Naishadhiya Charita · Chapter p22
atha priyāsādanaśīlanādau manorathaḥ pallavitaḥ purā yaḥ /
vilokanenaiva sa rājaputryāḥ patyā bhuvaḥ purṇavadabhyamāni
pratipratīkaṃ prathamaṃ priyāyāmathāntarānandasudhāsamudre /
tataḥ pramodāśruparamparāyāṃ mamajjatustasya dṛśau nṛpasya
brahmādvayasyānvabhavatpramodaṃ romāgra evāgranirīkṣite'syāḥ /
yathaucitītthaṃ tadaśeṣadṛṣṭāvatha smarādvaitamudaṃ tathāsau
velāmatikramya pṛthuṃ mukhendorālokapīyūṣarasena tasyāḥ /
nalasya rāgāmbunidhau vivṛddhe tuṅgau kucāvāśrayataḥ sma dṛṣṭī
magnā sudhāyāṃ kimu tanmukhendorlagnā sthitā tatkucayoḥ kimantaḥ /
cireṇa tanmadhyamamuñcatāsya dṛṣṭiḥ ṛśīya skhalanādbhiyā nu
priyāṅgapānthā kucayornivṛttya nivṛttya lolā naladṛgbhramantī /
babhautamāṃ tanmṛganābhilepatamaḥsamāsāditadigbhrameva
vibhramya taccārunitambacakre dūtasya dṛktasya khalu skhalantī /
sthirā cirādāsta tadūrurambhāstambhāvupāśliṣya kareṇa gāḍham
vāsaḥ paraṃ netramahaṃ na netraṃ kimu tvamāliṅgaya tanmayāpi /
uronitamboru kuru prasādamitīva sā tatpadayoḥ papāta
dṛśoryathākāmamathopahṛtya sa preyasīmālikulaṃ ca tasyāḥ /
idaṃ pramodādbhutasaṃbhṛtena mahīmahendro manasā jagāda
pade vidhāturyadi manmatho vā mamābhiṣicyeta manoratho vā /
tadā ghaṭetāpi na vā tadetatpratipratīkādbhutarūpaśilpam
taraṅgiṇī bhūmibhṛtaḥ prabhūtā jānāmi śṛṅgārarasasya seyam /
lāvaṇyapūro'jani yauvanena yasyāṃ tathoccaistanatā ghanena
asyāṃ vapurvyūhavidhānavidyāṃ kiṃ dyotayāmāsa navāṃ sa kāmaḥ /
pratyaṅgasaṅgasphuṭalabdhabhūmā lāvaṇyasīmā yadimāmupāste
jambālajālātkimakarṣi jambūnadyā na hāridranibhaprabheyam /
apyaṅgayugmasya na saṅgacihnamunnīyate danturatā yadatra
satyeva sāmye sadṛśādaśeṣādguṇāntareṇoccakṛṣe yadaṅgaiḥ //
asyāstataḥ syāttulanāpi nāma vastu tvamīṣāmupamāpamānaḥ
purākṛtiḥ straiṇamimāṃ vidhātumabhūdvidhātuḥ khalu hastalekhaḥ /
yeyaṃ bhavadbhāvipuraṃdhrisṛṣṭiḥ sāsyai yaśastajjayajaṃ pradātum
bhavyāni hānīraguretadaṅgādyathā yathānarti tathā tathā taiḥ /
asyādhikasyopamayopamātā dātā pratiṣṭhāṃ khalu tebhya eva
nāsparśi dṛṣṭāpi vimohikeyaṃ doṣairaśeṣaiḥ svabhiyeti manye /
anyeṣu tairākulitastadasyāṃ vasatyasāpatnyasukhī guṇaughaḥ
aujjhi priyāṅgairghṛṇayaiva rūkṣā na vāridurgāttu varāṭakasya /
na kaṇṭakairāvaraṇācca kāntirdhūlībhṛtā kāñcanaketakasya
pratyaṅgamasyāmabhikena rakṣāṃ kartuṃ maghoneva nijāstramasti /
