Navasāhasāṅkacarita · Chapter 7

tataḥ sa dūrād ahirājakanyakāṃ javaikamitreṇā yutāṃ patatriṇā
viśāmpatidīrghaguṇānuṣaṅgiṇīm anaṅgakodaṇḍalatām ivaikṣata //

upoḍhalāvaṇyataraṅgabhaṅgayā sarāgabimbauṣṭhagalatpravālayā
ahāri lolaṃ nṛpates tayā balāt anaṅgaratnākaravelayā manaḥ //

savismayo locanamārgam āptayā tayā saḥ pātālatalendulekhayā
athettham amlānamanorathodgamo ramāṅgadenābhidadhe narādhipaḥ //

avaimi saiveyam amogham āyudhaṃ manobhuvaḥ pannagarājakanyakā
udaṃśulekhena mukhena kurvatī jagad vilīnenduvilokanaspṛham //

narendra satyaṃ saḥ kutūhalī bhaved alaukikaṃ rūpam avekṣituṃ rateḥ
iyaṃ na yasyātithitāṃ gatā dṛśor agādhalāvaṇyasarit sumadhyamā //

iyaṃ sudhā mugdhavilāsajanmabhūr iyaṃ bhujaṅgālayaratnadīpikā
iyaṃ jagannetracakoracandrikā puraḥ patākeyam ayugmapatriṇaḥ //

iyattayā muktam avaimi naipuṇaṃ prajāpater adbhutaśilpakarmaṇi
nṛpopamānām upamānatāṃ gataṃ vinirmitaṃ yena hi ratnam īdṛśam //

iyaṃ tavānena virājatetarāṃ karasthitenāvanipālapatriṇā
upeyuṣā kāñcanapadmam aṃśunā himetarāṃśor iva jahnukanyakā //

arālakeśīyam anena bhāti te śareṇa kārtasvarapuṅkhaśobhinā
nisargagaureṇa narendraraśminā sakajjalā dīpaśikheva śārvarī //

iyaṃ vilāsorminimagnaśaiśavaṃ svibhāvyamānastanakuḍmalodgamam
madaikavisrambhagṛhaṃ vigāhate vayo vibhaktāṅgam anaṅgadohadam //

iyaṃ natāṅgī jagadekasundare nideśite pāṭalayā nṛpa tvayi
dṛśau navendīvarapatrapeśale vimuñcati śrīr iva śārṅgadhanvani //

anaṅgasāmrājyavilāsacāmare vanānilavyākulite 'ṃsucumbini
pariślathe saṃyamanārtham etayā salīlam astaḥ kabarībhare karaḥ //

vilokayantī kusumaṃ kacāgrataś cyutaṃ kucasparśadhiyeva vakṣasi
iyaṃ kṛśāṅgī kusumāstraśaṅkayā kṛtapraṇāmeva tavāvalokyate //

vilokayāsyāḥ kṣitipāla bibhratīṃ pradīpaśobhāṃ kabarīṃ niśāmukhe
amī muhuḥ kuṅkumakesarāruṇā lasanti sīmantamaṇer marīcayaḥ //

virājate 'syās tilako 'yam añcito vikuñcitabhrūlatikāntare nṛpa
vijitya lokadvitayaṃ divaṃ prati smareṇa bāṇo dhanuṣīva saṃhitaḥ //

apāṅgasaṃvardhitaśoṇakāntinā sukṛṣṇatāreṇa tuṣārapāṇḍunā
iyaṃ pravālāsitaratnamauktikair vinirmiteneva cakāsti cakṣuṣā //

iyaṃ puro niryatidūram āyate kapolataḥ kāñcanakuṇḍalārciṣi
iṣuṃ ruṣeva pratibhoktum udyatā manobhuve muktaśilīmukhe hṛdi //

iyaṃ triyāmāpatikāntipeśalaṃ vibuddhabandhūkadalādhikatviṣā
bibharti bimbādharamudrayā mukhaṃ manobhirāmaṃ rajanīva sandhyayā //

upoḍhatārāpatitārahārayor iyaṃ yugena stanayor virājate
dvayena deva uṣasi cakravākayoḥ saridgṛhītaikamṛṇālayor iva //

surāpagāvīcivipāṇḍur eṣa te cireṇa hāraś caritārthatāṃ gataḥ
dhṛtaḥ kṣitīśa praṇayārdrayānayā salīlam utkampini yat kucadvaye //

iyaṃ mahīpāla vilokitena te vigāhate kāntam idaṃ daśāntaram
bhavaty anārūḍhavikāsavibhramā kim udgame candramasaḥ kumudvatī //

