Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Chapter 3.5

saliṅgaśāstraiḥ sannādi kṛt taddhita samāsajaiḥ

anuktaiḥ saṃgrahe liṅgaṃ saṃkīrṇavadihonnayet

liṅgaśeṣavidhir vyāpī viśeṣair yadyabādhitaḥ

striyāmīdūdvirāmaikāc sayoniprāṇināma ca

nāma vidyunniśāvallīvīṇādigbhūnadīhriyām

adantair dvigurekārtho na sa pātrayugādibhiḥ

talvṛnde yenikaṭyatrā vairamaithunikādivun

strībhāvādāvani ktiṇ ṇvul ṇac ṇvuc kyab yujiñṅ ni śāḥ

uṇādiṣu nirūrīśca ṅyāṣūḍantaṃ calaṃ sthiram

tatkrīḍāyāṃ praharaṇaṃ cen mauṣṭā pāllavā ṇa dik

ghaño ñaḥ sā kriyāsyāṃ ced dāṇḍapātā hi phālgunī

śyainampātā ca mṛgayā tailampātā svadheti dik

strī syātkācin mṛṇālyādir vivakṣāpacaye yadi

laṅkā śephālikā ṭīkā dhātakīpañcikāḍhakī

sidhrakā sārikā hikkā prācikolkā pipīlikā

tindukī kaṇikā bhaṅgiḥ suraṅgāsūcimāḍhayaḥ

picchā vitaṇḍā kākiṇyaścūrṇiḥ śāṇī druṇī darat

sātiḥ kanthā tathāsandī nābhī rājasabhāpi ca

jhallarī carcarī pārī horā laṭvā ca sidhmalā

lākṣā likṣā ca gaṇḍūṣā gṛdhrasī camasī masī
| iti strīliṅga saṃgrahaḥ

puṃstve sabhedānucarāḥ saparyāyāḥ surāsurāḥ

svargayāgādrimeghābdhi dru kālāsiśarārayaḥ

karagaṇḍoṣṭhadordantakanṭhakeśanakhastanāḥ

ahnāhāntāḥ kṣveḍabhedā rātrāntāḥ prāgasaṃkhyakāḥ

śrīveṣṭādyāśca niryāsā asannantā abādhitāḥ

kaśerujatuvastūni hitvā turuvirāmakāḥ

kaṣaṇabhamaropāntā yadyadantā amī atha

pathanayasaṭopāntā gotrākhyāścaraṇāhvayāḥ

nāmnyakartari bhāve ca ghañ jab naṅ ṇa ghāthucaḥ

lyuḥ kartarīmanic bhāve ko ghoḥ kiḥ prāditonyataḥ

dvandve 'śvavaḍavāvaśvavaḍavā na samāhṛte

kāntaḥ sūryenduparyāyapūrvo 'yaḥ pūrvako.pi ca

vaṭakaścānuvākaśca rallakaśca kuḍaṅgakaḥ

puṅkho nyūṅkhaḥ samudraśca viṭapaṭṭadhaṭāḥ khaṭāḥ

koṭṭāraghaṭṭahaṭṭāśca piṇḍagoṇḍapicaṇḍavat

gaḍuḥ karaṇḍo laguḍo karaṇḍaśca kiṇo ghuṇaḥ

dṛtisīmantaharito romanthodgīthabudbudāḥ

kāsamardo 'rbudaḥ kundaḥ phenastūpau sayūpakau

ātapaḥ kṣatriye nābhiḥ kuṇapakṣurakedarāḥ

pūrakṣurapracukrāśca golahiṅgulapudgalāḥ

vetālabhallamallāśca purāḍāśo 'pi paṭṭiśaḥ

kulmāṣo rabhasaścaiva sakaṭāhaḥ patadrahaḥ
| iti puṃliṅgaśeṣasaṃgrahaḥ

dvihīne 'nyacca khāraṇyaparṇaśvabhrahimodakam

śītoṣṇamāṃsarudhiramukhākṣidraviṇaṃ balam

phalahemaśulbalohasukhaduhkhaśubhāśubham

jalapuṣpāṇi lavaṇaṃ vyañjanānyanulepanam

koṭyāḥ śatādisaṃkhyānyā vā lakṣā niyutaṃ ca tat

dvayaṣkamasisusannantaṃ yadanāntamakartari

trāntaṃ salopadhaṃ śiṣṭaṃ rātraṃ prāksaṃkhyayānvitam

pātrādyadantairekārtho dvigurlakṣyānusārataḥ

dvandvaiktvāvyayībhāvau pathaḥ saṃkhyāvyayātparaḥ

śaḍyāśchāyā bahūnāṃ cedvicchāyaṃ saṃhatau sabhā

śālārthāpi parā rājāmanuṣyārthādarājakāt

