddha namaḥ / oṃ suprabuddha namaḥ / oṃ praśānta
namaḥ / oṃ paraukṣara namaḥ / oṃ vyaya namaḥ / oṃ śiva namaḥ / oṃ dhruva
namaḥ / oṃ kṣara namaḥ /
p. ४००)
daśaite tu samākhyātāḥ śodhanīyā vidurbudhaiḥ /
ata ūrdhvaṃ hariharādayo rāgatattve śodhanīyāḥ
ata ūrdhvaṃ bhavecchiṣyāḥ kalyāṇādyā mahātapāḥ /
oṃ kalyāṇa namaḥ / oṃ piṅgala namaḥ / oṃ bhuva namaḥ / oṃ vīra namaḥ / oṃ
pravara namaḥ / oṃ medhā namaḥ / amastite namaḥ / oṃ chedaka namaḥ / *
* ka namaḥ / oṃ śāstrakāra namaḥ /
daśaite guravo jñeyāḥ vidyātatve tu śodhayet
kālaraudrapravakṣyāmi ye tu rudrā vyavasthitāḥ /
vāmo jyeṣṭhaśca rudraśca tatraiva parikīrtitāḥ
p. ४०१)
oṃ vāma namaḥ / oṃ jyeṣṭha namaḥ / oṃ rudra namaḥ / evaṃ mahādeva
mantratrayam /
gopatiśca tathordhvantu granthiṃ hṛdayasaṃsthitaḥ /
asaṃkhyarudrakoṭībhiḥ gopatiḥ parivāritaḥ
oṃ gopati namaḥ / ata ūrdhvaṃ saṃsthitaṃ viśvam /
oṃ trikala namaḥ / oṃ kṣemeśa namaḥ / oṃ brahmaṇa namaḥ / oṃ adhipate namaḥ /
oṃ śiva namaḥ /
pañcaite tu samākhyātāśśodhanīyāśśivādhvare /
ata ūrdhvamananteśa pāśāñcaiva tu saṃsthitāḥ
p. ४०२)
pūrvoktāścaiva ye pāpā udamāhādyanukramāt /
oṃ mada namaḥ / oṃ moha namaḥ / oṃ śoṣa namaḥ / oṃ vaicitya namaḥ /
evamādikrameṇaiva śodhanīyāśśivādhvare
ata upari ṛṣikulam / oṃ ṛṣikulannamaḥ / ato vāgīśvarī devī / oṃ vāgīśvarī
namaḥ / ata oṅkāraḥ atassādhyoṅkāra oṃ sādhyoṅkāra namaḥ / ato dhātāraḥ
oṃ dhātāra namaḥ / oṃ maneśa namaḥ / oṃ dhyānāhāra namaḥ / oṃ
bhasmeśāya namaḥ /
p. ४०३)
ete māyodare śodhanīyāssarvepyete vidurbudhāḥ / ata ūrdhvaṃ pramāṇāni / oṃ
pañcārtha namaḥ / oṃ śivaguhya namaḥ / oṃ rudrāṅkuśa namaḥ / oṃ hṛdaya
namaḥ / oṃ lakṣaṇa namaḥ / oṃ vyūha namaḥ / oṃmādaśi namaḥ /
pramāṇāṣṭakaṃ saṃśodhyaṃ deśikena mahātmanā
teṣāṃ vai upariṣṭhāttu hunenmāyāntu deśikaḥ /
atopari bhavedvidyā sarvavidyābhavāriṇī
aṣṭadhā bhedabhinnāṃ tu svabhāvātparikīrtitā /
nava bhedavihīnastu punareva sa ucyate
p. ४०४)
oṃ vāme namaḥ / oṃ jyeṣṭhe namaḥ / oṃ raudrī namaḥ / oṃ kālī namaḥ / oṃ
kalavikaraṇī namaḥ / oṃ balavikaraṇī namaḥ / oṃ balapramathinī / oṃ
sarvabhūtadamanī namaḥ / vidyātatve śodhanīyāḥ /
atopari sthitaṃ devi īśvaraṃ yogamīśvaram /
ananteśādayo vā'pi yaṣṭavyāstu samāhitaiḥ
oṃ ananta namaḥ / oṃ sūkṣma namaḥ / oṃ śivottama namaḥ / oṃ ekanetra namaḥ /
oṃ ekarudra namaḥ / oṃ trimūrti namaḥ / oṃ śrī kaṇṭha namaḥ / oṃ śikhaṇḍī
namaḥ / īśvaratatve śodhanīyāḥ / ata ūrdhvaṃ rūpacatuṣṭayam /
p. ४०५)
oṃ dharma namaḥ / oṃ jñāna namaḥ / oṃ vairāgya namaḥ / oṃ aiśvarya namaḥ /
rūpacatuṣṭayam / oṃ vāme namaḥ / oṃ jyeṣṭhe namaḥ / oṃ raudrī namaḥ /
śaktitrayam / ata upariṣṭāt śaktidvayam / oṃ jñānaśaktirnamaḥ / oṃ
kriyāśaktirnamaḥ / ata upariṣṭhāt-
tejīśaśca dhruveśaśca pramāṇatve prakīrtitāḥ /
oṃ tejīśa namaḥ / oṃ dhruveśa namaḥ /
prāṇādhvani niṣṭhānāṃ dīkṣājñānasamanvitam
nirvāṇaṃ paramaṃ sthānaṃ kathitaṃ tava suvrate // ७७ १/२ //
p. ४०६)
upariṣṭhāt praṇavam / oṃ praṇava namaḥ / ata upariṣṭāt
brahmaviṣṇurudrabhuvanatrayam / oṃ brahma namaḥ / oṃ viṣṇu namaḥ / oṃ rudra
namaḥ / oṃ pratodana namaḥ / oṃ manava namaḥ / ataḥ paramatikramya ekākṣaram /
omekākṣara namaḥ / oṃ piṅga namaḥ / oṃ haṃsa namaḥ / saumyarudratrayam / ata
upariṣṭāddhruvaḥ / ata upariṣṭāt rudraikādaśa saṃsthānam / oṃ brahma namaḥ /
omarka namaḥ / oṃ daṇḍi namaḥ / oṃ muṇḍi namaḥ / oṃ saurabheya namaḥ / oṃ
mṛtyuhara namaḥ / oṃ praṇīta namaḥ /
p. ४०७)
oṃ sukha namaḥ / oṃ vijṛṃbhita namaḥ / ekādaśa rudrāśśodhanīyāḥ /
dīkṣākāle tu jñātavyā galake saṃpratiṣṭhitāḥ
tṛtīyantu dhruvaṃ vakṣye / oṃ dhruva namaḥ /
saptakoṭi sahasrāṇi parivāre dhruvasya tu /
ato nirañjano devaḥ tasya saṃkhyā na vidyate
oṃ nirañjana namaḥ / ata ūrdhvaṃ śaktiḥ saṃśodhyā / oṃ śakti namaḥ / ata
upariṣṭāt aṣṭau te bhuvaneśvarāḥ / oṃ prīti namaḥ / oṃ pramādita namaḥ / oṃ
pralaṃba namaḥ
p. ४०८)
oṃ viṣṇo namaḥ / oṃ gahana namaḥ / oṃ vitata namaḥ / aṣṭau te bhuvaneśāḥ / ata
upariṣṭādbhavassamayaḥ / yaḥ kṣudro vimalaṃ śivapañca karma / oṃ prabhava
namaḥ / oṃ raudra namaḥ / oṃ vimala namaḥ / oṃ śiva namaḥ / parato'nya udghano
nāma durbhedyassarvayoginām / aghana namaḥ /
tasyopariṣṭhādrudroṃkāraḥ prakīrtitaḥ
puratastāluto devo rudroṅkāraḥ prakīrtitaḥ /
evamīśvara eva tatvam / oṃ rudroṅkāra namaḥ /
p. ४०९)
sadāśivoṣṭabhedena bhruvormadhye vyavasthitaḥ
āsanaṃ lakṣapatrāḍhyaṃ pūrṇacandramivoditam /
tasyāsane sthitā nityaṃ catasro yogaśaktayaḥ
oṃ nivṛtti namaḥ / oṃ pratiṣṭhā namaḥ / oṃ vidyā namaḥ / oṃ śānti namaḥ /
atopari bhavennādaṃ kiñjālkasamatejasam /
puruṣākhyaḥ savijñeyaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ
mahatpuruṣaivyāptaṃ sūryakoṭisamaprabhaiḥ /
aṇḍe'smin kurute rājyaṃ śivaśaktyā pracoditaḥ
ataḥ suṣumnā vijñeyāḥ sārvādhvānasamāptaye /
p. ४१०)
nādabrahmabile līnā padmasūtranibhā sthitā
dhyātavyā yogibhirnityaṃ tuṣārakaraṇandhuraḥ /
atopari mahādevi tejaśśabdamayaṃ mahat
amṛtasyenduniṣyanda tejomṛtavaro nidhiḥ /
svaśaktikiraṇodyota jyotayantaṃ samāsataḥ
tasya tejomahaughasya sarve dīpyanti śobhane /
sā śaktiḥ devadevasya dhyātavyā deśikena tu
antopari nirālaṃbaṃ sarvādhvānavivarjitam /
prakriyāntaṃ mahājñānamanaupamyamanāmayam
evaṃ saṃśodhyamadhvānaṃ yojayetparame pade /
p. ४११)
vidyātattvāspadaṃ kṛtvā yojayetparame pade
svadehe prakriyāṃ dhyātvā paśudehe viśeṣataḥ /
yavaṃ yavāntaraikaikaṃ saṃsthitā bhuvanāni tu
prakṛtiḥ pūrvamākhyātā nābhyadhastātpratiṣṭhitā /
puruṣaṃ hṛdi madhyasthaṃ niyatiṃ padabāhyataḥ
kālakaṇṭhamadhastāttu kalāvidyākrameṇa tu /
jñātavyā deśikendreṇa dīkṣākāle samāhitaḥ
tasyopari sthitā māyā granthisthāne vyavasthitā /
vidyākaṇṭhapradeśe tu jñātavyā deśikena tu
īśvaraṃ tālumadhye tu kathitaṃ tava śobhane /
p. ४१२)
sadāśivastu mūrdhānte vyākhyā tatvaṃ parājite
śāntyatītena deveśi dadyātpūrṇāhutiṃ kramāt /
navātmakena dātavyaṃ athavā praṇavena tu
paramākṣareṇa dātavyaṃ pūrṇāhutiḥ śivasya tu /
sarvādhvanassamāptau tu śikhācchedantu kārayet
śikhāmantreṇa deveśi kartarīmabhimantrayet /
tadeva mudrayā gṛhya chedayecca vicakṣaṇe
aṅgulyā vā ca catvāracchedanīyā tu suvṛte /
ghṛtena saṃbhṛtāṃ kṛtvā homayeta vicakṣaṇaḥ
tāṃ hutvā deśikendrastu bhasmasnānantu kārayet /
p. ४१३)
upaspṛśyātha ācāryaḥ śucīkṛtvā svakāṃ tanum
kṛtvā sarvamaśeṣantu pūrṇāhutyā tu pātayet /
svanantaṃ paśutatvena ekīkṛtya vicakṣaṇaḥ
yojayīta tato mantrī pūrvadṛṣṭena karmaṇā /
kalādhvānaṃ yathā khyātaṃ prayogaṃ tādṛśaṃ kuru
yukte tu lakṣaṇaṃ devi mayā pūrvamudāhṛtam /
śivadharme tu ye dharmāḥ bhavante sādhakasya tu
devyuvāca
mūrttistrividhamākhyātā tvayā deva purā mama /
gṛhaṇaṃ kena vā tasya etadicchāmi veditum
p. ४१४)
īśvaraḥ
ātmapañcadaśa prokto haṃsākhyaṃ tena bhedayet /
gṛhaṇamāyatenaiva bindunā sahitena tu
śikhayā tāḍayitvā tu grāhyasaṃhāramudrayā /
adhomukhakareṇaiva ekaikena tu suvṛte
gṛhṇīyānmantrayuktena śivahastena deśikaḥ /
uttānena tu deveśi vāmayā tu niyojayet
etatte kathitaṃ devi paśugrahaṇamokṣaṇam /
kartavyaṃ deśikendreṇa vidhidṛṣṭena karmaṇā
devyuvāca
p. ४१५)
aṣṭatriṃśatkalairyogaṃ yāgañcaiva maheśvara /
kathaṃ teṣu sthitā dīkṣā kathaṃ yojyastu deśikaiḥ
kena vā grahaṇaṃ tasya etadicchāmi veditum /
īśvaraḥ
kalāyāgaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye
na mayā kasyacit khyātaṃ tatte vakṣyāmi suvṛte /
kalānāñcaiva deveśi yaṃ yaṃ yogaṃ vadāmyaham
kalayā ca tathā yogaṃ kathayāmi varānane /
kalāpañca maheśasya catvāro vadanasya tu
pañcavaktraṃ samuddiṣṭaṃ sakalena tu suvṛte /
p. ४१६)
garbhāvaraṇametattu kathitaṃ tava suvṛte
madhyapūrvādiyogena yāvaduttarataḥ kramāt /
āgneyavāyunair-ṛtyā caturdhā puruṣaṃ nyaset
caturdikṣu ca vinyasya pūrvā divi diśāsu ca /
aghorasya kalāhyaṣṭau tāntu vidyeśa vinyaset
vāmadevakalā yā tu śṛṇu tasyā vadāmyaham /
pūrvādārabhya kartavyaṃ kalānāñca niveśanam
dve pūrve dakṣiṇe dve tu paścimena tathaiva ca /
uttareṇa tu deveśi punarekāṃ kalāṃ nyaset
caturdikṣu unmanī yāma proktānāṃ pravarā kalā /
p. ४१७)
śivasya paramā hyeṣā dehe tu parikalpayet
sadyojātakalāhyaṣṭau caturdhā kāraṇe nyaset /
aṣṭau diśāsu praṇave tu deveśi vinyasennavaśaktayaḥ
dharmajñānañca vairāgyaṃ vinyasettu yathākramam /
anantapadmaṃ tenaiva kalpayedvaravarṇinī
tenaiva mūrtisaṃyogaṃ kartavyaṃ deśikena tu /
brahmoṅkāreṇa kartavyaṃ ātmatattvantu buddhimān
unmanīhāsanaṃ tasya kalpayedvaravarṇinī /
nidrāgārantu deveśi vidyā tatve tu vinyaset
īśānasya kalāhyete caturdhā tu varānane /
p. ४१८)
āsanaṃ tasya kartavyaṃ rudroṅkāraḥ sadeśikaiḥ
nidhanoṅkārantu yatproktaṃ śivatattvaṃ tena kārayet /
pañcamī ca kalā yā tu īśānasya maheśvarī
pañcamūrdhānamīśānañcatvāro vadanasya tu /
pañcavaktram
āsanaṃ kārayettena nidhanasya na saṃśayaḥ
mūrtinyāsaṃ kṛtā devi kalaiḥ sarvaiḥ punaḥ kramāt /
sakalīkṛtya cātmānaṃ vāhayetparamākṣaram
evantu niṣkalo devi bhavate nātra saṃśayaḥ /
pañcadhā praṇavaṃ tasya kalpayīta yathākramam
p. ४१९)
hṛdi mūrdhni śikhāyāntu kavacāstrakrameṇa tu /
sadyavāmakalāyantaṃ nyaset sarvatra deśikaḥ
praṇavena tu kartavyamātmatatve tu ye sthitāḥ /
gandhapuṣpaṃ tathā dīpaṃ balo bali nivedanam
rudroṅkāreṇa vidyākhye rūpavarṇakalānāṃ śiva ? /
* * * * tāḥ kalā nidhanena śivāntikam
evaṃ yaṣṭvā tu vidhinā tato dīkṣāntu kārayet /
sadyojātakalātvena vāgīśvaryāṃ prakalpayet
tenaiva yojayettatra hunettenaiva tāni ca /
adhvānaṃ bhuvanākhyañca āhutīṃ tāvatīṃ hunet
p. ४२०)
grahaṇe tāḍane caiva utkṣepe ca niyojayet /
viśeṣakaraṇe caiva pratiyojya kale kale
ante pūrṇāhutiṃ dadyāt eṣa eva vidhi smṛtaḥ /
navātmakena deveśe śāntyatītena vā'thavā
paramākṣareṇa dātavyāḥ pūrṇāhutyaḥ krameṇa tu /
pūrvaṃ kalā sthāpya tato vāgīśvarīṃ nyaset
* śeṣaṃ bhuvanavikalestatvāni saṃśodhyāḥ /
kalairekairathāpi vā
kalādhvānaṃ yathā śodhyaṃ deśikaiḥ susamāhitaiḥ
āsanaṃ yā kalā proktā na yojyāhyāsanena tāḥ /
p. ४२१)
praṇavaikasmṛtastatra trayāṇāṃ varavarṇinī
kalaistattvā yadā śodhyā pṛthivyādiranukramāt /
tasya vakṣyāmyahaṃ devi tadekāgramanāḥ śṛṇu
tatve tatve śataṃ juhuyāt pṛthivyādiranukramāt /
prakṛtyante tu deveśi hunettatra śataṃ śatam
sanyasya kathitaṃ hyetat kalā yā parikīrtitāḥ /
ekaikakalayā devi tattvekaikantu homayet
viśeṣaṃ kiñca vakṣyāmi vāmadevasya tāṃ śṛṇu /
puruṣamāditaḥ kṛtvā gṛdhyante tu samāsataḥ
tatve tatve tu hotavyaṃ kalā vāmadvayaṃ dvayam /
p. ४२२)
kalaikena tu deveśi juhuyādāhutīśśatam
eṣā devi samākhyātā kalā vāmasya śobhane /
māyā'vidyā ca hotavyā aghorasya kalairbudhaḥ
ekaikena tu hotavyamāhutyā pañcaviṃśakam /
īśvarannaiva deveśe tathā tatvaṃ sadāśivam
puruṣasya kalenaiva hotavyaṃ susamāhitaiḥ /
āhutīnāñca pañcāśanmekaikena tu homayet
viṃśaviṃśatihomena īśānasya kalena tu /
śivatatvantu hotavyaṃ deśikena mahātmanā
sāṃprataṃ śate śate pūrṇāhuti * * * * * /
p. ४२३)
dvikalena tu deveśi vāme pūrṇāhuti smṛtā
punareva kalaikena vāme pūrṇāhuti smṛtā /
catuṣkalehyaghorasya pūrṇāhutyaśśivasya tu
dātavyā deśikendreṇa puruṣasya tathaiva ca /
īśānakalāpañcena huneta varavarṇinī
pūrṇāhutyā tu dātavyā deśikena mahātmanā /
yojane karaṇaṃ yacca mayā pūrvamudāhṛtam
tattvayā viditaṃ devi vibhūyaḥ kiṃ kathayāmi te /
etaddevi samākhyātaṃ kalādhvānamaśeṣataḥ
dviprakāreṇa deveśi jñātavyaṃ deśikena tu /
p. ४२४)
bhuvanādhvā kalādhvā ca kathitastu samāsataḥ
kathitaṃ devadeveśi jñātavyaṃ deśikena tu /
evaṃ dīkṣāsamāptau tu ācāryaḥ susamāhitaḥ
visarjayitvā deveśi tatra caṇḍeśvaraṃ yajet /
apare'hani deveśi yajeccaṇḍeśvaraṃ prabhum
pañcāṅgena samāyuktamardhacandrapurottame /
mantrāḥ pūrvaṃ mayā khyātāḥ ādisūtre varānane
ekenāvaraṇenaiva pūjayitvā vicakṣaṇaḥ /
maṇḍale tarpaṇaṃ kṛtvā hunedaṣṭaśataṃ kramāt
evaṃ hunettato devi caṇḍeśāya mahe * * /
p. ४२५)
१४५ puṭe pūrvoktaviṣayādanyannāsti ślokaprakṣepaḥ dṛśyate /
* * * * * * * * * * *
prayojayet
dvitīyāvaraṇe caiva vidyāṅgaiśca yajetpunaḥ /
* * * * * sarvagarbhamuktvā varānane
sarvāvaraṇā bāhyā vijñeyāstu varānane /
etatte padacakrantu tava devi udāhṛtam
prathamaṃ śivagarbhantu dvitīyaṃ cakravartinām /
tṛtīye tu mahādevi vāyavyā varaṇānyaset
caturthantu gaṇeśānāmāgneyayāṃ tadanantaram /
p. ४२६)
ṣaṣṭhantu lokapālānāṃ māhendraṃ saptamaṃ smṛtam
daśamo nava tattvāstu vinyaset yathākramam /
vidyāṅgarekhato dadyāt bāhyataḥ parameśvari
pūrvādikramayogena vinyaseta yathākramam /
aṣṭaikaikapadā ye tu te tu stotramudāhṛtam
garbhādārabhya hotavyāḥ sarve tu kramaśaḥ priye /
āsanādividhiṃ kṛtvā tadārambhya vā punaḥ
bāhyāḥ pratiṣu dikṣvaṣṭa svaṣṭau yonyā pado priye /
śataṃ śatañca hotavyaṃ śudhyate nātra saṃśayaḥ
pūrṇāhutyā tu dātavyā śivena varavarṇinī /
p. ४२७)
ekāśīti padañcaiva pūrvameva udāhṛtam
bhadrakaṃ yajanaṃ vakṣye śṛṇu devi yathākramam /
pūrvokte bhūpradeśe tu tuṣakeśāsthivarjite
susame bhūpradeśe tu nimnonnatavivarjite /
prāgudakplavane deśe sūtrayedbhuvanaṃ śubham
caturviṃśati hastāni kṣetramānaṃ prakīrtitam /
sūtrayitvā yathānyāyaṃ navabhāgena bhājayet
madhyamaṃ navabhāgena punaratraiva sūtrayet /
navabhāgavibhakteṣu bhāgārdhantu vivarjayet
dvātriṃśadaṅgulaṃ padmaṃ vidhidvātriṃśadaṅgulā /
p. ४२८)
caturvidhisamāyuktamaṣṭadvāropaśobhitam
dvārapūrvaṃ mayākhyātaṃ tanmānenaiva kārayet /
yathā madhyaṃ tathā sarve kartavyaṃ deśikaiḥ sadā
rekhāpadmasya deveśe paridheyacchadantaram /
ṣoḍaśāṅgulamityāhuḥ rekhāpadmasya cā * ktam
paridheśca na sandehaḥ kartavyaṃ deśikena tu /
śivāṅgācchṛṇu deveśi kathayāmi nibodha me
oṃ sarvavyāpine namaḥ / oṃ vyomarūpāya namaḥ / omanantāya namaḥ /
omanāthāya namaḥ / omanāśritāya namaḥ /
p. ४२९)
śivāṅgāḥ parikīrtitāḥ / oṃ dhruvāya namaḥ / oṃ śāśvatāya namaḥ / oṃ
yogapīṭhasaṃsthitāya namaḥ / oṃ nityayogine namaḥ / oṃ dhyānāhārāya namaḥ /
vidyāṅgā parikīrtitāḥ /
padabrahmā tu deveśi aṅge pūrvamūdāhṛtam /
jñātavyaṃ deśikenaiva dīkṣākāle na saṃśayaḥ
oṃ unnamaḥ / oṃ vyomavyāpine namaḥ / oṃ vyomarūpāya namaḥ / oṃ
sarvavyāpine namaḥ / oṃ śivāya namaḥ / omanantāya namaḥ / omanāthāya namaḥ
/ omanāśritāya namaḥ / oṃ dhruvāya namaḥ /
p. ४३०)
prathamaṃ śivagarbhe tu nyasedetadudāhṛtam /
oṃ śāśvatāya namaḥ / oṃ yogapīṭhasaṃsthitāya namaḥ / oṃ nityayoginaḥ / oṃ