vajraṃ ca bhūṣāmaṇimūrtidhāri niyojitaṃ taddyutikārmukaṃ ca
asyāḥ sapakṣaikavidhoḥ kacaughaḥ sthāne mukhasyopari vāsamāpa /
pakṣasthatāvadbahucandrako'pi kalāpināṃ yena jitaḥ kalāpaḥ
asyā yadāsyena purastiraśca tiraskṛtaṃ śītarucāndhakāram /
sphuṭasphuradbhaṅgikacacchalena tadeva paścādidamasti baddham
asyāḥ kacānāṃ śikhinaśca kiṃnu vidhiṃ kalāpau vimateragātām /
tenāyamebhiḥ kimapūji puṣpairabhartsi dattvā sa kimardhacandram
keśāndhakārādatha dṛśyabhālasthalārdhacandrā sphuṭamaṣṭamīyam /
enāṃ yadāsādya jagajjayāya manobhuvā siddhirasādhi sādhu
pauṣpaṃ dhanuḥ kiṃ madanasya dāhe śyāmībhavatkesaraśeṣamāsīt /
vyadhāddvidheśastadapi krudhā kiṃ bhaimībhruvau yena vidhirvyadhatta
bhrūbhyāṃ priyāyā bhavatā manobhūcāpena cāpe ghanasārabhāvaḥ /
nijāṃ yadaploṣadaśāmapekṣya saṃpratyanenādhikavīryatārji
smāraṃ dhanuryadvidhunojjhitāsyā yāsyena bhūtena ca lakṣmalekhā /
etadbhruvau janma tadāpa yugmaṃ līlācalatvocitabālabhāvam
eṣutrayeṇaiva jagattrayasya vinirjayātpuṣpamayāśugena /
śeṣā dvibāṇī saphalīkṛteyaṃ priyādṛgambhojapade'bhiṣicya
seyaṃ mṛduḥ kausumacāpayaṣṭiḥ smarasya muṣṭigrahaṇārhamadhyā /
tanoti naḥ śrīmadapāṅgamuktāṃ mohāya yā dṛṣṭiśaraughavṛṣṭim
āghūrṇitaṃ pakṣmalamakṣipadmaṃ prāntadyutiśvaityajitāmṛtāṃśu /
asyā ivāsyāścaladindranīlagolāmalaśyāmalatāratāram
karṇotpalenāpi mukhaṃ sanāthaṃ labheta netradyutinirjitena /
yadyetadīyena tataḥ kṛtārthā svacakṣuṣī kiṃ kurute kuraṅgī
tvacaḥ samuttārya dalāni rītyā mocātvacaḥ pañcaṣapāṭanāyām /
saurairgṛhītairvidhirutpalaughādasyāmabhūdīkṣaṇarūpaśilpī
cakoranetraiṇadṛgutpalānāṃ nimeṣayantreṇa kimeṣa kṛṣṭaḥ /
sāraḥ sudhodgāramayaḥ prayatnairvidhātumetannayane vidhātuḥ
ṛṇīkṛtā kiṃ harinībhirāsīdasyāḥ sakāśānnayanadvayaśrīḥ /
bhūyoguṇeyaṃ sakalā balādyattābhyo'nayā'labhyata bibhyatībhyaḥ
dṛśau kimasyāścapalasvabhāve na dūramākramya mitho miletām /
na cetkṛtaḥ syādanayoḥ prayāṇe vighnaḥ śravaḥkūpanipātabhītyā
kedārabhājā śiśirapraveśātpuṇyāya manye mṛtamutpalinyā /
jātā yatastatkusumekṣaṇeyaṃ yātaśca tatkorakadṛkcakoraḥ
nāsādasīyā tilapuṣpatūṇaṃ jagattrayavyastaśaratrayasya /
śvāsānilāmodabharānumeyāṃ dadhaddvibāṇīṃ kusumāyudhasya
bandhūkabandhūbhavadetadasyā mukhendunānena sahojjihānā /
rāgaśriyā śaiśavayauvanīyāṃ svamāha saṃdhyāmadharoṣṭhalekhā
asyā mukhendāvadharaḥ sudhābhūbimbasya yuktaḥ pratibimba eṣaḥ /
