Narada Purana · Chapter 2.22

iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge śikṣānirūpaṇaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ
vasiṣṭa uvāca
evaṃ dharmāṅgado rājyaṃ cakāra vasudhātale /
piturnaniyogādrājendra pālayan harivāsaram

na babhūva janaḥ kaścidyo na dharme vyavasthitaḥ /
nāsukhī nāprajaḥ kaścinna vā phuṣṭhī mahīpate

hṛṣṭapuṣṭa jane tasmin kṣmā caiva nidhidāyinī /
ghaṭadogdhrīṣu nṛpate tṛptavatsāsu dhenuṣu

puṭake kuṭake kṣaudraṃ droṇamātraṃ drume drume /
prahṛṣṭāyāṃ tu medinyāṃ sarvadhānyasamudbhavaḥ

kṛtasya sparddhini yuge tretānte dvāpare yuge /
vyatīte jaladāpāye nirmale cāṃbare gṛhe

sugandhiśālipakvāḍhye kuṃbhodbhavavilokite /
madhyapravāhayuktāsu nimnagāsu samantataḥ

tīrotthaiḥ kāśapuṣpaiśca śuklakeśairivāṅganā /
candrāṃśudhavale loke nātitīvre divākare

tasminmanuṣyabahulairjalasnānavicitritaiḥ /
yatrotsukaiḥ prayātaistu bhūmipālaiḥ samantataḥ

prabodhasamaye viṣṇorāśvinānte jagadguroḥ /
mohinī ramayāmāsa tatkāle hṛcchayārditā

rājānaṃ vividhaiḥ saukhyaiḥ sarvabhāvena suṃdarī /
vaneṣu giriśṛṅgeṣu nadīnāṃ saṃgameṣu ca

padminī kusumāḍhyeṣu saraḥsu vividheṣu ca /
malaye mandare vindhye mahendre vibudhālaye

sahye prāleyasaṃjñe ca digaṃbaragirau śubhe /
anyeṣu caiva rājānaṃ svargasthānādikeṣu ca

rameyāyāsa rājendra divyarūpā dine dine /
rājāpi mohinīṃ prāpya sarvaṃ kṛtyaṃ parityajan

tyaktaṃ na vāsaraṃ viṣṇorjanmamṛtyunikṛntanam /
vrataṃ nopekṣate tattu atimugdho 'pi pārthivaḥ

krīḍāṃ tyajati bhūpālo daśamyādidinatraye /
evaṃ prakīḍatastasya pūrṇe saṃvatsare gate

kāle kālavidāṃ śreṣṭhaḥ saṃprāptaḥ kārtikaḥ śubhaḥ /
nidrāchedakaro viṣṇoḥ sa māsaḥ puṇyadāyakaḥ

yasminkṛtaṃ hi sukṛtaṃ vaiṣṇavairmanujairnṛpa /
akṣayaṃ hi bhavetsarvaṃ viṣṇulokapradāyakam

na kārtikasamo māso na kūtena samaṃ yugam /
na dharmastu dayā tulyo na jyotiścakṣuṣā samam

na vedena samaṃ śāstraṃ na tīrthaṃ gaṅgayā samam /
na bhūmyā sadṛśaṃ dānaṃ na sukhaṃ bhāryayā samam

na kṛṣyā tu samaṃ vittaṃ na lābhaḥ surabhīsamaḥ /
na tapo 'naśanādanyanna damena samaṃ śivam

tṛptirna rasanātulyā na samo 'nyo dvijena ca /
na dharmeṇa samaṃ mitraṃ na satyena samaṃ yaśaḥ

nārogyasamamaiśvaryaṃ na devaḥ keśavātparaḥ /
na kārtikasamaṃ loke pāvanaṃ kavayo viduḥ

kārtikaḥ pravaro māso viṣṇoścāpi priyaḥ sadā /
avrato hi kṣipedyastu māsaṃ dāmodarapriyam

tiryagyonimavāpnoti sarvadharmabahiṣkṛtaḥ

māndhātovāca
saṃprāpya kārtike māse rājā rukmāṅgado mune /
mohinīṃ mohasaṃyuktāṃ kathaṃ sa bubhuje vada

viṣṇubhaktaḥ śrutiparaḥ pravaraḥ sa mahīkṣitām /
tasminpuṇyatame māse kiṃ cakāra nṛpottamaḥ

vasiṣṭha uvāca
saṃprāptaṃ kārtikaṃ dṛṣṭvā prabodhakaraṇaṃ hareḥ /
atipramugdho rājendro mohinīṃ vākyamabravīt

rataṃ devi tvayā sārddhaṃ mayā saṃvatsarānbahūn /
tavāpamānabhītena noktaṃ kiñcidapi kvacit

