Nārāyaṇīya · Chapter 12.321

gṛhastho brahmacārī vā vānaprastho 'tha bhikṣukaḥ
ya icchet siddhim āsthātuṃ devatāṃ kāṃ yajeta saḥ //

kuto hy asya dhruvaḥ svargaḥ kuto niḥśreyasaṃ param
vidhinā kena juhuyād daivaṃ pitryaṃ tathaiva ca //

muktaś ca kāṃ gatiṃ gacchen mokṣaś caiva kimātmakaḥ
svargataś caiva kiṃ kuryād yena na cyavate divaḥ //

devatānāṃ ca ko devaḥ pitṝṇāṃ ca tathā pitā
tasmāt parataraṃ yac ca tan me brūhi pitāmaha //

gūḍhaṃ māṃ praśnavit praśnaṃ pṛcchase tvam ihānagha
na hy eṣa tarkayā śakyo vaktuṃ varṣaśatair api //

ṛte devaprasādād vā rājañ jñānāgamena vā
gahanaṃ hy etad ākhyānaṃ vyākhyātavyaṃ tavārihan //

atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam
nāradasya ca saṃvādam ṛṣer nārāyaṇasya ca //

nārāyaṇo hi viśvātmā caturmūrtiḥ sanātanaḥ
dharmātmajaḥ saṃbabhūva pitaivaṃ me 'bhyabhāṣata //

kṛte yuge mahārāja purā svāyaṃbhuve 'ntare
naro nārāyaṇaś caiva hariḥ kṛṣṇas tathaiva ca //

tebhyo nārāyaṇanarau tapas tepatur avyayau
badary-āśramam āsādya śakaṭe kanakāmaye //

aṣṭacakraṃ hi tad yānaṃ bhūtayuktaṃ manoramam
tatrādyau lokanāthau tau kṛśau dhamanisaṃtatau //

tapasā tejasā caiva durnirīkṣau surair api
yasya prasādaṃ kurvāte sa devau draṣṭum arhati //

nūnaṃ tayor anumate hṛdi hṛcchayacoditaḥ
mahāmeror gireḥ śṛṅgāt pracyuto gandhamādanam //

nāradaḥ sumahadbhūtaṃ lokān sarvān acīcarat
taṃ deśam agamad rājan badary-āśramam āśugaḥ_1 //

tayor āhnikavelāyāṃ tasya kautūhalaṃ tv abhūt
idaṃ tadāspadaṃ kṛtsnaṃ yasmiṃl lokāḥ pratiṣṭhitāḥ //

sadevāsuragandharvāḥ sar1ṣikiṃnaralelihāḥ
ekā mūrtir iyaṃ pūrvaṃ jātā bhūyaś caturvidhā //

dharmasya kulasaṃtāno mahān ebhir vivardhitaḥ
aho hy anugṛhīto 'dya dharma ebhiḥ surair iha
naranārāyaṇābhyāṃ ca kṛṣṇena hariṇā tathā //

tatra kṛṣṇo hariś caiva kasmiṃścit kāraṇāntare
sthitau dharmottarau hy etau tathā tapasi dhiṣṭhitau //

etau hi paramaṃ dhāma kānayor āhnikakriyā
pitarau sarvabhūtānāṃ daivataṃ ca yaśasvinau
kāṃ devatāṃ nu yajataḥ pitṝn vā kān mahāmatī //

iti saṃcintya manasā bhaktyā nārāyaṇasya ha
sahasā prādur abhavat samīpe devayos tadā //

kṛte daive ca pitrye ca tatas tābhyāṃ nirīkṣitaḥ
pūjitaś caiva vidhinā yathāproktena śāstrataḥ //

taṃ dṛṣṭvā mahad āścaryam apūrvaṃ vidhivistaram
upopaviṣṭaḥ suprīto nārado bhagavān ṛṣiḥ //

nārāyaṇaṃ saṃnirīkṣya prasannenāntarātmanā
namas kṛtvā mahādevam idaṃ vacanam abravīt //

vedeṣu sapurāṇeṣu sāṅgopāṅgeṣu gīyase
tvam ajaḥ śāśvato dhātā mato 'mṛtam anuttamam
pratiṣṭhitaṃ bhūtabhavyaṃ tvayi sarvam idaṃ jagat //

catvāro hy āśramā deva sarve gārhasthyamūlakāḥ
yajante tvām aharahar nānāmūrtisamāsthitam //

pitā mātā ca sarvasya jagataḥ śāśvato guruḥ
kaṃ tv adya yajase devaṃ pitaraṃ kaṃ na vidmahe //

avācyam etad vaktavyam ātmaguhyaṃ sanātanam
tava bhaktimato brahman vakṣyāmi tu yathātatham //

yat tat sūkṣmam avijñeyam avyaktam acalaṃ dhruvam
indriyair indriyārthaiś ca sarvabhūtaiś ca varjitam //

sa hy antarātmā bhūtānāṃ kṣetrajñaś ceti kathyate
triguṇavyatirikto 'sau puruṣaś ceti kalpitaḥ
tasmād avyaktam utpannaṃ triguṇaṃ dvijasattama //

avyaktā vyaktabhāvasthā yā sā prakṛtir avyayā
tāṃ yonim āvayor viddhi yo 'sau sada-sadātmakaḥ
āvābhyāṃ pūjyate 'sau hi daive pitrye ca kalpite //

nāsti tasmāt paro 'nyo hi pitā devo 'tha vā dvijaḥ
ātmā hi nau sa vijñeyas tatas taṃ pūjayāvahe //

tenaiṣā prathitā brahman maryādā lokabhāvinī
daivaṃ pitryaṃ ca kartavyam iti tasyānuśāsanam //

brahmā sthāṇur manur dakṣo bhṛgur dharmas tapo damaḥ
marīcir aṅgirāatriś ca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ //

vasiṣṭhaḥ parameṣṭhī ca vivasvān soma eva ca
kardamaś cāpi yaḥ proktaḥ krodho vikrīta eva ca //

ekaviṃśatir utpannās te prajāpatayaḥ smṛtāḥ
tasya devasya maryādāṃ pūjayanti sanātanīm //

daivaṃ pitryaṃ ca satataṃ tasya vijñāya tattvataḥ
ātmaprāptāni ca tato jānanti dvijasattamāḥ //

svargasthā api ye kecit taṃ namasyanti dehinaḥ
te tatprasādād gacchanti tenādiṣṭaphalāṃ gatim //

ye hīnāḥ saptadaśabhir guṇaiḥ karmabhir eva ca
kalāḥ pañcadaśa tyaktvā te muktā iti niścayaḥ //

muktānāṃ tu gatir brahman kṣetrajña iti kalpitaḥ
sa hi sarvagataś caiva nirguṇaś caiva kathyate //

dṛśyate jñānayogena āvāṃ ca prasṛtau tataḥ
evaṃ jñātvā tam ātmānaṃ pūjayāvaḥ sanātanam //

taṃ vedāś cāśramāś caiva nānātanusamāsthitāḥ
bhaktyā saṃpūjayanty ādyaṃ gatiṃ caiṣāṃ dadāti saḥ //

ye tu tadbhāvitā loke ekāntitvaṃ samāsthitāḥ
etad abhyadhikaṃ teṣāṃ yat te taṃ praviśanty uta //

iti guhyasamuddeśas tava nārada kīrtitaḥ
bhaktyā premṇā ca viprar1ṣe asmadbhaktyā ca te śrutaḥ //