Narada Purana · Chapter 1.14

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde dharmānukathanaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ
dharmarāja uvāca
śrutismṛtyuditaṃ dharmaṃ varṇānāmanupūrvaśaḥ /
prabravīmi nṛpaśreṣṭha taṃ śṛṇuṣva samāhitaḥ

yo bhuñjāno 'śuciṃ vāpi cāṇḍālaṃ patitaṃ spṛśet /
krodhādajñānato vāpiṃ tasya vakṣyāmi niṣkṛtim

trirātraṃ vātha ṣaḍrātraṃ yathāsaṃkhyaṃ samācaret /
snānaṃ triṣavaṇaṃ viprapañcagavyena śudhyati

bhuñjānasya tu viprasya kadācajitstravate gudam /
ucchiṣṭatve 'śucitve ca tasya śuddhiṃ vadāmi te

pūrvaṃ kṛtvā dvijaḥ śaucaṃ paścādapa upaspṛśet /
ahorātroṣito bhūtvā pañcagavyena śudhyati

nigiranyadi meheta bhuktvā vā mehane kṛte /
ahorātroṣito bhūtvā juhuyātsarpiṣānalam

yadā bhojanakāle syādaśucirbrāhmaṇaḥ kvacit /
bhūmau nidhāya taṃ grāsaṃ strātvā śuddhimavānpuyāt

bhakṣayitvā tu tad āsamupavālena śuddhyati /
aśitvā caiva tatsarvaṃ trirātramaśucirbhavet

aśrataścedvamiḥ syādvai hyasvasthastriśrataṃ japet /
svasthastrīṇi sahasrāṇi gāyatryāḥ śodhanaṃ param

cāṇḍālaiḥ śvaparcaiḥ spṛṣṭo viṇmūtre ca kṛte dvijaḥ

trirātraṃ tu prakurvīta bhuktocchiṣṭaḥ ṣahācaret /
udakyāṃ sūtikāṃvāpi saṃspṛśedantyajo yadi

trirātreṇa viśuddhiḥ syāditi śātātapo 'bravīt /
rajasvalā tu saṃspṛṣṭā śvabhirmātaṅgavāyasaiḥ

nirāhārā śucistiṣṭetkāle snānena śuddhyati /
rajasvale yadā nāryāvanyonyaṃ spṛśataḥ kvacit

śuddhete brahmakūrcena brahmakūrcena copari /
ucchiṣṭena ca saṃspṛṣṭo yo na snānaṃ samācaret

ṛtau tu garbhaṃ śaṅkitvā snānaṃ maithuninaḥ smṛtam /
anṝtau tu striyaṃ gatvā śaucaṃ mūtrapurūṣavat

ubhāvapyaśucī syātāṃ dampatī yābhasaṃgatau /
śayanādutthitā nārī śuciḥ syādaśuciḥ pumān

bharttuḥ śarīraśuśrūṣāṃ daurātmyādaprakurvatī /
daṇḍyā dvādaśakaṃ nārī varṣaṃ tyājyā dhanaṃ vinā

tyajanto patitānbagandhūndaṇḍyānuttamasāhasam /
pitā hi patitaḥ kāmaṃ na tu mātā kadācana

ātmānaṃ ghātayedyastu rajjvādibhirupakramaiḥ /
mṛte medhyena letpavyo jīvato dviśataṃ damaḥ

daṇḍyāstatputramitrāṇi pratyekaṃ pāṇikaṃ damam /
prāyaścittaṃ tataḥ kuryuryathāśāstrapracoditam

jalāgnyudvandhanabhraṣṭāḥ pravrajyānāśakacyutāḥ /
viṣaprapatanadhvastāḥ śastraghātahatāśca ye

na caite pravratyavasitāḥ sarvalokabahiṣkṛtāḥ /
cāndrāyaṇena śuddhyaṃnti tatpakṛcchradvayena vā

ubhayāvasitaḥ pāpaśyāmacchabalakāccyutaḥ /
cāndrāyaṇābhyāṃ śuddhyeta dattvā dhenuṃ tathā vṛṣam