sāṃprataṃ vaktukāmo 'haṃ tannibodha śubhānane /
tvayyāsaktasya me devi bahavaḥ kārtikā gatāḥ

na vratī kārtike jāto muktvaikaṃ harivāsaram /
so 'haṃ kārtikamicchāmi vrate na paryyupāsitum

avratena gato yeṣāṃ kārtiko martyadharmiṇām /
iṣṭāpūrtau vṛthā teṣāṃ dharmo druhiṇasaṃbhave

māṃsāśino 'pi bhūpālā atyarthaṃ mṛgayāratāḥ /
te bhāṃsaṃ kārtike tyaktvā gatā viṣṇvālayaṃ śubhe

pravṛttānāṃ hi bhakṣyāṇāṃ kārtike niyame kṛte /
avaśyaṃ viṣṇurūpatvaṃ prāpyate sādhakena hi

tiṣṭhantu bahuvittāni dānāni varavarṇini /
hṛdayāyāsakartṝṇi dīpadānāddivaṃ vrajet

tasyāpyabhāvātsubhage paradīpaprabodhanam /
kartavyaṃ bhaktibhāvena sarvadānādhikaṃ ca tat

ekataḥ sarvadānāni dīpadānaṃ hi caikataḥ /
kārtikena samaṃ proktaṃ dīpadānātprabodhanam

kartavyaṃ bhaktibhāvena sarvadānādhikaṃ smṛtam /
kārtikīṃ ca tithiṃ kṛtvā viṣṇornābhisaroruhe

ājanmakṛtapāpāttu mucyate nātrasaṃśayaḥ /
vratopavāsaniyamaiḥ kārtiko yasya gacchati

devo vaimāniko bhūtvā sa yāti paramāṃ gatim /
tasmānmohini mohaṃ tvaṃ parityajya mamopari

ājñāṃ vidhehi tatkālaṃ kariṣye kārttikavratam /
tava vakṣojapūjāyā virato nīrajekṣame

ahaṃ vratadharaścaiva bhaviṣye haripūjane /
mohinyuvāca
vistareṇa samākhyāhi māhātmyaṃ kārtikasya ca

sarvapuṇyākaraḥ prokto māso 'yaṃ rājasattamā /
viśeṣātkutra kathitastadādiśa mahāmate

śrutvā kārttikamāhātmyaṃ kariṣye 'haṃ yathepsitam

rukmāṅgada uvāca
māhātmyamabhidhāsyāmi māsasyāsya varānane /
yena bhaktirbhavitrī te prakartuṃ haripūjanam

kārttike kṛcchrasevī yaḥ prājāpatyacaro 'pi vā /
ekāntaropavāsī vā trirātropoṣito 'pi vā

yadvā daśāhaṃ pakṣaṃ vā māsaṃ vā varavarṇini /
kṣapayitvā naro yāti sa viṣṇoḥ paramaṃ padam

ekabhaktena naktena tathaivāyācitena ca /
asmin narairdharā caiva prāpyate dvīpamālinī

viśeṣātpuṣkare tīrthe dvārāvatyāṃ ca śaukare /
māso 'yaṃ bhaktidaḥ prokto vratadānārcanādibhiḥ

tasninhari dinaṃ puṇyaṃ tathā vai bhīṣmapañcakam /
prabodhinīṃ naraḥ kṛtvā jāgareṇa samanvitām

na māturjaṭhare tiṣṭhedapi pāpānvito naraḥ /
tasmindine varārohe maṇḍalaṃ yastu paśyati

vinā sāṃkhyena yogena sa yāti paramaṃ padam /
kārtike maṇḍalaṃ dṛṣṭvā śaukareḥ sūkaraṃ śubhe

dṛṣṭvā kokavarāhaṃ vā na bhūyastanayo bhavet /
trividhasyāpi pāpasya dṛṣṭvā muktirbhavennṛṇām

maṇḍalaṃ capalāpāṅgi śrīdharaṃ kubjake tathā /
kārtike varjayettailaṃ kārttike varjayenmadhu

kārtike varjayenmāṃsaṃ kārtike varjayetstriyaḥ /
niṣpāvānkārtike devi tyañjedviṣṇutatparaḥ

saṃvatsarakṛtātpāpādbrahirbhavati tatkṣaṇāt /
prāpnoti rājakīṃ yoniṃ sakṛdbhakṣaṇasaṃbhavāt

kārtike śaukaramāṃsaṃ yastu bhuñjīta durmatiḥ /
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi raurave paripacyate

tanmukto jāyate pāpī viṣṭhāśī grāmyasūkaraḥ /
mātsyaṃ māṃsaṃ na bhuñjīta na kaurmaṃ nāpi hāriṇam

cāṇḍālo jāyate devi kārtike māṃsabhakṣaṇāt /
kārtikaḥ sarvapāpaghnaḥ kiñcidvratadharasya hi

