Language

ENहिગુ
Scripture Library

Naishadhiya Charita · Chapter p5

p5.19.1

niśi daśamitāmāliṅgantyāṃ vibodhavidhitsubhirniṣadhavasudhāmīnāṅkasya priyāṅkamupeduṣaḥ /
śrutimadhupadasragvaidagdhīvibhāvitabhāvikasphuṭarasabhṛśābhyaktā vaitālikairjagire giraḥ

p5.19.2

jaya jaya mahārāja prābhātikīṃ suṣamāmimāṃ saphalayata māṃ dānāḍakṣṇordarālasapakṣmaṇī /
prathamaśakunaṃ śayyotthāyaṃ tavāstu vidarbhajā priyajanamukhāmbhojāttuṅgaṃ yadaṅga na maṅgalam

p5.19.3

varuṇagṛhiṇīmāśāmāsādayantamamuṃ rucīnicayasicayāṃśāṃśabhraṃśakrameṇa niraṃśukam /
tuhinamahasaṃ paśyantīva prasādamiṣādasau nijamukhamitaḥ smeraṃ dhatte harermahiṣīharit

p5.19.4

amahatitarāstādṛktārā na locanagocarāstaraṇikiraṇā dyāmañcanti kramādaparasparāḥ /
kathayati pariśrātiṃ rātrī tamassahayudhvanāmayamapi daridrāṇaprāṇastamīdayitastviṣām

p5.19.5

sphurati timirastomaḥ paṅkaprapañca ivoccakaiḥ purusitagaruccañcaccañcaccañcūpuṭasphuṭacumbitaḥ /
api madhukarī kāliṃmanyā virājati dhūmalacchaviriva raverlākṣālakṣmīṃ karairatipātukaiḥ

p5.19.6

rajanivamathuprāleyāmbhaḥkaṇakramasaṃbhṛtaiḥ kuśakisalayasyācchairagreśayairudabindubhiḥ /
suṣirakuśalenāyaḥsūcīśikhāṅkurasaṃkaraṃ kimapi gamitānyantarmuktāphalānyavamenire

p5.19.7

raviruciṛcāmokāreṣu sphuṭāmalabindutāṃ gamayitumamūruccīyante vihāyasi tārakāḥ /
svaraviracanāyāsāmuccairudāttatayā hṛtāḥ śiśiramahaso bimbādasmādasaṃśayamaṃśavaḥ

p5.19.8

vrajati kumude dṛṣṭvā mohaṃ dṛśorapidhāyake bhavati ca nale dūraṃ tārāpatau ca hataujasi /
laghu raghupaterjāyāṃ māyāmayīmiva rāvaṇistimiracikuragrāhaṃ rātriṃ hinasti gabhastirāṭ

p5.19.9

tridaśamithunakrīḍātalpe vihāyasi gāhate nidhuvanadhutasragbhāgaśrībharaṃ grahasaṃgrahaḥ /
mṛdutarakarākāraistūlotkarairudaraṃbhariḥ pariharati nākhaṇḍo gaṇḍopadhānavidhāṃ vidhuḥ

p5.19.1

daśaśatacaturvedīśākhāvivartanamūrtayaḥ savidhamadhunā'laṃkurvanti dhruvaṃ raviraśmayaḥ /
vadanakuhare'pyadhyetṝṇāmayaṃ tadudañcati śrutipadabhayasteṣāmeva pratidhvaniradhvani

p5.19.11

nayati bhagavānambhojasyā'nibandhanabāndhavaḥ kimapi maghavaprāsādasya praghāṇamupaghnatām /
apasaradaridhvāntapratyagviyatpathamaṇḍalīlaganaphaladaśrāntasvarṇācalabhramavibhramaḥ

p5.19.12

nabhasi mahasāṃ dhvāntadhvāṅkṣapramāpaṇapattriṇāmiha viharaṇaiḥ śyainaṃpātāṃ raveravadhārayan /
śaśaviśasanatrāsādāśāmayāccaramāṃ śaśī tadadhigamanāttārāpārāpatairudaḍīyata