svaśṛgālaplavaṅgādyairmānuṣaiśca ratiṃ vinā /
spṛṣṭaḥ strātvā śuciḥ sadyo divā saṃdhyāsu rātriṣu

ajñānādvā tu yo bhuktvā cāṇḍālānnaṃ kathañcana /
gomūtrayāvakāhāro māsārddhena viśuddhyati

gobrāhmaṇagṛhaṃ dagdhvā mṛtaṃ codvandhanādinā /
pāśaṃ chitvā tathā tasya kṛcchramekaṃ careddijaḥ

cāṇḍālapulpasānāṃ ca bhuktvā hatvā ca yoṣitam /
kṛcchrārdhdamācarejjñānādajñānādaindavadvayam

kopālikānnabhoktṛāṇāṃ tannārīgāmināṃ tathā /
agamyāgamane vipro madyago māṃsabhakṣaṇe

tatpakṛcchraparikṣitpo maurvīhomena śuddhyati /
mahāpātakakarttāraścatvāro 'tha viśeṣataḥ

agniṃ praviśya śuddhyantisthitvāvā mahati kratau /
rahasyakaraṇo 'pyevaṃ māsamabhyasya puruṣaḥ

aghamarṣaṇasūktaṃ vā śuddhyedantarjale japan /
rajakaścarmakāraśca naṭo buruḍa eva ca

kaivarttamedabhillāśva satpaite hyantyajāḥ smṛtāḥ /
bhuktvā caiṣāṃ striyo gatvā pītvā yaḥpratigṛhyate

kṛcchrārddhamācarejjñānādaindavadvayam /
mātaraṃ gurupatnīṃ ca duhitṛbhaginīsnuṣāḥ

saṃgamya praviśedagniṃ nānyāśuddhirvidhīyate /
rājñīṃ pravrajitāṃ dhātrīṃ tathāvarṇottamāmapi

gatvākṛcchradvayaṃ kuryātsagotrāmabhigamya ca /
amūṣu pitṛgotrāsu mātṛgotragatāsu ca

padadāreṣu sarveṣu kṛcchrārddhaṃ tapanaṃ caret /
veśyābhigamane pāpaṃ vyapohanti dvijā stathā

pītvā sakṛtsutatpaṃ ca pañcarātraṃ kuśodakam /
gurutalpagato kuryārdbāhmaṇo vidhivadrūtam

gonghasya kecidicchanti keciccaivāvakīrṇinaḥ /
daṇḍādūrdhvaṃ prahāreṇa yastu gāṃ vinipātayet

dviguṇaṃ govrataṃ tasya prāyaścitaṃ viśodhayet /
aṅguṣṭhamātrasthūlastu bāhumātraghapramāṇakaḥ

sārdrakaḥsapālāśca godaṇḍaḥ parikīrttitaḥ /
gavāṃ nipātane caiva garbho 'pi saṃbhavedyadi

ekaikaśaśvaretkṛcchraṃ eṣā gonghasya niṣkṛtiḥ /
bandhane rodhane caiva poṣaṇe vā gavāṃ rujām

saṃpadyate cenmaraṇaṃ nimittenaiva lipyate /
mūrcchitaḥ patito vāpi daṇḍenābhihatastataḥ

utthāya ṣaṭpadaṃ gacchetsatpa pañcadaśāpi vā /
grāsaṃ vā yadi gṛhṇīyāttoyaṃ vāpi pibedyadi

sarvavyādhipranaṣṭānāṃ prāyaścittaṃ na vidyate /
kaṣṭaloṣṭāśmabhirgāvaḥ śastrairvā nihatā yadi

prāyaścittaṃ smṛtaṃ tatra śastre nigadyate /
kāṣṭe sāntapanaṃ proktaṃ prājāpatyaṃ tu loṣṭake

tatpakṛcchraṃ tu pāṣāṇe śastre cāpyatikṛcchrakam /
auṣadhaṃ snehamāhāraṃ dadyādgobrāhmaṇeṣu ca