kārtike tu kṛtādīkṣā nṛṇāṃ janmanikṛntanī /
tasmātsarvaprayatnena dīkṣāṃ kurvīta kārtike

adīkṣitasya vāmoru kṛtaṃ sarvaṃ nirarthakam /
paśuyonimavāpnoti dīkṣayā rahito naraḥ

na gṛhe kārtikaṃ kuryādviśeṣeṇa tu kārtikīm /
tīrthe hi kārtikīṃ kurvannaro yāti hareḥ padam

kārtike śuklapakṣasya kagṛtvā hyekādaśīṃ naraḥ /
prātardatvā śubhānkuṃbhānprayāti harimandiram

saṃvatsaravratānāṃ hi samāptiḥ kārtikaṃ smṛtā /
vivāhā yatra dṛśyante viṣṇornābhisaroruhe

dināni tatra catvāri yathaikaṃ varāvarṇini /
vinottarāyaṇe kālaṃ lagnaśuddhiṃ vināpi ca

dṛśyante yatra sambandhāḥ putrapautravivarddhanāḥ /
tasmānmohini kartāsmi kārtike vratasevanam

aśeṣapāpanāśāya tava prītivivṛddhaye /
mohinyuvāca
aho māhātmyamatulaṃ kārtikasya tvayoritam

cāturmāsyavratānāṃ hi vidhimudyāpanaṃ vada /
pūrṇatā yena bhavatagi vratānāṃ pṛthivīpate

avaikalyaṃ bhaveccaiva vrataṃ puṇyaphalasya tu /
rājovāca
naktavratī ṣaḍrasena brāhmaṇaṃ bhojayetpriye

ayācite tvanaṅkāhaṃ sahiraṇyaṃ pradāpayet /
amāṃsāśībhavedyasttu gāṃ pradadyātsadakṣiṇām

dhātrīsnāne naro dadyāddadhipāyasameva ca /
phalānāṃ niyame subhru phaladānaṃ samācaret

tailatyāge ghṛtaṃ dadyā ddhṛtatyāge payastathā /
dhānyānāṃ niyame śālīṃstattaddhānyamathāpi vā

dadyādbhūśayane śayyāṃ tūlikāgaṇḍakānvitām /
patrabhojī narodadyādbhājanaṃ ghṛtasaṃyutam

maune ghaṇṭāṃ tilānvāpi sahiraṇyānpradāpayet /
daṃpatyorbhojanaṃ kāryamubhayoḥ śayanānvitam

saṃbhogaṃ dakṣiṇopetaṃ vratasya paripūrtaye /
prātaḥ snāne hayaṃ dadyānniḥsnehe ghṛtasaktukān

nakharāṇāṃ ca keśānāṃ dhāraṇe darpaṇaṃ dadet /
upānahau pradadyāttu pādatrāṇavivarjane

lavaṇasya tu saṃtyāge dātavyā surabhistathā /
āmiṣasya parityāge savatsāṃ kapilāṃ dadet

nityaṃ dīpaprado yastu vrate 'bhīṣṭe surālaye /
sa kāñcanaṃ tathā tāmraṃ saghṛtaṃ dīpakaṃ priye

pradadyādvāsasā chatraṃ vaiṣṇave vratapūrtaye /
ekāntaropavāsī tu kṣaumavastraṃ pradāpayet

trirātre kāñcanopetāṃ dadyācchayyāṃ svalaṅkṛtām /
ṣaḍrarātrādyupavāseṣu śibikāṃ chatrasaṃyutām

savāhapuruṣaṃ pīnamanaṅvāhamathārpayet /
ajāvikaṃ tvekabhakte phalāhāre suvarṇakam

śākāhāre phalaṃ dadyātsauvarṇaṃ ghṛtasaṃyutam /
rasānāṃ caiva sarveṣāṃ tyāge 'nuktasya vāpi ca

dātavyaṃ rājataṃ pātraṃ sauvarṇa vāpi śaktitaḥ /
yathoktasyāpradāne tu yathoktākaraṇe 'pi vā

vipravākyaṃ caretsubhru viṣṇusmaraṇapūrvakam /
vṛthā vipravaco yastu manyate manujaḥ śubhe

dakṣiṇāṃ naiva dadyādvā sa yāti narakedhruvam /
vratavaikalyamāsādya kuṣṭhī cāndhaḥ prajāyate

dharāmarāṇāṃ vacane vyavasthitā divaukasastīrthagaṇā makhāśca /
ko laṅghayetsubhru vaco hi teṣāṃ śreyobhikāmo manujastu vidvān

idaṃ mayā dharmarahasyayuktaṃ virañcaye śrīpatinā yathoktam /
prakāśitaṃ tubhyamananyavācyaṃ phalapradaṃ mādhavatuṣṭihetum