Narada Purana · Chapter 1.28

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde sadācāreṣu gṛhasthaāvānaprasthayatidharmnirupaṇaṃ nāma satpaviṃśo 'dhyāyaḥ
sanaka uvāca
śṛṇuṣva muniśārdūla śrāddhasya vidhimuttamam /
yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

kṣayāhapūrvadivase snātvā caikāśano bhavet /
adhaḥ śāyī brahmacārī niśi viprānnimantrayet

dantadhāvanatāṃbūle tailābhyaṅgaṃ tathaiva ca /
ratyoṣadhiparānnāni śrāddhakarttāvivarjayet

adhvānaṃ kalahaṃ krodhaṃ vyavāyaṃ ca dhuraṃ tathā /
śrāddhakarttā ca bhoktā ca divāsvāpaṃ ca varjayet

śrāddhe nimantrito yastu vyavāyaṃ kurute yadi /
brahmahatyāmavānpoti narakaṃ cāpi gacchati

śrāddhe niyojayedvipraṃ śrotriya viṣṇutatparam /
yathāsvācāranirataṃ praśāntaṃ satkulodbagavam

rāgadveṣavihīnaṃ ca purāṇārthaviśāradam /
trimadhutrisuparṇajñaṃ sarvabhūtadayāparam

devapūjārataṃ caiva smṛtitattvaviśāradam /
vedāntatattvasaṃpannaṃ sarvalokahite ratam

kṛtajñaṃ guṇasaṃpannaṃ guruśuśrūṣaṇe ratam /
paropadeśanirataṃ sacchāstrakathanaistathā

ete niyojitavyā vai śrāddhe viprā munīśvara /
śrāddhe varjyānmavakṣyāmi śṛṇu tānmusamāhitaḥ

npūnāṅgaścādhikāṅgaśca kadaryo rogitastathā /
kuṣṭī ca kunakhī caiva laṃbakarṇaḥ kṣatavrataḥ

nakṣatrapāṭhajīvī ca tathā ca śavadāhakaḥ /
kuvādī parirvattā ca tathā devalakaḥ khalaḥ

nindako 'marṣaṇo dhūrtastathaiva grāmayājakaḥ /
asacchāstrābhinirataḥ parānnanigatastathā

vṛṣalīsūti poṣṭā ca vṛṣalīpatireva ca /
kuṇḍaśca golakaścaiva hyayājyānāṃ ca yājakaḥ

daṃbhācāro vṛthāmuṇḍī hyanyastrīdhanatatparaḥ /
viṣṇubhaktivihīnaśca śivabhaktiparāḍmukhaḥ

vedavikrayiṇaścaiva vratavikrayiṇastathā /
smṛtivikrayiṇaścaiva mantravikrayiṇastathā

gāyakāḥ kāvyakarttāro bhiṣakchāstropajīvinaḥ /
vedanindāparaścaiva grāmāpaṇyapradāhakaḥ

tathātikāmukaścaiva rasavikrayakārakaḥ /
kūṭayuktirataścaiva śrāddhe varjyāḥ prayatnataḥ

niṃmatrayīta pūrvedyustasminneva dine 'thavā /
nimantrito bhavedvipro brahmacārī jitendriyaḥ

śrāddhe kṣaṇastu karttavyaḥ prasādaśceti sattama /
nimantrayeddvijaṃ prājñaṃ darbhapāṇirjitendriyaḥ

tataḥ prātaḥ samutthāya prātaḥ kṛtyaṃ samāpya ca /
śrāddhaṃ samācaredvidvānkāle kutapasaṃjñite

divasasyāṣṭame kāle yadā mandāyate raviḥ /
sa kālaḥ kutapastatra pitṝṇāṃ dattamakṣayam

aparāhnaḥ pitṝṇāṃ tu dattaḥ kālaḥ svayaṃbhuvā /
tatkāla eva dātavyaṃ kavyaṃ tasmāddvijottamaiḥ

yatkāvyaṃ dīyate dvavyairakāle munisattama /
rākṣasaṃ taddhi vijñeyaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭati

kāvyaṃ prattaṃ tu sāyāhne rākṣasaṃ tadbhavedapi /
dātā narakamānpoti bhoktā ca narakaṃ vrajet

kṣayāhasya tithairvipra yadi daṇḍamitirbhavet /
viddhāparāhni kāyāṃ tu śrāddhaṃ kāryaṃ vijānatā

kṣayāhasya tithiryā tu hyaparāhnadvaye yadi /
pūrvā kṣaye tu karttavyā vṛdvau kāryā tathottarā

muhūrtta dvitaye pūrvadine syādapare 'hani /
tithiḥ sāyāhnagā yatra parā kāvyasya viśrutā

kiñcitpūrvadine prāhurmuhūrttadvitaye sati /
naitanmataṃ hi sarveṣāṃ kāvyadāne munīśvara

nimantriteṣau vipreṣu militeṣu dvijottama /
prāyaścittaviśuddhātmā tebhyo 'nujñāṃ samāharet