tasyāthavā śrīrdrumabhāji deśe saṃbhāvyamānasya tu vidrume sā
jāne'tirāgādidameva bimbaṃ bimbasya ca vyaktamito'dharatvam /
dvayorviśeṣāvagamākṣamāṇāṃ nāmni bhramo'bhūdanayorjanānām
madhyopakaṇṭhāvadharoṣṭhabhāgau bhātaḥ kimapyucchvasitau yadasyāḥ /
tatsvapnasaṃbhogavitīrṇadantadaṃśena kiṃ vā na mayāparāddham
vidyā vidarbhendrasutādharoṣṭhe nṛtyanti katyantarabhedabhājaḥ /
itīva rekhābhirapaśramastāḥ saṃkhyātavānkautukavānvidhātā
saṃbhujyamānādya mayā niśānte svapne'nubhūtā madhurādhareyam /
asīmalāvaṇyaradacchadetthaṃ kathaṃ mayaiva pratipadyate vā
yadi prasādīkurute sudhāṃśereṣā sahasrāṃśamapi smitasya /
tatkaumudīnāṃ kurute tameva nimicchaya devaḥ saphalaṃ sa janma
candrādhikaitanmukhacandrikāṇāṃ darāyataṃ tatkiraṇāddhanānām /
puraḥsarasrastapṛṣaddvitīyaṃ radāvalidvandvati binduvṛndam
seyaṃ mamaitadvirahārtimūrcchātamīvibhātasya vibhāti saṃdhyā /
mahendrakāṣṭhāgatarāgakartrī dvijairamībhiḥ samupāsyamānā
rājau dvijānāmiha rājadantāḥ saṃbibhrati śrotriyavibhramaṃ yat /
udvegarāgādimṛjāvadātāścatvāra ete tadavaimi muktāḥ
śirīṣakoṣādapi komalāyā vedhā vidhāyāṅgamaśeṣamasyāḥ /
prāptaprakarṣaḥ sukumārasarge samāpayadvāci mṛdutvamudrām
prasūnabāṇādvayavādinī sā kāciddvijenopaniṣatpikena /
asyāḥ kimāsyadvijarājato vā nādhīyate bhaikṣabhujā tarubhyaḥ
padmāṅkasadmānamavekṣya lakṣmīmekasya viṣṇoḥ śrayaṇātsapatnīm /
āsyendumasyā bhajate jitābjaṃ sarasvatī tadvijigīṣayā kim
kaṇṭhe vasantī caturā yadasyāḥ sarasvatī vādayate vipañcīm /
tadeva vāgbhūya mukhe mṛgākṣyāḥ śrotuḥ śrutau yāti sudhārasavam
vilokitāsyā mukhamunnamayya kiṃ vedhaseyaṃ suṣamāsamāptau /
dhṛtyudbhavā yaccibuke cakāsti nimne manāgaṅguliyantraṇeva
priyāmukhībhūya sukhī sudhāṃśurjayatyayaṃ rāhubhayavyayena /
imāṃ dadhārādharabimbalīlāṃ tasyaiva vālaṃ karacakravālam
asyā mukhasyāstu na purṇamāsyaṃ pūrṇasya jitvā mahimā himāṃśum /
bhūlakṣma khaṇḍaṃ dadhadardhamindurbhālastṛtīyaḥ khalu yasya bhāgaḥ
vyadhatta dhātā vadanābjamasyāḥ samrājamambhojakule'khile'pi /
sarojarājau sṛjato'dasīyāṃ netrābhidheyāvata eva sevām
divārajanyo ravisomabhīte candrāmbuje nikṣipataḥ svalakṣmīm /
āsye yadāsyā na tadā tayoḥ śṛīrekaśriyedaṃ tu kadā na kāntam
asyā mukhaśrīprativimbameva jalācca tātānmukurācca mittrāt /
abhyarthya dhattaḥ khalu padmacandrau vibhūṣaṇaṃ yācitakaṃ kadācit
arkāya patye khalu tiṣṭhamānā bhṛṅgairmitāmakṣibhirambukelau /
