નૈષધીયચરિતમ્‌ · અધ્યાય p5

નિશિ દશમિતામાલિઙ્ગન્ત્યાં વિબોધવિધિત્સુભિર્નિષધવસુધામીનાઙ્કસ્ય પ્રિયાઙ્કમુપેદુષઃ ।
શ્રુતિમધુપદસ્રગ્વૈદગ્ધીવિભાવિતભાવિકસ્ફુટરસભૃશાભ્યક્તા વૈતાલિકૈર્જગિરે ગિરઃ

જય જય મહારાજ પ્રાભાતિકીં સુષમામિમાં સફલયત માં દાનાડક્ષ્ણોર્દરાલસપક્ષ્મણી ।
પ્રથમશકુનં શય્યોત્થાયં તવાસ્તુ વિદર્ભજા પ્રિયજનમુખામ્ભોજાત્તુઙ્ગં યદઙ્ગ ન મઙ્ગલમ્

વરુણગૃહિણીમાશામાસાદયન્તમમું રુચીનિચયસિચયાંશાંશભ્રંશક્રમેણ નિરંશુકમ્ ।
તુહિનમહસં પશ્યન્તીવ પ્રસાદમિષાદસૌ નિજમુખમિતઃ સ્મેરં ધત્તે હરેર્મહિષીહરિત્

અમહતિતરાસ્તાદૃક્તારા ન લોચનગોચરાસ્તરણિકિરણા દ્યામઞ્ચન્તિ ક્રમાદપરસ્પરાઃ ।
કથયતિ પરિશ્રાતિં રાત્રી તમસ્સહયુધ્વનામયમપિ દરિદ્રાણપ્રાણસ્તમીદયિતસ્ત્વિષામ્

સ્ફુરતિ તિમિરસ્તોમઃ પઙ્કપ્રપઞ્ચ ઇવોચ્ચકૈઃ પુરુસિતગરુચ્ચઞ્ચચ્ચઞ્ચચ્ચઞ્ચૂપુટસ્ફુટચુમ્બિતઃ ।
અપિ મધુકરી કાલિંમન્યા વિરાજતિ ધૂમલચ્છવિરિવ રવેર્લાક્ષાલક્ષ્મીં કરૈરતિપાતુકૈઃ

રજનિવમથુપ્રાલેયામ્ભઃકણક્રમસંભૃતૈઃ કુશકિસલયસ્યાચ્છૈરગ્રેશયૈરુદબિન્દુભિઃ ।
સુષિરકુશલેનાયઃસૂચીશિખાઙ્કુરસંકરં કિમપિ ગમિતાન્યન્તર્મુક્તાફલાન્યવમેનિરે

રવિરુચિઋચામોકારેષુ સ્ફુટામલબિન્દુતાં ગમયિતુમમૂરુચ્ચીયન્તે વિહાયસિ તારકાઃ ।
સ્વરવિરચનાયાસામુચ્ચૈરુદાત્તતયા હૃતાઃ શિશિરમહસો બિમ્બાદસ્માદસંશયમંશવઃ

વ્રજતિ કુમુદે દૃષ્ટ્વા મોહં દૃશોરપિધાયકે ભવતિ ચ નલે દૂરં તારાપતૌ ચ હતૌજસિ ।
લઘુ રઘુપતેર્જાયાં માયામયીમિવ રાવણિસ્તિમિરચિકુરગ્રાહં રાત્રિં હિનસ્તિ ગભસ્તિરાટ્

ત્રિદશમિથુનક્રીડાતલ્પે વિહાયસિ ગાહતે નિધુવનધુતસ્રગ્ભાગશ્રીભરં ગ્રહસંગ્રહઃ ।
મૃદુતરકરાકારૈસ્તૂલોત્કરૈરુદરંભરિઃ પરિહરતિ નાખણ્ડો ગણ્ડોપધાનવિધાં વિધુઃ

દશશતચતુર્વેદીશાખાવિવર્તનમૂર્તયઃ સવિધમધુનાઽલંકુર્વન્તિ ધ્રુવં રવિરશ્મયઃ ।
વદનકુહરેઽપ્યધ્યેતૄણામયં તદુદઞ્ચતિ શ્રુતિપદભયસ્તેષામેવ પ્રતિધ્વનિરધ્વનિ