kim anyad uktaṃ sudhayeva sāndrayā tad anyathā nātha na pāṭalavacaḥ
sphuṭeyam asyāḥ kurute yad aṅgake balāt pariṣvaṅgam anaṅgavikriyā //

itīṅgitajñe vadati priyaṃvade ramāṅgadena smitam udgatasmitaḥ
avāpa paryāptaśaśāṅkadarśanaḥ phanīndrakanyāsavidhaṃ narādhipaḥ //

uvāha lajjānatam añcitālakaṃ tato bhujaṅgādhipateḥ sutāmukhaṃ
avāñcitaṃ kiṃ cana mātariśvanā saṣaṭpadaṃ padmam ivāravindinī //

pataty adhaḥ kuṅkumapaṅkapāṭale mayūkhalekhāpaṭale śikhāmaṇeḥ
hriyeva raktāṃśukapallavas tayā pidhātum ālekhyanṛpe nyadhīyata //

nṛpasya citre madhureyam ākṛtir na bhidyate candramaso yathāmbhasi
sakhījanas tām iti narmapeśalaḥ śanais trapānamramukhīm abhāṣata //

yathāsmi vaktāsi tathāsya bhūpater yadā punaḥ karṇasamīpam āpsyasi
itīva nirvyājam udīrya tatyaje tayāyatākṣyā sa narendrasāyakaḥ //

alaṃ hriyaivaṃ samupekṣya gṛhyatām ayaṃ hi pāṇigrahaṇocitas tava
itīrayantyāḥ kuṭilaṃ vacaḥ karād anaṅgavatyāḥ kamalaṃ jahāra sā //

atha svabimbādharapāṭalacchadaṃ kareṇa tattatsadṛśena bibhratī
niṣevitum bhūpatim abhyupāgatā rameva rājīvamukhī rarāja sā //

dṛśas tatas tatparivārayoṣitāṃ netrāñjanaśyāmalapakṣmarājayaḥ
śaśiprabhe bhūmipatau sakautukāḥ samāpatan kunda ivālipaṅktayaḥ //

nipīyamānasya tayā śanaiḥśanair apāṅgasañcāritadīrghanetrayā
upāttapuṣpaḥ kṣitibhartur arhaṇāṃ cakāra tasyāś caturaḥ sakhījanaḥ //

puraḥ śirasy āhitamanmathājñayā tayā kaṭākṣaiḥ kuṭajair ivārcitaḥ
nṛpaḥ saparyāṃ punaruktasaṃvidāṃ sas tadvayasyānihitāv amanyata //

sarāgavaty utkalikābhir ākule mṛduny alaṃ pāṭalayā samarpite
atha nyaṣīdannavapallavāsane phanīndrakanyāmanasīva pārthivaḥ //

anu kṣitīśaṃ nalinīdalāsane kayā cid āste parivārayoṣitā
ramāṅgado 'py āsanabandham ādade vasundharāyāṃ vinayaikabandhuḥ //

śramānurodhād upaviśyatām itaḥ kṣaṇaṃ kṛśāṅgīti sakhībhir arthitā
upāviśad vepitavāmanastanī tataḥ samaṃ tābhir ahīndrakanyakā //

vivartayantī vadanendumaṇḍalaṃ viśālanetrāntaniṣaktatārakam
dvayena sā kṛṣyata sundarī samaṃ hriyā nṛpālokanakautukena ca //

athāvataṃsīkṛtalocanotpalaṃ kapoladolāyitaratnakuṇḍalam
ciraṃ papau saḥ stimitena cakṣuṣā tadānanaṃ mālavamīnaketanaḥ //

kṛtī dṛśāsyāḥ sudṛśaḥ pibaty ayaṃ kapolalāvaṇyasudhāṃ narādhipaḥ
mithaḥ sakhīnām iti sasmitaṃ vaco niśamya sābhūd adhikādhikatrapā //

manāg ivāṃsād apavartitānanā nirīkṣya taṃ bhūpatim arpitekṣaṇam
vihasya lajjāmukule cakarṣa sā balād apāṅgaprasṛte vilocane //

yaśobhaṭe rūpam avantiśasituḥ kṛtasmite citragataṃ praśaṃsati
karasthitaṃ sā jhaṭiti nyadhāt tataḥ śilātale tāmarasaṃ trapāvatī //

nikāmam uktaṃ sukumāram aṅganā vilāsinas tasya jahāra sā manaḥ
smaraikadūtīsahakāraśākhino lasanmadhāv anyabhṛteva pallavam //