śrāddhārthaṃ samanujñāto viprānbhūyo nimantrayet //u
ubhau ca viśvedevārthaṃ pighatrarthaṃ trīnyathāvidhi

devatārthaṃ ca pitrarthamekaikaṃ vā nimantrayet /
śrāddhārthaṃ samanujñātaḥ kārayenmaṇḍaladvayam

caturastraṃ brāhmaṇasya trikoṇaṃ kṣatriyasya vai /
vaiśyasya vartulaṃ jñeyaṃ śūdrasyābhyābhyukṣaṇaṃ bhavet

brāhmaṇānāmabhāve tu bhrātaraṃ putrameva ca /
ātmānaṃ vā niyuñjīta na vipraṃ vedavarjitam

prakṣālya viprapādāṃśaaca hyācāṃnānupaveśya ca /
yathāvadarcanaṃ kuryātsmarannārāyaṇaṃ prabhum

brāhmaṇānāṃ tu madhye ca dvāradeśe tathaiva ca /
apahatā ityṛcā vai karttā tu vikirettilān

yavairdarbhaghaiśca viśveṣāṃ devānāmidamāsanam /
dattveti bhūyo dadyacca daive kṣaṇapratīkṣaṇam

akṣayyāsanayoḥ ṣaṣṭī dvitīyāvāhane smṛtā /
annadāne caturthī syāccheṣāḥ saṃpuddhayaḥ smṛtāḥ

āsādya pātradvitayaṃ darbhaśākhāsamanvitam /
tatpātre secayettoyaṃ śannodevītyṛcā tataḥ

yavosīti ti yavān kṣitpvā gandhapuṣpe ca vāgyataḥ /
āvāhayettato devānviśve devāḥsa ityṛcā

yā divyā iti mantreṇa dadyādarghyaṃ samāhitaḥ /
gandhaiśca patrapuṣpaiśca dhūpairdīpairyajettataḥ

devaiśca samanujñāto yajetpitṛgaṇāṃstathā /
tilasaṃyuktadarbhaiśca dadyātteṣāṃ sadāsanam

pātrāṇyāsādayettrīṇi hyarghātha pūrvavaddvijaḥ /
śannodevyā jalaṃ kṣiptvā tilosīti tilānkṣaghipet

uśanta ityṛcāvāhya pitṝnvipraḥ samāhitaḥ /
yā divyā iti mantreṇa dadyādarghyaṃ ca pūrvavat

gandhaiśca patrapuṣpaiśca dhūpairdīpaiśaaca sattama /
vāsorbhibhūṣaṇaiśvaiva yathāvibhavamarcayet

tato 'nnāgraṃ samādāya ghṛtayuktaṃ vicakṣaṇaḥ /
agnau kariṣya ityuktvā tebhyo 'nujñāṃ samāharet

karavai karavāṇīti cāpṛṣṭā brāhmaṇā mune /
kuruṣva kriyatāṃ veti kurviti brūyureva ca

upāsanāgnimādhāya svagṛhyoktavidhānataḥ /
sāmāya ca pitṛmate svadhā nama itīrayet

agnaye kavyavāhanāya svadhā nama itīha vā /
svāhāntenāpi vā prājño juhuyātpitṛyajñavat

ābhyāmevāhutibhyāṃ tu pitṝṇāṃ tṛtpirakṣayā /
agnyabhāve tu viprasya pāṇau homo vidhīyate

yathācāraṃ prakurvīta pāṇāvagnau ca vā dvija /
nahyagnirdūragaḥ kāryaḥ pārvaṇe samupasthaite

saṃdhāyāgniṃ tataḥ kāryaṃ kṛtvā taṃ visṛjetkṛtī /
yadyāgnirdūrago vipra pārvaṇe samupasthite

bhrātṛbhiḥ kārayecchrāddhaṃ sāgnikairvidhivaddvijaiḥ /
kṣayāhe caiva saṃprātpe svasyāgnirdūrago yadi

tathaiva bhrātarastatra laukikāgnāvapi sthitāḥ /
upāsanāngau dūrasthe samīpebhrātari sthaite

yadyagnau juhuyādvāpi pāṇau vā sa hi pātakī /
upāsanāgnā dūrasthe kecidicchanti vai dvijāḥ

tacchaṣa viprapātreṣu vikiretsaṃsmaranharim /
bhakṣyairbhojyaiśaaca lehyaiśca svādyairviprānprapūjayat

annatyāgaṃ tataḥ kuryyādubhayatra samāhitaḥ /
āgacchantu mahābhāgāviśvedevā mahābalāḥ

ye yatra vihitāḥ śrāddhe sāvadhānāṃ bhavantu te /
iti saṃprārthayeddevānye devāsa ṛcā nu vai

tathāsaṃprārthayadviprānye ca heti ṛcā pitṝn /
amūrtānāṃ mūrtānāṃ ca pitṝṇāṃ dītpatejasām

namasyāmi sadā teṣāṃ dhvānināṃ yogacajakṣuṣām /
evaṃ pitṝnnamaskṛtya nārāyaṇa parāyaṇaḥ

dattaṃ haviśca tatkarṇa viṣṇave vinivedayet /
tataste brāhmaṇāḥ sarve bhuñjīranvāgyatā dvijāḥ

hasato vadate ko 'pi rākṣaghasaṃ tadbhaveddhaviḥ /
yathaācāra pradeyaṃ ca madhunāṃsādikaṃ tathā

pākādiṃ ca praśaṃseran vāgyatā dhṛtabhaghājanāḥ /
yadi pātraṃ tyajetko 'pi brāhmaṇaḥ śrāddhayojitaḥ