dhyānāhārāya namaḥ / oṃ onnamaḥ / oṃ śivāya namaḥ / oṃ sarvaprabhave
namaḥ / oṃ śivāya namaḥ /
omīśānamūrdhāya namaḥ / oṃ tatpuruṣavaktrāya namaḥ /
vidyeśāvaraṇaṃ hyetat dvitīyaṃ parikīrtitam
oṃ aghorahṛdayāya namaḥ / oṃ vāmadeva guhyāya namaḥ / oṃ
sadyojātamūrtaye namaḥ / oṃ onnamo namaḥ / oṃ guhyātiguhyāya namaḥ / oṃ
goptre namaḥ / oṃ anidhananidhanāya namaḥ /
p. ४३१)
onnidhanāya namaḥ /
tṛtīyāvaraṇaṃ devi devādyānāṃ prakīrtitam /
oṃ sarvavidyādhipāya namaḥ / oṃ jyotīrūpāya namaḥ / oṃparameśvaravarāya
namaḥ / oṃ cetana namaḥ / omacetana namaḥ / oṃ vyomin vyomin namaḥ / oṃ
vyāpin vyāpinnamaḥ / oṃ rūpin rūpinnamaḥ / oṃ prathama prathama namaḥ / oṃ
tejasteja namaḥ /
caturthe tu gaṇeśānāmāvaraṇaṃ parikīrtitam // १७७ /
oṃ jyotirjyotinnamaḥ / omarūpa namaḥ / omagni namaḥ /
p. ४३२)
oṃ madhu namaḥ / oṃ bhasma namaḥ / omanādi namaḥ / onnānā namaḥ /
ondhudhūdhudhū namaḥ / oṃ bhūrnamaḥ / āgneyāvaraṇaṃ hyetat
yogādyānāmudāhṛtam / oṃ bhuvarnamaḥ / oṃ svarnamaḥ / omanidhana namaḥ /
onnidhanodbhava namaḥ / oṃ śiva namaḥ / oṃ sarva namaḥ / oṃ paramātmannamaḥ
/ oṃ maheśvara namaḥ /
ṣaṣṭhaṃ vai lokapālānāmāvṛtaṃ parikīrtitam // १७७ १/२ //
oṃ mahādeva namaḥ / oṃ sadbhāveśvara namaḥ / oṃ mahāteja namaḥ / oṃ
yogādhipate namaḥ / oṃ muñca muñca muñca namaḥ / oṃ prathama prathama
namaḥ / oṃ śarva śarva namaḥ / oṃ bhava bhava namaḥ /
p. ४३३)
oṃ bhavodbhava namaḥ /
saptamaṃ mahendrāvaraṇaṃ tārādyānāṃ prakīrtitam
oṃ sarvabhūtasukhaprada namaḥ / oṃ sarva sānnidhyakara namaḥ /
oṃbrahmaviṣṇurudrapara namaḥ / omanarcitānarcita namaḥ / oṃ
saṃskṛtāsaṃskṛta namaḥ / oṃ pūrvasthita pūrvasthita namaḥ / oṃ sākṣi sākṣi
namaḥ / oṃ turu turu namaḥ / oṃ pataṅga pataṅga namaḥ / oṃ piṅgapiṅga
namaḥ /
aṣṭamaṃ lokapālāstrāvaraṇaṃ samudāhṛtam // १७८ १/२ //
oṃ śabdaśabda namaḥ / oṃ sūkṣma sūkṣma namaḥ / oṃ śiva namaḥ
p. ४३४)
oṃ śarva namaḥ / oṃ sarva namaḥ / omonnamo namaḥ / omoṃ śivāya namo namaḥ
/ oṃ onnamaḥ /
navamāvaraṇaṃ hyetat aṃbhādyānāṃ prakīrtitam
daśame navatatvāni vinyaseta yathākramam /
oṃ ūnnamaḥ / oṃ yannamaḥ / oṃ lannamaḥ / omannamaḥ / oṃ kṣannamaḥ / oṃ
rannamaḥ / oṃ hannamaḥ / oṃ prasannamūrtaye namaḥ / navamaṃ madhye vinyaset /
vidyāṅgā rekhato dadyādaiśvaryāste prakīrtitāḥ
oṃ sarvātmane parāya parameśvarāya yogādhipāya yogasaṃbhavāya
p. ४३५)
karadaḥkaradasadyaḥ bhavodbhavāḥ vāmadeva sarvakāryapraśamanamaṃ
sadāśiva prasanna namo namaḥ / sarvātmadehahṛdayam /
oṃ suśiva namaḥ / oṃ suśiva devaśiraḥ / oṃśivahṛdaya jvālinī namaḥ / jvālinī
śikhā śivātmakaṃ mahātejaḥ sarvajñaṃ prabhumavyayam //
āvartayenmahāghoraṃ kavacaṃ piṅgalaṃ śubham // १८० १/२ //
āyāhi piṅgala mahārava ca śivājñayā hṛdayaṃ bandha bandha prajvala prajvala
vyāghūrṇa kakṛstakṣmaḥ / vajradhara vajrapāśa vajraśaktiścandrā śarīra
mama hṛdayamanupraviśya
p. ४३६)
sarvaduṣṭāstaṃbhaya huṃphaṇṇamaḥ / piṅgalo nāma yaḥ kavacaḥ
oṃkārabandhaṃ huṃphaṭ kava hṛdayam / oṃ prasphura prasphura ghora ghoratara
tanurūpa caṭa caṭa pracaṭa pracaṭa kaha kaha vaṃ vaṃ ghātaya ghātaya huṃphaṭ
aghorāsraṃ / oṃ oṃ aghoraśivāya huṃphaṭ / aghorāstraṃ hṛdayam / oṃ
vyomavyāpine vyomarūpāya sarvavyāpine śivāya anantāya anāthāya anāśritāya
dhruvāya śāśvatāya yogapīṭhasaṃsthitāya nityayogine dhyānāhārāya /
onnamaśśivāya sarvaprabhave śivāya īśānamūrdhāya tatpuruṣavaktrāya
aghorahṛdayāya vāmadeva guhyāya sadyojātamūrtaye onnamo namaḥ /
p. ४३७)
guhyātiguhyāya goptre anidhanāya sarvayogādhikṛtāya sarvā'vidyādhipataye
jyotīrūpāya parameśvaraparāya acetanācetanavyomin vyāpin vyāpin arūpinnarūpin
prathamaprathamaḥ tejastejaḥ jyotirjyotiḥ arūpa anagni adhūma abhasma anādi nānā
nānā dhū dhū dhū dhū oṃ bhūḥ oṃbhuvaḥ oṃ suvaḥ / anidhananidhana
nidhanodbhava śivasarvaparamātman maheśvara mahādeva sadbhāveśvara
mahāteja yogādhipate muñca muñca prathama prathama śarva śarva bhava bhava
bhavodbhava sarvabhūtasukhaprada sarvasānnidhyakara brahmaviṣṇurudrapara
p. ४३८)
anarcitānarcita para asaṃskṛtā saṃskṛta pūrvasthita pūrvasthita sākṣi sākṣi turu
turu pataṅga pataṅga piṅga piṅga jñāna jñāna śabda śabda sūkṣma sūkṣma
śiva sarva sarvada / onnamo nama / onnamaḥ / oṃ śivāya namo namaḥ / paraṃ
mahānātha śivabhaṭṭārakaḥ / oṃ sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namaḥ
/ bhavenāti bhave bhajasva māṃ bhavodbhavāya namaḥ / sadyaḥ vāmadevāya namo
jyeṣṭhāya namo rudrāya namaḥ kālāya namaḥ kalavikaraṇāya namo
balavikaraṇāya namo balapramathanāya namassarvabhūtadamanāya namo
manonmanāya namaḥ /
p. ४३९)
oṃ aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ sarvatassarvasarvebhyo namaste'stu
rudrarūpebhyaḥ / aghoraḥ /
oṃ tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ pracodayāt / tatpuruṣaḥ
/ oṃ īśānassarvabhūtāmīśvarassarvabhūtānāṃ brahmādhipatiḥ
brahmaṇo'dhipatiḥ brahmā śivo me'stu sadāśivom / īśānaḥ / oṃ tanmaheśāya
vidmahe vāgviśuddhāya dhīmahi / tannaśśivaḥ pracodayāt /
śivātmakamidaṃ sarvaṃ śivādeva pravartate
śivāya śivagarbhāya śivassarvaḥ pracodayāt /
p. ४४०)
oṃ āṃ īṃ ūṃ vyomavyāpine oṃ oṃ praśāntāya namaḥ / oṃ praṇavātmane
namaḥ / oṃ huṃ śivāya namaḥ / oṃ hunnamaḥ / oṃ phaṇṇamaḥ / oṃ junnamaḥ /
varṇāsthe yajanaṃ proktaṃ śivāya paramātmane
oṃ sadyojātaṃ prapadyāmi namaḥ / oṃ sadyojātāya vai namaḥ /
oṃ bhave namaḥ / oṃ abhave namaḥ / oṃ anādi bhave namaḥ /
oṃ bhajasva mānnamaḥ / oṃ bhava namaḥ / oṃ udbhavāya namaḥ /
namaḥ oṃ vāmadevāya namo namaḥ / oṃ jyeṣṭhāya namo namaḥ /
oṃ rudrāya namo namaḥ / oṃ kālāya namo namaḥ / oṃ kala namaḥ /
p. ४४१)
oṃ vikaraṇāya namo namaḥ / oṃ bala namaḥ / oṃ vikaraṇāya namo namaḥ / oṃ
bala namaḥ / oṃ pramathanāya namo namaḥ / oṃ sarvabhūtadamanāya namo namaḥ /
oṃ manana namaḥ / oṃ unmanāya namo namaḥ / oṃ aghorebhyo namaḥ / omatha
ghorabhyo namaḥ / oṃ ghora namaḥ / oṃ ghoratarebhyo namaḥ / oṃ sarvato namaḥ /
oṃ śarvasarvebhyo namaḥ / onnamaste astu rudra namaḥ / oṃ rūpebhyo namaḥ / oṃ
tatpuruṣāya vidmahe namaḥ / oṃ mahādevāya dhīmahe namaḥ / oṃ tanno rudra
namaḥ / oṃ pracodayānnamaḥ / oṃ īśānassarvavidyānānnamaḥ / oṃ
īśvarassarvabhūtānānnamaḥ / oṃ brahmādhipatirbrahmaṇodhipatirbrahmā namaḥ /
oṃ śivome'stu namaḥ / oṃ sadāśivonnamaḥ /
ekaikantu padaṃ yojya ekaikantu padaṃ hunet
ekaikapadapīṭhe tu nava tatvaṃ prakalpayet /
ekaikapadapīṭhena dīkṣāṃ nirvāṇagāminīm
ekaikapadapatrasya huneddevi śataṃ śatam /
maṇḍalatarpaṇaṃ kṛtvā hunedekādaśātmakam
pūrṇāhutyaḥ krameṇaiva dātavyā anupūrvaśaḥ /
ekāmatipadañcaiva hutvā saṃśodhya cādhvaram
p. ४४३)
punaḥ saṃkṣepato devi śṛṇuṣva kathayāmi te /
āvāharodhasānnidhyaṃ padaikaikantu śudhyati
pīṭhe pīṭhe padā devi nava eva prakalpayet /
daśabhirdaśabhirāhutībhiḥ pīṭhaśuddhiṃ na saṃśayaḥ
evaṃ samāpyate dīkṣā padacakreṇa suvṛte /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ vidhimetatsamācaret
etaddevi samākhyātaṃ padayāgamanuttamam /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ sarvatantreṣu kīrtitam
vidyārājādhirājeśānyaṣṭvā mokṣamavāpnuyāt /
punaranyaṃ pravakṣyāmi mantrasāraṃ suguhyakam
p. ४४४)
yena vijñātamātreṇa parāṃ siddhimavāpnuyāt /
tryakṣandaśabhujandevaṃ mayā pūrvamudāhṛtam
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
padmāsanopaviṣṭantu dyotayantaṃ samantataḥ
pañcavakradharaṃ devaṃ karṇikasyopari sthitam /
tatrasthaṃ śaktimadhyasthamādityodaya sannibham
kvacidindranibhañcaiva kvacinmarakasannibham /
kvacidrasasusaṅghātaṃ sūryakoṭisamaprabham
dyotayantaṃ sthitaṃ devaṃ prāṇāṅguṣṭhasannibham /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśāntistathaiva ca
p. ४४५)
maṇḍalatrayam /
amṛtamaṇḍadaśabhujo devo śāntya * * tā śivaḥ /
āsanaṃ tasya devasya dyotayanti samantataḥ
śikhādīpaśikhākārā tāluṃ bhitvā vinirjitā /
tasyānte parato devi śaktistu parikīrtitā
prakriyāntaṃ sa vijñeyaṃ tadbhitvā yojayetpare /
chitvātmasthaṃ paśuṃ kṛtvā tadā yojyeta suvṛte
kālaṃ bhrūkṣepamātrantu tatvaṃ jñātvā tu yojayet /
eṣa devi samākhyāta ātmā tu parameśvari
evaṃ yaḥ paśyatātmānaṃ sa mucyati na saṃśayaḥ /
p. ४४६)
mocayecca na sandehaḥ padmaṃ dṛṣṭvā pare śive
adṛṣṭvā tu na sidhyeta na ca netā paraṃ padam /
tasmādyatnaparenaiva ddhyātavyo yogibhissadā
hṛtkarṇikāsthamātmānaṃ kṛtvā dhyātīta yogavit /
svasthānāvasthitaṃ deśaṃ sarvaṃ paśyanti yoginaḥ
yojanānāṃ śataṃ devi paśyate nātra saṃśayaḥ /
patra patre yathānyāsaṃ kathayāmi maheśvari
pūrvapatrañca āgneyamīśānārddhe tathaiva ca /
ardhārdhapatrayogena pūrvadeśaṃ sa paśyati
īśānasyaiva cārdhena vāyavyasya ca suvṛte /
p. ४४७)
uttareṇa ca patreṇa paśyatepyuttaraṃ patham
paścimaṃ patramekantu vāyavyārdhena śobhane /
nai-ṛtyārdhena yogīndraḥ paścāddeśannirīkṣayet
nai-ṛtyārdhena deveśi samastaṃ dakṣiṇena tu /
āgneyasyaiva cārdhena dakṣiṇāpatha paśyati
patraireva tu catvāraḥ pārśvakena tu suvṛte /
dvitīye tāpanīproktā pratideśantu tāṃ viduḥ
evaṃ sarveṣu tatveṣu jñātavyaṃ tattvavedinām /
ātmānaṃ suṣiraṃ kṛtvā deśān kṛtvā tu madhyataḥ
anantarūpamātmānaṃ kṛtvā paśyati nānyathā /
p. ४४८)
saritsamudranadayassarve'bhyantarīkṛtāḥ
paśyate nātra sandeho yogī yogena saṃsthitaḥ /
tatvarūpaṃ samākhyātaṃ te tu yā viditāḥ purā
tāṃ dṛṣṭyāmādiśetsarvaṃ bhavate nātra saṃśayaḥ /
meruṃ tatkarṇikāṃ kṛtvā trailokyaṃ paśyate tadā
kathayetsarvavṛttāntaṃ nātra kāryā vicāraṇā /
etaddevi mayākhyātaṃ yogasadbhāvamuttamam
paśyate yogayuktastu tribhirmāsaiḥ na saṃśayaḥ /
ṣaṇmāsādyogayuktastu sarvaṃ paśyati nānyathā
saṃvatsareṇa yuktātmā divyādivyāṃ sa paśyati /
p. ४४९)
devaiśca samatāṃ yāti bhuvanāni yathākramam
evaṃ dhyātvā japedyastu sādhakassusamāhitaḥ /
sidhyate nātra sandeho nirvighnassādhakeśvaraḥ
anena vidhinā yukto yogī yaḥ parameśvari /
sa siddhiṃ labhate kṣipraṃ nātra kāryā vicāraṇā
vijayaṃ pūrvapatre tu āgneyayāṃ śatṛnāśanam /
śāntidaṃ dakṣiṇe patre nair-ṛte caiva māraṇam
śriyamicchati vāruṇyāṃ nāśārthe vāyave diśi /
uttaraṃ dhanamicchadbhiḥ īśānyāṃ jñānamicchatā
mṛtyuñjayeṣiṇāṃ nityaṃ ūrdhvaṃ gokṣīrasannibham /
p. ४५०)
dhyātavyaṃ devadeveśi mṛtyuduḥkhairna pīḍyate
adhastānnayate devi naraśreṣṭhanarādhamam /
evaṃ jñātvā varārohe nayate nātra saṃśayaḥ
devyuvāca
ūrdhvaṃ vyāha te deveśi śikhyā tasya anaupamā /
tasyāhaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi
kathaṃ tena ca rūpeṇa śikhā tasya phalapradā /
adhastāttu kathaṃ deva nayate pāpakarmaṇaḥ
kathaṃ pratyakṣato dehe paśyante yoginaḥ prabho /
mudrāyogavidhānañca kathayasva prasādataḥ
p. ४५१)
īśvaraḥ
śṛṇu devi pravakṣyāmi śikhābhedamanuttamam /
yena vijñātamātreṇa sidhyante sādhako bhuvi
gāruḍe bhūtatantre ca bhaginīnāṃ tathaiva ca /
śaivajñānaṃ pare divye śikhākarma manoramam
śuklagokṣīrasaṃkāśā śaṅkhakundendu sannibhā /
śikhā mṛtyuñjayārthāya dhyātavyā yogibhissadā
meghadhārānipātena pūrayanti samantataḥ /
ācāryate jagatsarvaṃ viṣagrahavināśayet
p. ४५२)
tṛptiśca kurute nityaṃ mantradhyānameva ca /
na ca sroto vibhāgena sravanti yadi paśyati
kṣaṇādāpyāyanaṃ kuryānnātra kāryā vicāraṇā /
raktavarṇaśikhādhyānaṃ kṛtvā yogī yadā bhavet
tathā te kathayiṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
vaśīkaraṇamāveśaṃ māraṇaṃ śoṣaṇaṃ tathā
viṣāpahāranirvāṇa nirbījakaraṇaṃ yataḥ /
anagnijvalanañcaiva mūrcchakaṃ pāvanaṃ tathā
raktavarṇadhareṇaiva eṣa te samudāhṛtaḥ /
pītavarṇādhareṇaiva śṛṇu vakṣyāmi suvṛte
p. ४५३)
dhyānena siddhimāpnoti dhanadhānyaphalapradāṃ /
staṃbhayetpṛthivīṃ sarvāṃ trailokyaṃ sa carācaram
kṛṣṇavarṇaśikhāyāntu śṛṇu vakṣyāmi suvṛte /
uccāṭanantu vidveṣa karaṇaṃ mocanaṃ tathā
viṣasaṅkramaṇañcaiva mūkatvañca na saṃśayaḥ /
staṃbhanaṃ sarvatatvānāṃ viṣayasya ca na saṃśayaḥ
sarvaṃ sa sidhyate tasya śikhāyogavidaṃ priye /
śikhayā rahitaṃ karma naiva sidhyati sādhakaiḥ
vāyavyā tu kṛṣṇavarṇā tu raktāgneyī ca suvṛte /
pītā mahendrī vijñeyā śuklā vāruṇi ucyate
p. ४५४)
kṛṣṇaṃ raktaṃ sitaṃ pītaṃ sphaṭikābhañca suvṛte /
sarvakarmakarañcaiva śikhākarmavidassadā
śikhāyogamidaṃ devi kathitaṃ tava suvṛte /
sarvatantreṣu sāmānyatantrasiddhirna saṃśayaḥ
śikhayā rahitāṃ devi yassiddhimabhikāṅkṣati /
hanate muṣṭinākāśaṃ pibate mṛgatṛṣṇikām
pañcātmakamidaṃ devi yo vetti tattu sidhyati /
dīkṣāsaṃrodhanaṃ vakṣye tadekāgramanā śṛṇu
duvidagdhe śaṭhe krūre anyāyapathavartine /
tasya devi idaṃ kuryānnāsyaiva kadācana
p. ४५४-ā)
paratattvāttadākṛṣya svenatatvena deśikaḥ /
pañca pañcabhirāhutyā nīyate yatra rocate
tata sthāpya varācāryo kṣitirācchādya copari /
tiṣṭhate tatra duṣṭātmā laṅghane yastu deśikaḥ
yasmin yojayate sthāne tadduḥkhamanubhuñjati /
siddhirodhaṃ pravakṣyāmi śṛṇu devi yathā bhavet
vāyucakre tulaṃ sthāpya yattasya siddhisādhake /
māhendreṇa tu sañcchādya kṣitirūpadhareṇa tu
evaṃ saṃstaṃbhito devi tiṣṭhate nātra saṃśayaḥ /
pratyakṣaṃ yogināñcaiva yathā bhavati tacchṛṇu
p. ४५५)
yasmin kāle tu yo yogaḥ sevitavyo hi yogibhiḥ /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ
ghaṭikāsatribhāgena gatena varavarṇinī /
yāvattrīṇyopaviṣṭāttu tāvatkālaṃ samabhyaset
suhṛṣṭaṃ tallakṣaparaṃ purakṣeṇa nimīlayet /
paśyate tasya madhye tu kaṃpamānāṃ varānane
tadeva sadṛśaṃ lakṣaṃ paśyate nātra saṃśayaḥ /
prathame kāṃsanīlāntu paśyante yoginassadā
raktāṃ pītāṃ sitāñcaiva tattulyasamatejasā /
ekalakṣaṃ nimīleta tasya lakṣasya paśyatām
p. ४५६)
rathacakrasamākāraṃ paśya devi paraṃ mahat /
taṃ dṛṣṭvā yoginaḥ sākṣāt bhinnadeśe viśecchivam
asaṃśayena deveśi sādākhyaṃ padamāpnuyāt /
sa eva lakṣamātmānaṃ vidyate paśyateddhruvam
abhyāsena tu deveśe tattulyasamatāṃ vrajet /
evaṃ yogavarasyaiva pratyayaṃ kathayāmi te
mṛte tu vilikhet padmamadhumelaṃ hutāśanaḥ /
kaṃpate duḥkhamādeśaṃ kurute yoginaḥ priye
indolakamivābhāti mahākleśena jīvati /
vaśyameti śikhā devi yatra kāle tu yoginaḥ
p. ४५७)
yasmin diśi śikhā'yāti tasmin siddhiṃ vinirdiśet /
avikalpena deveśi paśyate nātra saṃśayaḥ
hṛdisthantu yadā paśyet śikhāyogamanuttamam /
vāyuhaṃsasamāyuktaṃ ṣaṣṭhasvarasamanvitam
nādāntima bījena * * * * * * * * * /
paśyate nātra sandeho bindunādasamanvitam
tadā udyotamayā pakṣasyābhyantareṇa tu /