tadīyam uddāmarasorminirbharaṃ sa rājahaṃso 'pi viveśa mānasam
kṛtapraveśaś ca salīlam acchinan manāṅ mṛṇālīm iva dhīratām ataḥ //

kṣaṇād apāṅgastimitāyatākṣayoḥ sakampayoḥ kaṇṭakitāṅgalekhayoḥ
avāpad anyonyanibaddhabhāvayos tayoḥ prarohaṃ hṛdi bālamanmathaḥ //

asūyayevātha vimuñcatī dṛśaṃ sakhīṣu sā sūtritanarmasūktiṣu
iti smitakṣālitadantavāsasā nṛpeṇa nāgendrasutābhyadhīyata //

vadānavadyāṅgi sakhījanādṛtaḥ kim eṣa nāma vyatiricyate janaḥ
vihāya visrambhaviśeṣam etayā yad aṅgam anto viśatīva lajjayā //

sadā sadācārapareti vārtayā vayaṃ hṛtāḥ pannagarājaputri te
ataḥ kim evaṃ pratipattimūḍhatāṃ vigāhase 'smāsu vimucyatām iyam //

anena te sundari darśanena vā kṛtopacāro 'smi kiyat kadarthyase
na vīkṣate valgu na mañju bhāṣate gatā kvacil locanavartmamālatī //

adhaḥkṛtāḥ satyam adhīralocane rasātalena tridivasya bhūmayaḥ
anaṅgadurvāraśarādhidaivataṃ bhavadvidhaṃ ratnam avāpyate 'tra yat //

kutūhalādhyāsitamadhyalokayā tvayā muhūrtaṃ phaṇilokakaumudi
avaimi pātālam avāptasandhinā vilaṅghyate santamasena samprati //

idaṃ mṛṇālad api komalaṃ vapus tavaiṣa dūrād aravindinīpatiḥ
punaḥ punaḥ saṃspṛśatīva kautukāt tamālagulmāntarapātibhiḥ karaiḥ //

anena te saśramavāribindunā navīnapīyūṣatuṣāradanturaḥ
śirīṣamṛdvaṅgi tuṣārapāṇḍunā kapolabimbena viḍambyate śāśī //

idaṃ vadāśikṣata kaitavaṃ kutas tavaiṣa mugdhe saralāṅguliḥ karaḥ
ihaitad ālikhya śilātale śanair anena līlākamalaṃ yad ujjhitam //

na citram evaṃ kva cid asti bhūtale mamātra tenāsti kutūhalaṃ mahat
ataḥ kim etat pihitaṃ prakāśyatām ahetukas tanvi ka eṣa matsaraḥ //

adṛśyam etad yadi manyase tataḥ kim arthyase kiṃ tv iyad eva śaṃso naḥ
kṛtī tvayāyaṃ bhujagāmbaraukasām alekhi citre katamaḥ kṛśodari //

lateva sammīlitaṣaṭpadasvanā kiyac ciraṃ nirvacanaiva tiṣṭhasi
itaś cakorākṣi vicintya sūnṛtaṃ mamottaraṃ kiṃ cana dātum arhasi //

yathātijihreṣi yathātivepase yathā kapole pulakaṃ bibharṣi ca
tathātra manye tava pakṣapātavan nitāntam antaḥkaraṇaṃ kṛśodari //

hriye taveyaṃ yadi kalpate kathā kim etayā naḥ prakṛte yatāmahe
yad artham ete vayam āgatāḥ svayaṃ sa nārpyate kiṃ karabhoru sāyakaḥ //

salīlam evaṃ vadati smitānane nṛpe navapremasārdracetasi
vivartayantī maṇikaṅkaṇaṃ kare mumoca maunaṃ na phaṇīndrakanyakā //

tayā tathā dṛṣṭam athāntarāntarā kaṭākṣakāntiḥ snapitāvataṃsayā
iti smitāpy āyitadantadīdhitir jagāda taṃ mālyavātī viśāmpatim //

tavaitayā satkṛtipātra satkṛtaṃ svayaṃ na yat kalpitam alpamadhyayā
na sa avalepo na ca sā pramāditā na ca trapā tatra nṛpo 'parāddhyati //

kṛtīti vārtā tava vetsi vāñchitaṃ tvam antarātmeva na kasya vā bhuvi
ataḥ sakhībhāvagatasya gopanaṃ na yujyate nas tvayi tan niśāmyatām //