નયતિ ભગવાનમ્ભોજસ્યાઽનિબન્ધનબાન્ધવઃ કિમપિ મઘવપ્રાસાદસ્ય પ્રઘાણમુપઘ્નતામ્ ।
અપસરદરિધ્વાન્તપ્રત્યગ્વિયત્પથમણ્ડલીલગનફલદશ્રાન્તસ્વર્ણાચલભ્રમવિભ્રમઃ

નભસિ મહસાં ધ્વાન્તધ્વાઙ્ક્ષપ્રમાપણપત્ત્રિણામિહ વિહરણૈઃ શ્યૈનંપાતાં રવેરવધારયન્ ।
શશવિશસનત્રાસાદાશામયાચ્ચરમાં શશી તદધિગમનાત્તારાપારાપતૈરુદડીયત

ભૃશમબિભરુસ્તારા હારાચ્ચ્યુતા ઇવ મૌક્તિકાઃ સુરસુરતજક્રીડાલૂનાદ્દ્યુસદ્વિયદઙ્ગણમ્ ।
બહુકરકૃતાત્પ્રાતઃસંમાર્જનાદધુના પુનર્નિરુપધિનિજાવસ્થાલક્ષ્મીવિલક્ષણમીક્ષ્યતે

પ્રથમમુપહૃત્યાર્ઘં તારૈરખન્ડિતતણ્ડુલૈસ્તિમિરપરિષદ્દૂર્વાપર્વાવલીશબલીકૃતૈઃ ।
અથ રવિરુચાં ગ્રાસાતિથ્યં નભઃ સ્વવિહારિભિઃ સૃજતિ શિશિરક્ષોદશ્રેણીમયૈરુદસક્તુભિઃ

અસુરહિતમપ્યાદિત્યોત્થાં વિપત્તિમુપાગતં દિતિસુતગુરુઃ પ્રાણૈર્યોક્તું ન કિં કચવત્તમઃ ।
પઠતિ લુઠતીં કણ્ઠે વિદ્યામયં મૃતજીવનીં યદિ ન વહતે સંધ્યામૌનવ્રતવ્યયભીરુતામ્

ઉદયશિખરિપ્રસ્થાન્યહ્ના રણેઽત્ર નિશઃ ક્ષણે દધતિ વિહરત્પૂષાણ્યૂષ્મદ્રુતાશ્મજતુસ્રવાન્ ।
ઉદયદરુણપ્રહ્વીભાવાદરાદરુણાનુજે મિલતિ કિમુ તત્સઙ્ગાચ્છઙ્ક્યા નવેષ્ટકવેષ્ટના

રવિરથહયાનશ્વસ્યન્તિ ધ્રુવં વડવા બલપ્રતિબલબલાવસ્થાયિન્યઃ સમીક્ષ્ય સમીપગાન્ ।
નિજપરિવૃઢં ગાઢપ્રેમા રથાઙ્ગવિહંગમી સ્મરશરપરાધીનસ્વાન્તા વૃષસ્યતિ સંપ્રતિ

નિશિ નિરશનાઃ ક્ષીરસ્યન્તઃ ક્ષુધા।શ્વકિશોરકા મધુરમધુરં હેષન્તે તે વિલોલિતવાલધિ ।
તુરગસમજઃ સ્થાનોત્થાયં ક્વણન્મણિમન્થભૂધરભવશિલાલેહાયેહાચણો લવણસ્યતિ

ઉડુપરિષદઃ કિં નાર્હત્વં નિશઃ કિમુ નૌચિતી પતિરિહ ન યદ્દૃષ્ટસ્તાભ્યાં ગણેયરુચીગણઃ ।
સ્ફુટમુડુપતેરાશ્મં વક્ષઃ સ્ફુરન્મલિનાશ્મનશ્છવિ યદનયોર્વિચ્છેદેઽપિ દ્રુતં બત ન દ્રુતમ્

અરુણકિરણે વહ્નૌ લાજાનુદૂનિ જુહોતિ યા પરિણયતિ તાં સંધ્યામેતામવૈમિ મણિર્દિવઃ ।
ઇયમિવ સ એવાગ્નિભ્રાન્તિં કરોતિ પુરા યતઃ કરમપિ ન કસ્તસ્યૈવોત્કઃ સકૌતુકમીક્ષિતુમ્