śrāddhahṝntā sa vijñeyo narakāyopapadyate /
bhañjāneṣu ca vipreṣu hyanyonyaṃ saṃspuśedyadi

tadannamatyajanbhuktvā gāyatryaṣṭaśataṃ japet /
bhujyamāneṣu vipreṣu karttā śraddhāparāyaṇaḥ

smarennārāyaṇaṃ devamanantamaparājitam /
rakṣoghnānvaiṣṇavāṃścaiva paitṛkāṃścaviśeṣataḥ

japecca pauruṣaṃ sūktaṃ nāciketatrayaṃ tathā /
trimadhu trisuparṇaṃ ca pāvamānaṃ yajūṃṣi ca

sāmānyapitathoktāni vadetpuṇyapradāṃ stathā /
itihāsapurāṇāni dharmaśāstrāṇi caiva hi

bhuñjīranbrahmaṇā yāvattāvadetāñjapeddvija /
brāhmaṇeṣu ca bhukteṣu vikiraṃ vikṣipettathā

śeṣamannaṃ vadeccaiva madhusūktaṃ ca vai japet /
svayaṃ ca pādau prakṣaghālya samyagācamya nārada

ācānteṣu ca vipreṣu piṇḍaṃ nirvāpayettataḥ /
svastivā canakaṃ kuryādakṣayyodakameva ca

dattvā samāhitaḥ kuryāttathā viprābhivādanam /
acālayitvā pātraṃ tu svasti kurvanti ye dvijāḥ

vatsaraṃ pitarasteṣāṃ bhavantyucchiṣṭabhojinaḥ /
dātāro no 'bhivarddhantāmityādyaiḥ smṛtibhāṣitaiḥ

āśīrvaco labhettebhyo namaskāraṃ carettataḥ /
dadyācca dakṣiṇāṃ śaktyā tāṃbūlaṃ gandhasaṃyutam

nyubjapātramathānīya svadhākāramudīrayet /
vājevāje iti ṛcā pitṝndevānvisarjayet

bhoktā ca śrāddhakṛttasyāṃ rajanyāṃ maithunaṃ tyajet /
tathā svādhyāyamadhvānaṃ prayatnena parityajet

adhvagaścāturaścaiva vihīnaśca dhanaistathā /
āmaśrāddhaṃ prakurvīta hemnā vāstṛśyabhāryakaḥ

dravyābhāve dvijābhāve hyannamātraṃ ca pācayet /
paitṛkena tu sūktena homaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

atyanta havyaśūnyaścaitsvaśaktyā tu tṛṇaṃ gavām /
snātvā ca vidhivadvipra kuryādvā tilataparṇam

athavā rodanaṃ kuryādatyuccairvijane vane /
daridro 'haṃ mahāpāpī vadanniti vicakṣaṇaḥ

paredyuḥ śrāddhakṛnmartyo yo na tarpayate pitṝn /
tatkulaṃ nāśamāyāti brahmahatyāṃ ca vindati

śrāddhaṃ kurvanti ye martyāḥ śraddhāvanto munīśvara /
na teṣāṃ saṃtaticchedaḥ saṃpannāste bhavanti ca

pitṝnyañjati yeṃ śrāddhe taistu viṣṇuḥ prapūjitaḥ /
tasmiṃstuṣṭe jagannāthe sarvāstuṣyanti devatāḥ

pitaro devatāścaiva gandharvāpsarasastathā /
yakṣāśca siddhā manujā harireva sanātanaḥ

yenedamakhilaṃ jātaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
tasmāddātā ca bhoktā ca sarvaṃ viṣṇuḥ sanātanaḥ

yadasti vipra yannāsti dṛśyaṃ cādṛśyameva ca /
sarvaṃ viṣṇumayaṃ jñeyaṃ tasmādanyanna vidyate

ādhārabhūto viśvasya sarvabhūtātmako 'vyayaḥ /
anaupamyasvabhāvaśca bhagavānhavyakavyabhuk

parabrahmābhidheyo ya eka eva janārdanaḥ /
karttā kārayitā caiva sarvaṃ viṣṇuḥ sanātanaḥ

ityevaṃ te muniśreṣṭha śrāddhāsya vidhiruttamaḥ /
kathitaḥ kurvatāmevaṃ pāpaṃ sadyo vilīyate

ya idaṃ paṭhate bhaktyā śrāddhakāle dvijottamaḥ /
pitarastasya tuṣyanti saṃtatiścaiva varddhate