śilīmukhe 'smiṃs tava nāmalāñchite mṛgopanīte mṛgaśāvalocanā
pramodam āpteyam ito vilokite kare cakorīva tuṣāradīdhiteḥ //

ka eṣa rājeti muhuḥ kutūhalād iyaṃ yadā pṛṣṭavatī sakhījanam
atas tadāsyai kathitaḥ savistaraṃ mayā tvam urvītalamīnalāñchānaḥ //

kareṇa sāsūyam apāsya karṇataḥ kvaṇaddvirephāvali nīlam utpalam
tadaitayābhyudgatapakṣapātayā śrutā guṇāḍhyasya bṛhatkathā tava //

imāṃ tvadākāranirūpiṇe sakhīm avetya paryutsukalocanām iva
tato mayā viśvavilocanotsavas tvam eva citre likhito 'si pārthiva ! //

udañcitavyāyatapakṣmaṇā tataḥ sakhīsamakṣaṃ nibhṛtena cakṣuṣā
ciraṃ nipītasatṛṣeva mugdhayā tvayaitayā madhyamalokavāsasaḥ //

ato varo 'yaṃ yuvayoḥ samāgamaḥ kumudvatīcandramasor ivocitaḥ
iyaṃ hi bālocchvasito manobhuvas tvam atra lokatritayaikasundaraḥ //

nṛpa gṛhītuṃ nayam atra ko 'py alaṃ sureṣu vā pannagapuṅgaveṣu vā
sa eṣa paṅkeruhakarṇikāmṛdus tvayā śayo 'syāḥ kriyate sakautukaḥ //

ayācito 'py arpita eva te śaraḥ kṣiter ayaṃ nyāyavidāṃ varaitayā
tad enam abhyarthayase kathaṃ punaḥ kalatram eṣā hi vasundharā tava //

itītivṛttaṃ tadupāśrayaṃ tathā prakāśayantī pṛthivīpatiṃ prati
chalād alīkabhṛkuṭiṃ vidhāya sā tayāluloke phaṇirājakanyayā //

atha dvirephasya mukhābjapātino nivāraṇayoragarājakanyakā
śilātalāt saṃbhramamīlitasmṛtis tadāśu līlāśatapatram ādade //

tataḥ sa romañcanipīḍitāṅgado ramāṅgadaṃ vyaktaśaśiprabheṅgitaḥ
apaśyad indīvaradāmadīrghayā pramodavistaritayā dṛśā nṛpaḥ //

samarpitā pārthiva puṣpaketunā taveyam ārdrapraṇayā manasvinī
asīmasaundaryasudhāvilāsabhūr udanvatevendukalā pinākinaḥ //

kim anyad atrollasitaṃ jagattraye tavaiva saubhāgyapatākayā nṛpa
yad āgatā manmathapatriṇām iyaṃ śaravyatām evam api śrute tvayi //

vadhūr dilīpasya sudakṣiṇā yathā yathā sunandā bharatasya bhūpateḥ
raghūdvahasyāvanikanyakā yathā tathā taveyaṃ vidhinā upapāditā //

kim anyad asyāḥ kṛtapāṇipīḍanaḥ padaṃ nidhatse gṛhamedhināṃ dhuri
iti prasarpatsmitacandrikaḥ śanair abhāṣatorvītilakaṃ ramāṅgadaḥ //

vilokitaṃ citram alīkabhāṣiṇī bhavatsakhīyaṃ pratibhāsate mama
udīritaivaṃ kila pārthivena sā bhṛśam lalajje nibhṛtaṃ jahāsa ca //

vilokayantī tam apāṅgalocanā samullasatsvedalavāṅkitastanī
tataḥ sujātastabakāstamauktikā lateva sā hemamayī vyakampata //

mukhe tavāsaktam idaṃ śaśiprabhe dṛśāvataṃsāgatayaitadīyayā
sakhījanaḥ sasmitam ity uvāca tām avantināthaṃ ca mitho ramāṅgadaḥ //

atrāntare jhaṭiti cittam ivāccham ambhaḥ kṣobhaṃ jagāma saritas tuhināṃśusūteḥ
vāti sma ca prasabhabhagnatamālatāla hintālasālasaralaḥ sahasā samīraḥ //

udanamad atha tatkṣaṇād udañcat kanakapiśaṅgataḍillataḥ payodaḥ
adharitamurajadhvanīni muñcan vidhuritakarṇatalāni garjitāni //

atha samuditatrāsā meghasvanān nanu bhūpater bhujaparighayor anto bālā praveṣṭum iyeṣa sā
kim asi cakitā mā tvaṃ bhaiṣīr ito bhava lajjayā kṛtam iti ca tām ūce devaḥ sa sāhasalāñcanaḥ //