રતિરતિપતિદ્વૈતશ્રીકૌ ધુરં બિભૃમસ્તરાં પ્રિયવચસિ યન્નગ્નાચાર્યા વદામતમાં તતઃ ।
અપિ વિરચિતો વિદ્મઃ પુણ્યદ્રુહઃ ખલુ નર્મણઃ પરુષમરુષે નૈકસ્યૈ વામુદેતિ મુદેઽપિ તત્

ભવ લઘુયુતાકાન્તઃ સંધ્યામુપાસ્સ્વ તપોમલ ત્વરયતિ કથં સંધ્યેયં ત્વાં ન નામ નિશાનુજા ।
દ્યુતિપતિરથાવશ્યંકારી દિનોદયમાસિતા હરિપતિહરિત્પૂર્ણભ્રૂણાયિતા કિયતઃ ક્ષનાન્

મુષિતમનસશ્ચિત્રં ભૈમિ ત્વયાદ્ય કલાગૃહૈર્નિષાધવસુધાનાથસ્યાપિ શ્લથશ્લથતા વિધૌ ।
અજગણદયં સંધ્યાં વન્ધ્યાં વિધાય ન દૂષણં નમસિતુમના યન્નામ સ્યાન્ન સંપ્રતિ પૂષણમ્

ન વિદુષિતરા કાપિ ત્વતસ્તતો નિયતક્રિયાપતનદુરિતે હેતુર્ભર્તુર્મનસ્વિનિ મા સ્મ ભૂઃ ।
અનિશભવદત્યાગાદેનં જનઃ ખલુ કામુકીસુભગમભિધાસ્યત્યુદ્દામા પરાઙ્કવદાવદઃ

રહ સહચરીમેતાં રાજન્નપિ સ્ત્રિતમાં ક્ષાણં તરણિકિરણૈઃ સ્તોકાન્મુક્તૈઃ સમાલભતે નભઃ ।
ઉદધિનિરયદ્ભાસ્વત્સ્વર્ણોદકુમ્ભદિદૃક્ષુતાં દધતિ નલિનં પ્રસ્થાયિન્યઃ શ્રિયઃ કુમુદાન્મુદા

પ્રથમકકુભઃ પાન્થત્વેન સ્ફુટેક્ષિતવૃત્રહાણ્યનુપદમિહ દ્રક્ષ્યન્તિ ત્વાં મહાંસિ મહસ્પતેઃ ।
પટિમવહનાદૂહાપોહક્ષમાણિ વિતન્વતામહહ યુવયોસ્તાવલ્લક્ષ્મીવિવેચનચાતુરીમ્

અનતિશિથિલે પુંભાવેન પ્રગલ્ભબલાઃ ખલુ પ્રસભમલયઃ પાથોજાસ્યે નિવિશ્ય નિરિત્વરાઃ ।
કિમપિ મુખતઃકૃત્વાનીતં વિતીર્ય સરોજ્નીમધુરસમુષોયોગે જાયાં નવાન્નમચીકરન્

મિહિરકિરણાભોગં ભોક્તું પ્રવૃત્તતયા પુરઃ કલિતચુલુકાપોશાનસ્ય ગ્રહાર્થમિયં કિમુ ।
ઇતિ વિકસિતેનૈકેન પ્રાગ્દલેન સરોજિની જનયતિ મતિં સાક્ષાત્કર્તુર્જનસ્ય દિનોદયે

તટતરુખગશ્રેણીસાંરાવિણૈરિવ સામ્પ્રતં સરસિ વિગલન્નિદ્રામુદ્રાજનિષ્ટ સરોજિની ।
અધરસુધયા મધ્યે મધ્યે વધૂમુખલબ્ધયા ધયતિ મધુપઃ સ્વાદુંકારં મધૂનિ સરોરુહામ્

ગતચરદિનસ્યાયુર્ભ્રંશે દયોદયસંકુચત્કમલમુકુલક્રોડાન્નીડપ્રવેશમુપેયુષામ્ ।
ઇહ મધુલિહાં ભિન્નેષ્વમ્ભોરુહેષુ સમાયતાં સહ સહચરૈરાલોક્યન્તેઽધુના મધુપારણાઃ