p5.19.13

bhṛśamabibharustārā hārāccyutā iva mauktikāḥ surasuratajakrīḍālūnāddyusadviyadaṅgaṇam /
bahukarakṛtātprātaḥsaṃmārjanādadhunā punarnirupadhinijāvasthālakṣmīvilakṣaṇamīkṣyate

p5.19.14

prathamamupahṛtyārghaṃ tārairakhanḍitataṇḍulaistimirapariṣaddūrvāparvāvalīśabalīkṛtaiḥ /
atha ravirucāṃ grāsātithyaṃ nabhaḥ svavihāribhiḥ sṛjati śiśirakṣodaśreṇīmayairudasaktubhiḥ

p5.19.15

asurahitamapyādityotthāṃ vipattimupāgataṃ ditisutaguruḥ prāṇairyoktuṃ na kiṃ kacavattamaḥ /
paṭhati luṭhatīṃ kaṇṭhe vidyāmayaṃ mṛtajīvanīṃ yadi na vahate saṃdhyāmaunavratavyayabhīrutām

p5.19.16

udayaśikhariprasthānyahnā raṇe'tra niśaḥ kṣaṇe dadhati viharatpūṣāṇyūṣmadrutāśmajatusravān /
udayadaruṇaprahvībhāvādarādaruṇānuje milati kimu tatsaṅgācchaṅkyā naveṣṭakaveṣṭanā

p5.19.17

ravirathahayānaśvasyanti dhruvaṃ vaḍavā balapratibalabalāvasthāyinyaḥ samīkṣya samīpagān /
nijaparivṛḍhaṃ gāḍhapremā rathāṅgavihaṃgamī smaraśaraparādhīnasvāntā vṛṣasyati saṃprati

p5.19.18

niśi niraśanāḥ kṣīrasyantaḥ kṣudhā/śvakiśorakā madhuramadhuraṃ heṣante te vilolitavāladhi /
turagasamajaḥ sthānotthāyaṃ kvaṇanmaṇimanthabhūdharabhavaśilālehāyehācaṇo lavaṇasyati

p5.19.19

uḍupariṣadaḥ kiṃ nārhatvaṃ niśaḥ kimu naucitī patiriha na yaddṛṣṭastābhyāṃ gaṇeyarucīgaṇaḥ /
sphuṭamuḍupaterāśmaṃ vakṣaḥ sphuranmalināśmanaśchavi yadanayorvicchede'pi drutaṃ bata na drutam

p5.19.2

aruṇakiraṇe vahnau lājānudūni juhoti yā pariṇayati tāṃ saṃdhyāmetāmavaimi maṇirdivaḥ /
iyamiva sa evāgnibhrāntiṃ karoti purā yataḥ karamapi na kastasyaivotkaḥ sakautukamīkṣitum

p5.19.21

ratiratipatidvaitaśrīkau dhuraṃ bibhṛmastarāṃ priyavacasi yannagnācāryā vadāmatamāṃ tataḥ /
api viracito vidmaḥ puṇyadruhaḥ khalu narmaṇaḥ paruṣamaruṣe naikasyai vāmudeti mude'pi tat

p5.19.22

bhava laghuyutākāntaḥ saṃdhyāmupāssva tapomala tvarayati kathaṃ saṃdhyeyaṃ tvāṃ na nāma niśānujā /
dyutipatirathāvaśyaṃkārī dinodayamāsitā haripatiharitpūrṇabhrūṇāyitā kiyataḥ kṣanān

p5.19.23

muṣitamanasaścitraṃ bhaimi tvayādya kalāgṛhairniṣādhavasudhānāthasyāpi ślathaślathatā vidhau /
ajagaṇadayaṃ saṃdhyāṃ vandhyāṃ vidhāya na dūṣaṇaṃ namasitumanā yannāma syānna saṃprati pūṣaṇam