bhaimīmukhasya śriyamambujinyo yācanti vistāritapadmahastāḥ
asyā mukhenaiva vijitya nityaspardhī milatkuṅkumaroṣābhāsā /
prasahya candraḥ khalu nahyamānaḥ syādeva tiṣṭhatpariveṣapāśaḥ
vidhorvidhirbimbaśatāni lopaṃlopaṃ kuhūrātriṣu māsimāsi /
abhaṅguraśrīkamamuṃ kimasyā mukhendumasthāpayadekaśeṣam
kapolapattrānmakarātsaketubhūbhyāṃ jigīṣurdhanuṣā jaganti /
ihāvalambyāsti ratiṃ manobhū rajyadvayasyo madhunādhareṇa
viyogabāṣpāñcitanetrapadmacchadmārpitotsargapayaḥprasūnau /
karṇau kimasyā ratitatpatibhyāṃ nivedyapūpau vidhiśilpamīdṛk
ihāviśedyena pathātivakraḥ śāstraughaniṣyandasudhāpravāhaḥ /
so'syāḥ śravaḥpattrayuge praṇālīrekhaiva dhāvatyabhikarṇakūpam
asyā yadaṣṭādaśa saṃvibhajya vidyāḥ śrutī dadhraturardhamardham /
karṇāntarutkīrṇagabhīrarekhaḥ kiṃ tasya saṃkhyaiva navānavāṅkaḥ
manye'munā karṇalatāmayena pāśadvayena cchiduretareṇa /
ekākipāśaṃ varuṇaṃ vijigye'naṅgīkṛtāyāsatatī ratīśaḥ
ātmaiva tātasya caturbhujasya jātaścaturdorucitaḥ smaro'pi /
taccāpayoḥ karṇalate bhruvorjye vaṃśatvagaṃśau cipiṭe kimasyāḥ
grīvādbhutaivāvaṭuśobhitāpi prasādhitā māṇavakena seyam /
āliṅgyatāmapyavalambamānā surūpatābhāgakhilordhvakāyā
kavitvagānapriyavādasatyānyasyā vidhātā vyadhitādhikaṇṭham /
rekhātrayanyāsamiṣādamīṣāṃ vāsāya so'yaṃ vibabhāja sīmāḥ
bāhū priyāyā jayatāṃ mṛṇālaṃ dvandve jayo nāma na vismayo'smin /
uccaistu taccitramamuṣya bhagnasyālokyate nirvyathanaṃ yadantaḥ
ajīyatāvartaśubhaṃyunābhyāṃ dorbhyāṃ mṛṇālaṃ kimu komalābhyām /
niḥsūtramāṣte ghanapaṅkamṛtsu mūrtāsu nākīrtiṣu tannimagnam
rajyannakhasyāṅgulipañcakasya miṣādasau haiṅgulapadmatūṇe /
haimaikapuṅkhyāsti viśuddhaparvā priyākare pañcaśarī smarasya
asyāḥ karaspardhanagardhanarddhirbālatvamāpatkhalu pallavo yaḥ /
bhūyo'pi nāmādharasāmyagarvaṃ kurvankathaṃ vāstu na sa pravālaḥ
asyaiva sargāya bhavatkarasya sarojasṛṣṭirmama hastalekhaḥ /
ityāha dhātā hariṇekṣaṇāyāṃ kiṃ hastalekhīkṛtayā tayāsyām
kiṃ narmadāyā mama seyamasyā dṛśyābhito bāhulatāmṛṇālī /
kucau kimuttasthaturantarīpe smaroṣmaśuṣyattarabālyavāraḥ
tālaṃ prabhu syāḍanukartumetāvutthānasusthau patitaṃ na tāvat /
paraṃ ca nāśritya taruṃ mahāntaṃ kucau kṛśāṅghyāḥ svata eva tuṅgau
etatkucaspardhitayā ghaṭasya khyātasya śāstreṣu nidarśanatvam /
tasmācca śilpānmaṇikādikārī prasiddhanāmājani kumbhakāraḥ