તિમિરવિરહાત્પાણ્ડૂયન્તે દિશઃ કૃશતારકાઃ કમલહસિતૈઃ શ્યેનીવોન્નીયતે સરસી ન કા ।
શરણમિલિતધ્વાન્તધ્વંસિપ્રભાદરધારણાદ્ગગનશિખરં નીલત્યેકં નિજૈરયશોભરૈઃ

સરસિજવનાન્યુદ્યત્પક્ષાર્યમાણિ હસન્તુ ન ક્ષતરુચિસુહૃચ્ચન્દ્રં તન્દ્રામુપૈતુ ન કૈરવમ્ ।
હિમગિરિદૃષદ્દાયાદશ્રિ પ્રતીતમદઃ સ્મિતં કુમુદવિપિનસ્યાથો પાથોરુહૈર્નિજનિદ્રયા

ધયતુ નલિને માધ્વીકં વા ન વાભિનવાગતઃ કુમુદમકરન્દૌઘૈઃ કુક્ષિંભરિર્ભ્રમરોત્કરઃ ।
ઇહ તુ લિહતે રાત્રીતર્ષં રથાઙ્ગવિહંગમા મધુ નિજવધૂવક્ત્રામ્ભોજેઽધુનાધરનામકમ્

જગતિ મિથુને ચક્રાવેવ સ્મરાગમપારગૌ નવમિવ મિથઃ સંભુઞ્જાતે વિયુજ્ય વિયુજ્ય યૌ ।
સતતમમૃતાદેવાહારાદ્યુદાપદરોચકં તદમૃતભુજાં ભર્તા શંભુર્વિષાં બુભુજે વિભુઃ

વિશતિ યુવતિત્યાગે રાત્રીમુચં મિહિકારુચં દિનમણિમણિં તાપે ચિત્તાન્નિજાચ્ચ યિયાસતિ ।
વિરહતરલજ્જિહ્વા બહ્વાહ્વયન્ત્યતિવિહ્વલામિહ સહચરીં નામગ્રાહં રથાઙ્ગવિહંગમાઃ

સ્વમુકુલમયૈર્નેત્રૈરન્ધંભવિષ્ણુતયા જનઃ કિમુ કુમુદિનીં દુર્વ્યાચષ્ટે રવેરનવેક્ષિકામ્ ।
લિખિતપઠિતા રાજ્ઞો દારાઃ કવિપ્રતિભાસુ યે શૃણુત શૃણુતાસૂર્યંપશ્યા ન સા કિલ ભાવિની

ચુલુકિતતમઃસિન્ધોર્ભૃઙ્ગૈઃ કરાદિવ શુભ્યતે નભસિ બિસિનીબન્ધોરન્ધ્રચ્યુતૈરુદવિન્દુભિઃ ।
શતદલમધુસ્રોતઃકચ્છદ્વયીપરિરમ્ભણાદનુપદમદઃપઙ્કાશઙ્કામમી મમ તન્વતે

ઘુસૃણસુમનઃશૃએણીશ્રીણામનાદરિભિઃ સરઃપરિસરચરૈર્ભાસાં ભર્તુઃ કુમારતરૈઃ કરૈઃ ।
અજનિ જલજામોદાનન્દોત્પતિષ્ણુમધુવ્રતા બલિશબલનાદ્ગુઞ્જાપુઞ્જશ્રિયં હૃગયાલુભિઃ

રચયતિ રુચિઃ શોણીમેતાં કુમારિતરા રવેર્યદલિપટલી નીલીકર્તું વ્યવસ્યતિ પાતુકા ।
અજનિ સરસી કલ્માષી તદ્ધ્રુવં ધવલસ્ફુટત્કવલકલિકાષણ્ડૈઃ પાણ્ડૂકૃતોદરમણ્ડલા

કમલકુશલાધાને ભાનોરહો પુરુષાવ્રતં યદુપકુરુતે નેત્રાણિ શ્રીગૃહત્વવિવક્ષુભિઃ ।
કવિભિરુપમાનાદપ્યમ્ભોજતાં ગમિતાન્યસાવપિ યદતથાભાવાન્મુઞ્ચત્યુલૂકવિલોચને