p5.19.24

na viduṣitarā kāpi tvatastato niyatakriyāpatanadurite heturbharturmanasvini mā sma bhūḥ /
aniśabhavadatyāgādenaṃ janaḥ khalu kāmukīsubhagamabhidhāsyatyuddāmā parāṅkavadāvadaḥ

p5.19.25

raha sahacarīmetāṃ rājannapi stritamāṃ kṣāṇaṃ taraṇikiraṇaiḥ stokānmuktaiḥ samālabhate nabhaḥ /
udadhinirayadbhāsvatsvarṇodakumbhadidṛkṣutāṃ dadhati nalinaṃ prasthāyinyaḥ śriyaḥ kumudānmudā

p5.19.26

prathamakakubhaḥ pānthatvena sphuṭekṣitavṛtrahāṇyanupadamiha drakṣyanti tvāṃ mahāṃsi mahaspateḥ /
paṭimavahanādūhāpohakṣamāṇi vitanvatāmahaha yuvayostāvallakṣmīvivecanacāturīm

p5.19.27

anatiśithile puṃbhāvena pragalbhabalāḥ khalu prasabhamalayaḥ pāthojāsye niviśya niritvarāḥ /
kimapi mukhataḥkṛtvānītaṃ vitīrya sarojnīmadhurasamuṣoyoge jāyāṃ navānnamacīkaran

p5.19.28

mihirakiraṇābhogaṃ bhoktuṃ pravṛttatayā puraḥ kalitaculukāpośānasya grahārthamiyaṃ kimu /
iti vikasitenaikena prāgdalena sarojinī janayati matiṃ sākṣātkarturjanasya dinodaye

p5.19.29

taṭatarukhagaśreṇīsāṃrāviṇairiva sāmprataṃ sarasi vigalannidrāmudrājaniṣṭa sarojinī /
adharasudhayā madhye madhye vadhūmukhalabdhayā dhayati madhupaḥ svāduṃkāraṃ madhūni saroruhām

p5.19.3

gatacaradinasyāyurbhraṃśe dayodayasaṃkucatkamalamukulakroḍānnīḍapraveśamupeyuṣām /
iha madhulihāṃ bhinneṣvambhoruheṣu samāyatāṃ saha sahacarairālokyante'dhunā madhupāraṇāḥ

p5.19.31

timiravirahātpāṇḍūyante diśaḥ kṛśatārakāḥ kamalahasitaiḥ śyenīvonnīyate sarasī na kā /
śaraṇamilitadhvāntadhvaṃsiprabhādaradhāraṇādgaganaśikharaṃ nīlatyekaṃ nijairayaśobharaiḥ

p5.19.32

sarasijavanānyudyatpakṣāryamāṇi hasantu na kṣatarucisuhṛccandraṃ tandrāmupaitu na kairavam /
himagiridṛṣaddāyādaśri pratītamadaḥ smitaṃ kumudavipinasyātho pāthoruhairnijanidrayā

p5.19.33

dhayatu naline mādhvīkaṃ vā na vābhinavāgataḥ kumudamakarandaughaiḥ kukṣiṃbharirbhramarotkaraḥ /
iha tu lihate rātrītarṣaṃ rathāṅgavihaṃgamā madhu nijavadhūvaktrāmbhoje'dhunādharanāmakam

p5.19.34

jagati mithune cakrāveva smarāgamapāragau navamiva mithaḥ saṃbhuñjāte viyujya viyujya yau /
satatamamṛtādevāhārādyudāpadarocakaṃ tadamṛtabhujāṃ bhartā śaṃbhurviṣāṃ bubhuje vibhuḥ

p5.19.35

viśati yuvatityāge rātrīmucaṃ mihikārucaṃ dinamaṇimaṇiṃ tāpe cittānnijācca yiyāsati /
virahataralajjihvā bahvāhvayantyativihvalāmiha sahacarīṃ nāmagrāhaṃ rathāṅgavihaṃgamāḥ