hṛllakṣantu yadā dṛṣṭaṃ yoginena varānane
tadā vai karṇadeśe tu lakṣaṃ kuryāttu yogibhiḥ /
vāyuvarṇāṃ parityajya ū binduśikhayānvitam
p. ४५८)
śirasthānaṃ yadā gacchedyoginassusamāhitaḥ /
sarvasvaravinirmukta ra varṇakalasaṃyutam
śirasthānaṃ yadā tu jva mūdhnisthānaṃ samāśrayet /
tadā binduvinirmuktaṃ śikhā saṃparikīrtitā
śikhātītā parāśaktiḥ śaktyatītaḥ paraśśivaḥ /
vāyavyasya padākhyātāṃ āgneyañcaiva tattathā
māhendraṃ vāruṇañcaiva evameva na saṃśayaḥ /
pañcamaṃ sarvayogasya ādhāraṃ parikīrtitam
citi svarūpavijñānaṃ citsvabhāvaḥ paraśśivaḥ /
svayaṃ niṣkramate hyekaṃ tat jñānaṃ sasurāsuraiḥ
p. ४५९)
dvitīyaṃ tatsvarūpantu durvijñeyaṃ surairapi /
sarvathā khyāpitaṃ jñānaṃ sarvatantreṣu suvṛte
sakaladvārdhabhāgena jñātvā mucyati bandhanāt /
divārātravibhāgantu yasmāddevi pravartate
taddevi pūrvamākhyātaṃ santāne tava śobhane /
deśikastaṃ vijānāti madhyasthaṃ kamalasthitam
etasmātparato devi gurupāraṃparāparam /
trīṇyetāni parityajya sa paraṃ parikīrtitam
ṣattriṃśadaṅgulaṃ khyātañcāradeve na śobhane /
tatra bhāgavibhāgena śūnyoccāraḥ prakīrtitaḥ
p. ४६०)
navasūtraṃ yathā proktaṃ prayogaṃ tādṛśaṃ smṛtam /
tena sidhyati deveśi nātra kāryā vicāraṇā
anyaṃ guhyatamaṃ devi śṛṇu vakṣyāmi tattvataḥ /
tatkṣaṇāddevi paśyeta prayogamidamuttamam
savyadakṣiṇayordevi divyaṃ kṛtvā tu yogirāṭ /
kalāścatasrassaṃ paśyet jvalantaṃ dīpasaṃbhavam
ādirantena saṃsṛṣṭamubhayorapi śobhane /
madhyadeśe tu yatspṛṣṭamubhayorapi paśyati
prakāśonmūlane naivaṃmaṃbakaṃ paśyate yadā /
sarveṣāmeva yogānāṃ dhyānayogaphalaṃ śṛṇu
p. ४६१)
medhākāntistathārogyaṃ sakṛduktantu gṛhyati /
divyādivyañca yatkiñcit sarvaṃ paśyati nānyathā
sarvavāṅmayavettāraḥ trimāsābhyantareṇa tu /
uttiṣṭhe cāntardhāne ca bādalepāñjane tathā
guḍikādyā bhavetsiddhi ṣaṇmāsābhyantareṇa tu /
etaddevi samākhyātaṃ prayogāmṛtamuttamam
samaṃ satyañca deveśi pratyakṣaṃ dṛśyate śubhe /
anyatantravidā ye tu yuktāyuktavicārakāḥ
evaṃ kṣipanti cātmānaṃ jñānaṃ labdhvā tapasvinam /
na tairdevi idaṃ jñānaṃ jñānasadbhāvamuttamam
p. ४६२)
sevasva pratyayaṃ hyetat sva parasya na saṃśayaḥ /
haṃsayogamidaṃ devi kathitaṃ vidhivistarāt
prakriyājñānavijñānaṃ tasmāddevi vijānataḥ /
trayāṇāṃ devatānāñca darśanaṃ tatra suvṛte
pratyakṣaṃ tena dṛśyeta vidhipūrveṇa nānyathā /
punareva pravakṣyāmi yajanaṃ surasundari
pañca brahmakalābhiśca nava śaktiyutena ca /
āsanaṃ praṇavenaiva vidyāṅgaiśca tathaiva ca
ekenā varuṇenaiva yaṣṭavyaḥ parameśvaraḥ /
hṛtpadme sthaṇḍile caiva yaṣṭavyaṃ siddhimicchatā
p. २६३)
siddhiñca labhate yogī ṣaṇmāsādyajate yadi /
prathame'hani deveśi pratyakṣaṃ pratyayo bhavet
tadeva mathanāddevi siddhirutpadyate sadā /
yajanājjāyate siddhiḥ jñāne kaivalyatāṃ vrajet
dhyānena japayogena siddhidastu na saṃśayaḥ /
īśānamūrdhvato dadyāt pūrvaṃ tatpuruṣaṃ smṛtam
aghoraṃ dakṣiṇe caiva vāmadevaṃ tathottare /
sadyojātantu deveśi saṃsthitaṃ paścimena tu
āgneyayāṃ hṛdayañcaiva aiśānyāntu śiro nyaset /
nai-ṛtyāntu śikhā devi vāyavyāṃ kavacaṃ tathā
p. ४६४)
asracārapradeśe tu vinyasettu vicakṣaṇe /
ekenāvaruṇenaivaṃ yajeta susamāhitā
maṇḍalatarpaṇaṃ kṛtvā hunedekādaśātmakam /
śivena deve deveśi hunetpūrṇāhutiṃ kramāt
sthaṇḍile maṇḍale caiva yajanaṃ samudāhṛtam /
hṛtpadme yajanañcaiva śṛṇu devi vadāmyaham
ekārāt cintayettatvaṃ aikārantu vinirdiśoḥ /
ṛjurañca tu vijñeyā dharmāpādacatuṣṭayam
oṃkāreṇa tu deveśi vinyasenna śaktayaḥ /
prathamaṃ kalpayenmūrtiṃ tena sarvamaśeṣataḥ
p. २६५)
daśamaṃ praṇavaṃ yacca āvāhya paramaṃ śivam /
praṇavaṃ nyāsayogena tritatvaṃ kārayedbudhaḥ
ākāraṃ pūrvato nyasyaṃ īkāraṃ dakṣiṇena tu /
ūkāraṃ paścimenaiva vyomabījottareṇa tu
maṃ bījaṃ devadeveśi īśānyāṃ parikalpayet /
vyābījaṃ vāyudeśe tu bī bījaṃ nai-ṛtena tu
ne bījaṃ devadeveśi āgneyayāṃ caiva vinyaset /
tenaiva dhyānakāle tu vinyāsaṃ parikīrtitam
punaśca śṛṇu deveśi kathayāmi tavākhilam /
sthāvaraṃ jaṅgamañcaiva aṇḍajaṃ svedajaṃ tathā
p. ४६६)
devadānavatiryaktvadaṃṣṭṛṇāṃ krūrakarmaṇām /
hiṃsakāstasya duṣṭātmā dṛṣṭvā tāṃ cintayedbudhaḥ
cakṣuṣā'yaṃ mayā prokto dīkṣā me tu yathā purā /
tān sarvān cintayeddevi duṣṭasatvasya yoginaḥ
tatvātatveṣu sandhāya cintayecchivamavyayam /
evañcintitamātrāstu praśamaṃ yānti te śubhe
evaṃ sarveṣu pāpeṣu masakeṣu sa yoginaḥ /
na te hiṃsanti pāpātmā śivaṃ dṛṣṭvā samaṃ yayuḥ
evaṃ cintayato nityaṃ vicarasva yathā sukhaṃ /
śivena samaraso bhūtvā dhyānayogaparāyaṇaḥ
p. ६४७)
yatra tatra mano gacchet dhyāyamānasya yoginaḥ /
tadeva tatparaṃ brahma sarvabhāvena saṃsthitam
śubhāśubheṣu karmeṣu iṣṭāniṣṭopapattiṣu /
sthāvareṣu ca sarveṣu dhīrassarvatra saṃsthitaḥ
manasā gacchate yatra acintyaṃ cintyameva ca /
tadeva tatparaṃ brahma veditavyaṃ hitaiṣibhiḥ
sarveṣu samaraso bhūtvā tatvabhāvena yeṣu ca /
evaṃ samaraso bhūtvā viśate śivamavyayam
evaṃ samaraso devi vikhyātaṃ tava śobhane /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ sa tu jo juṣṭabhāṣitam
p. ४६८)
evaṃ samaraso bhūtvā yoginaḥ susamāhitāḥ /
sidhyante nātra sandeho mucyate nātra saṃśayaḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ pravakṣyāmi samāsataḥ /
yena vijñātamātreṇa mucyate janmabandhanāt
tatpravakṣyāmi ahaṃ devi mudrābandhaṃ paraṃ śubham /
uttānau tu karau kṛtvā veṇībandhantu kārayet
ākāreṇa tu nekāraṃ aṅkārasamanvitam /
avyākārasamāyukto vyomākārasamanvitaḥ
praṇavau prasṛtau kṛtvā netra mudrā prakīrtitāḥ /
kṛñcatau tu śikhā jñeyā pāśacchedakarī nṛṇām
p. ४६९)
etāveva samau kṛtvā śiramudrā prakīrtitā /
viśiṣṭa hṛdayaṃ vidyā piṇḍitaḥ kavacaṃ tathā
vikṣiptaḥ śāstramityāhuḥ pañcatṛṃśākṣarasya tu /
etadyogaparaṃ devi vikhyātaṃ tava śobhane
alekhyeyamidaṃ sarvaṃ vācā sarvaṃ prakāśayet /
vedoktavidhinā devi adhyayanaṃ samudāhṛtam
iti niśvāsakārikāyāṃ catuścatvāriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi adhivāsanamuttamam /
carukañca mahādeva dantadhāvanameva ca
p. ४७०)
mantrabodhavidhānañca bhagavan kathayasva me /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ adhivāsanamuttamam
sarvasaṃhitasāmānyaṃ kathayāmi tavākhilam /
tithinakṣatravārāṇi śākunāni śubhāni tu
divyāntarikṣabhaumāni labdhvā samyak parīkṣitān /
ādau bhaumaṃ parīkṣeta śāstradṛṣṭena karmaṇā
himavacchailavindhyau vā pāridhātre tathāṃbude /
mahendre malaye sahye ramye puṇyaśilocchaye
gaṅgādyāṃ saritāṃ śreṣṭhā antarvedyāṃ tathaiva ca /
p. ४७१)
śmaśāne vā gṛhe vā'pi devagāre tathaiva ca
udyāne ca tathā kuryāt padmaṣaṇḍe taṭe'pi vā /
evamādau śubhasthāne yatra vā ramate punaḥ
sitaraktapītakṛṣṇamadhurādau caturvidhā /
brāhmaṇānāṃ sitābhūmiḥ raktāvākṣatrayasya tu
vaiśyasya vasudhā pītā kṛṣṇā śūdrasya kīrtitā /
brāhmaṇe madhurāsvādā kaṣāyā kṣatriyasya tu
vaiśye tu ṣaḍrasā proktā śūdrasya kaṭakā smṛtā /
adya gandhādvije bhūmiḥ kṣatriye raktagandhinī
śakṛt gandhāviśe bhūmiḥ śūdrasya kṣāragandhinī /
p. ४७२)
śvānayejjānumātrantu tāṃ samuddhṛtya pūrayet
pāṃsuradhikā yā tu sā bhūmissarvakāmadā /
īdṛśīṃ vasudhābhūmiṃ kuryādbhūmi parigraham
yaṣṭvā tu devadeveśi hunedaṣṭaśataṃ kramāt /
balistatraiva dātavyā deśikena mahātmanā
bhūmyāḥ parigraho hyevaṃ tava devi udāhṛtaḥ /
apare'hani deveśi adhivāsanamārabhet
saṃbhāraiḥ saṃbhṛto mantrī kuryāttatrādhivāsanam /
gandhapuṣpasamāyuktaṃ pañcagavyākṣatena ca
garbhaiḥ mantraistu saṃpūjya homaṃ tatraiva kārayet /
p. ४७३)
hutvā tu devadevo'yaṃ mantrāṇāñca yathākramam
śataṃ devāya hotavyāmāhutīnāṃ varānane /
daśāṃśañcaiva mantrāṇāṃ hutvā pūrṇāhutiṃ dadet
yenādhvānantu saṃprāpya sarvāṃstāstatra pūjayet /
pūjayetsarvatatvāni gandhapuṣpavidhikramaiḥ
evaṃ saṃpūjya tatvāni paśohyālabhanaṃ kuru /
ālabhya sarvamantraistu nyasettatvānyathākramam
tatvapāśānnibadhnīyāt tatve tatve yathākramam /
pāśāni granthiṣairbaddhā vāsayedeva saṃyutam
karaṇīṃ kartarīñcaiva saṃbhārāṃśca pṛthagvidhān /
p. ४७४)
sakalīkṛtya tān sarvān vāyeddevasaṃyutam
evaṃ kṛtvā tu vidhinā agnisthāneṣu ca kramāt /
tāmrapātre śarāvevā ānayejjātavedasam
gāyatryā caiva deveśi tatvenābhyukṣaṇaṃ kuru /
abhyarcya pañcabhiḥ brahmaiḥ tataḥ kuṇḍe tu prakṣipet
viṣṭaraṃ vinyasettatra kuṇḍaṃ śodhyavicakṣaṇaḥ /
astreṇa śodhayetkuṇḍa mullikhyābhyukṣya uddharet
evaṃ kṛtvā tu deveśi viṣṭarantu prakalpayet /
vāgīśī sthāpayettatra ṛtumatīṃ mahādhipām
trirāvartaṃ tato devi mantramekaikaśobhane /
p. ४७५)
ekādaśena mantreṇa śivāgnirjānito bhavet
saṃskāraṃ śuddhihetvarthaṃ juhuyāt pūrṇāhutiṃ priye /
śivāgnau janite paścāt agnimāhutimantravit
caruntu śrapayeddevi vidhidṛṣṭena karmaṇā /
nyastvā tu sarvatantrāṇi tritatvāṃ tatra vinyaset
sūtreṇa veṣṭayetkarṇaṃ kṣīraparṇañca kārayet /
linīvāraśyāmāka yava godhūmapiṇḍakaiḥ
madhvauṣadhibhiḥ kartavyaṃ kaṅgunā ca tathaiva ca /
yāvatpūrṇā bhavetsthālī kartavyaścarukassadā
cālanabhramaṇādyañca yatkarmaparikīrtitam /
p. ४७६)
pañcabhiḥ brahmabhiścaiva atha ekādaśena tu
evaṃ vidhisamāyuktaṃ punaḥ kuryāttu deśikaḥ /
saṃpātābhihutaṃ kṛtvā sarvamantraiḥ sakṛt sakṛt
svāhutyāgnau tu deveśi heti dravye nidhāpayet /
evaṃ hutvā tu vidhinā tribhāgaṃ kalpayetpunaḥ
hutvā devāya kalpīta dvitridhaṃ varavarṇinī /
tṛtīyaṃ sādhakebhyaśca kalpayedvidhipūrvakam
pañcagavyantu kartavyaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā /
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhisarpi kuśodakam
etāvāhṛtya kartavyaṃ pañcagavyaṃ suśobhane /
p. ४७७)
sadyena gomayañcaiva gomūtraṃ guhyakena tu
gṛhṇetsarpiraghoreṇa dadhivaktreṇa gṛhṇayet /
īśānena gṛhetkṣīraṃ gāyatryā tu kuśodakam
abhimantrya varārohe sarvaiḥ mantraiḥ sakṛjjapet /
dātavyaṃ vaktramantreṇa yatkiñcitpānabhojanam
dantadhāvanamapyatraṃ sakṣīraṃ sadalaṃ śubham /
avaktrarnirghṛṇañcaiva dvādaśāṅgulasaṃmitam
dadyādvaktrābhimantreṇa mantritaṃ gurave'sya tu /
ājyādhiśrayaṇaṃ kṛtvā udvāsyotpavanaṃ kuru
nīrājanaṃ tataḥ kṛtvā kuryādvaktrābhidhāraṇam /
p. ४७८)
vaktrābhidhāraṇaṃ kuryāt sadya vāmena buddhimān
astreṇa niṣkṛtiṃ kuryāttatvenodghātanaṃ smṛtam /
evaṃ kṛte tu deveśi śivāgnirjanito bhavet
paścāt padmavidhānantu kartavyaṃ susamāhitaiḥ /
āsanaṃ vibhajettatra anantādiranukramāt
āvāhayecca deveśaṃ pūrvadṛṣṭena karmaṇā /
brahmāṇaṃ sthāpayennityaṃ pūrvadigbhāgato budhaḥ
dakṣiṇe rudramityāhuḥ paścime viṣṇumeva ca /
uttare ca nyasennityaṃ śivāya parameśvarī
vidyeśāṃ lokapālāṃśca astrāṇi tu yathākramam /
p. ४७९)
pūjayetpāvamānena viṣṭarasthānyathākramam
ādau tu yo vidhiḥ kāryaḥ śṛṇu devi yathākramam /
hemarūpyamayātkuryāt kalaśān ratnapūritān
kartavyāstāmrajā vā'pi mṛṇmayaṃ vā'tha kārayet /
akālamūlakaśān candanenopalepitān
āsanaṃ kalpayitvā tu śivākhye kalaśaṃ nyaset /
ātmatatvamadho bhāge vidyātatvantu madhyataḥ
śivatatvaṃ tṛtīyantu upariṣṭāttu vinyaset /
tatratvadṛṣṭyā tu sarvāṇi avalokya mahāmatiḥ
śikhī bhavati tatsarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā /
p. ४८०)
vardhanyāmudapūrṇāyāṃ sarvairmantraiḥ sakṛt sakṛt
tato devi japedastraṃ * * * * * bhrāmayet /
acchinnodakadhārāntu dadyādbāhye tu deśikaḥ
vardhanyāmagrato gacchet kalaśārdhasamanvitaḥ /
astrañca japamānastu ācāryaśca śivātmakaḥ
bhrāmayeccaturaśre tu punastatraiva sthāpayet /
akṣarānvikiritvā tu apūjattena buddhimān
pañcagavyena cābhyukṣya gandhatoyena tā punaḥ /
kalaśaṃ bhrāmayetpaścāt eṣa eva vidhi smṛtaḥ
kalaśaṃ bhrāmayetpūrṇaṃ tato devādhivāsanam /
p. ४८१)
agnikuṇḍaṃ tato gacchet tato maṇḍalatarpaṇam
diśādhivāsanañcaiva svaravattadanantaram /
dantadhāvanamaṅke syāt eṣa eva vidhi smṛtaḥ
hemarājatatāmraiśca padmarāgamayaistathā /
indranīlamahānīlā jaja kuryādvidhānavit
eteṣāmapyalābhena kalpayedvarṇakairbudhaḥ /
śāligodhūmavarṇaiśca pratibiṃbe suśobhanaiḥ
ālikhenmaṇḍalaṃ divyaṃ samarekhaṃ suśobhanam /
kathitañcottare sūtre tāni kuryādvicakṣaṇaḥ
tena sūtravibhāgena ālikhenmaṇḍalaṃ śubham /
p. ४८२)
pūjayettatra deveśi pūrvadṛṣṭena karmaṇā
evaṃ pūjya yathā nyāyaṃ tato dīkṣāṃ samācaret /
patnīsaṃyojanaṃ kuryāt jñānasiddhikramāritam
tayā saha yajedyajñaṃ patyāmāsa sahasrakam /
vidyādīkṣā samāptau tu sādhakassavidhīyate
śatāṣṭādhika japtena iṣṭamantreṇa sādhakaḥ /
abhiṣekañca deveśi pūrvameva udāhṛtam
sūtrāḥ pañca catustriṃśadvācekā'pi sureśvari /
kārikāṃ vā'tha yo vetti abhiṣiktasya dāpayet
kalaśairviṃśatibhiścaiva navabhirdaśabhistathā /
p. ४८३)
abhiṣiñcettataḥ śiṣyā nācāryaḥ chinnasaṃśayaḥ
pṛthivīmāditaḥ kṛtvā māyā kalaśapaścimam /
nirmāṇakalaśamārabhya aiśvaryañcāpi paścimam
etattu saṃpuṭīkṛtya sāyaṃkañcābhiṣecayet /
pañcāśatkalaśenaiva vidyākhyenābhiṣecayet
pṛthivīmāditaḥ kṛtvā yāvattatvamanāmayaḥ /
ānupūrveṇa deveśi ācāryamabhiṣecayet
pañcasūtrārthavettāra ācāryāstattvapāragāḥ /
abhiṣikto yadā tena sa guruḥ śivatulyagaḥ
bhojayeddarśanāddevi śivatatvasya pāragaḥ /
p. ४८४)
pṛthivīmāditaḥ kṛtvā kalaśā ye prakīrtitāḥ
vyūhanyāsantu kartavyaṃ tritatvaṃ hi nava nyaset /
navabhiḥ kalaśaiścaiva nava tatvāni vinyaset
sa mantrān sapta āvartya ekaikakalaśe budhaiḥ /
athavā kalaśekena abhiṣekantu kārayet
sarvatatvaiśca mantraiśca samudraiśca samanvitaḥ /
ekasmin kalaśenaiva vidhireṣo'tra kārayet
caturhastaṃ bhavetpīṭhaṃ samantādupaśobhitam /
ucchriyaṃ hastamātrantu kartavyaṃ susamāhitaiḥ
caturbhistoraṇaiścaiva patākādhvajaśobhitaiḥ /
p. ४८५)
vitānabudbudaiścaiva vedisthānaṃ suśobhitam
maṇḍitaṃ puṣpacitraistu cūtapallavaśobhitam /
svastakaiḥ padmakaiścaiva sandhārthakasamanvitaiḥ
pūrvāstatraiva dātavyāḥ kalaśeṣu śubhānane /
śaṅkhabherī ravodghoṣaiḥ stūryaśabdaistathaiva ca
vedaśabdajayārāvāṃ tasmin kāle tu kārayet /
kautukaiḥ maṅgalaiścaiva tantrīsaṅgītasaṃyutaiḥ
abhiṣiñcettadā śiṣyaḥ pūrvādārabhya deśikaḥ /
kramaśaścaiva deveśi māyānte parikīrtitam
abhiṣiktaṃ tadācārya ānayecchivasaṃyutam /
p. ४८६)
chatrañcopari sandhāya pādau pādukasaṃyutau
āsane kalpite divye tatra sthāpya vicakṣaṇaḥ /
arghyādibhiḥ samabhyarcya adhikantu samarcayet
adya prabhṛtirācāryaśśivatantrasya dhīmataḥ /
kartavyo'nugraho nityaṃ caturāśramavāsinām
vyākhyānamarcanañcaiva guruśiṣyaprabodhanam /
svalpamahni japaṃ kāryaṃ svalpamagnau ca homayet
svalpadhyānaṃ sadā kuryāt satrametatsadā tava /