યદતિમહતી ભક્તિર્ભાનૌ તદેનમુદિત્વરં ત્વરિતમુપતિષ્ઠસ્વાધ્વન્ય ત્વમધ્વરપદ્ધતેઃ ।
ઇહ હિ સમયે મન્દેહેષુ વ્રજન્ત્યુદવજ્રતામભિ રવિમુપસ્થાનોત્ક્ષિપ્તા જલાઞ્જલયઃ કિલ

ઉદયશિખરિપ્રસ્થાવસ્થાયિની ખનિરક્ષાયા શિશુતરમહોમાણિક્યાનામહર્મણિમણ્ડલી ।
રજનિદૃષદં ધ્વાન્તશ્યામાં વિધૂય પિધાયિકાં ન ખલુ કતમેનેયં જાને જનેન વિમુદ્રિતા

સુરપરિવૃઢઃ કર્ણાત્પ્રત્યગ્રહીત્કિલ કુણ્ડલદ્વયમથ ખલુ પ્રાચ્યૈ પ્રાદાન્મુદા સ હિ તત્પતિઃ ।
વિધુરુદયભાગેકં તત્ર વ્યલોકિ વિલોક્યતે નવતરકરસ્વર્ણસ્રાવિ દ્વિતીયમહર્મણિઃ

દહનમવિશદ્દીપ્તિર્યાસ્તં ગતે ગતવાસરપ્રશમસમયપ્રાપ્તે પત્યૌ વિવસ્વતિ રાગિણિ ।
અધરભુવનાત્સોદ્ધૃત્યૈષા હઠાત્તરણેઃ કૃતામરપતિપુરપ્રાપ્તિર્ધત્તે સતીવ્રતમૂર્તિતામ્

બધુજનકથા તથ્યૈવેયં તનૌ તનુજન્મનઃ પિતૃશિતિહરિદ્વર્ણાદ્યાહારજઃ કિલ કાલિમા ।
શમનયમુનાક્રોડૈઃ કાલૈરિતસ્તમસાં પિબાદપિ યદમલચ્છાયાત્કાયાદભૂયત ભાસ્વતઃ

અભજત ચિરાભ્યાસં દેવઃ પ્રતિક્ષણદાત્યયે દિનમયમયં કાલં ભૂયઃ પ્રસૂય તથા રવિઃ ।
ન ખલુ શકિતા શીલં કાલપ્રસૂતિરસૌ પુરા યમયમુનયોર્જન્માધાનેષ્યનેન યથોજ્ઝિતુમ્

રુચિરચરણઃ સૂતોરુશ્રીસનાથરથઃ શનિં શમનમપિ સ ત્રાતું લોકાનસૂત સુતાવિતિ ।
રથપદકૃપાસિન્ધુર્બન્ધુર્દૃશામપિ દુર્જનૈર્યદુપહસિતો ભાસ્વાન્નાસ્માન્હસિષ્યતિ કઃ ખલઃ

શિશિરજરુજાં ઘર્મં શર્મોદયાય તનૂભૃતામથ ખરકરશ્યાનાસ્યાનાં પ્રયચ્છતિ યઃ પયઃ ।
જલભયજુષાં તાપં તાપસ્પૃશાં હિમમિત્યયં પરહિતમિલત્કૃત્યાવૃત્તિઃ સ ભાનુરુદઞ્ચતિ

ઇહ ન કતમશ્ચિત્રં ધત્તે તમિસ્રતતીર્દિશામપિ ચતસૃણામુત્સઙ્ગેષુ શૃઇતા ધયતાં ક્ષણાત્ ।
તરુશરણતામેત્ય ચ્છાયામયં નિવસત્તમઃ શમયિતુમભૂદાનૈશ્વર્યં યદર્યમરોચિષામ્

જગતિ તિમિરં મૂર્ચ્છામબ્જવ્રજેઽપિ ચિકિત્સતઃ પિતુરિવ નિજાદ્દસ્રાવસ્માદધીત્ય ભિષાજ્યતઃ ।
અપિચ શમનસ્યાસૌ તાતસ્તતઃ કિમુ નૌચિતી યદયમદયઃ કહ્લારાણામુદેત્યપમૃત્યવે ॥ ૧૯. ॥
ઉડુપરિવૃઢઃ પત્યા મુક્તામયં યદપીડયદ્યદપિ બિસિનીં ભાનોર્જાયાં જહાસ કુમુદ્વતી ।
તદુભયમતઃ શઙ્કે સઙ્કોચિતં નિજશઙ્કયા પ્રસરતિ નવાર્કે કર્કન્ધૂફલારુણરોચિષિ

શ્રુતિમયતનોર્ભાનોર્જાનેઽવનેરધરાઢ્વના વિહરણકૃતઃ શાખા સાક્ષાચ્છતાનિ દશ ત્વિષામ્ ।
નિશિ નિશિ સહસ્રાભ્યાં દૃગ્ભિઃ શૃણોતિ સહસ્વરાઃ પૃથગહિપતિઃ પશ્યત્યસ્યાક્રમેણ ચ ભાસ્વરાઃ

બહુનખરતા યેષામગ્રે ખલુ પ્રતિભાસતે કમલસુહૃદસ્તેઽમી ભાનોઃ પ્રવાલરુચઃ કરાઃ ।
ઉચિતમુચિતં જાલેષ્વન્તઃપ્રવેશિભિરાયતૈઃ કિયદવયવૈરેષામાલિઙ્ગિતાઙ્ગુલિલઙ્ગિમા

નય નયનયોર્દ્રાક્પેયત્વં પ્રવિષ્ટવતીરમૂર્ભવનવલભીજાલાન્નાલા ઇવાર્કકરાઙ્ગુલીઃ ।
ભ્રમદણુગણક્રાન્તા ભાન્તિ ભ્રમન્ત્ય ઇવાશુ યાઃ પુનરપિ ધૃતા કુન્દે કિંવા ન વર્ધકિના દિવઃ

દિનમિવ દિવાકીર્તિસ્તીક્ષ્ણૈઃ ક્ષુરૈઃ સવિતુ કરૈઃ સ્તિમિરકબરીલૂનાં કૃત્વા નિશાં નિરદીધરત્ ।
સ્ફુરતિ પરિતઃ કેશસ્તોમૈસ્તતઃ પતયાલુભિર્ધ્રુવમધવલં તત્તચ્છાયચ્છલાદવનીતલમ્

બ્રૂમઃ શઙ્ખં તવ નલ યશઃ શ્રેયસે સૃષ્ટશબ્દં યત્સોદર્યં સ દિવિ લિખિતઃ સ્પષ્ટમસ્તિ દ્વિજેન્દ્રઃ ।
અદ્ધા શ્રદ્ધાકરમિહ કરચ્છેદમપ્યસ્ય પશ્ય મ્લાનિસ્થાનં તદપિ નિતરાં હારિણો યઃ કલઙ્કઃ

તારાશઙ્ખવિલોપકસ્ય જલજં તીક્ષ્ણત્વિષો ભિન્દતઃ સારમ્ભં ચલતા કરેણ નિબિડાં નિષ્પીડનાં લમ્ભિતઃ ।
છેદાર્થાપહૃતામ્બુકમ્બુજરજોજમ્બાલપાણ્ડુભવચ્છઙ્ખચ્છિત્કરપત્ત્રતામિહ વહન્નસ્તંગતાર્ધો વિધુઃ

જલજભિદુરીભાવં પ્રેપ્સુઃ કરેણ નિપીડયત્યશિશિરકરસ્તારાશઙ્ખપ્રપઞ્ચવિલોપકૃત્ ।
રજનિરમણસ્યાસ્તક્ષોણીધરાર્ધપિધાવશાદ્દધતમધુના બિમ્બં કમ્બુચ્છિદઃ કરપત્રતામ્

યત્પાથોજવિમુદ્રણપ્રકરણે નિર્નિદ્રયત્યંશુમાન્દૃષ્ટીઃ પૂર્ણયતિ સ્મ યજ્જલરુહામક્ષ્ણા સહસ્રં હરિઃ ।
સાજાત્યં સરસીરુહામપિ દૃશામપ્યસ્તિ તદ્વાસ્તવં યન્મૂલાદ્રિયતેતરાં કવિનૃભિઃ પદ્મોપમા ચક્ષુષઃ

અવૈમિ કમલાકરે નિખિલયામિનીયામિકશ્રિયં શ્રયતિ યત્પુરા વિતતપત્ત્રનેત્રોદરમ્ ।
તદેવ કુમુદં પુનર્દિનમવાપ્ય નર્ભભ્રમદ્દ્વિરેફરવઘોરણાઘનમુપૈતિ નિદ્રામુદમ્

ઇહ કિમુષસિ પૃચ્છાશંસિકિંશબ્દરૂપપ્રતિનિયમિતવાચા વાયસેનૈષ પૃષ્ટઃ ।
ભણ ફણિભવશાસ્ત્રે તાતણઃ સ્થાનિનૌ કાવિતિ વિહિતતુહીવાગુત્તરઃ કોકિલોઽભૂત્

દાક્ષીપુત્રસ્ય તન્ત્રે ધ્રુવમયમભવત્કોઽપ્યધીતી કપોતઃ કણ્ઠે શબ્દૌઘસિદ્ધિક્ષતબહુકઠિનીશેષભૂષાનુયાતઃ ।
સર્વં વિસ્મૃત્ય દૈવાત્સ્મૃતિમુષસિ ગતાં ઘોષયન્યો ઘુસંજ્ઞાં પ્રાક્સંસ્કારેણ સંપ્રત્યપિ ધુવતિ શિરઃ પટ્ટિકાપાઠજેન

પૌરસ્ત્યાયાં ઘુસૃણમસૃણશ્રીજુષો વૈજયન્ત્યાઃ સ્તોમૈશ્ચિત્તં હરિતિ હરતિ ક્ષીરકણ્ઠૈર્મયૂખૈઃ ।
ભાનુર્જામ્બૂનદતનુરસૌ શક્રસૌધસ્ય કુમ્ભઃ સ્થાને પાનં તિમિરજલધેર્ભાભિરેતદ્ભવાભિઃ

દ્વિત્રેરેવ તમસ્તમાલગહનગ્રાસે દવીભાવુકૈરુસ્રૈરસ્ય સહસ્રપત્ત્રસદસિ વ્યશ્રાણિ ઘસ્રોત્સવઃ ।
ઘર્માણાં રયચુમ્બિતં વિતનુતે તત્પિષ્ટપિષ્ટીકૃતક્ષ્માદિગ્વ્યોમતમોઘમોઘમધુના મોઘં નિદાઘદ્યુતિઃ

દૂરારૂઢસ્તિમિરજલધેર્વાડવશ્ચિત્રભાનુર્ભાનુસ્તામ્યદ્વનરુહવનીકેલિવૈહાસિકોઽયમ્ ।
ન સ્વાત્મીયં કિમિતિ દધતે ભાસ્વરશ્વેતિમાનં દ્યામદ્યાપિ દ્યુમણિકરણશ્રેણયઃ શોણયન્તિ

પ્રાતર્વર્ણનયાનયા નિજવપુર્ભૂષાપ્રસાદાનદાદ્દેવી વઃ પરિતોષિતેતિ નિહિતામાન્તઃપુરીભિઃ પુરઃ ।
સૂતા મણ્ડનમણ્ડલીં પરિદધુર્માણિક્યરોચિર્મયક્રોધાવેગસરાગલોચનરુચા દારિદ્ર્યવિદ્રાવિણીમ્

આગચ્છન્ભણતામુષાઃ ક્ષાણમથાતિથ્યં દૃશોરાનશે સ્વર્ગઙ્ગામ્બુનિ બન્દિની કૃતદિનારમ્ભાપ્લુતિર્ભૂપતિઃ ।
આનન્દાદતિપુષ્પકં રથમધિષ્ઠાય પ્રિયાયૌતકે પ્રાપ્તં તૈરવરાગતૈરવિદિતપ્રાસાદતો નિર્ગમઃ

શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શ્રીહીરઃ સુષુવે જિતેન્દ્રિયચયં મામલ્લદેવી ચ યમ્ ।
એકામત્યજતો નવાર્થઘટનામેકાન્નવિંશો મહાકાવ્યે તસ્ય કૃતૌ નલીયચરિતે સર્ગોઽયમસ્મિન્નગાત્