p5.19.36

svamukulamayairnetrairandhaṃbhaviṣṇutayā janaḥ kimu kumudinīṃ durvyācaṣṭe raveranavekṣikām /
likhitapaṭhitā rājño dārāḥ kavipratibhāsu ye śṛṇuta śṛṇutāsūryaṃpaśyā na sā kila bhāvinī

p5.19.37

culukitatamaḥsindhorbhṛṅgaiḥ karādiva śubhyate nabhasi bisinībandhorandhracyutairudavindubhiḥ /
śatadalamadhusrotaḥkacchadvayīparirambhaṇādanupadamadaḥpaṅkāśaṅkāmamī mama tanvate

p5.19.38

ghusṛṇasumanaḥśṛeṇīśrīṇāmanādaribhiḥ saraḥparisaracarairbhāsāṃ bhartuḥ kumārataraiḥ karaiḥ /
ajani jalajāmodānandotpatiṣṇumadhuvratā baliśabalanādguñjāpuñjaśriyaṃ hṛgayālubhiḥ

p5.19.39

racayati ruciḥ śoṇīmetāṃ kumāritarā raveryadalipaṭalī nīlīkartuṃ vyavasyati pātukā /
ajani sarasī kalmāṣī taddhruvaṃ dhavalasphuṭatkavalakalikāṣaṇḍaiḥ pāṇḍūkṛtodaramaṇḍalā

p5.19.4

kamalakuśalādhāne bhānoraho puruṣāvrataṃ yadupakurute netrāṇi śrīgṛhatvavivakṣubhiḥ /
kavibhirupamānādapyambhojatāṃ gamitānyasāvapi yadatathābhāvānmuñcatyulūkavilocane

p5.19.41

yadatimahatī bhaktirbhānau tadenamuditvaraṃ tvaritamupatiṣṭhasvādhvanya tvamadhvarapaddhateḥ /
iha hi samaye mandeheṣu vrajantyudavajratāmabhi ravimupasthānotkṣiptā jalāñjalayaḥ kila

p5.19.42

udayaśikhariprasthāvasthāyinī khanirakṣāyā śiśutaramahomāṇikyānāmaharmaṇimaṇḍalī /
rajanidṛṣadaṃ dhvāntaśyāmāṃ vidhūya pidhāyikāṃ na khalu katameneyaṃ jāne janena vimudritā

p5.19.43

suraparivṛḍhaḥ karṇātpratyagrahītkila kuṇḍaladvayamatha khalu prācyai prādānmudā sa hi tatpatiḥ /
vidhurudayabhāgekaṃ tatra vyaloki vilokyate navatarakarasvarṇasrāvi dvitīyamaharmaṇiḥ

p5.19.44

dahanamaviśaddīptiryāstaṃ gate gatavāsarapraśamasamayaprāpte patyau vivasvati rāgiṇi /
adharabhuvanātsoddhṛtyaiṣā haṭhāttaraṇeḥ kṛtāmarapatipuraprāptirdhatte satīvratamūrtitām

p5.19.45

badhujanakathā tathyaiveyaṃ tanau tanujanmanaḥ pitṛśitiharidvarṇādyāhārajaḥ kila kālimā /
śamanayamunākroḍaiḥ kālairitastamasāṃ pibādapi yadamalacchāyātkāyādabhūyata bhāsvataḥ

p5.19.46

abhajata cirābhyāsaṃ devaḥ pratikṣaṇadātyaye dinamayamayaṃ kālaṃ bhūyaḥ prasūya tathā raviḥ /
na khalu śakitā śīlaṃ kālaprasūtirasau purā yamayamunayorjanmādhāneṣyanena yathojjhitum

p5.19.47

ruciracaraṇaḥ sūtoruśrīsanātharathaḥ śaniṃ śamanamapi sa trātuṃ lokānasūta sutāviti /
rathapadakṛpāsindhurbandhurdṛśāmapi durjanairyadupahasito bhāsvānnāsmānhasiṣyati kaḥ khalaḥ