dīyamāne vipattiḥ syātprāyaścittaṃ tadā nahi /
tailabheṣajapāne ca bheṣajānāṃ ca bhakṣaṇe

niśalyakaraṇe caiva prāyaścittaṃ na vidyate /
vatsānāṃ kaṇṭhabandhena kriyayābheṣajena tu

sāyaṃ saṃgopanārthaṃ ca tvadoṣo roṣabandhayoḥ /
pāde caivāsya romāṇi dvipāde śmaśru kevalam

tripāde tu śikhāvartaṃ mūle sarvaṃ samācaret /
sarvānkeśānsamuddhṛtya chedayedaṅguladvayam

evameva tu nārīṇāṃ muṇḍanaṃ śirasaḥ smṛtam /
na stiyā vapanaṃ kāryaṃ na ca vīrāsanaṃ smṛtam

na ca goṣṭe nivāso 'sti na gacchantīmanuvrajet /
rājā vā rājaputragho vā brāhmaṇo vā bahuśrutaḥ

akṛtvā vapanaṃ teṣāṃ prāyaścittaṃ vinirddiśet /
keśānāṃ rakṣaghaṇārthaṃ ca dviguṇaṃ vratamādiśet

dviguṇe gatu vrate cīrṇe dviguṇā vratadakṣiṇā

pāpaṃ na kṣīyate hanturdātā ca narakaṃ vrajet /
aśrautasmārtavihitaṃ prāyaścittaṃ vadanti ye

tāndharmavinghakartṝṃśca rājā daṇḍena pīḍayet /
na caitānpīḍayedrājā kathañcitkāmamohitaḥ

tatpāpaṃ śatadhābhūtvā tameva parisarpati /
prāyaścitte tataścīrṇe kuryādbrāhmaṇabhojanam

viṃśatirgā vṛṣaṃ caikaṃ dadyātteṣāṃ ca dakṣiṇām /
krimibhistṛṇa saṃbhūtairmakṣikādinipātitaiḥ

kṛcchrārddhaṃ sa prakurvīta śaktyā dadyāñca dakṣiṇām /
prāyaścittaṃ ca kṛtvā vai bhojayitvā dvijottamān

suvarṇamānikaṃ dadyāttataḥ śuddhirvidhīyate /
cāṇḍālaśvapacaiḥ spṛṣṭe niśi snānaṃ vidhīyate

na vasettatra rātrau tu sadyaḥ snānena śuddhyati /
vasedatha yadā rātrāvajñānādavicakṣaṇaḥ

tadā tasya tu tatpāpaṃ śatadhā parivartate /
udgacchanti ca nakṣatrāṇyupariṣṭācca ye grahāḥ

saṃspṛṣṭe raśmibhisteṣāmudakasnānamācaret /
yāścāntarjalavalmīkamūṣikoṣaravartmasu

śmaśāne śaucaśeṣe ca na grāhyāḥ satpa mṛttikāḥ /
iṣṭāpūrtaṃ tu karttavyaṃ brāhmaṇena prayatnataḥ

iṣṭena labhate svargaṃ mokṣaṃ pūrttena cānpuyāt /
vittakṣepo bhavediṣṭaṃ taḍāgaṃ pūrttamucyate

ārāmaśca viśeṣeṇa devadroṇyastathaiva ca /
vāpīkūpataḍāgāni devatāyatanāni ca

patitānyuddharedyastu sa pūrvaphalamaśnute /
śuklāyā āharenmūtraṃ kṛṣṇāyā goḥ śakṛttathā

tāmrāyāśca payo grāhyaṃ śvetāyāśca dadhi smṛtam /
kapilāyā ghṛtaṃ grāhyaṃ mahāpātakanāśanam

kuśaistīrthanadītauyaiḥ sarvadravyaṃ pṛthak pṛthak /
āhṛtya praṇavenaiva utthāpya praṇavena ca