karaṇīṃ kartarīñcaiva saṃhitāṃ sṛksruvaṃ tathā
arghyādibhissamabhyarcya adhikāra samabhyaset /
p. ४८७)
iti niśvāsakārikāyāṃ pañcacatvāriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
tritatvaprabhavā mantrāḥ tvayā pūrvamudāhṛtāḥ /
dīpitaṃ teṣu mantrāṇāṃ bhagavan kathayasva me
śrūyante sarvatantreṣu śivājñā onnameti ca /
kathayājñāpayantyete bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ mantrasadbhāvamuttamam /
yanna kasyacidākhyātaṃ kathayāmi tavākhilam
sarvavyāpīti yatproktaṃ mayā nu tava suvṛte /
p. ४८८)
ardhacandrantu vijñeyamasmiṃstantre na saṃśayaḥ
tasya caiva kalāhyekā nirodhītyabhidhīyate /
tena yuktoparisthāna oṃkāraḥ parikīrtitaḥ
nādasyaiva kalā yā tu ūrdhvagāmīti viśrutā /
sā eva varttulībhūtaḥ nakāraḥ parikīrtitāḥ
śakteḥ kalāstu catvāro bhāgenaiva yathā sthitāḥ /
tāstu vakṣyāmi deveśi yathātathena me śṛṇu
amṛtā tu śirovasthā ravibhūtā mayodgatā /
su sūkṣmā tiryagenaiva ardho dakṣiṇatāṃ gatā
sūkṣmā nāma kalā yā tu adha ūrdhvamukhā gatā /
p. ४८९)
agratāmrā caturthī tu bindunādaḥ susaṃyutā
pārśve tu saṃsthitāstāstu kathitaṃ tava śobhane /
sa śivassarvavarṇānāṃ vyāpayitvā varānane
rekhābhūtaviniṣkrāntaḥ prerayantaṃ samantataḥ /
tena chinnavibhaktāni padamakṣarasandhayaḥ
natā laṅghayituṃ śaktā api devāssavāsavāḥ /
ṛṣayaśca tathā cānye yogino bhuvimānavāḥ
tena sarvamidaṃ vyāptaṃ jagadetaccarācaram /
tena jñāpayate sarvaṃ mantragrāmamaśeṣataḥ
niruddhā ādirantena mantrāssiddhyanti nānyathā /
p. ४९०)
śivatatvaṃ pare śuddhaṃ sa bāhyābhyantare sthitam
ante bindumadhaścordhve madhyatatvaṃ vinirgatam /
tena te preritā mantrāḥ śaktayaśca na saṃśayaḥ
siddhyante nātra sandeho manasā yadyadīpsitam /
oṅkāramāditaḥ kṛtvā namaskāraṃ niyojayet
mantrāṇāmeṣa saṃyogaḥ kathitastava śobhane /
svāhākāraṃ vaṣaṭkāraṃ suvauṣaṭkārameva ca
huṃkārasahitaṃ devi phaṭkāraṃ punareva tu /
etatra śaktisaṃyogaṃ veditavyaṃ prayatnataḥ
onnamaskārasaṃyuktaṃ pūjājapanakarmaṇau /
p. ४९१)
svāhākārasamāyukto homeṣvākarṣaṇeṣu ca
vauṣaṭkārasamāyuktaḥ śāntikarmāṇi yojayet /
puṣṭyarthe ca sadā kuryāt sakārokārasaṃyutam
tatsaṃyogadvitīyastvakārokārasaṃyutaḥ /
ṣakāramantrayogena hakārasahitena tu
puṣṭyarthe sarvamantrāṇāṃ ātmanaśca parasya vā /
amṛtīkaraṇaṃ kuryāt vaṣaṭkārasamanvitaḥ
namo nameti mantrāṇāmindhanārthe niyojayet /
praṇavena yadā hīnaṃ mantragrāmamaśeṣataḥ
huṅkāramādiyogena svāhāntena tu śobhane /
p. ४९२)
ānayejjapadaityādi vratajaptaśucissadā
huṅkāramādiyogena phaṭkāreṇa tu yojayet /
uccāṭayati bhūtāni divyabhūmigatāni tu
tadeva mādiyogena phaṭphaḍeti dvitīyakam /
māraṇe tu vidhiṃ kuryāt śeṣāssarve namo yutāḥ
siddhidāssarvakāryeṣu tavaivaṃ samudāhṛtam /
homakāle'tha śuddhirjapayoge ca sarvadā
yayā vijñāya kartavyaṃ dīkṣākāle ca deśikaiḥ /
ekānnanirato nityamupavāsarato'pi vā
naktaṃ vā carubhuṅ nityaṃ bhikṣā'hārarato'pi vā /
p. ४९३)
kṛcchracāndrāyaṇairvā'pi japakāle sadā bhavet
evamādikramaṇaiva sādhayenmantradevatām /
anyathā naiva siddhyanti vṛ * kṣaśnānti sādhakāḥ
homena sarvakarmāṇi sādhakaḥ sādhayedyathā /
tathā te kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā mama
sakalīkṛtya mantrajñaḥ pūrvadṛṣṭena karmaṇā /
tristhānakāla tatvajñaḥ śivaśaktiparāyaṇaḥ
homayenniyato mantrī japato niyatastadā /
akṣarākṣatasandhāna na drutaṃ na vilaṃbitam
sphuṭasaṃyogasaṃyuktaṃ hrasvadīrghamapekṣitam /
p. ४९४)
plutaṃ visargasaṃyuktaṃ svayayuktaṃ mayoditaḥ
evaṃ jñātvā tu medhāvī japahomaṃ samācaret /
śrīparṇyabhiṣeke cāpi kṛtvā tu rucirāsanam
kuśāsanaṃ tathā devi athavā gomayāsanam /
ebhirāsanamukhyaistu vistīrṇaistu samāhitaiḥ
sthitvā homaṃ sadā mantrī notsukasyāt kadācana /
padāduccuko bhūtvā homayedbhuvi deśikaḥ
vedanā mahatī tīvrā jāyate nātra saṃśayaḥ /
vedanārto yadā mantrī na lakṣaṃ vindate sadā
aśomudāmayaścaiva kaṭigranthyadhipe pṛthuḥ /
p. ४९५)
urastaṃbho mahāghoraḥ pārśve rogastathaiva ca
evamādīni duḥkhāni jāyate nātra saṃśayaḥ /
roge tu yujyamāne tu yathā kuryāttu deśikaḥ
tathā'nte kathayiṣyāmi saṃkṣepācchṛṇu suvṛte /
nāvyāhāreṇa kartavyo yogāraṃbhaḥ kadācana
na kṣudhārtaṃ tṛṣārtena na caiva janasaṃsadi /
nivātaśaraṇe divye tasmiṃsthitvā samabhyaset
anyathā kurute'nyastu na lakṣaṃ vindate sadā /
sa vikalpasya yogastu kathitastava śobhane
dīkṣākāle yathā homaḥ kartavyo deśikena tu /
p. ४९६)
tathā tu śṛṇu deveśi kathayāmi samāsataḥ
kṣudhārto jāyate śeṣo mahānhi mahatāmapi /
tṛṣārte jāyate doṣaḥ bhittakṣobhoti dāruṇaḥ
pittakṣobhādbhavedvyādhiḥ deśikasya na saṃśayaḥ /
kaṃpamānañca pittañca piṭakādyagnisaṃbhavāt
pittakṣobhādbhaveddevi māyāvyādhissudāruṇaḥ /
kṣudhārtasya tṛṣārtasya paśukā saha suvṛte
siddhamantraniyogyastu bhavete deśikottamaḥ /
navamantrapadasyaiva kṣudhayā vyākulīkṛtaḥ
vindate deśikendastu tasmādbhuñjīta suvṛte /
p. ४९७)
haviṣya bhojanaṃ kṛtvā ghṛtakṣīraparipluta
pāyasaṃ vā sa bhuktvā tu tato dīkṣā samārabhet /
pūrṇāhutyā prapātantu utsṛṣṭistu na kārayet
agnitejo na dahyeta prasṛtenaiva pātayet /
dahyamāno yadā mantrī prāyaścittamavāpnuyāt
mukhe tu dahyamānasya mantrāstasya parāṅmukhaḥ /
nā sādhayanti karmāṇi tasmāttaṃ parivarjayet
cakṣuṣau dahyamānau tu devā kupyanti śobhane /
tena deṣo bhavoddevi tasmāttaṃ parivarjayet
romeṣu dahyamāneṣu kupyanti ṛṣayassadā /
p. ४९८)
eteṣu dahyamāneṣu prāyaścittārthamādarāt
hunecca daikaṃ deveśi natvā vākyena samāhitaḥ /
dhyātvā tatvaṃ viśuddhyeta prāyaścittāni saṃśayam
srucipūrṇā tu dātavyā pūrṇāhutyā tu deśikaiḥ /
pādāṅguṣṭhau samau kṛtvā prasṛtena tu deśikaḥ
uttānā karayugmena pātayeta vicakṣaṇaḥ /
pātro na dahyate devi tathāpatā tu āhutiḥ
dahyate tu yadā pātraṃ prāyaścittantu homayet /
pūrvoktena vidhānena śudhyate nātra saṃśayaḥ
iti niśvāsakārikāyāṃ ṣaṭ catvāriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
pṛthivī divi bhāgena deva deva tvayā purā /
nyāsastu kathito deva samayācāradhāritaḥ
kathaṃ tatvāni deveśi deśikena mahātmanā /
ātmadehe tu jñātavyā bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ sarvajñānamanuttamam /
yena vijñānamātreṇa mucyate nātra saṃśayaḥ
ādau tu devadeveśi mātṛkāṃ parikalpayet /
dakṣiṇe yojayedbījaṃ vāme yonintu vinyaset
p. ५००)
namaskārāntayogena praṇavādisamanvitaḥ /
varge varge tu kartavyaṃ mantro vai deśikena tu
mātṛkāpūrvavinyāsaṃ navamo tadanantaram /
punarnavamamuccārya śabdātītantu kārayet
evaṃ vinyasya deveśi vibhinnaṃ punareva tu /
akāro pratijñeyā nābhyadhastāttu vinyaset
yakāraṃ puruṣākhyasya hṛdi padme tu vinyaset /
patreṣu vinyaseddevi niyatiṃ tadanantaram
evaṃ māyā ca vidyā ca īśvaraśca sadā śivaḥ /
śivatatvantu deveśi sarveṣāmupari sthitam
p. ५०१)
evaṃ vinyasya tatvāni sakalādikrameṇa tu /
bindunādaṃ tathā śaktiḥ evaṃ vinyasya yatnataḥ
hṛnmajo devatānyāsaṃ śṛṇu devi tataḥ param /
sūryamaṇḍalavinyāsamādāveva vicintayet
dvitīyamaindavanyāsaṃ vahninyāsaṃ tṛtīyakam /
brahmāviṣṇuśca rudraśca tathāceśvara eva ca
sadāśivaśśivaścaiva * * secca yathākramam /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśāntistathaiva ca
nādaśaktiśśivaścaiva vinyasetha yathākramam /
sūkṣmā nāma kalā yā tu su sūkṣmā ca dvitīyakā
p. ५०२)
amṛtā mṛtā tṛtīyā ca bījāmṛtaṃ tataḥ param /
asya pañca ca deveśi vinyasecchaktivatsadā
cakranyāsaṃ mahādevi pūrvamevamudāhṛtam /
tattvayā viditaṃ devi kimanyatkathayāmi te
cakṣuṣā ca bhayaiveha tadeva kathitaṃ mayi /
viditaṃ tattvayā devi vā?sti tatvamataḥ param
karanyāsaṃ pravakṣyāmi tadekāgramanā śṛṇu /
navātmakaṃ nyasetpūrvaṃ bhinnaikaikaṃ na saṃśayaḥ
punastu mantramuccārya maṅguṣṭhāgreṇa vinyaset /
sakalaṃ dakṣiṇāṅguṣṭhe śeṣaṃ pūrvaṃ samācaret
p. ५०३)
karanyāsakṛte devi śivaṃ tatraiva cintayet /
tritatvaṃ pūrvaṃ vinyasya śivaṃ paścāttu vinyaset
evaṃ kṛte tato devi śivahastastu saṃsmṛtaḥ /
tena sarvamidaṃ kāryamarcanaṃ prokṣaṇaṃ tathā
grahaṇaṇ yojanañcaiva śivahastena kārayet /
prathamaṃ karavinyāsaṃ na cāsmānaṃ prakīrtitam
nyastvā vai vākṣarandevi mātṛkāyā dvitīyakam /
navātmānaṃ tṛtīyantu tadbhinnantu caturthakam
sakalādikrameṇaiva pañcamaṃ parikīrtitam /
trayodaśaṃ paraṃ devi sarvavyādhi vyavasthitam
p. ५०४)
evaṃ nyāsaṃ purā kṛtvā dhyāyettatvantu yogavit /
trayodaśātmasānnidhyaṃ yadi syāttatvavedinaḥ
kurute'nugrahasso hi avaśena varānane /
vacasā kurute dīkṣāṃ cakṣuṣā ca na saṃśayaḥ
eṣa devi mahānyāsaḥ sevitavyaḥ prayatnataḥ /
darśanātpūrvatejantu vacasā ca na saṃśayaḥ
manasā ca na sandehaḥ sparśanena na saṃśayaḥ /
nyāse kṛte tu deveśi samarthassarvakarmasu
eṣa puṇyo mahānyāso mayā devi udāhṛtaḥ /
eko'pi yo vijānāti mucyate ca na saṃśayaḥ
p. ५०५)
evaṃ nyāsaṃ purā kṛtvā ācāryacchinnasaṃśayaḥ /
na lipyate puṇyapāpaiḥ svācāryasyāpi mocakaḥ
evaṃ nyāsantu deveśi na dadyādyasya kasyacit /
ācāryāya tu dātavyamabhiṣiktāya dhīmate
anyathā duṣṭamartyānāṃ vadan padakabhāk bhavet /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ jñātavyaṃ deśikena tu
deśe kṛte mahādevi ye kecitpāpakarmataḥ /
mucyante darśanāttasya ācāryasya na saṃśayaḥ
anena kṛtavānastu paśyate śṛṇu te'pi vā /
vapurdarśanamātreṇa mantrāṇāṃ sravaṇena tu
p. ५०६)
dhruvaṃ darśanamātreṇa dhruvaṃ praṇayanena ca /
agniśabdena suśroṇipāśaśabdena caiva hi
pātakaiḥ mucyate devi śabdaṃ śrutvā narādhamaḥ /
vapuḥ saṃdarśanāddevi deśikasya mahātmanaḥ
ābrahmalokagāmī syāt bhavate nātra saṃśayaḥ /
mantrāṇāṃ śravaṇenaiva śṛṇu devi vadāmyaham
mantraṃ śrutvā tu pāpātmā rudrasāyujyamāpnuyāt /
dhūmasaṃdarśanāddevi viṣṇusāyujyamāpnuyāt
agniśabdena suśroṇi śṛṇu devi vadāmyaham /
vidyātatve tu yā vyaktiḥ bhavate pāpakarmaṇā
p. ५०७)
manasā ca na sandehaḥ sparśanācca na saṃśayaḥ /
etatte kathitaṃ devi śivasyāsaṃ mahatphalam
evaṃ jñātvā ca deveśi kuru dīkṣāṃ yathecchayā /
anena dīkṣitā martyāḥ paśavo muktabandhanāḥ
vrajanti śivasāyujyaṃ nirmalā vigatajvarāḥ /
ato mantravibhāgantu kathayāmi varānane
oṃ aṃ ūnnamaḥ / oṃ yaṃ namaḥ / oṃ laṃ namaḥ / oṃ maṃ namaḥ / oṃ kṣaṃ
namaḥ / oṃ raṃ namaḥ / oṃ haṃ namaḥ / oṃ hṛṃ namaḥ / oṃ āṃ namaḥ /
onnavātmakaḥ / oṃ kaṃ khaṃ gaṃ ghaṃ daṃ namaḥ / oṃ caṃ chaṃ jaṃ jhaṃ
ntraṃ namaḥ / oṃ ṭaṃ ṭhaṃ ḍaṃ ḍhaṃ ṇaṃ namaḥ //
p. ५०८)
oṃ taṃ thaṃ daṃ dhaṃ naṃ namaḥ / oṃ paṃ phaṃ baṃ bhaṃ maṃ namaḥ /
karaśākhā su vinyaset / oṃ ya ra la va namaḥ / hastamadhyataḥ / oṃ śa ṣa sa ha
namaḥ / oṃ maṇibandhataḥ / oṃ kṣannamaḥ / saṃpuṭīkaraṇe vāmakaravinyāsaḥ /
oṃ a ā i ī u ū ṛ ṝ ḷ ḹ e ai o au aṃ aḥ / namaḥ / parve parve
ekaikamakṣaraṃ nyaset / oṃ aṃ namaḥ / karamadhyataḥ /
paramākṣaraṃ deveśi maṇibandhe tu vinyaset /
aṅguṣṭhamāditaḥ kṛtvā pañcabrahmāṇi vinyaset
madhyamādi śivāṅgāni vinyaseta yathākramam /
p. ५०९)
rudroṅkārasamāyuktaḥ phaṭkāreṇa samanvitaḥ
karasaṃśodhanañcaiva dehamālabhanaṃ tathā /
prāsādabhūmiṃ saṃśodhya sarvametena kārayet
kiñcitsaṃśodhanārthantu tava devi udāhṛtam /
sarvametena kartavyaṃ yatkiñcicchodhanāya vai
oṃ pṛthivyai namaḥ / oṃ adbhyo namaḥ / oṃ tejase namaḥ / oṃ vāyave namaḥ /
oṃ ākāśāya namaḥ / oṃ ahaṅkārāya namaḥ / oṃ buddhaye namaḥ / oṃ
pradhānāya namaḥ / oṃ puruṣāya namaḥ / oṃ niyati namaḥ / oṃ kāla namaḥ /
oṃrāga namaḥ / oṃ vidyāya namaḥ / oṃ kālāya namaḥ /
p. ५१०)
vidyāya namaḥ / īśvarāya namaḥ / sadāśivāya namaḥ / śivāya namaḥ /
pādādārabhya vinyaset / oṃ hṛdayāya namaḥ / oṃ gīrnamaḥ / oṃ hunnamaḥ / oṃ
śiva namaḥ / oṃ laṃ namaḥ / oṃ raṃ namaḥ / oṃ juṃ namaḥ / hṛdaya
kaṇṭhañca muktidhyañca vinyaset /
śaktikalā yāsmavinyāsaṃ kathitaṃ tava suvrate /
pañcamaṃ vinyasecchaktiṃ śivaśaktikalāṃ nyaset
śeṣastu manasā nyāsaḥ kartavyastu varānane /
śivahastaṃ yadā dadyāt deśikastu mahātmanā
savyahaste yajedyāgaṃ nyāsañcaivamaśeṣataḥ /
p. ५११)
mātṛkā homakāle tu śṛṇu vakṣyāmi suvṛte
ekāvaraṇa saṃyaṣṭvā caturbhirvāpi deśikaḥ /
agnisaṃskārapūrvantu kṛtvā tu varavarṇinī
ekaikamāhutiṃ tatra anulomena suvṛte /
vilomena punaścāpi juhuyāddeśikottamaḥ
anulome siddhikāmo vilomepyayanaṃ kuru /
anulomavilomena hotavyaṃ deśikena tu
iti te kathito devi nyāsaḥ paramadurlabhaḥ /
mantrāṇāñcaiva vinyāsaḥ kathitastava śobhane
devyuvāca
p. ५१२)
kimādipūrvakaṃ deva yajanaṃ samudāhṛtam /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
śṛṇu devi pravakṣyāmi yattvayā paripṛcchritam /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tava devi varānane
gaṇayāgantu prathamaṃ yaṣṭavyantu samāhitaiḥ /
pañcāṅgena samāyuktamekahastaṃ surottame
śivapañcamavinyāsaṃ śivadhyānamanā nyaset /
aṣṭapatraṃ nyasetpadmaṃ kesarālaṃ sa karṇikam
karṇikāyāṃ nyaseddevaṃ gaṇeśaṃ lokapūjitam /
p. ५१३)
āgneyayāṃ hṛdayaṃ nyasyaṃ īśānyāntu śironyaset
nair-ṛtyāntu śikhāṃ devi vāyavyāṃ tvacaṃ nyaset /
caturdikṣu nyasedastrameṣa eva vidhismṛtaḥ
oṃ hṛnnamaḥ / oṃ hinnamaḥ / oṃ hunnamaḥ / oṃ haiṃ namaḥ / oṃ hannamaḥ /
oṃ jahi namaḥ / oṃ hanala namaḥ / oṃ jahi namaḥ / oṃ annamaḥ /
hṛdayaśiraśśikhāyaikavacāstraiḥ krameṇa tu /
oṃ hrauṃ namaḥ / oṃ gaṇapati / evaṃ bhagavatkarṇikāyāṃ yajet sadā /
āvāhantu kartavyaṃ hṛdayena visarjanam
p. ५१४)
prokṣaṇābhyukṣaṇañcaiva pañcabhistu na saṃśayaḥ /
astreṇa śodhayedbhūmiṃ eṣa eva vidhismṛtaḥ
agnisaṃskāravidhānantu ebhiḥ sarvaistu kārayet /
maṇḍale tarpaṇaṃ kṛtvā daśadikṣu baliṃ haret
navātmakena devena baliṃ sarvatra dāpayet /
tena te tṛptimāyānti bhūtagrāmamaśeṣataḥ
prabhūṇāmutsave devi ko na tuṣyati suvrate /
tato bhūtāni tuṣyanti śivena balinā sadā
baliśca dvividho deyo deśikena mahātmanā /
pāyasaṃ kṛsarañcaiva hāridrañca guḍodanam
p. ५१५)
hāridrañca tathā kuryāt kṛṣṇañca palalānvitam /
ṣaḍvidheṣa balirdevi mayā te parikīrtitaḥ
dātavyo deśikendreṇa ātmanaśreya icchatā /
evaṃ gaṇapateryāgo mayā te parikīrtitaḥ
yaṣṭavyaṃ devadeveśi nirvighnaṃ jāyate sadā /
gaṇayāgantu prathamaṃ dvitīyaṃ bhuparigraham
adhivāsaṃ tṛtīyantu caturthaṃ maṇḍalaṃ smṛtam /
pañcamantu samākhyātaṃ caṇḍeśāya mahātmane
gurupūjā smṛtā ṣaṣṭhā iti te parikīrtitāḥ /
ṣaḍvidhaṃ yajate yastu ācāryaḥ susamāhitaḥ
p. ५१६)
mucyate sarvapāśaistu sa śivaṃ yātyanāmayam // ७० १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ saptacatvāriṃśatpaṭalaḥ
devyuvāca
yattvayā kathitaṃ nyāsaṃ pṛthivyādiranukramāt /