p5.19.48

śiśirajarujāṃ gharmaṃ śarmodayāya tanūbhṛtāmatha kharakaraśyānāsyānāṃ prayacchati yaḥ payaḥ /
jalabhayajuṣāṃ tāpaṃ tāpaspṛśāṃ himamityayaṃ parahitamilatkṛtyāvṛttiḥ sa bhānurudañcati

p5.19.49

iha na katamaścitraṃ dhatte tamisratatīrdiśāmapi catasṛṇāmutsaṅgeṣu śṛitā dhayatāṃ kṣaṇāt /
taruśaraṇatāmetya cchāyāmayaṃ nivasattamaḥ śamayitumabhūdānaiśvaryaṃ yadaryamarociṣām

p5.19.51

jagati timiraṃ mūrcchāmabjavraje'pi cikitsataḥ pituriva nijāddasrāvasmādadhītya bhiṣājyataḥ /
apica śamanasyāsau tātastataḥ kimu naucitī yadayamadayaḥ kahlārāṇāmudetyapamṛtyave // १९. //
uḍuparivṛḍhaḥ patyā muktāmayaṃ yadapīḍayadyadapi bisinīṃ bhānorjāyāṃ jahāsa kumudvatī /
tadubhayamataḥ śaṅke saṅkocitaṃ nijaśaṅkayā prasarati navārke karkandhūphalāruṇarociṣi

p5.19.52

śrutimayatanorbhānorjāne'vaneradharāḍhvanā viharaṇakṛtaḥ śākhā sākṣācchatāni daśa tviṣām /
niśi niśi sahasrābhyāṃ dṛgbhiḥ śṛṇoti sahasvarāḥ pṛthagahipatiḥ paśyatyasyākrameṇa ca bhāsvarāḥ

p5.19.53

bahunakharatā yeṣāmagre khalu pratibhāsate kamalasuhṛdaste'mī bhānoḥ pravālarucaḥ karāḥ /
ucitamucitaṃ jāleṣvantaḥpraveśibhirāyataiḥ kiyadavayavaireṣāmāliṅgitāṅgulilaṅgimā

p5.19.54

naya nayanayordrākpeyatvaṃ praviṣṭavatīramūrbhavanavalabhījālānnālā ivārkakarāṅgulīḥ /
bhramadaṇugaṇakrāntā bhānti bhramantya ivāśu yāḥ punarapi dhṛtā kunde kiṃvā na vardhakinā divaḥ

p5.19.55

dinamiva divākīrtistīkṣṇaiḥ kṣuraiḥ savitu karaiḥ stimirakabarīlūnāṃ kṛtvā niśāṃ niradīdharat /
sphurati paritaḥ keśastomaistataḥ patayālubhirdhruvamadhavalaṃ tattacchāyacchalādavanītalam

p5.19.56

brūmaḥ śaṅkhaṃ tava nala yaśaḥ śreyase sṛṣṭaśabdaṃ yatsodaryaṃ sa divi likhitaḥ spaṣṭamasti dvijendraḥ /
addhā śraddhākaramiha karacchedamapyasya paśya mlānisthānaṃ tadapi nitarāṃ hāriṇo yaḥ kalaṅkaḥ

p5.19.57

tārāśaṅkhavilopakasya jalajaṃ tīkṣṇatviṣo bhindataḥ sārambhaṃ calatā kareṇa nibiḍāṃ niṣpīḍanāṃ lambhitaḥ /
chedārthāpahṛtāmbukambujarajojambālapāṇḍubhavacchaṅkhacchitkarapattratāmiha vahannastaṃgatārdho vidhuḥ

p5.19.58

jalajabhidurībhāvaṃ prepsuḥ kareṇa nipīḍayatyaśiśirakarastārāśaṅkhaprapañcavilopakṛt /
rajaniramaṇasyāstakṣoṇīdharārdhapidhāvaśāddadhatamadhunā bimbaṃ kambucchidaḥ karapatratām