praṇavena samāloḍya praṇavenaiva saṃpibet /
pālāśe madhyame parṇe bhāṇḍe tāmramaye śubhe

pibetpuṣkaraparṇe vā mṛnmaye vā kuśodakam /
sūtake tu samutpanne dvitīye samupasthite

dvitīye nāsti doṣastu prathamenaiva śudhyati /
jātena śudhyate jātaṃ mṛtena mṛtakaṃ tathā

garbhasaṃstravaṇe māse trīṇyahāni vinirdiśet

rātribhirmāsatulyābhirgarbhastrāve viśuddhyati /
rajasyuparate sādhvī snanena strī rajasvalā

svagotrādbhṛśyate nārī vivāhātsatpame pade /
svāmigotreṇa karttavyāstasyāḥ piṇḍodakakriyāḥ

uddeśyaṃ piṇḍadāne syātpiṇḍe piṇḍe dvināmataḥ /
ṣaṇṇāṃ deyāstrayaḥ piṇḍā evaṃ dātā na muhyati

svena bhartrā sahasrābdaṃ mātābhuktā sudaivatam /
pitāmahyapi svenaiva svenaiva prapitāmahī

varṣe tu kurvīta mātāpitrostu satkṛtim /
adaivaṃ bhojayecchrāddhaṃ piṇḍamekaṃ tu nirvapet

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ vṛddhiśrāddhamathāparam /
pārvaṇaṃ ceti vijñeyaṃ śrāddhaṃ pañcavidhaṃ budhaiḥ

grahoparāge saṃkrāntau parvotsa vamalālaye /
nirvapertrīnnaraḥ piṇḍānekameva mṛte 'hani

anūḍha na pṛthakkanyā piṇḍe gotre ca sūtake /
pāṇigrahaṇamantrābhyāṃ svagotrādbhraśyate tataḥ

yena yena tu varṇena yā kānyā pariṇīyate /
tatsamaṃ sūtakaṃ yāti tathāpiṇḍodake 'pi ca

vivāhe caiva saṃvṛtte caturthe 'hanirātriṣu /
ekatvaṃ sā vrajedbhartuḥ piṇḍe gotre ca sūtake

prathame 'ṅni dvitīye vā tṛtīye vā caturthake /
asthisaṃcayanaṃ kāryaṃ bandhubhirhitabuddhibhiḥ

caturthe pañcame caiva satpame navame tathā /
asthisaṃcayanaṃ proktaṃ varṇānāmanupūrvaśaḥ

ekādaśāhe pretasya yasya cotsṛjyate vṛṣaḥ /
mucyate pretalokātsa svargaloke mahīyate

nābhimātre jale sthitvā hṛdayena tu cintayet /
āgacchantu me pitaro gṛhṇantvetāājāñjalīn

hastau kṛtvā tu saṃyuktau pūracitvā jalena ca /
gośṛṅgamātramuddhṛtya jalamadhye viniḥ kṣipet

ākāśe ca kṣipedvāri vāristho dakṣaghiṇāmukhaḥ /
pitṝṇāṃ sthānamākāśaṃ dakṣiṇādik tathaiva ca

āpo devagaṇāḥ proktā āpaḥ pitṛgaṇāstathā /
tasmādasya jalaṃ deyaṃ pitṝṇāṃ hitamicchatā

divāsūryāṃśusaṃtatpaṃ rātrau nakṣatramārutaiḥ /
madhyayorapyubhābhyāṃ ca pavitraṃ sarvadā jalam

svabhāvayuktamavyaktamamedhyena sadā śuciḥ /
bhāṇḍasthaṃ dharaṇīsthaṃ vā pavitraṃ sarvadā jalam

devatānāṃ pitṝṇāṃ ca jalaṃ dadyājjalāñjalīn /
asaṃskṛtapramītānāṃ sthale dadyādvicakṣaṇaḥ

śraddhe havanakāle ca dadyādekena pāṇinā /
ubhābhyāṃ tarpaṇe dadyādeṣa dharmo vyavasthitaḥ