mantrasoccāravinyāsaṃ sthānāni anupūrvaśaḥ
te mayā viditā devi yasmin yasmin vyavasthitāḥ /
punaśca śrotumicchāmi saṃśayo me maheśvara
na rūpeṇa vinā nyāso na ca siddhiḥ pravartate /
rūpahīnā na sidhyanti devadaityendrarākṣasāḥ
p. ५१७)
rūpahīnā mahākrūrāḥ vighnaṃ kurvanti nāyakāḥ /
bhūtaiśca paribhūyante niveśaṃ yānti pannagāḥ
uccāṭāveśakarmāṇi māraṇaṃ tāḍanāni ca /
śāntikaṃ pauṣṭikaṃ caiva amṛtīkaraṇāni ca
vaśyā niyogasiddhiśca rūpahīnā na sidhyati /
tasmādrūpaṃ mahādeva mantrāṇāṃ kathayasva me
tatvānāñcaiva deveśa devānāñca viśeṣataḥ /
kalānāṃ rūpamākhyā hi phalanyāsasya yadbhavet
etatkāryamaśeṣeṇa bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
p. ५१८)
sādhu sādhu mahāprājñe yattvayā coditosmyaham
na kenacidahaṃ pṛṣṭo brahmaviṣṇusurāsuraiḥ /
etatpṛśnaṃ mahāpuṇyaṃ aśeṣaphalabhūmidam
ekamutpādyakohyeṣu nyāsaḥ paramadurlabhaḥ /
prāṇāyāmaparo bhūtvā rūpalakṣaṇasaṃyutam
nyasedbījagaṇaṃ devi dakṣiṇena samāhitaḥ /
saptaraśmipratīkāśaṃ śuddhasphaṭikanirmalam
ayaḥ piṇḍasutaptābhaṃ rañjitaṃ parihāritam /
candrāṃśunirmalaṃ śuddhaṃ vidyutkoṭisamaprabham
raśmimālāsahasraistu dyotayantaṃ samantataḥ /
p. ५१९)
bījaṃ sañcintayeddevi sarvakilviṣanāśanam
brahmahatyādi pāpāni dhyānamātreṇa ityayam /
yogamutpadyate devi māsānabhyantareṇa tu
evaṃ bījasya vinyāso yonināṃ śṛṇu sāṃpratam /
caṇḍaraśmipratīkāśaṃ dyotayantaṃ samantataḥ
sravantamamṛtaṃ divyaṃ jarārogavināśanam /
candracandrakasaṃkāśaṃ yonicakraṃ vicintayet
madhye navātmakaṃ devaṃ taptahāṭakasannibham /
dhyātavyaṃ yogibhirnityaṃ dyotayantaṃ samantataḥ
bījayonau ca vā raśmiḥ devadevyasya raśmayaḥ /
p. ५२०)
ekībhūtāni sañcitya yugāntakiraṇatviṣaḥ
bīje tu īśvaraḥ sākṣāt dyotayantaṃ devi saṃsthitam /
navātmānaṃ varārohe jñātavyantu sadāśivaḥ
bījayoninatvātmānāṃ trayāṇāṃ raśmayo budhaiḥ /
piṇḍībhūtāśśirasthāne bindureko vicintyatā
tasyopari śikhā divyā nādaṃ paramadurlabhā /
tasyātite sthitā śaktiḥ dyotayantī samantataḥ
bindostvīśvaro jñeyo * nnadorjñeyo sadāśivaḥ /
śaktistu devadeveśi tvameva parikīrtitā
paratvamaparaścaiva mātṛkā yā prakīrtitā /
p. ५२१)
sāṃpṛtaṃ śṛṇu devyatra tatvānāṃ kathayāmi te
ukāraḥ prakṛtirjñeyo rūpatrayasamanvitā /
kṛṣṇaṃ raktaṃ tathā śvetaṃ dhyātavyaṃ yogibhissadā
sthānaṃ pūrvaṃ mayā khyātaṃ jñātavyaṃ deśikena tu /
yakāraṃ pauruṣaṃ tatvaṃ śivarūpaṃ vicintayet
sadyotamadṛśaṃ vā'pi āparidhve tu puṣkare /
etaddhyānaparo bhūtvā yogasiddhimavāpnuyāt
vakāro niyatiḥ jñeyā tava varṇaṃ vicintayet /
ayaṃ vā śuklakṛṣṇañca raktasūtreṇa coditaḥ
tādṛśaṃ dhyāyamānastu nyāsakāle varānane /
p. ५२२)
sidhyate nātra sandehaḥ satyaṃ devi vadāmyaham
dhūmravarṇādharatalaṃ lakāraṃ kāmarūpiṇam /
dyotayantaṃ svakaṃ sthānaṃ dhyātavyaṃ śuddhimicchatā
nīlameghanibhākāraṃ māyātatvasubhairavam /
dyotayantaṃ svakaṃ sthānaṃ dhyātvā siddhirna saṃśayaḥ
vidyāṃ vai raktavarṇāḍhyāṃ nyāsakāle vicintayet /
sidhyate hyavicāreṇa sādhakassusamāhitaḥ
pūrvāktā ye mahārūpāḥ tena siddhyantyasaṃśayaḥ /
īśvarastu rakāro vai citrarūpa udāhṛtaḥ
dyotayantaṃ mahātatvaṃ mūrdhasthāne vyavasthitam /
p. ५२३)
sidhyate hyavicāreṇa evaṃ nyāsaṃ vicintayet
haṃkāramīśvarādūrdhvaṃ devadevaṃ sadāśivaḥ /
dhyātavyaṃ yogibhirnityaṃ yugāntakiraṇatviṣā
tenedaṃ vyāpitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
anena siddhyate yogī sarvajñatvaṃ pravartate
bindunādaṃ samākhyātaṃ śakteścaiva samāsataḥ /
kathitaṃ sa rahasyantu na mayā gopitaṃ tava
pṛthivyādīni tatvāni śṛṇu devi vadāmyaham /
śuklapadmopariṣṭhāttu śobhayantī mahāyaśāḥ
bālastrīrūpiṇī śyāmā ādityasamatejasā /
p. ५२४)
evaṃ rūpadharī dhyātvā vinyasetpādayordharām
santatidhyānayogena viṣamāśu vināśayet /
ācāryaḥ sarvabhūtānāṃ yathaiva vasudhā bhavet
śyāmadhyānaparo bhūtvā ātmanyāsantu kārayet /
vāyuñjānupradeśe tu pītavarṇaṃ vicintayet
sidhyate'nena yogena nyāsena susamāhitaḥ /
ākāśaṃ bhuviraṃ rūpaṃ dhyātavyaṃ yogibhissadā
ūruyugme mahādevi nyāsakāle vicintayet /
ahaṅkāraṃ tathā raktaṃ guhye cātmani vinyaset
ādityodayasaṅkāśaṃ nyāsakāle vicintayet /
p. ५२५)
kuṅkumāruṇasaṅkāśaṃ caturvaktraṃ caturbhujam
cintayedakṣasūtraistu dyotayantaṃ samantataḥ /
nyāsakāle tu deveśi buddhimevaṃ vidhaṃ nyaset
prākṛtaṃ pūrvamākhyātaṃ pauruṣañca viśeṣataḥ /
te tvayā viditā devi kalānāṃ śṛṇu sāṃpṛtam
nivṛttiśśuklavarṇābhā āpādātkaṭirantataḥ /
dyotayantī samantāttu raśmibhirhimaśītalaiḥ
pratiṣṭhā pītavarṇābhā hṛdi kaṭyāntu yāvadhi /
nyāsakāle tu dhyātavyā yogamutpadyate sadā
vidyā tu raktavarṇena hṛdi karṇāvadhi sthitā /
p. ५२६)
dyotayantī varārohe nyāsakāle vicintayet
ākarṇamūrdhani yāvat śāntiṃ vai vinyasetsadā /
candrātapapratīkāśāṃ muñcantīmamṛtaṃ sadā
dhyātavyā yogibhirnityaṃ nyāsakāle vicintayet /
su sūkṣmā hṛdayaṃ yāvat dhyātavyā nityameva hi
bālātapatranīkāśā nyāsakāle vicintayet /
amṛtākarṇamāśritya anekakiraṇojvalā
nīvātātapasaṅkāśā nyāsakāle vicintayet /
amṛtāmṛtakalā yā tu anaupamyā hyanāmayā
taddhyānānmucyate devi janmasaṃsārabandhanāt /
p. ५२७)
mṛtyuñjayeṣibhirdivyā dhyātavyā nityameva hi
amṛtāmṛteti yā jñeyā jarāmṛtyuvināśinī /
karṇike devatānyāsaṃ kartavyaṃ siddhimicchatā
teṣāṃ rūpaṃ samākhyātaṃ yasya evaṃ mahātmanaḥ /
kṣuṣā hi deveśi veditavyāni deśikaiḥ
vaktraṃ tathaiva vijñeyaṃ veditavyaṃ prayatnataḥ /
hṛdi padmasya vinyāsaṃ śṛṇu devi vadāmyaham
anantaṃ pūrvamevoktapadmañca varavarṇinī /
dharmapādo bhavetchuklo jñānaṃ raktaṃ vicintayet
vairāgyaṃ pītamityāhuḥ īśvaryaṃ tamasannibham /
p. ५२८)
gātrakāṇi tathaiveha chadanāni tathaiva ca
śaktyo goracanābhāstu kesarā aruṇopamā /
evaṃ padmasya vinyāsaṃ yāgakāle vicintayet
dīkṣākāle tu deveśi nityamevaṃ vicintayet /
tattanyāse tu te devi tatastatvaṃ vicintayet
tena sarvamidaṃ tatvaṃ vyāpitaṃ sarvameva tu /
tasya tejasmṛtāssarve ye kecit samudāhṛtāḥ
tejasā tasya dīpyante sarvatatvā na saṃśayaḥ /
ekaike tu kṛte nyāse ekaikaṃ tena bhāṣayet
tadā tatvagaṇāssarve siddhimuktiphalapradāḥ /
p. ५२९)
mantrāstathaiva jñātavyā kalāścaiva samantataḥ
evaṃ nyāsaṃ purā kṛtvā sāmarthyaṃ sarvakarmasu /
uccāṭe māraṇe caiva tāḍane'pi varānane
śūlahastamahāraudrā krodhalohitalocanāḥ /
bhrukuṭīkarālavadanā krūrakarmasuyojayet
ūrdhvakeśā mahāraudrā kṛṣṇavarṇā bhayāvahāḥ /
kṛśayantīṃ sadā devi cintayenmantradevatām
mudgarāyudhahastāñca śūlakhaṭvāṅgadhāriṇīm /
pāṣāṇadhāriṇīñcaiva kāṣṭhahastāṃstathaiva ca
huṅkāramādisaṃyuktāṃ phaṭkārāntena dīpitām /
p. ५३०)
māraṇoccāraṇādīni kurute nātra saṃśayaḥ
śāntike pauṣṭike caiva śṛṇu devi vadāmyaham /
saumyāṃ śuklīṃ mahādevi śvetapadme vyavasthitām
śvetapadmadharāssarve kuṃbhahastāstathaiva ca /
candrāṃśudhavalassaumyāḥ prāsādaṃ savyapāṇinā
dhyātavyā devatā devi pauṣṭike śāntitarpaṇe /
vaśīkaraṇa ākarṣe pāśamaṅkuśadhāriṇīm
raktavarṇāśca te sarve dhyātavyāssādhakena tu /
staṃbhane kṛṣṇavarṇāntu nityameva vicintayet
mūrtinyāsaṃ purā kṛtvā paścānyāsaṃ samārabhet /
p. ५३१)
eṣa devi samākhyāto nyāsaḥ paramadurlabhaḥ
anukūle tu bhakte tu mayā tu kathitaṃ tava /
evaṃ nyāsa iha proktaḥ sarvamantreṣu cottamaḥ
brahmahatyādikaiḥ pāpaiḥ nyāsādeva pramucyate /
abhojya bhakṣaṇaṃ kṛtvā hatvā lokaṃ carācaram
mucyate nātra sandeho nyāsaṃ kṛtvā narādhamaḥ /
suvarṇasteyagodānaṃ hutvā bahutarāṇi ca
mucyate tatkṣaṇāddevi nyāsaṃ kṛtvā na saṃśayaḥ /
evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā ācāryassusamāhitaḥ
mocayeddarśanādeva nātra kāryā vicāraṇā /
p. ५३२)
kālayāgavidhānena deśiko yajate yadi
na śakto devi tasyāhaṃ prasaktaṃ guṇasaṃpadam /
ekāhamapi mayā nyāsaṃ kurute sādhakottamaḥ
mucyate nātra sandeho janmasaṃsārabandhanāt /
saptāhamabhyasedyastu imaṃ nyāsaṃ samāhitaḥ
ekaviṃśakalānāśu narakānnayate śivān /
māsādutpadyate yogaḥ trisandhyaṃ yastu cintayet
ṣaṇmāsaṃ yogayuktastu yaṃ dharmaṃ manasi cintayet /
sarvaṃ saṃpādayatyeṣa lokasyaiva hitāhitam
vatsarābhyāsayogena deveśa samatāṃ vrajet /
p. ५३३)
trailokyasya tu vṛttāntaṃ kathayennātra saṃśayaḥ
dvirabdaṃ yogayuktastu lokālokañcarācaram /
gacchate nātra sandehaḥ sādhakassusamāhitaḥ
nidānakhadyamānāni kṣetranādamanekadhā /
siddhyate nātra sandehaḥ yoginastu na saṃśayaḥ
ucchiṣṭāntardadhāne ca pādaleparasāyane /
ākāśagamanañcaiva daṇḍakāṣṭhapavitrakam
yogañca janasiddhiñca sidhyate nātra saṃśayaḥ /
jñātvā nyāsamidaṃ devi vinyāsamanyatpalālavat
lakṣāhyatraiva jñātavyāstatvānyatraiva suvṛte /
p. ५३४)
ātmāhyatraiva jñātavyo devāścaiva viśeṣataḥ
etaddevi na dātavyaṃ putrasyāpi varānane /
sādhakasya ca dātavyamācāryasya tathaiva ca
anyeṣāṃ duṣṭamartyānāṃ śreyaso'pi na pātayet /
devyuvāca
pañcabrahmeśavāṅgānāṃ rūpāṇi kathayasva me
tairvinā labhate siddhiṃ vidyāṅgaiśca tathaiva ca /
īśvara uvāca
pañcabrahma śivāṅgānāṃ sāmānyaṃ parameśvari
sarvatra jāyate devi rūpalakṣaṇasaṃyutaḥ /
navasūtre purā proktaḥ rūpāstā eva śobhane
vaktrayogaṃ samākhyātaṃ jñātavyā deśikena tu /
hṛdayasya pravakṣyāmi rūpaṃ śṛṇu sulocane
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ kiraṇairapi saṅkulam /
dyotayantaṃ hyadhaścordhvaṃ hṛtpradeśe vyavasthitam
hṛdi dhyānapare devi nyasyate nātra saṃśayaḥ /
śiranyāsaṃ śiro devi hārakundendusannibham
dyotayantaṃ samantāttu nyāsakāle vicintayet /
indukoṭipratīkāśaṃ śikhāṃ deviṃ vicintayet
sravantīmamṛtā dhārāḥ plāvayantīṃ vicintayet /
p. ५३६)
tena nyāsena dhyānena sādhakassusamāhitaḥ
sidhyate nātra sandeho jarārogavivarjitaḥ /
kavacaṃ sarvagātreṣu sūryakoṭisamaprabham
sarvavighnaharañcaiva jvalantaṃ sarvato mukham /
nyāsena sidhyate devi nātra kāryā vicāraṇā
astraṃ hastapradeśe tu na tu svāṅgeṣu yojayet /
trāsayantaṃ mahādevi vighnāścaiva vicintayet
astraṃ pūrvaṃ japitvā tu ayutāni daśaiva tu /
paścāttu sādhanaṃ kuryāt nivighnaiḥ siddhimāpnuyāt
tena sarvaṃ samāhṛtya diśāsu vidiśāsu ca /
p. ५३७)
astramadhye japaṃ kuryāt tadā sidhyati nānyathā
vidyāṅgā evameva syāt kathitaṃ tava śobhane /
tatra pāśupataṃ hastraṃ śivāṅgaṃ ghorasaṃjñitam
vidyāṅgamayutaṃ devi japtavyaṃ susamāhitaiḥ /
tadā nirvighnato devi sidhyate sādhakottamaḥ
prākāre tu sadā cintye japakāle tu sādhakaḥ /
tadā nirvighnamāyāti sādhako nātra saṃśayaḥ
jayasaṅkarṣaṇaṃ kuryāt vidyāṅge susamāhitaḥ /
kṛtvā pañcaravatyogaṃ madhye tu japamārabhet
arghyantvekādaśenaiva japamadhye niveśitam /
p. ५३८)
pramāṇaṃ japitaṃ mantraṃ punareva tu suvṛte
pūjayitvā yathānyāyaṃ kalpoktaṃ karma ācaret /
tadā siddhimavāpnoti devyā mānuṣakṛtrimāḥ
krīḍante mantriṇassiddhāḥ pūrvoktānāṃ yathākramam /
sarvakarmakaraḥ śrīmān karmaṇā manasā girā
tatvaṃ dṛṣṭvā japettatvaṃ lakṣamekaṃ varānane /
yogasiddhimavāpnoti mantrāssiddhyanti nānyathā
rātrau śayanakāle tu śatamāvartayedyadi /
naṣṭañca kathayeddevi śāstrāṇi vividhāni ca
sa eva prerako devaḥ kathayecca na saṃśayaḥ /
p. ५३९)
guruṃ jñātvā mahādevi kalpate nātra saṃśayaḥ
devyuvāca
śabdasparśādirūpebhyaḥ indriyebhyastathaiva ca /
yasmin sthāne tu te śodhyāḥ ekadikkāmavedituḥ
īśvaraḥ
śṛṇu devi pravakṣyāmi yasmin siddhyanti śobhane /
tathā te kathayiṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu
pṛthivyāpastathā dejo vāyurākāśameva ca /
pañca pañca suvaiyojyā deśikena mahātmanā
pṛthivyādi guṇā ye tu pṛthivyāṃ stāṃstu śodhayet /
p. ५४०)
evamatvaṃ tathā tejo āśuge vai tathaiva ca
pṛthivyāṃ gandhatanmātraṃ viṣayāṃ gandhasaṃjñitam /
karmendriyacarusthañca śrotrajñānendriyaṃ smṛtam
evamādikrameṇaiva śodhanīyā vipaścitā /
śāktau śivaṃ tathaiveha ekaikaṃ kramaśastathā
śodhayetpañcasu tathā pṛthivyādiṣu śobhane /
ahaṅkārastathā ṣaṣṭho anulomādviśodhayet
eṣā te kathitā dīkṣā mantroddhāramaśeṣataḥ /
kalānāṃ nirṇayañcaiva tatvānāṃ nirṇayastathā
padānāñca samāsena vyākhyātaṃ tava śobhane /
p. ५४१)
jñātvā bhaktimayaṃ śiṣyaṃ dīkṣāṃ vyākhyātumarhasi
iti niśvāsakārikāyāṃ aṣṭacatvāriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
sakalaṃ devadeveśa śrutaṃ vistarataḥ prabho /
niṣkalaṃ śrotumicchāmi sakalaṃ vyāpya viṣṭhitam
īśvaraḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śivadharmaṃ sanātanam /
yena muktassadharmātmā dharmotsanno nigadyate
prabhusvatantraśca sadā sadāsaṃpūrṇalakṣaṇaḥ /
ameyassarvagaśśuddhaḥ sarvaśaktikalānvitaḥ
p. ५४२)
vyāpya kṛtsnāṃ sthito lokānanantādiśivāntakān /
ekāntāvasthito hyeṣaḥ śivaśaktisamanvitaḥ
īśatyagre sa bhagavān īśinībhiśśivo'vyayaḥ /
jagatkṛtsnaṃ mahāyogaṃ śaktiyogaṃ marīcibhiḥ
sthāpyate viṃśake caiva paśūnyasmātsvaśaktibhiḥ /
śāntatvāt svakartṛtvāt śaktimatvānmahaujasaḥ
śāsanācchamanācchakti kṣetrajñānugrahaṃ prati /
prakurvanti jagatkṛtsnaṃ śaktayastā mahātmanaḥ
śivenādhiṣṭhitaṃ yasmāt jagatsarvaṃ carācaram /
sarvākāramanākāramanaupamyamanāmayam
p. ५४३)
sarvaissarvakalāvyāpī sūkṣmastanmayāṃ gataḥ /
mantratejomayonityamacintyaḥ paramaśśivaḥ
sarvapramāṇadūrasthaḥ turyātītaḥ parāparaḥ /
vāgviśuddhaḥ parajyotiḥ svatejo dṛḍhagocaraḥ
aprameyamanirdeśyamanaupamyamanāmayam /
susūkṣmamavyayannityaṃ kāraṇaṃ jyotiruttamam
somārkānalatejobhiḥ piṇḍīkṛtasahasraśaḥ /
vidyutparārdhakoṭīnāṃ tattejo vyāpya tiṣṭhati
vaidyutañcandrasūryau ca nakṣatrāṇi hutāśanaḥ /
tejasā tasya dīpyante mahātejāśca sa smṛtaḥ
p. ५४४)
maṇeriva maṇiṃ tejaḥ svatejoparisaṃvṛtaḥ /
evaṃ vrataḥ paro devaḥ sa tejastejasāmapi
vyomasthaṃ vyomavannityaṃ vyomasādharmyarūpiṇam /
nirmalādarśakaprakhyaṃ śaradvārisamaprabham
abhikhyāmiva sūryāṇāṃ yugapadyudayaṃ yathā /
atyantanaṣṭatamasā ūrdhvabhāsā diśo daśa
vidhā vicintyadalakṣyamacintyarūpamīśvaram /
nityaṃ sarvagataṃ sūkṣmaṃ kūṭasthamacalaṃ dhruvam
sarvagaṃ sarvakṛtsarvassaveśassarvavitprabhuḥ /
sarvabhūtātma bhūtastha paraṃ vyomaśivo'vyayaḥ
p. ५४५)
bhojyaṃ bhoktā ca dātā ca sarvatatvatanuḥparaḥ /
niścitya kartṛkartā ca sarvabhūtapatiśśivaḥ
nānāśivasahasrāṇi padmasarvayutāni ca /
sarve śuddhāśca nityāśca ye sthitāśśivagocare
sūryakoṭiprabhāssarve śuddhāścaiva svabhāvataḥ /
pṛthagrūpantu yatproktaṃ sādhakaiḥ śāstracintakaiḥ
mahāsthānamahājñānaṃ mahāprasthānameva ca /
mahādyutirmahābhūtiḥ mahātejā mahāyaśāḥ
apratarkyamavijñeyaṃ svarūpe saṃpratiṣṭhitam /
agrāhyaṃ sarvabhūtasthamakṣobhyañcāvyayaṃ tathā
p. ५४६)
aghoṣamasvarañcaiva ātmasaṃvedyamavyayam /
ātmasaṃsthañca vijñeyamarūpañcāpratiṣṭhitam
akleśamakṣayañcaiva samastaṃ vyāptarūpiṇam /
ajañcānantarūpañca agotrapitṛmātṛkam
anasthisajjarudhiraṃ atvacaṃ hyakalevaram /
anādimadhyanidhanamacālyamacalaṃ dhruvam
aprasāritavistīrṇamavyucchannaṃ samantataḥ /
samañca sarvabhūteṣu satataṃ vitatantanum
sa bāhyebhyantare sarve sarvālayamanālayam /
nirmalaṃ nirahaṅkāraṃ nirbuddhiñca nirindriyam
p. ५४७)
nirguṇaṃ niścalañcaiva niṣprapañca nirāmayam /
nityodayaṃ nirābhāsaṃ nirvikalpaṃ nirāmayam
nissaṃśayanniraupamyannityaṃ nityoditaṃ tathā /
na nimnaṃ nodhritañcaiva na vakranna ca vā ṛjuḥ
na dīrghanna ca vā hrasvaṃ na sthūlaṃ na ca vā tanuḥ /
na trikoṇaṃ catuṣkoṇaṃ na caiva parimaṇḍalam
na caiva kaścidākārassarvākṛti nirākṛtiḥ /
na parokṣaṃ samakṣañca na gatirna ca vā gatiḥ
no pariṣṭhānna cādhastāt nāgrato na ca pṛṣṭhataḥ /
na cāsti na ca vā nāsti sarvasthaṃ kimavīṣṭhitam
p. ५४८)
na śarīraṃ pṛthaktvena na caikasthaṃ vyavasthitam /
na paraṃ pratyayaṃ vedyannāparaṃ kiñciducyate
śivaṃ sūkṣmañca vijñeyaṃ sṛṣṭisaṃhāravarjitam /
na tatra jāyate sṛṣṭiḥ saṃhāro naiva jāyate
anāraṃbhamanutpādyamakṣayañcānalaṃ tathā /
avyayañca dhruvannityamanaupamyamanāmayam
anāśritamanādañca avikārī taducyate /
sadā śāntaṃ sunirvāṇaṃ paritṛptañca sarvataḥ
sarvabhāvavinirmuktaṃ kriyākālavivarjitam /
abhojyañcāpyabhuktañca svacchañcaiva sunirmalam
p. ५४९)
aprameyamavijñeyaṃ sarvajñaṃ sarvatomukham /
dharmādharmaguṇaihīnaṃ saṃśritaṃ na ca kenacit
na cintayitvā mā bhāti na ca śakyaṃ prakāśitum /
virajaṃ cārajaṃ śuddhaṃ śivadharma paviśca yat
bhāvābhāvavinirmuktaṃ māyāmāyivivarjitam /
dūṣaṇādoṣarahitaṃ na calaṃ nāvacālitam
pratyakṣādipramāṇaistu na ca śakyaṃ prakāśitum /
anantanahanaṃ sūkṣmaṃ pramāṇātītalakṣaṇam
sarvāgamairagamyañca bahirantaśca saṃsthitam /
sarvakāraṇadharmañca kāraṇātītalakṣaṇam
p. ५५०)
evameva mahātatvamasādṛśya guṇai sthitam /
na ca tacchakyate jñātuṃ vinā tasyāpyanugrahāt
kartānumānabudhyā ca śāstraṇāñca vikalpanāt /
guruvaktrāttu labhyeta tacchaktyā saṃpracoditāt
tatvarūpaṃ varaṃ yasmāt nistatvaṃ tatvavarjitam /
yaḥ prapadyedidaṃ sarvaṃ jñātaṃ tenāpi sarvataḥ
ādau madhye tathācānte vastu śuddhaśca yatpadam /
tadīryatenātra bhedena manasā tu manonmanau
vyāpinaṃ sarvabhāvānāṃ śuddhāśuddhatvalakṣaṇaḥ /
aśuddhaṃ śuddhatatvantu vyomāmṛtapadodbhavaḥ
p. ५५१)
na tasmācchakyate vaktuṃ vijñeyaṃ niṣkalaṃ śubham /
svaprakāśaparaṃ vedyaṃ na kenāpi prakāśate
yathā pumān svaviṣayān svaśaktyānvavalokate /
tathā'sau paramo devaḥ svaśaktraivāvalokate
sarvajñaśca susaṃpūrṇaḥ svabhāvavimalaśśivaḥ /
sarvadoṣavinirmuktamasāmānyaguṇodayaḥ
na pārvatīpatirasau ca kapālaśūlī-
nāsāvapi tripurahānaśaśāṅkamauliḥ /
ekāntaśāntarahitaḥ satatapravāhaḥ
kopaprasādarahitaḥ prabhuranya īśaḥ
p. ५५२)
śivamādau śivamadhye śivamante ca sarvadā /
mahāmālañjanājālavyatītatanurīśvaraḥ
janmamṛtyujarāmoha kāmakrodhabhavodbhavāḥ /
na vidyante yatastasya śāntaṃ śivapadaṃ tataḥ
brahmādikāraṇeśānāṃ śivatva sā darśanāt /
śivatvaṃ gīyate śaṃbhoḥ sadā saumyaṃ mahātmanaḥ
śivamekāntakalyāṇamanaupamyamanāmayam /
sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ nityaṃ śubhakaraṃ śivam
arhastu pūjanīyārthāssarve bhūtapatirdvijaiḥ /
jagadgurussavijñeyaḥ sarvālaṅkārasaṃyutaḥ
p. ५५३)
kāruṇyabhasmaliptāṅgaṃ śāntikhaṭvāṅgadhāraṇaḥ /
nissahatvajaṭādhāraḥ śivacandrakirīṭavān
jñānaśūladharo nityaṃ kṛpājihvāgrapannagaḥ /
nirāvaraṇamannatvaṃ trailokyaṃ divyacakṣuṣaḥ
kāmātmatāpano deva icchāśaktivibhūṣitaḥ /
acalaśśāśvato vyāpī ajonityasvayaṃbhuvaḥ
apravṛttassusaṃvṛtto jñātā kartā ca śāśvataḥ /
sarvajñaḥ sarvakartā ca sarvatokṣiśiromukhaḥ
* * * sarvabhūtaḥ śivo jñeyastu śāśvataḥ /
anakṣaramanutpādyamanirdeśyamanāmayam
p. ५५४)
tatvāvabhāsakaṃ nityaṃ aiśvaryaṃ jñānamucyate /
sākṣivatsaṃsthito nityaṃ triprakārasya karmaṇaḥ
sa bhitvā nābhimadhyaṃ taṃ saṃsāraṃ na ca saṃmṛśet /
yasya yasya manaśceṣṭā śubhe vā yadi vā'śubhe
samantātsarvabhūtānāṃ jñasvabhāvañca vyāpakaḥ /
kṣaṇaṃ yatpaśyate sarvaṃ sukhaduḥkhaṃ hitāhitam
saṃsāramaṇḍalaṃ kṛtsnamādimadhyāntasaṃsthitam /
sarvamātmani paśyeta na ca saṃyujyate vibhuḥ
sarvabhūtakṛtaṃ kṛtsnaṃ saṅkalpādhyavasāyinam /
śṛṇute manute nityaṃ na tu yujyati sarvataḥ
p. ५५५)
śabdasparśañca rūpañca rasaṃ gandhaṃ śubhāśubham /
śrotā vaktā ca bhoktā ca mantā ca sukhaduḥkhayoḥ
prādātsarvatra sarpādaścetā paśyan śṛṇoti ca /
aśeṣabhuvanavyāpī niśśeṣo bandhamokṣakṛt
sarvajñaḥ sarvakaraṇaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ /
anādimadhyanidhanaḥ prabhavaḥ sarvatatvagaḥ
sṛṣṭisaṃhārakartā ca krīḍayā prabhaveśvaraḥ /
sarvajñaśca prabuddhaśca prakako bodhakastathā
pālako jalapālyaśca nigrahānugraheśvaraḥ /
utpādakohyanutpādya āśāsyaḥ śāsitā tathā
p. ५५६)
sasarvadīpasaṃvedyo dhruvaśśānto'tha nirmalaḥ /
icchayā sakalo deva icchayā kalavarjitaḥ
icchayā ca sṛjatyena icchayā saṃharatyapi /
pravṛttasya virodhīte vināśotpattikāraṇam
nirmalodhikamānaśca aprameyaḥ pramāṇavit /
sarvasaṃbhavahetuścāpyahetuśca sanātanaḥ
sudhāmā śāśvato nityaḥ prabhavaḥ kāraṇeśvaraḥ /
sarvakāraṇadharmaśca śaktibhiḥ pravibhāvyate
svato dharmaśca bhagavān pratīghātavilakṣaṇaḥ /
anādikhyayaścaiva avicālyo vicālakaḥ
p. ५५७)
bhoktā caiva tu bhoktā ca vyāpakaḥ parameśvaraḥ /
śaktibhiścāprameyaśca tṛptaśca bhagavān śivaḥ
akṣobhyaścaiva vikṣobhya tatvānāñca viśeṣataḥ /
atarkyaceṣṭito devaḥ prabhuḥ prabhavatāmapi
buddhimatpūrvako devaḥ paraṃ vyoma parātparaḥ /
sa tasmāt jñānamātreṇa niṣṭhīve hi sa preritaḥ
oṣadhī yogavaccaiva yathā'pya balinā balaḥ /
prerako niṣkalo hyeṣa yathā sakalaniṣkalaḥ
susūkṣmatvādameyatvādīśitvātparameśvari /
śaktirādyātivimalā śaktibhinnā nivāryate
p. ५५८)
susamiddho yathā vahni sthalandahati śāḍvalam /
bhaveti śaktijihvatvaṃ pradīpyantaṃ nivāryate
utpattivilayānāntu sthityanugrahakāriṇaḥ /
kṛtaprasādanopāya lakṣaṇaṃ gīryate prabhoḥ
kālastaruṣvamūrto'pi karoti kusumoccayam //
phalānāñca tathā śeṣāṃ patanañca yathā niśam
tathotpattivināśānāṃ kartāśaṃbhuramūrtimān /
ayaskāntagatāśaktiramūrtā kurute kriyāḥ
gṛhṇātyadho yathā tatvaṃ śivaśaktiranāmayā /
śaktayaśśaṅkaravaśādvartantetyantanirmalāḥ
p. ५५९)
kartā sa eva jagataḥ paro'pi sa ihocyate /
na karoti svayaṃ yasmāt śāntastena nigadyate
na hi kartā kārayitā nityā devassadāśivaḥ /
yathā kṛṣīvalāhīnāṃ svakarmāṇyanuvartinām
jarā jātinā prasādena na vinā phaladāni tu /
evaṃ sarvāṇi karmāṇi japadhyānāni kānicit
maheśvaraprasādena na vinā phaladāni tu /
atītassarvabhāvānāṃ acintyaguṇavarjitaḥ
sarvakṛt sarvasvabhūtena sanātanaḥ /
na cāsau cendriyagrāhyo na kareṇa na cakṣuṣā
p. ५६०)
ātmanaivātmanā grāhyo sarvaśaḥ prabhurīśvaraḥ /
pūrayatī niravaśeṣaṃ samastatanurīśvaropyatanuḥ
sakalapaśubandhamokṣapralayotpatti hetureka eṣaḥ /
adhitiṣṭhati bhūtāni gūḍhaśśabdādivarjitaḥ
sarvaśaśśāntassarvajñaḥ prabhūrīśāna avyayaḥ /
otaprotamanādyantaṃ śaktibhirvyāpya saṃsthitaḥ
carācaraṃ viśvamidaṃ ojasā sarvatomukhaḥ /
sarvataḥ sarvabhūteṣu sthāvareṣu careṣu ca
sarvabījakalāvyāpī sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ /
agre prakāśayedyasmāt agre śivavācchivādhvare
p. ५६१)
sarvāsitvācca tatvānāṃ agnirvai sarvatomukhaḥ /
sarvāntassamādhistha antaḥkaraṇagocaraḥ
yadagre lakṣyate sūkṣmaṃ yogibhistadupāsyate /
sarvātmā sarvabhūtānāṃ sarvabhūtavivarjitaḥ
bhāvātmā sarvabhāvānāṃ sarvabhāvavivarjitaḥ /
pradhānaguṇasaṃhartā tatvaṃ mayā varaṃ smṛtam
sarvabhūtaguṇāvasthassarvabhūtaguhāśrayaḥ /
sarvabhūtātmasaṃsthānaṃ sarvatra gatamavyayam
jayāvṛttaṃ susaṃpūrṇaṃ śuddhaṃ svātmavyavasthitaḥ /
evaṃ paramanirvāṇa svamāyī paramaśśivaḥ
p. ५६२)
anādimadhyanidhano nirdvandvaḥ cchinnasaṃśayaḥ /
eṣa duḥkhātigo hetureṣa kṣemakaraśśivaḥ
vikāradeśopamatulyavarjitaḥ
tathopamā rūpanirastasaṃskṛtiḥ /
abhāvabhāvena vilakṣaṇo dhiyaḥ
śivassadākāraṇakāraṇāntaraḥ
vastu yasmāt kvacit kiñcit tādṛganyanna vidyate /
sa nirvāṇaḥ paraśśuddho nirmāyī paramaśśivaḥ
eṣa te niṣkalo devaḥ sakalena samanvitaḥ /
anudhyānena tannityaṃ smarantī manasā dhiyaḥ
p. ५६३)
kārikāyāṃ mahādevi kathitaṃ tava suvṛte /
niśvāse tu pare tantre niṣkalassakalasya tu
śivadharmamidaṃ sāraṃ sarvatantrottamottamam /
deyaṃ śaivābhiṣiktāya na dadyātparadīkṣite
iti niśvāsakārikāyāṃ ekona pañcāśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
bhagavan devadeveśa govṛṣāṅkitaśāsana /
sarvajñaḥ sarvakartā ca prasādī bhava me prabho
sarveṣāmeva mantrāṇāṃ samudāyaṃ maheśvara /
p. ५६४)
kathayasva mahādeva mantracāraṃ mama prabho
vyomavyāpyāditaḥ kṛtvā pañcāṅgānāṃ tathaiva ca /
brahmaṇāñcaiva deveśa kathayasva prasādataḥ
mātṛkāyāṃ kathaṃ hyātmā bhinnābhinneṣu vartate /
kaleṣu kriyatī saṃkhyā prabhuḥ kirati sāṅkuraḥ
māntrāṇāṃ varṇasaṃkhyāyāṃ kathaṃ hyātmā vyavasthitaḥ /
daśātmamāditaḥ kṛtvā tasyāṅgānāṃ yathākramam
samudāyena deveśa kathayasva yathātatham /
padeṣu kiyatī saṃkhyā prabhuścarati nityaśaḥ
kalānāṃ sarvamantrāṇāṃ antaḥ karaṇavarjitaḥ /
p. ५६५)
kathañcarati deveśa kathayasva ca śaṅkara
adhyātmakena deveśa kathayasva mama prabho /
īśvaraḥ
śṛṇu devi mahājñānaṃ yattvayā paripṛcchritam
na kasyacit samākhyātaṃ kathayāmi tavākhilam /
sarveṣāmeva mantrāṇāṃ mantracāramanukramāt
yena vijñātamātreṇa mucyate sidhyate'pi ca /
mantracāraṃ mahādevi durlabhaṃ tridaśairapi
ekaikapadavarṇeṣu vibhajyavaravarṇinī /
kathayāmi na saṃdigdhaṃ prāṇena saha suvṛte
p. ५६६)
pūrvameva samākhyātaṃ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ /
ṣaṭ śatena tathā proktā prāṇasaṃkhyā yathākramam
tān prāṇān devadeveśi vibhajya anupūrvaśaḥ /
padaistu yāvatī prāṇāḥ ekaikasya vibhāgaśaḥ
yathā ca carate dehī kathayāmi tavākhilam /
ekaikasya tu varṇasya yā saṃkhyā vahatīśvare
kaleṣu yāvatī saṃkhyā śṛṇudevi yathākramam /
etadbhedavidhānajño bhinna dehassa ucyate
sa jñānī bhūtale nityaṃ mocakassa śivaṃ nayet /
yena yena hi mantreṇa karaṇaṃ kurute naraḥ
p. ५६७)
sāmarasya ca bhāvena avyucchinnasvabhāvataḥ /
sa evaṃ mantramātmānaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ
yasmin yasmin padenaiva yojayenmantradevatam /
tanmadhyena tu mantrajño mocayenmucyateti ca
yena yena kalenaiva mantrī mantratanurbhavet /
tena tena kalenaiva mocayettatvavidguruḥ
yena yena tu varṇena ātmānaṃ yojayennaraḥ /
tena tena hi varṇena mocayenmucyate'pi ca
yena yena hi tatvena kurute na tanuṃ priye /
tena tena hi tatvena mocayenmucyate'pi ca
p. ५६८)
mantrāṇāṃ yāvatī varṇāstaddhyānāttāvatī smṛtāḥ /
tena yaṣṭe hute caiva sidhyate mucyate'pi ca
mātṛkā yāvatī varṇā adhvānāṃ tāvatī smṛtāḥ /
tena yaṣṭe hute caiva sidhyate mucyate'pi ca
etatte kathitaṃ sarvaṃ mantrāṇāṃ tava suvṛte /
jñātvā sarvamaśeṣeṇa dīkṣāyogajapaṃ kuru
padavarṇaśivaṃ kṛtvā pūjayeta yathākramam /
hrasvadīrghāstu ye varṇāḥ svarayuktāstu ye smṛtāḥ
te varṇā devatairyuktā statvaiścaiva yathākramam /
praṇavoddhārabhedena jñātvā'traiva padāni tu
p. ५६९)
ekaikaṃ pūjayedvarṇamānupūrveṇa mantravit /
homaṃ pūrvoditasteṣāṃ kartavyo deśikena tu
kalābhedena deveśi yajate yadi deśikaḥ /
kalāpatreṣu saṃsthāpya mantrakarṇikayā nyaset
svamantreṇa tu sarveṣāṃ pūjā homavidhikriyā /
kartavyā deśikendreṇa siddhikāmena bhāminī
sarve te na tu bhedena jñātavyāstatvavedibhiḥ /
evaṃ pūjya yathā nyāyaṃ dīkṣāṃ kurvīta deśikaḥ
etatsarvaṃ samāsena mayā khyātaṃ varānane /
p. ५७०)
veditavyaṃ prayatnena sādhakairmokṣakāṅkṣibhiḥ
punareva pravakṣyāmi bhedāmṛtamanuttamam /
yajjñātvā mucyate'vaśyaṃ bhavasaṃsārabandhanāt
ādhyātmakaprayogena veditavyaṃ manīṣibhiḥ /
pūrvādārabhya vijñeyamekaikasya yathākramam
ekāśīti tvabhāvena vibhajya varavarṇinī /
kathayāmi na saṃdigdhaṃ aśeṣantu tavānaghe
vibhājiteṣu ye prāṇā ekaikasya vibhāgaśaḥ /
prāṇāśśatadvayaṃ jñeyāḥ prāṇatiṣṭhatastathaiva ca
ṣaṭ prāṇāśca punarjñeyā nimeṣadvayamīśvarī /
p. ५७१)
lavamekattṛṭistṛṃśat jñātavyaṃ surasundari
ekaike tu pade devi prabhuścarati nityaśaḥ /
ahorātreṇa deveśi jñātavyaṃ susamāhitaiḥ
vāme ca padavarṇeṣu prabhuścarati tāṃ śṛṇu /
vyomavyāpini varṇānāṃ prāṇā vai ṣaṣṭi kīrtitāḥ
tribhistu rahitā devi nimeṣārdhaṃ tathaiva ca /
tṛṭistu pañcabhūtānāṃ ekaikasya varānane
evaṃ jñātvā vimucyante hyaśeṣapaśubandhanāt /
kathitaṃ tava deveśi padavarṇeṣu śobhane
vyomavyāpinamākhyātaṃ sadyādyān kathayāmi te /
p. ५७२)
sadyasya vāmadevasya aghorasya tathaiva ca
puruṣeśasya deveśi kathayāmi nibodhaye /
sadyaḥ kalābhiraṣṭābhiḥ ekaike tu yathā bhavet
carate nityamīśānī kathayāmi yathākramam /
sahasradvayasaṃyuktaṃ tathā saptaśatāni ca
jñātavyaṃ yogināṃ nityam cārajñena mahātmanā /
aghore tāvatī jñeyā deśikena mahātmanā
vāmasya saṃpravakṣyāmi tadekāgramanā śṛṇu /
sahasrārdhasamāścaiva tathā ṣaṭtṛṃśatāni ca
prāṇāṣṣaṣṭi punardevi jñātavyā deśikena tu /
p. ५७३)
prāṇa ekassamākhyāto lavamekaṃ tathaiva ca
tribhāgantu tṛṭirdevi veditavyaṃ prayatnataḥ /
puruṣasya pravakṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ
sahasrāḥ pañca vijñeyāḥ śatāścatvāra eva tu /
etaddevi samākhyātaṃ jñātavyaṃ tatvavedinā
īśasya kathayiṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ /
sahasrāstu samākhyātāḥ catvāro varavarṇinī
śatāni trīṇi vijñeyā viṃśatiśca na saṃśayaḥ /
ekaikasya tu brahmasya kalā vai yāvatī smṛtā
tena saṃkhyena deveśi prabhuścarati nityaśaḥ /
p. ५७४)
kalācāraṃ samākhyātaṃ saṃkṣepānna tu vistarāt
veditavyaṃ prayatnena yogibhistatvacintakaiḥ /
śivāṅgān saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye
yena vijñātamātreṇa siddhimokṣadhruvaṃ labhet /
sarvātmeti samākhyātaṃ hṛdayaṃ paramātmanaḥ
ṣaṭ ṣaḍakṣarako mantra uccāreṇa samo bhavet /
suśivo'ṣṭākṣaraḥ proktaḥ tasya pāraṃ śṛṇu priye
sahasradvayasaṃyuktamekaikasya yathākramam /
śatāni sapta vijñeyāḥ jñātavyaṃ deśikena tu
etatte cāramākhyātaṃ suśivasya varānane /
p. ५७५)
jvālinyāḥ saṃpravakṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ
sahasraikaṃ samākhyātaṃ śatāni ca navāni tu /
prāṇaṣaṣṭiśca vijñeyāḥ trayaḥ prāṇastathaiva ca
nimeṣāstu tathā trīṇi lavamekaṃ tathaiva ca /
tṛṭiviśvasamāyukto ekaikasya varānane
evañcarati deveśi jvālinyā varṇasaṅgrahe /
piṅgalasya pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu
yā saṃkhyā carate devi tāmevamavadhāraya /
etasmin devadeveśi prabhuścarati nityaśaḥ
varṇacāraṃ samākhyātaṃ piṅgalasya varānane /
p. ५७६)
astrendrasya pravakṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ
varṇe varṇe yathā devaṃ kathayāmi samāsataḥ /
śatāni pañcasaṃkhyāni prāṇānāṃ surasundari
prāṇāścaturdaśa proktaṃ nimeṣakaṃ tathaiva ca /
tṛṭiścaturthabhāgañca prabhuścarati nityaśaḥ
eṣa te varṇacārastu aghorāstrasya kīrtitam /
etaddevi samākhyātaṃ śivapīṭhe tu ye sthitāḥ
bhinnāvasthena deveśi kathitañcānupūrvaśaḥ /
abhinnāḥ śivasaṃyuktāḥ mantrā vidyoditapradāḥ
tadeṣāṃ cāramākhyātaṃ tannityā vastu ye smṛtāḥ /
p. ५७७)
śivasyāsanamāsthānamantrāḥ sarvajñakīrtitāḥ
aprameyāhyanūpamyā anirdeśyā anāmayāḥ /
padavarṇavibhedena kalābhedena ye sthitāḥ
netracāreṇa deveśi mantrā jñeyāḥ sadā budhaiḥ /
ekaikantu padā mantraṃ japate sādhako yadi
tadācāreṇa japtavyā sādhakena mahātmanā /
mātṛkāyāḥ pravakṣyāmi sarvaśāstrasusaṃyutam
yena vijñātamātreṇa sidhyate sādhakeśvaraḥ /
tasmātsarvaprayatnena mātṛkācāramabhyaset
ekaikodayadā yajñe acirādeva sidhyati /
p. ५७८)
akārādikṣakārāntā mātṛkā parikīrtitāḥ
ebhiścarati viśvātmā yathā śṛṇu sulocane /
ekaikasya tu varṇasya śatāni catureva tu
dvātriṃśatistathā prāṇā vijñeyāssādhakaissadā /
tṛṭirekā tu vijñeyā sādhakena mahātmanā
tṛṭittribhāgo vijñeyo varṇe varṇe caretprabhuḥ /
abhinnaṃ yajate yastu tasya cāro na vidyate
etatte kathitaṃ devi mātṛkācāramuttamam /
daśātmadehaṃ vakṣyāmi tadekāgramanā śṛṇu
sahasrasya dvayaṃ jñeyaṃ śatamekaṃ tathaiva ca
p. ५७९)
prāṇāṣṣaṣṭistathaiveha ekaikasya varānane
bhinnasya cāramākhyātaṃ śivena paramātmanā /
abhinneṣu varārohe bhavennityoditaḥ prabhuḥ
hṛdayasya pravakṣyāmi cāraṃ śṛṇu sulocane /
sahasratritayaṃ jñeyamekaikasya varānane
pañcāśītistathā prāṇā nimeṣadvayameva ca /
dvayamekañca deveśi tṛṭirekā prakīrtitā
tṛṭirekā samākhyātā trayāṃśamapi suvṛte /
hṛdayastu samākhyātaḥ śirasaḥ kathayāmi te
tatvānāṃ vācanī saṃkhyā sakalādyā varānane /
p. ५८०)
saṃkhyā vai tāvatī proktā śirasastu na saṃśayaḥ
astraṃ tathaiva vijñeyaṃ cārajñena mahātmanā /
netrasyaiva pravakṣyāmi cāraṃ śṛṇu sulocane
sahasrāḥ sapta vijñeyāḥ śatadvitayameva ca /
etaccāraṃ samākhyātaṃ ekaikasya varānane
jñātavyaṃ deśikendreṇa siddhimokṣārthakāṅkṣiṇā /
varṇasthaṃ kathitaṃ devi bhinnacārakathā bhavet
śivapīṭhe yadā devi na doṣāṃ cāramādiśet /
sonādikastu bhagavān anākhyeyaṃ hyanāmayam
varṇasthasya padasthasya bhinnābhinnasya varṇitam /
p. ५८१)
pīṭhaṃ ta sa tu deveśi kathitañcānupūrvaśa
evaṃ cāravibhedajño mucyate nātra saṃśayaḥ /
samudāyena mantrāṇāṃ kathitaṃ tava śobhane
yoge yogajapaścaiva jñātavyo deśikena tu /
saṃvatsaratanurdevo yadi syādbhajane guruḥ
ekodayena jñātavyaṃ deśikena mahātmanā /
ṣaḍvarṇaṃ yajate mantrī tasyaiva japamārabhet
niṣkalena varārohe kleśenaiva siddhyati /
bhinnāvasthaṃ tridhā kṛtvā na bhūyo janmabhāk bhavet
siddhinyāsena siddhyarthaṃ saṃhāro mokṣameva tu /
p. ५८२)
utpattipralayaṃ jñātvā sidhyate nātra saṃśayaḥ
iti niśvāsakārikāyāṃ pañcāśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
utpattiṃ pralayañcaiva bhūtānāmāgatiṃ gatim /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
utpattiṃ vilayañcaiva etatpraśnavaraṃ mahat /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tvatpriyārthaṃ varānane
utpattirniṣkalo jñeyaḥ pralayassakalasmṛtaḥ /
p. ५८३)
etat jñānapadaṃ divyaṃ sa devāsuramānuṣam
ūrdhvenaiva tu so jātaḥ adho naiva mṛto bhavet /
etatsūtakamityāhuḥ sarvaprāṇiṣu vartate
ūrdhvaṃ pretakamevoktaṃ jñātavyañca prayatnataḥ /
dvāvetau tyajate yastu sa bhavettatvapāragaḥ
mṛtake sūtakenaiva yuktaṃ sarvamidaṃ jagat /
mṛtakaṃ yo na jānāti sūtakañca svadehataḥ
na cāsau jñānavijñeyo jñānaṃ tasya kuto bhavet /
bhoktavyaṃ sarvato devi tyakte mṛtakasūtake
kartavyo'nugraho devi vijñātaṃ mṛtakasūtake /
p. ५८४)
sūtakaṃ dehamadhyasthaṃ mṛtakañca tathaiva ca
parañca dehamadhyasthaṃ pravicārya pṛthak pṛthak /
utpattipralayaścaiva bhūtānāmāgatiṃ gatim
jñānārthaṃ cintayedyastu sa bhavettatvapāragaḥ /
devī
bhagavan śrotumicchāmi prāṇināñca hitāhitam
kathaṃ prāṇasya sañcāraḥ pratisañcāra eva ca /
kati prāṇāsmṛtā deva abde tu kathayasva me
kasmin kāle cirāyusyāt kathaṃ hīnāyureva ca /
kathaṃ dīrghāyuṣañcaiva kathaṃ strībālayorapi
p. ५८५)
vināśaṃ devadeveśa kathayasva pramāṇataḥ /
īśvaraḥ
śṛṇu devi parapraśnaḥ tvayā devi udāhṛtaḥ
ayute dve sahasraikaṃ ṣaṭ śatāni tathaiva ca /
mayā pūrvaṃ samākhyātaṃ tvayā'pi viditaṃ tathā
tathaiva prāṇasaṃkhyāto vibhajya kathayāmi te /
varṣe varṣe yāvatī prāṇā māse pakṣe tathaiva ca
ahniprāṇāstu yāvanto mṛtau saṃkhyā tu yāvatī /
gaṇitaṃ gaṇitairdevi prameyaparimāṇataḥ
kathayāmi yathā tathyaṃ aśeṣaṃ tava suvṛte /
p. ५८६)
ahorātreṇa jñātavyo kālajñena mahātmanā
vibhajya sarvathā prāṇān pūrvoktā ye prakīrtitāḥ /
ete prāṇā mayā proktā śatabhāgavibhājitāḥ
vibhājite bhaveddevi ekaikasya vibhākaśaḥ /
śatadvayañca vijñeyaṃ prāṇānāṃ varavarṇinī
ṣoḍaśaścaiva vijñāto śabde tatparimāṇataḥ /
tṛṭiraṣṭau tu vijñeyā aho jīvasya suvṛte
rātrirvai tāvatī proktā jñātavyā cāravedinā /
na na prāṇā smṛtaḥ pakṣo māsastadviguṇena ca
pakṣaścaturguṇenaiva ṛtavaḥ parikīrtitāḥ /
p. ५८७)
anena ahamukhyena jñātavyaṃ tatvavedinā
śatatrayaṃ tathā ṣaṣṭhiḥ saṃvatsaramudāhṛtam /
prahare prahare caiva varṣāhyatra trayodaśa
dviguṇe pañcaviṃśatyā jñātavyā varṣāṇi tu /
anena kramayogena veditavyaṃ prayatnataḥ
sāṃpṛtaṃ śṛṇu devyatra atiguhyaṃ varānane /
na kenacidahaṃ pṛṣṭo na mayā kathitaṃ kvacit
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣvekamanā mama /
bhāskaravyodaye jātaṃ bālakaṃ kaścamī diśet
dvitīye varṣe caiva tṛtīye sa caturthake /
p. ५८८)
pañca ṣaṭ saptamāṣṭau ca yāvadvādaśakordhvataḥ
prathame dutaye caiva puruṣeti samādiśet /
yāvadvarṣā bhavedyūnāṃ tāvadāyurvinirdiśet
laukike pracure caiva tilābhaṃ parikalpate /
prāṇasaṃkhyaistu deveśi ye śavāḥ parikīrtitāḥ
bālamadhyamavṛddheti adeśatatvakārayet /
prameyaprāṇavarṣā ye mūrtibāle tamādiśet
tribhāgabhājite naiva madhyamaṃ vṛddhamādiśet /
evaṃ krameṇa deveśi jñātavyaṃ tatvavedinā
dvitīye prahare caiva trijāteti tamādiśet /
p. ५८९)
evañcaturthamādeśaṃ kṛtvā devi samādiśet
mṛte vā deva deveśi viditavyaṃ prayatnataḥ /
evaṃ dhyānaparo bhūtvā yogī vai susamāhitaḥ
talāmalakavatsarvaṃ paśyate nātra saṃśayaḥ /
yo vegini bilenaiva devatāramitaṃ śubham
saṃjñeyacāravandevi mucyate nātra saṃśayaḥ /
dhānādhivahane caiva nārī tyevaṃ samādiśet
adho nāḍīprabhāveṇa śṛṇu devi vadāmyaham /
prathame viṣuve lagne puruṣasmṛtajātakaḥ
avasāne striyañcaiva madhyajātaṃ napuṃsakam /
p. ५९०)
yadācāravibhāge tu avidhajñāstu yogavit
tadā mamāstu vijñeyaṃ tena mṛtyuṃ samādiśet /
catuṣṣaṣṭi smṛtā marma dehināṃ dehamuttamam
kecitpratyayabhūtāni kecidādhyātmikāni tu /
yāni kāni tathā cānye jñātavyāni yathākramam
ādhyātmikāni deveśi durvijñeyāni tāni vai /
autpādakoni yāni syuḥ kathayāmi samāsataḥ
akasmājjāyate devi dehe dehabhṛtāṃ vare /
sīdanti sarvāṇyaṅgāni dāhaḥ śoṣaḥ kṣayo bhavet
utpattikena deveśi vedanārtasya yoginaḥ /
p. ५९१)
nāḍīsañcāratatvajño lakṣabhedā kṛtaśramaḥ
utpattikānāma mārgāṇāṃ kṛtakādi samārabhet /
mṛtyuñjayādibhiryogaiḥ punastāḥ samaye budhaḥ
pratyakṣaṃ syandate marma jñātavyaṃ tatvavedinā /
yasmin yasmin bhavetsvedaḥ śṛṇuṣva vadāmi te
gulphadeśe tu prathamaṃ hastāṅguṣṭhau tu mūlataḥ /
bāhusandhistritīyā tu stanābhyāntu caturthakam
pañcamaṃ voṣṭhadeśe tu yogibhissamudāhṛtam /
kaṇṭhasyaivopariṣṭhāttu ṣaṣṭhaṃ vai parikīrtitam
mūrdhānaṃ vahatehyekaṃ mahāmarmamudāhṛtam /
p. ५९२)
jānusandhirmahāmarma cāṣṭamaṃ parikīrtitam
meḍhrahastā mahāmarma veditavyāḥ prayatnataḥ /
hṛdaye tu mahāmarma devi te samudāhṛtaḥ
tāni vakṣyāmi deveśi yathātathyena me śṛṇu /
ādhyātmikāni yāni syuḥ tāni vakṣyāmi te śṛṇu
ghoṣamāṇakrameṇaiva śrutvā taṃ śṛṇu te punaḥ /
tadā devi vijānīyāt sadyo mṛtyumupasthitaḥ
lakṣayedbāhyataḥ proktaṃ pūrvaduṣṭāni yāni vai /
na paśyati raso jihve ṣaṇmāsamadhikaṃ punaḥ
evamādīni cānyāni vedyāni bhuvi mānavaiḥ /
p. ५९३)
yo naraṃ vahate caiva marmastāvattatasmṛtaḥ
ekasminvegamāyāti dvitīye mandagāmi ca /
teṣāṃ vai sannirodhena marmaṇāñcaiva sundari
jñātavyaṃ yogibhirnityaṃ tasya mṛtyurupasthitaḥ /
ayātmādātmanaḥ paśyedyadi syāttatvavedinaḥ
tadā mṛtyutrayaṃ cakraṃ āśrayīta vicakṣaṇaḥ /
tadā tu praśamaṃ yānti nātra kāryā vicāraṇā
evaṃ te kathitaṃ devi abhiprītyā mayā tava /
veditavyaṃ prayatnena na dadyādyasya kasyacit
devyuvāca
p. ५९४)
ye tvayā kathitā marmā pratyakṣaṃ parameśvara /
kathaṃ saṃhārakāle tu veditavyaṃ hi yogibhiḥ
kimādisaṃharenmarma lakṣaṇaṃ kinnu saṃbhavet /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ marmāṇāṃ kathayāmi te /
yena vijñātamātreṇa cārajño nāvasīdati
pratyahaṃ marmaṇāṃ dṛṣṭvā lakṣaṇaṃ vai vicakṣaṇaḥ /
jñātvā śreyāṃsi kurvīta tadā'sau nāvasīdati
marmāṇi pañcaviṃśattu kālacakramudāhṛtam /
p. ५९५)
tadā prabhṛti kartavyā kālasyaiva pratikriyā
dvādaśābdān punarvakṣye trividhaṃ cakrayogataḥ /
tatra jñātvā punassamyagyathā mṛtyuñjayo bhavet
sa pakṣamāsakathitaṃ tadbhedaṃ kathayetpunaḥ /
mṛtasañjīvanañcaiva kathayiṣye yathā bhavet
tebhyo guhyamidaṃ devi marmāṇāntu parīkṣaṇam /
tathā yena prakāreṇa rodhitena tu lakṣaṇam
tathā te kathayiṣyāmi hitārthaṃ sarvayoginām /
maṇibandhena śūnyena śṛṇu tasyaiva lakṣaṇam
mandāyāsau sadā hastāvaṅgulyaṃ śiśirāyatā /
p. ५९५)
tilako dahyate yasya saṃhṛtaṃ taṃ vinirdiśet
etaddevi viditvā tu kuryāttasya pratikriyām /
māsaikādaśabhiścaiva mṛtyumabhyeti suvṛte
skandhaśūlaṃ prajāyeta vātabhagneva lakṣyate /
muhurmuhuḥ prakaṃpaśca saṃhṛtaṃ taṃ vinikṣipet
māsaistu daśabhiścaiva mṛtyumabhyeti nānyathā /
śaṅkhau tu hīyamānau tu śṛṇu vakṣyāmi lakṣaṇam
akasmātkaṃpate śīrṣaṃ netraṃ visṛpate priye /
niruddhaṃ taṃ vijānīyāt pratyakṣañcaiva dṛśyate
evaṃ vai lakṣaṇaṃ yasya so'ṣṭamāsānna jīvati /
p. ५९७)
kaṇṭhanāḍyupariṣṭāttu staṃbhite lakṣaṇaṃ śṛṇu
jihvā na parivarteta sphuṭavāca pravartate /
śoṣitastu varārohe saptamāsānna jīvati
kaṇṭhaṃ staṃbhita marmasya śṛṇu vakṣyāmi lakṣaṇam /
kaṇṭhaśoṣaṃ bhavettīvraṃ niśleṣmaṃ kā samāvahet
pāṣāṇasadṛśañcaiva bhuktamannaṃ na jīryate /
evaṃ vai lakṣaṇaṃ yasya caturmāsān sa jīvati
vṛṣaṇadhasthite mārge staṃbhite lakṣaṇaṃ śṛṇu /
raktavarṇaṃ bhavenmūtraṃ dahatī ca na saṃśayaḥ
etadvai lakṣaṇaṃ yasya trimāsān sa tu jīvati /
p. ५९८)
muṣkasūtrapradeśe tu yasyaivaṃ śūlamāvahet
vṛṣaṇasya tu madhye tu kṛṣṇavaṃ yadi paśyati /
evaṃ lakṣaṇato budhvā dvau māsau sa tu jīvati
stanasyaivopariṣṭāttu spandanaṃ yadi saṃbhavet /
gate dakṣiṇato devi jīvenmāsaṃ sa pakṣakam
jñātuṃ sandhimadhastāttu spandanaṃ staṃbhyate yadi /
māsamekaṃ na jīveta iti śāstreṣu niścitam
akasmācchravaṇaṃ devi na śṛṇoti yathā purā /
staṃbhitaṃ taṃ vijānīyādardhamāsaṃ sa jīvati
netre vāśruvahe kasmāt vinā doṣeṇa bhāminī /
p. ५९९)
tato'sau mṛtyumabhyeti divasairdaśabhistathā
pādasyaivāpariṣṭhāttu yadi vai staṃbhito bhavet /
tasya mṛtyuṃ vijānīyāt pañcāhāttu na saṃśayaḥ
akasmāccalanaṃ cāpi vismayañcaiva jāyate /
visvaraścaiva jāyeta hīnāyuṣoji bhāminī
evaṃ vai lakṣaṇaṃ yasya jīvate sa dinatrayam /
cakṣuṣī naiva dṛśyeta pūrvadṛṣṭañca rūpakam
evaṃ lakṣaṇato dṛṣṭvā dvidinaṃ sa tu jīvati /
gulphadeśe yadā spandaṃ niṣpandaṃ bhavate yadi
evaṃ lakṣaṇavāṅmātre dinamekaṃ sa jīvati /
p. ६००)
hṛdayaṃ vepate yasya mūrchākaṃpaśca jāyate
ajitaṃ taṃ vijānīyāddinārdhaṃ so'pi jīvati /
kaṇṭhe guḍuguḍoyetatkiñcitspandati suvṛte
praharaikena deveśi tasya mṛtyuṃ samādiśet /
tālumadhye gato vāyuḥ kiñcitspandati suvṛte
atītaṃ taṃ vijānīyāt śataṃ prāṇān sa jīvati /
evaṃ marmavibhāgajñaḥ sādhako nāvasīdati
pratyahaṃ pratyavekṣeta na sa jānāti nānyathā /
ekādaśa śatañcāṣṭau nava sapta tathaiva ca
ṣaṭ pañcacaturaścaiva dvau māsau tu vicakṣaṇaiḥ /
p. ६०१)
māsaṃ sa pakṣakañcaiva māsaṃ māsārdhameva ca
daśa pañcadināścaiva trīṇi caiva dinadvayam /
aharekaṃ vijānīyāddinārdhaṃ praharaṃ tathā
praharasyārdhamardhena śvāsaprāṇaśatena tu /
maṇibandhāditaḥ kṛtvā veditavyaṃ prayatnataḥ
evaṃ jñātvā ca budhvā ca kuryāttasya pratikriyām /
kṣetraṃ tīrthaṃ pavitrāṇi japahomakriyāstathā
mṛtyuñjayādideveśi sevitavyāni yatnataḥ /
etairmāyā mayā proktāḥ yathāsaṃkhyena suvṛte
punaranyatpravakṣyāmi śṛṇu devi yathākramam /
p. ६०२)
samena savyamarmāṇāṃ yadi niṣpandatā bhavet
vāyordoṣaṃ vijānīyāt kuryādvāyupratikriyām /
śleṣmaṇā caiva deveśi niṣpandaṃ yānti te punaḥ
tānyena pratyavekṣeta kuryātpittapratikriyām /
anyadguhyatamaṃ devi śṛṇuṣva kathayāmi te
yena vijñātamātreṇa sarvaduḥkhaṃ na jāyate /
iḍā suṣamnayoścāraṃ jñātavyaṃ yogibhissadā
tena vijñāyate devi lokasyaiva hitāhitam /
ātmanaśca vijānāti yathākālaṃ vibhāgaśaḥ
dinamekaṃ vahedyastu dakṣiṇena yaśasvinī /
p. ६०३)
utpātaṃ kiñcidākhyāti na tatra bhayamādiśet
dinadvayaṃ nivarteta vahitvā dakṣiṇena tu /
gotrasyācāśubhaṃ vidyānna mṛtyuṃ tasya cādiśet
dinatrayaṃ vahedyastu yadi vai dakṣiṇena tu /
mahadbhayaṃ bhaveddevi grāmagotrasya suvṛte
caturthe'hani yogena nivarteta varānane /
ātmanastvaśubhaṃ vidyānmahākleśena jīvati
pañcāhamekamārgasthaṃ vahitvā vinivartate /
ātmano mṛtyurāyāti iti śāstrasya niścayaḥ
pañcamasyopariṣṭhāttu yaṃ divai vinivartate /
p. ६०४)
rājñaścaivāśubhaṃ vidyādājyena ca viyujyate
saptāhādyadi deveśi nivarteta ca yoginaḥ /
vāhanānāṃ kṣayaṃ dṛṣṭvā kathayecchivayogavit
aṣṭāhaṃ vahate yastu tadūrdhvaṃ vinivartate /
rājñāṃ caiva bhayaṃ vidyānmahākleśena jīvati
navame'hani deveśi vahitvā vinivartate /
rājānamaśubhaṃ vidyānmahākleśena jīvati
daśame'hani deveśi vahitvā vinivartate /
rājñāṃ maraṇamāśusyādyadi vai vinivartate
tatastvekādaśenaiva na tasya bhayamādiśet /
p. ६०५)
janānāmaśubhaṃ vidyādyāvatpañca daśe'hani
dakṣiṇena yathā proktaṃ vāmenaiva tathaiva hi /
evaṃ jñātvā tu medhāvīṃ na sīdennaiva yogavit
evañcāravidhānajño yogavinnāvasīdati /
etaddevi samākhyātaṃ rahasyaṃ guhyamuttamam
tvayā guptataraṃ kāryaṃ na dadyādyasya kasyacit /
cāreṇa jñāyate * * kārayoge na saṃśayaḥ
nārau jayastu vijñeya sāre siddhirna saṃśayaḥ /
iti niśvāsakārikāyāṃ ekapañcāśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
vijñapte kiṃ pramāṇantu jñātavyaṃ deśikena tu /
nissate kiṃ pramāṇa syāt praviśepi maheśvara
antare cāyanasyaiva etadicchāmi veditum /
īśvaraḥ
mahatpuṇyamidaṃ devi na pṛṣṭaṃ kenacitpurā
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāvaham /
prāṇasyaiva nirodhena sthātavyaṃ deśikena tu
evaṃ krameṇa deveśi avicchinnastu sādhakaḥ /
tāvattakṣaṇamātreṇa sa siddhenaiva sādhakaḥ
p. ६०७)
bhavate nātra sandehaḥ satyaṃ devi vadāmyaham /
yadā prāṇanirodhastu bhavate sādhakasya tu
tadā'sau jñātavijñeyā jñeyaṃ tasya krato bhavet /
ūrdhvabhāge care yāvadadhaśśūnyaṃ vinirdiśet
ūrdhvaśūnyamadhaśśūnyaṃ madhye tu jayanaṃ bhavet /
utkarṣaṇī kalā sūkṣmā su sūtre ca dvitīyakā
adhobhāge sthite caite jñātavye tatvavedinā /
ūrdhvaṃ sañcaratastasya kale dakṣiṇataḥ sthite
tadahassaṃprabuddhastu sarvasiddhipradaśśubhaḥ /
adhomukhe prayātasya kale dve vāmatasthite
p. ६०८)
niśāntantu vijānīyāccārajñe kathitaṃ tava /
yāvaddakṣiṇato yāti tāvadvāmena śobhane
tāvacchūnyaṃ vijānīyāttrīṇyeva varavarṇinī /
madhye tu niścalaṃ śūnyamayanaṃ taṃ vinirdiśet
tasya saṃsparśabhāvena yadā yujyati sādhakaḥ /
tadā nirvāṇatāṃ yāti nātra kāryā vicāraṇā
tasya saṃsparśabhāvastu kathitastava śobhane /
śūnyasthānāni vakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye
yena vijñātamātreṇa abhāvapadamāpnuyāt /
nivṛttimadhyabhāge tu pratiṣṭhā tiryaguttare
p. ६०९)
vidyā dakṣiṇataḥ proktā śāntiḥ pūrvadigāśritā /
nādastu pañcamo jñeyaḥ sa śivaḥ parikīrtitaḥ
kalāścatasro yā proktā nādasañcaraṇātmakāḥ /
pañcamastu śivaḥ proktaḥ susūkṣmaḥ kathitastava
nādapūjāṃ karotyevamanudhyānena suvṛte /
jīvastu nāda ityuktaḥ sparśaśaktimayasmṛtaḥ
jīvasparśavinirmukto guruvaktre pratiṣṭhitaḥ /
dvividhena tu deveśi kartavyo'nugrahassadā
etaddevi na dātavyaṃ jñānaṃ jñeyamidaṃ śubham /
deyañca gurubhaktāya śivabhaktāya dhīmate
p. ६१०)
anyathā duṣṭamartyānāṃ śreyassiddhi nipātayet /
iti niśvāsakārikāyāṃ dvipañcāśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
śīghragaṃ salilaṃ yadvat jalaṃ dahati pāvakaḥ /
mārutaḥ pravahaṃ brūte mantriṇaṃ mokṣakastathā
kena mātrāvibhāgena yena ca cchivakṛdbhavet /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
tribhedaṃ kathayiṣyāmi akṣarasyaiva suvṛte /
p. ६११)
yena vijñātamātreṇa mucyate nātra saṃśayaḥ
ekāreṇa yadā sāntaṃ saṃbhinnaṃ varavarṇinī /
bindunādena jñātavyaṃ śīghragaṃ salilaṃ nadet
śrutvā pāpaiḥ pramucyante nātra kāryā vicāraṇā /
tena vijñātamātreṇa amṛtatvāya kalpate
ha sukārasamāyukto jvalanniva samaṃ nadet /
ākāreṇa yadā bhinnaṃ devadevaṃ sadātane
mārutaḥ pravahaṃ brūte mayā pūrvamudāhṛtam /
sītakaṃpena hrasvena mukhenaiva karoti yaḥ
evaṃ vedyasvadehe tu jñātvā pāpakṣayo bhavet /
p. ६१२)
ḍha ukāravibhāgena śrutvā pāpairvimucyate
ha ākāravibhāgena jñātvā mucyeta bandhanāt /
ākāreṇa tu vinyasya dhyānādutkramate dhruvam
saṃhataprāṇikaraṇaṃ saṃmukhaṃ paryavasthitam /
adhastādvāyunā dīptamīkāraṃ vahnidevatam
saptāhamabhyaseddevi jyotsnā bhāvaṃ sa paśyati /
śṛṇoti vividhān nādān māsādabhyantareṇa tu
siddhagandharvadevāṃśca tiryagvāyupathe sthitaḥ /
tribhirmāsaissa paśyeta pratyakṣaṃ sarvataḥ sthitam
yadā saṃharate mānaṃ yogī prāṇamaśeṣataḥ /
p. ६१३)
abhyāsena tu deveśi niścalaḥ saṃprajāyate
eṣa te kathito devi ādibhinnasya suvṛte /
ṣaṇmāsānabhyasedyastu uccāmarapuraṃ vrajet
icchayā saṃharetprāṇānicchayā vikiretpunaḥ /
saṃvatsareṇa muktātmā bhavetsvacchandamṛtyukaḥ
uttiṣṭhamāditaḥ kṛtvā sarvaṃ siddhyati nānyathā /
hrasvakāravibhinnasya śṛṇuṣva surasundari
raśminā'karṣaṇaṃ kuryāt svadehenaiva yogavit /
udare raktavarṇantu madhyāhne tejamālinam
tṛtīye śītaraśmiñca dhyāyennityaṃ svadehataḥ /
p. ६१४)
ahanyahani cābhyāsaṃ kartavyaṃ yoginā priye
abhyāsamāsamātreṇa paśyate trividhaṃ puṭam /
yogamutpadyate tasya acirādeva yoginaḥ
raktenākarṣaṇaṃ kuryāddevadaityavarāṅganāḥ /
evamādīni cānyāni kuryādākarṣaṇāni ca
cittamākarṣaṇañcaiva sālabhakṣāstathaiva hi /
cittagṛhāṇi ramyāṇi vāhinīśca tathaiva ca
śarīravyādhi nirnāśakuṣṭhavyādhikṣayaṃ mahat /
ṣaṇmāsayogayuktasya ityetatsamudāhṛtam
saṃvatsareṇa yogīndra uccāvacaparā vapuḥ /
p. ६१५)
sthūlātsthūlataro bhūtvā sūkṣmātsūkṣmataraḥ punaḥ
sa tanurvitanuścaiva jāyate nātra saṃśayaḥ /
hrasvakā vibhinnasya kathitaṃ tava śobhane
ṣaḍvarṇena vibhinnasya śṛṇu devi vadāmyaham /
sakṛtprabhāvaviśadaṃ candrārkagrahaṇaṃ sthitam
vimanaskaṃ paraṃ śāntaṃ kevalaṃ tacchivātmakam /
śūnyamākāśabhūtantu jarāmṛtyuvināśanam
abhyāsamāsamātreṇa śṛṇu devi vadāmyaham /
kṣutpipāsā vinirmukto nirdvandvacchinna saṃśayaḥ
devagandharvasiddhāśca tribhirmāsaiḥ sa paśyati /
p. ६१६)
devaiśca satataṃ yāti ṣaṇmāsābhyantareṇa tu
saṃvatsareṇa yuktātmā yoginassusamāhitaḥ /
paśyate devi bhūteśaṃ gaṇeśaparivāritam
svabhāvasmaraṇāddevi kālakṣepassamuktidaḥ /
dhyānanirmathanāddevi siddhirutpadyate tataḥ
etattribhedabhinnasya jñānasiddhirna saṃśayaḥ /
devyuvāca
dūrasthaśca samīpasthaḥ pīṭhasthaḥ pīṭhavarjitaḥ
malino nirmalaśceti tvayā pūrvamudāhṛtaḥ /
kiṃ dūramantiko vā'pi dūrāddūratarantu kim
p. ६१७)
sannikṛṣṭaṃ tato deva bhedāni kathayasva me /
īśvaraḥ
atiguhyataraṃ praśnaṃ kenacinnāpi pṛṣṭavān
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāya vai /
dūrasthaṃ kathayiṣyāmi sarvayogihitāvaham
yena vijñātamātreṇa ātmā vai yogyatāṃ vrajet /
daśarūpā mayā khyātā sarve dṛśyanti śobhane
vidyātatvena te proktā bindutatve varānane /
khaḍgena gacchatastasya draṣṭavyaṃ lakṣamuttamam
śītaraśmiryathā saumyamabhyāsājjāyate priye /
p. ६१८)
bījadvayasamāyogājjāyate nātra saṃśayaḥ
rūpaṃ tatra mayā devi pūrvantu kathitaṃ tava /
etadvāraṃ mayā khyātaṃ jñātavyaṃ tatvacintakaiḥ
samīpaṃ dīpadṛṣṭyā tu vyākhyātaṃ tava śobhane /
tattvayā viditaṃ sarvaṃ mayāpi kathitaṃ tava
pīṭhasthaṃ cakṣuṣā khyātaṃ mayāpi kathitaṃ purā /
tvayā devi tathā jñātaṃ kimanyatkathayāmi te
dūrasthaṃ divyamityāhuḥ samīpaṃ divyasaṃjñitam /
pīṭhasthaṃ nayanaṃ proktaṃ bindutatvaṃ samāsataḥ
dehasthaṃ malinaṃ proktaṃ sarvatatveṣu śobhane /
p. ६१९)
jñātavyaṃ yogibhirnityaṃ adhamaṃ yogisiddhidam
nirmalo dehahīnastu jñāte siddhirna saṃśayaḥ /
sarvakarmāṇi kartavyāṇyāśu siddhimavepsatā
nirmalantu vinirdiṣṭa sarvatantreṣu śobhane /
śakticeṣṭāvikārāṇi kurute nityameva ca
sakalastu sa vijñeyaḥ śakticeṣṭā adehataḥ /
dṛśyā śaktiriti khyātā tvayāpi vihitā tathā
vijñānamapi śo brūyānnaśobhamupayātyasau /
yathā bindurmayā khyātaḥ śaktistu viditā tathā
pratyakṣaṃ bhavate sūkṣmaṃ susūkṣmaṃ divyamucyate /
p. ६२०)
uccāraṃ dūramityuktaṃ kathitaṃ tava śobhane
dūrādhyātamiti proktaṃ kathitantu mayā tava /
etattasmin mayā khyātaṃ parasyaivāparasya ca
tvayāpi viditāssarve sakalāḥ parameśvara /
etaddevi rahasyantu mayā khyātaṃ samāsataḥ
veditavyaṃ prayatnena gurumārādhya yatnataḥ /
etatpraśnaparaṃ devi sarveṣāmapi cottamam
parīkṣā pūrvamevoktaṃ dātavyaṃ tādṛśāya tu /
devyuvāca
śakticeṣṭāvikāre tu yattvayoktaṃ maheśvara
p. ६२१)
tena yuktāni ceṣṭāni kurute kathayasva me /
īśvaraḥ
etatpraśnaṃ paraṃ devi sarveṣāmapi cottamam
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
ādhāro nāda ityuktaḥ sa jīvaḥ parikīrtitaḥ
tejasparśamṛtā śakti nādaṃ vyāpya vyavasthitā /
sa nādo bindumāśritya śaktinā prerito yadā
tadā tatkṣobhamāyāti binduśaktyā pracoditaḥ /
bindorvarṇāḥ samudbhūtāḥ yataḥ śāstrañca vāṅmayam
śaktā samarasī bhūtvā bindunāde vyavasthitāḥ /
p. ६२२)
suṣupta iva cātmānaṃ sukhaduḥkhaṃ na bādhate
bindudevaṃ tathaiveha jñātavyañcaiva dehinā /
sarvajñānatā śuddhā śivakāyādvinirgatā
bindunādastatveṣu ceṣṭate parameśvari /
bindunādasya yā ceṣṭā tatvānāñcaiva suvṛte
jñātavyā sā sadā tajjñaiḥ śivaśaktisamanvitā /
śakteḥ samaraso devi kathitañcānupūrvaśaḥ
bindo rūpaprakāśastu nādaśabdastu yatsmṛtaḥ /
tatsarvaṃ śaktinā vyāptaṃ veditavyaṃ prayatnataḥ
bindunādo varārohe yadā śaktisamanvitaḥ /
p. ६२३)
tribhireva tu saṃyuktaḥ sa jīva iti kīrtitaḥ
śivaśabdo varārohe tribhirebhiḥ prakīrtitaḥ /
īṣatsparśasamāyukta mukhanāsāpuṭasya tu
sā śaktiḥ kathitā devi śivatatve prakīrtitāḥ /
iti te kathitaṃ devi śaktessamarasaṃ tathā
parīkṣā pūrvamevoktā dātavyā tādṛśāya tu /
devyuvāca
praṇavattrayantu deveśa yogādhyāye yaduktavān
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
p. ६२४)
dehasthaṃ yajātānteṣāṃ vyomasthañca tathaiva hi
yogakāle ca deveśi praṇavena yajetsadā /
adhastātpañcatatvāni brahmoṅkāreṇa pūjayet
vidyātatve sthitā ye tu rudroṅkāreṇa pūjayet /
śivatatve sthitā ye tu nidhanena prapūjayet
mānasaṃ yogakāle tu pūjanīyaḥ paraḥ śivaḥ /
śivapūjāvidhau paścādyogaṃ seveta yogavit
tatvādyā mayā proktā brahmādyaiśca samāyutāḥ /
teṣāṃ sthalaṃ pavitrādyaṃ praṇavena tu dāpayet
devyuvāca
p. ६२५)
rūpasparśādiśabdebhyaḥ sthirakālāssarvatasthitāḥ ? /
yasmin pūrvāṇi deveśa kasmin sparśaḥ pratiṣṭhitaḥ
śabdaṃ kathaya deveśa etadicchāmi veditum /
īśvaraḥ
jīvasya bhūtasaṃsthasya tristhāne śṛṇu darśanam
yena jñātena dṛṣṭena śrutena varavarṇinī /
mucyate nātra sandehaḥ siddhiścaiva na saṃśayaḥ
śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ hṛtpadme tu vicintayet /
aṅguṣṭhaparvamātrantu pañcavaktraṃ maheśvaram
pūrvoktavividhā rūpāḥ śivasya kathitā mayā /
p. ६२६)
etadrūpaṃ mayā khyātaṃ sarvatantreṣu suvṛte
sparśe ca śṛṇu deveśi kathayāmi na saṃśayaḥ /
divārātravibhāgena ayane viṣuve tathā
saṅkrāntyādiṣu deveśi sparśastu samudāhṛtaḥ /
uccāraṃ sparśamityete kecidāhurmanīṣiṇaḥ
sparśamanye vadantyevaṃ bindumanye tathaiva ca /
idaṃ tenābhijānante vivadanti parasparam
śabdāśayamiti jñeyaṃ tasmin pakṣāstu ye smṛtāḥ /
tasmin sthitaḥ śivassākṣāt kathitaṃ tava suvṛte
etatte pūrvamākhyātaṃ tribhedamanupūrvaśaḥ /
p. ६२७)
nā śiṣyāya pradātavyaṃ rahasyamidamuttamam
devyuvāca
vyomanābhadiśāpatraṃ na mayā ca na dhāritam /
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi
īśvaraḥ
vyometyākāśamityuktaṃ vyomasūryaḥ prakīrtitaḥ /
vyomapadmamiti proktaṃ vyomaproktaḥ sadāśivaḥ
kalāścatasro yāḥ proktāḥ kaṇṭakāste prakīrtitāḥ /
vyomanālasmṛtākāśaṃ diśā patrāḥ prakīrtitāḥ
karṇikāstu smṛtāssūryaḥ karṇikāsthaḥ sadāśivaḥ /
p. ६२८)
diśā patreṣu deveśi vidyeśān parikalpayet
navakālāgnirudrastu adhasrote vyavasthitaḥ /
śikhādūrdhvamukhāstasya vyāpakanti vyavasthitāḥ
jalabudbudasaṅkāśaṃ tatra devassadāśivaḥ /
svacchaṃ sunirmalaṃ tejaḥ suṣirajyotiruttamaḥ
puṣkarāstu mayā khyātāṃ kesarāstu tataiva ca /
etacca binduyogantu kathitaṃ tava śobhane
puruṣatrayavijñānaṃ tatkriyādarśanaṃ tathā /
atra padme tu vijñeyaṃ yogibhistatra cintakaiḥ
śivaśāstrasya sadbhāvamasmin padme prakīrtitam /
p. ६२९)
pratyakṣaṃ dṛśyate devi tatvā ye pūrvacoditāḥ
svena svena tu rūpeṇa sarvatantre vyavasthitāḥ /
tāṃ dṛṣṭvā yogavicchrīmān sarvajñatvaṃ prapadyate
līyate tasya madhye tu svaśarīreṇa yoginaḥ /
etadrahasyaṃ paramaṃ kathitaṃ tava śobhane
suparīkṣya ca dātavyaṃ na ca nāstikanindite /
idaṃ te kathitaṃ devi tārakaṃ jñānamuttamam
devyuvāca
cintādhyānamidaṃ deva na mayā veditaṃ purā /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi
p. ६३०)
īśvaraḥ
yadadṛśyadhyānamityuktaṃ cintā mānasa ucyate /
mānasaṃ manasālokya yaddalaṃ pratipādayet
cittacaitanyasaṃyogāt sa vai mānasa ucyate /
dhyāyellakṣavaraṃ divyaṃ pūrvadṛṣṭaṃ varānane
caitanyaṃ tadgatenaiva dhyānametatprakīrtitam /
etaddevi samākhyātaṃ dhyānamānasameva tu
dvividhotpādyamarthantu sadā tenaiva yujyate /
tadā yogamiti proktaṃ yuktasya varavarṇinī
devyuvāca
p. ६३१)
sandhānaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi /
kasmin sandhyā kathaṃ saṃjño bhagavan kathayasva me
īśvaraḥ
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhadre tathā te kathayāmyaham /
tvadīyaṃ padmakaṃ devi na dṛṣṭaṃ kenacitpurā
kecittritatvasandhānamicchanti varavarṇinī /
anyeva paśusandhānaṃ kathayanti varānane
tādṛśaṃ tatvasandhānaṃ vadanti guravo bahuḥ /
īdṛśaṃ tatvasandhānaṃ na vijñātantu deśikāḥ
pūrvamātmani medhāvī śikhāṃ kṛtvā svakāṃ tanum /
p. ६३२)
tadā karmasamarthantu bhavate sādhakeśvaraḥ
ātmanañca paśuñcaiva ekīkṛtya vicakṣaṇaḥ /
tadā tatve tu saṃyojya vidhiṃ kuryādaśeṣataḥ
pūrvāhutyā tu dātavyā tadante coddharetkramāt /
uddhṛtyacātmasaṃsthantu kṛtvā tatvavidaṃ śubham
pṛthivīṃ tu tathoddhṛtya āpyena saha yojayet /
vilīnāmāpamadhye tu āpa bhūtāṃ vicintayet
evamabhyastathā tejo vāyurā * * * tathā /
evaṃ vai sarvatatvāni karma kṛtvā'nu saṃśayet
tatvasandhānamityuktaṃ asmin tantre varānane /
p. ६३३)
evaṃ saṃsthitastatra paśunālokyettadā
sarvadhyānasamāptau tu śṛṇu devi yathā punaḥ /
tatvanīlaṃ nayettatvaṃ tatve tatve niyojayet
tatvasiddhiṃ yadā tatvaṃ dīkṣānirvāṇagāminī /
sarvatantreṣu sāmānyaṃ vidhimetatsamārabhet
evaṃ vai yo na jānāti na hi nocchrayate paśūn /
devyuvāca
kiṃ tatvaṃ prathamaṃ deva dvitīyañca tathaiva ca
tatve līnatu kartṛtvaṃ tatvasiddhistu ka smṛtaḥ /
īśvaraḥ
p. ६३४)
tatvantu prathamācāryaḥ tava devi udāhṛtaḥ
tatvanīlantu yatproktaṃ paśutatvaṃ samāsataḥ /
paśutatveṣu saṃyojya pṛthivyādiṣvanukramāt
tritatvāparaśuddhintu ācāryastatvapāragaḥ /
vidyātatvāspadaṃ kṛtvā yojayetparame pade
yukte yaddharmasaṃjño vai sa dharmaḥ kathitastava /
devyuvāca
bhūtātmā tatra bāhyātmā antarātmā tu indriyaḥ
paramātmā sthitā devi mano'haṅkārabuddhiṣu /
bhūtātmā indriyātmā ca paramātmā tathaiva ca
p. ६३५)
caturthaścaiva deveśi eteṣāṃ vyāpakaśśivaḥ /
bhūtātmā saṃsthito bhūtaiḥ indriyātmā tathendriyaiḥ
paramātmā sthito devi mano'haṅkārabuddhibhiḥ /
trirātmānaṃ vinirmuktaṃ caturthaṃ parameśvari
nirātmā sa tu vijñeyaḥ sa jīvaḥ parikīrtitaḥ /
tasya sādātmakaṃ dehaṃ kṛtvā caiva vibhāgataḥ
tadāttvanugrahaṃ kuryādyogaṃ sthāpya śivaṃ tathā /
etatsamāsato devi rahasyaṃ kathitaṃ tava
iti niśvāsakārikāyāṃ tripañcāśatpaṭalaḥ //
srotaḥ
Original text: niśvāsakārikā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0