p5.19.59

yatpāthojavimudraṇaprakaraṇe nirnidrayatyaṃśumāndṛṣṭīḥ pūrṇayati sma yajjalaruhāmakṣṇā sahasraṃ hariḥ /
sājātyaṃ sarasīruhāmapi dṛśāmapyasti tadvāstavaṃ yanmūlādriyatetarāṃ kavinṛbhiḥ padmopamā cakṣuṣaḥ

p5.19.60

avaimi kamalākare nikhilayāminīyāmikaśriyaṃ śrayati yatpurā vitatapattranetrodaram /
tadeva kumudaṃ punardinamavāpya narbhabhramaddvirepharavaghoraṇāghanamupaiti nidrāmudam

p5.19.61

iha kimuṣasi pṛcchāśaṃsikiṃśabdarūpapratiniyamitavācā vāyasenaiṣa pṛṣṭaḥ /
bhaṇa phaṇibhavaśāstre tātaṇaḥ sthāninau kāviti vihitatuhīvāguttaraḥ kokilo'bhūt

p5.19.62

dākṣīputrasya tantre dhruvamayamabhavatko'pyadhītī kapotaḥ kaṇṭhe śabdaughasiddhikṣatabahukaṭhinīśeṣabhūṣānuyātaḥ /
sarvaṃ vismṛtya daivātsmṛtimuṣasi gatāṃ ghoṣayanyo ghusaṃjñāṃ prāksaṃskāreṇa saṃpratyapi dhuvati śiraḥ paṭṭikāpāṭhajena

p5.19.63

paurastyāyāṃ ghusṛṇamasṛṇaśrījuṣo vaijayantyāḥ stomaiścittaṃ hariti harati kṣīrakaṇṭhairmayūkhaiḥ /
bhānurjāmbūnadatanurasau śakrasaudhasya kumbhaḥ sthāne pānaṃ timirajaladherbhābhiretadbhavābhiḥ

p5.19.64

dvitrereva tamastamālagahanagrāse davībhāvukairusrairasya sahasrapattrasadasi vyaśrāṇi ghasrotsavaḥ /
gharmāṇāṃ rayacumbitaṃ vitanute tatpiṣṭapiṣṭīkṛtakṣmādigvyomatamoghamoghamadhunā moghaṃ nidāghadyutiḥ

p5.19.65

dūrārūḍhastimirajaladhervāḍavaścitrabhānurbhānustāmyadvanaruhavanīkelivaihāsiko'yam /
na svātmīyaṃ kimiti dadhate bhāsvaraśvetimānaṃ dyāmadyāpi dyumaṇikaraṇaśreṇayaḥ śoṇayanti

p5.19.66

prātarvarṇanayānayā nijavapurbhūṣāprasādānadāddevī vaḥ paritoṣiteti nihitāmāntaḥpurībhiḥ puraḥ /
sūtā maṇḍanamaṇḍalīṃ paridadhurmāṇikyarocirmayakrodhāvegasarāgalocanarucā dāridryavidrāviṇīm

p5.19.67

āgacchanbhaṇatāmuṣāḥ kṣāṇamathātithyaṃ dṛśorānaśe svargaṅgāmbuni bandinī kṛtadinārambhāplutirbhūpatiḥ /
ānandādatipuṣpakaṃ rathamadhiṣṭhāya priyāyautake prāptaṃ tairavarāgatairaviditaprāsādato nirgamaḥ

p5.19.68

śrīharṣaṃ kavirājarājimukuṭālaṃkārahīraḥ sutaṃ śrīhīraḥ suṣuve jitendriyacayaṃ māmalladevī ca yam /
ekāmatyajato navārthaghaṭanāmekānnaviṃśo mahākāvye tasya kṛtau nalīyacarite sargo'yamasminnagāt

Original text: naiṣadhīyacaritam‌ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc