Language

ENहिગુ
Scripture Library

Natya Shastra · Chapter 37

37.1

iti bharatīye nāṭyaśāstre nāṭyaśāpo nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ
atha saptatriṃśo 'dhyāyaḥ
kasyacittvatha kālasya nahuṣo nāma pārthivaḥ /
prāptavān devarājyaṃ hi nayabuddhiparākramaḥ

37.2

praśaśāsa tadā rājyaṃ devairvyuṣṭimavāpnuvan /
gāndharvaṃ caia nāṭyaṃ ca dṛṣṭvā cintāmupāgamat

37.3

sa cintayitvā manasā kathameṣa gṛhe mama /
nāṭyaprayogo hi bhavediti sādara eva san

37.4

kṛtāñjaliḥ prayogārthaṃ proktavāṃstu surān nṛpaḥ /
apsarobhiridaṃ sārdhaṃ nāṭyaṃ bhavatu me gṛhe

37.5

pratyuktaśca tato devairbṛhaspatipurogamaiḥ /
divyāṅganānāṃ naiveha mānuṣaiḥ saha saṅgatiḥ

37.6

hitaṃ pathyaṃ ca vaktavyo bhavān svargādhipo hi yat /
ācāryāstatra gacchantu gatvā kurvantu te priyam

37.7

proktavāṃstu tato māṃ tu nṛpatiḥ sa kṛtāñjaliḥ /
idamicchāmi bhagavan nāṭyamurvyāṃ pratiṣṭhitam

37.8

pūrvamācāryakaṃ caiva bhavatā'bhihitaṃ śrutam /
vyaktabhāvātvidaṃ labdhaṃ tvatsakāśād dvijottama

37.9

pitāmahagṛhe 'smākaṃ tadantaḥpure jane /
pitāmahakriyāyukta murvaśyāṃ sampravartitam

37.10

tasyāḥ praṇāśaśokena unmādoparate nṛpe /
vipanne 'ntaḥpurajane punarnāśamupāgatam

37.11

prakāśametadicchāmo bhūyastat saṃprayojitam /
tithiyajñakriyāsvetad yathā syān maṅgalaiḥ śubhaiḥ

37.12

tasmin mama gṛhe baddhaṃ nānāprakṛtisaṃśrayam /
strīṇāṃ lalitavinyāsairyato naḥ prathayiṣyati

37.13

tathā'stviti mayā prokto nahuṣaḥ pārthivastadā /
sutāścāhūya samproktā sāmapūrvaṃ suraiḥ saha

37.14

ayaṃ hi nahuṣo rājā yācate naḥ kṛtāñjaliḥ /
gamyatāṃ sahitairbhūmiṃ prayoktuṃ nāṭyameva ca

37.15

kariṣyamaśca śāpāntamasmin samyak prayojite /
brāhmaṇānāṃ nṛpāṇāṃ ca bhaviṣyatha na kutsitāḥ

37.16

tatra gatvā prayujyantāṃ prayogān vasudhātale /
na śakyaṃ cānyathā kartuṃ vacanaṃ pārthivasya hi

37.17

asmākaṃ caiva sarveṣāṃ nahuṣasya mahātmanaḥ /
ātmopadeśasiddhaṃ hi nāṭyaṃ proktaṃ svayaṃbhuvā

37.18

śeṣamuttaratantreṇa kohalastu kariṣyati /
prayogaḥ kārikāścaiva niruktāni tathaiva ca

37.19

apsarobhiridaṃ sārdhaṃ krīḍanīyakahetukam /
adhiṣṭhitaṃ mayā svarge svātinā nāradena ca

37.20

tataśca vasudhāṃ gatvā nahuṣasya gṛhe dvijāḥ /
strīṇāṃ prayogaṃ bahudhā baddhavanto yathākramam

37.21

atropabhogataste tu mānuṣīṣu māmātmajāḥ /
baddhavanto 'dhikasnehaṃ tāsu tad dvijasattamāḥ

37.22

putrānutpādya vadhvā ca prayogaṃ ca yathākramam /
brahmaṇā samanujñātāḥ prāptāḥ svargaṃ punaḥ sutāḥ

37.23

evamurvītale nāṭyaṃ śiṣyaiḥ samavatāritam /
bharatānāṃ ca vaṃśo 'yaṃ bhaviṣyaṃ ca pravartitaḥ

37.24

kohalādibhirevaṃ tu vatsaśāṇḍilyadhūrtitaiḥ /
matyadharmakriyāyuktaiḥ kaścitkālamavasthitaiḥ

37.25

etacchātraṃ praṇītaṃ hi nārāṇāṃ buddhivardhanam /
trailokyasya kriyopetaṃ sarvaśāstranidarśanam /
maṅgalyaṃ lalitaṃ caiva brahmaṇo vadanodbhavam

37.26

ya idaṃ śruṇuyān nityaṃ proktaṃ cedaṃ svayambhuvā /
kuryāt prayogaṃ yaścaivamathavā'dhītavān naraḥ

37.27

yā gatirvedaviduṣāṃ yā gatiryajñakāriṇām /
yā gatirdānaśīlānāṃ tāṃ gatiṃ prāpnuyāddhi saḥ

37.28

dānadharmeṣu sarveṣu kīrtyate tu mahat phalam /
prekṣaṇīyapradānaṃ hi sarvadāneṣu śasyate

37.29

na tathā gandhamālyena devāstuṣyanti pūjitāḥ /
yathā nāṭyaprayogasthairnityaṃ tuṣyanti maṅgalaiḥ

37.30

gāndharvaṃ ceha nāṭyaṃ ca yaḥ samyak paripālayet /
sa īśvaragaṇeśānāṃ labhate sadgatiṃ parām

37.31

evaṃ nāṭyaprayoge bahuvidhivihitaṃ karmaśāstraṃ praṇītam |
noktaṃ yaccātra lokādanukṛtikaraṇāt |
saṃvibhāvyaṃ tu tajjñaiḥ ||
kiṃ cānyat samprapūrṇā bhavatu vasumatī naṣṭadurbhikṣarogā /
śāntirgobrāhmaṇānāṃ bhavatu narapatiḥ pātu pṛthvīṃ samagrām

Original text: Nāṭyaśāstra 1-16, 18-30, 33, 35-37 · Data entry Padmakar Dadegaonkar Sowmya Krishnapur Haresh Bakshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc