Natya Shastra · Chapter 37
iti bharatīye nāṭyaśāstre nāṭyaśāpo nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ
atha saptatriṃśo 'dhyāyaḥ
kasyacittvatha kālasya nahuṣo nāma pārthivaḥ /
prāptavān devarājyaṃ hi nayabuddhiparākramaḥ
praśaśāsa tadā rājyaṃ devairvyuṣṭimavāpnuvan /
gāndharvaṃ caia nāṭyaṃ ca dṛṣṭvā cintāmupāgamat
sa cintayitvā manasā kathameṣa gṛhe mama /
nāṭyaprayogo hi bhavediti sādara eva san
kṛtāñjaliḥ prayogārthaṃ proktavāṃstu surān nṛpaḥ /
apsarobhiridaṃ sārdhaṃ nāṭyaṃ bhavatu me gṛhe
pratyuktaśca tato devairbṛhaspatipurogamaiḥ /
divyāṅganānāṃ naiveha mānuṣaiḥ saha saṅgatiḥ
hitaṃ pathyaṃ ca vaktavyo bhavān svargādhipo hi yat /
ācāryāstatra gacchantu gatvā kurvantu te priyam
proktavāṃstu tato māṃ tu nṛpatiḥ sa kṛtāñjaliḥ /
idamicchāmi bhagavan nāṭyamurvyāṃ pratiṣṭhitam
pūrvamācāryakaṃ caiva bhavatā'bhihitaṃ śrutam /
vyaktabhāvātvidaṃ labdhaṃ tvatsakāśād dvijottama
pitāmahagṛhe 'smākaṃ tadantaḥpure jane /
pitāmahakriyāyukta murvaśyāṃ sampravartitam
tasyāḥ praṇāśaśokena unmādoparate nṛpe /
vipanne 'ntaḥpurajane punarnāśamupāgatam
prakāśametadicchāmo bhūyastat saṃprayojitam /
tithiyajñakriyāsvetad yathā syān maṅgalaiḥ śubhaiḥ
tasmin mama gṛhe baddhaṃ nānāprakṛtisaṃśrayam /
strīṇāṃ lalitavinyāsairyato naḥ prathayiṣyati
tathā'stviti mayā prokto nahuṣaḥ pārthivastadā /
sutāścāhūya samproktā sāmapūrvaṃ suraiḥ saha
ayaṃ hi nahuṣo rājā yācate naḥ kṛtāñjaliḥ /
gamyatāṃ sahitairbhūmiṃ prayoktuṃ nāṭyameva ca
kariṣyamaśca śāpāntamasmin samyak prayojite /
brāhmaṇānāṃ nṛpāṇāṃ ca bhaviṣyatha na kutsitāḥ
tatra gatvā prayujyantāṃ prayogān vasudhātale /
na śakyaṃ cānyathā kartuṃ vacanaṃ pārthivasya hi
asmākaṃ caiva sarveṣāṃ nahuṣasya mahātmanaḥ /
ātmopadeśasiddhaṃ hi nāṭyaṃ proktaṃ svayaṃbhuvā
śeṣamuttaratantreṇa kohalastu kariṣyati /
prayogaḥ kārikāścaiva niruktāni tathaiva ca
apsarobhiridaṃ sārdhaṃ krīḍanīyakahetukam /
adhiṣṭhitaṃ mayā svarge svātinā nāradena ca
tataśca vasudhāṃ gatvā nahuṣasya gṛhe dvijāḥ /
strīṇāṃ prayogaṃ bahudhā baddhavanto yathākramam
atropabhogataste tu mānuṣīṣu māmātmajāḥ /
baddhavanto 'dhikasnehaṃ tāsu tad dvijasattamāḥ
putrānutpādya vadhvā ca prayogaṃ ca yathākramam /
brahmaṇā samanujñātāḥ prāptāḥ svargaṃ punaḥ sutāḥ
evamurvītale nāṭyaṃ śiṣyaiḥ samavatāritam /
bharatānāṃ ca vaṃśo 'yaṃ bhaviṣyaṃ ca pravartitaḥ
kohalādibhirevaṃ tu vatsaśāṇḍilyadhūrtitaiḥ /
matyadharmakriyāyuktaiḥ kaścitkālamavasthitaiḥ
etacchātraṃ praṇītaṃ hi nārāṇāṃ buddhivardhanam /
trailokyasya kriyopetaṃ sarvaśāstranidarśanam /
maṅgalyaṃ lalitaṃ caiva brahmaṇo vadanodbhavam
ya idaṃ śruṇuyān nityaṃ proktaṃ cedaṃ svayambhuvā /
kuryāt prayogaṃ yaścaivamathavā'dhītavān naraḥ
yā gatirvedaviduṣāṃ yā gatiryajñakāriṇām /
yā gatirdānaśīlānāṃ tāṃ gatiṃ prāpnuyāddhi saḥ
dānadharmeṣu sarveṣu kīrtyate tu mahat phalam /
prekṣaṇīyapradānaṃ hi sarvadāneṣu śasyate
na tathā gandhamālyena devāstuṣyanti pūjitāḥ /
yathā nāṭyaprayogasthairnityaṃ tuṣyanti maṅgalaiḥ
gāndharvaṃ ceha nāṭyaṃ ca yaḥ samyak paripālayet /
sa īśvaragaṇeśānāṃ labhate sadgatiṃ parām
evaṃ nāṭyaprayoge bahuvidhivihitaṃ karmaśāstraṃ praṇītam |
noktaṃ yaccātra lokādanukṛtikaraṇāt |
saṃvibhāvyaṃ tu tajjñaiḥ ||
kiṃ cānyat samprapūrṇā bhavatu vasumatī naṣṭadurbhikṣarogā /
śāntirgobrāhmaṇānāṃ bhavatu narapatiḥ pātu pṛthvīṃ samagrām
Original text: Nāṭyaśāstra 1-16, 18-30, 33, 35-37 · Data entry Padmakar Dadegaonkar Sowmya Krishnapur Haresh Bakshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0