dāsīsabhaṃ nṛpasabhaṃ rakṣassabhamimā diśaḥ

upajñopakramāntaśca tadāditvaprakāśane

kopajñakopakramādi kanthośīnaranāmasu

bhāve na ṇakacidbhyo 'nye samūhe bhāvakarmaṇoḥ

adantapratyayāḥ puṇyasudinābhyāṃ tvahaḥ paraḥ

kriyāvyayānāṃ bhedakānyekatve 'pyukthatoṭake

cocaṃ picchaṃ gṛhasthūṇaṃ tirīṭaṃ marma yojanam

rājasūyaṃ vājapeyaṃ gadyapadye kṛtau kaveḥ

māṇikyabhāṣyasindūracīracīvarapiñjaram

lokāyataṃ haritālaṃ vidalasthālabāhlikam
| iti napuṃsakaśeṣasaṃgrahaḥ

punnapuṃsakayoḥ śeṣo 'rdharcapiṇyākakaṇṭakāḥ

modakastaṇḍakaṣṭaṅkaḥ śāṭakaḥ karpaṭo 'rbudaḥ

pātakodyogacarakatamālāmalakā naḍaḥ

kuṣṭhaṃ muṇḍaṃ śīdhu bustaṃ kṣveḍitaṃ kṣemakuṭṭimam

saṃgamaṃ śatamānārmaśambalāvyayatāṇḍavam

kaviyaṃ kandakārpāsaṃ pārāvāraṃ yugandharam

yūpaṃ pragrīvapātrīve yūṣaṃ camasacikkasau

ardharcādau ghṛtādīnāṃ puṃstvādyaṃ vaidikaṃ dhruvam

tan noktamiha loke 'pi tac cedastyastu śeṣavat
| iti punnapuṃsakaśeṣasaṃgrahaḥ

strīpuṃsayorapatyāntā dvicatuṣṣaṭpadoragāḥ

jātibhedāḥ pumākhyāśca strīyogaiḥ saha mallakaḥ

ūrmirvarāṭakaḥ svātirvarṇako jhāṭalirmanuḥ

mūṣā sṛpāṭī karkandhūryaṣṭiḥ śāṭī kaṭī kuṭī
| iti strīpuṃsaśeṣasaṃgrahaḥ

strīnapuṃsakayorbhāvakriyayoḥ vyañ kvacicca vuñ

aucityamaucitī maitrī maitryaṃ vuñ prāgudāhṛtaḥ

ṣaṣṭhyantaprākpadāḥ senāchāyāśālāsurāniśāḥ

syādvā nṛsenaṃ śvaniśaṃ gośālamitare ca dik

ābannantottarapado dviguścāpuṃsi naśca lup

trikhaṭvaṃ ca trikhaṭvī ca tritakṣaṃ ca tritakṣyapi
| iti strīnapuṃsakaśeṣasaṃgrahaḥ

triṣu pātrī puṭī vāṭī peṭī kuvaladāḍimau

iti triliṅgaśeṣasaṃgrahaḥ

paraṃ liṅgaṃ svapradhāne dvandve tatpuruṣe 'pi tat

arthāntāḥ prādyalamprāptāpannapūrvāḥ paropagāḥ

taddhitārtho dviguḥ saṃkhyāsarvanāmatadantakāḥ

bahurvrīhiradiṅnāmnāmunneyaṃ tadudāhṛtam

guṇadravyakriyāyogopādhayaḥ paragāminaḥ

kṛtahkartaryasaṃjñāyāṃ kṛtyāḥ kartari karmaṇi

aṇādyantāstena raktādyarthe nānārthabhedakāḥ

ṣaṭsaṃjñakāstriṣu samā yuṣmadasmattiṅvyayam

paraṃ virodhe śeṣaṃ tu jñeyaṃ śiṣṭaprayogataḥ
iti liṅgādisaṃgrahavargaḥ: 5, atra mūlaślokāḥ 46
ityamarasiṃhakṛtau nāmaliṅgānuśāsane
sāmānyakāṇḍastṛtīyaḥ sāṅga eva samarthitaḥ
iti tṛtīyaḥ sāmānyakāṇḍaḥ samāptaḥ
ityamarasiṃhakṛtaṃ nāmaliṅgānuśāsanam
kāṇḍatrayātmakaṃ sāṅgopāṅgaṃ saṃpūrṇatāmagāt |
atra mūlaślokāḥ: 480, kṣe. ślokāḥ:25 sarve ca militvā:513
amarakośasthaślokānāṃ koṣṭakam
pra. kāṇḍe mū. ślo. 281\, kṣe. ślo. 18\, sarve ca militvā 299
dvi. kāṇḍe mū. ślo. 735\, kṣe. ślo. 14\, sarve ca militvā 750
tri. kāṇḍe mū. ślo. 480\, kṣe. ślo. 25\, sarve ca militvā 513
evaṃ sarveṣāṃ kāṇḍānāṃ yogaḥ mū. ślo. 1497\, kṣe.ślo. 58\, sarve ca
militvā 1563