gucchālayasvacchatamodabinduvṛndābhamuktāphalaphenilāṅke /
māṇikyahārasya vidarbhasubhūpayodhare rohati rohitaśrīḥ
niḥśaṅkasaṃkocitapaṅkajo'yamasyāmudīto mukhamindubimbaḥ /
citraṃ tathāpi stanakokayugmaṃ na stokamapyañcati viprayogam
ābhyāṃ kucābhyāmibhakumbhayoḥ śrīrādīyate'sāvanayorna tābhyām /
bhayena gopāyitamauktikau tau pravyaktamuktābharaṇāvimau yat
karāgrajāgracchatakoṭirarthī yayorimau tau tulayetkucau cet /
sarvaṃ tadā śrīphalamunmadiṣṇu jātaṃ vaṭīmapyadhunā na labdhum
stanāvaṭe candanapaṅkile'syā jātasya yāvadyuvamānasānām /
hārāvalīratnamayūkhadhārākārāḥ sphuranti skhalanasya rekhāḥ
kṣīṇena madhye'pi satodareṇa yatprāpyate nākramaṇaṃ valibhyaḥ /
sarvāṅgaśuddhau tadanaṅgarājyavijṛmbhitaṃ bhīmabhuvīha citram
madhyaṃ tanūkṛtya yadīdamīyaṃ vedhā na dadhyātkamanīyamaṃśam /
kena stanau saṃprati yauvane'syāḥ sṛjedananyapratimāṅgayaṣṭeḥ
gaurīva patyā subhagā kadācitkarteyamapyardhatanūsamasyām /
itīva madhye vidadhe vidhātā romāvalīmecakasūtramasyāḥ
romāvalīrajjumurojakumbhau gambhīramāsādya ca nābhikūpam /
maddṛṣṭitṛṣṇā viramedyadi syānnaiṣāṃ bataiṣāsicayena guptiḥ
unmūlitālānabilābhanābhiśchinnaskhalacchṛṅkhalaromarājiḥ /
mattasya seyaṃ madanadvipasya prasvāpavaproccakucāstu vāstu
romāvalibhrūkusumaiḥ svamaurvīcāpeṣubhirmadhyalalāṭamūrdhni /
vyastairapi sthāsnubhiretadīyairjaitraḥ sa citraṃ ratijānivīraḥ
puṣpāṇi bāṇāḥ kucamaṇḍanāni bhruvau dhanurbhālamalaṃkariṣṇu /
romāvalī madhyavibhūṣaṇaṃ jyā tathāpi jetā ratijāniretaiḥ
asyāḥ khalu granthinibaddhakeśamallīkadambapratibimbaveṣāt /
smarapraśastī rajatākṣareyaṃ pṛṣṭhasthalīhāṭakapaṭtikāyām
cakreṇa viśVaṃ yudhi matsyaketuḥ piturjitaṃ vīkṣya sudarśanena /
jagajjigīṣatyamunā nitambamayena kiṃ durlabhadarśanena
romāvalīdaṇḍanitambacaker guṇaṃ ca lāvaṇyajalaṃ ca bālā /
tāruṇyamūrteḥ kucakumbhakarturbibharti śaṅke sahakāricakram
aṅgena kenāpi vijetumasyā gaveṣyate kiṃ calapattrapattram /
na cedviśeṣāditaracchadebhyastasyāstu kampastu kuto bhayena
bhrūścitralekhā ca tilottamāsyā nāsā ca rambhā ca yadūrusṛṣṭiḥ /
dṛṣṭā tataḥ pūrayatīyamekānekāpsaraḥprekṣaṇakautukāni
rambhāpi kiṃ cahnayati prakāṇḍaṃ na cātmanaḥ svena na caitadūrū /
svasyaiva yenopari sā dadānā pattrāṇi jāgartyanayorbhrameṇa
vidhāya mūrdhānamadhaścaraṃ cenmuñcettapobhiḥ svamasārabhāvam /
jāḍyaṃ ca nāñcetkadalī balīyastadā yadi syādidamūrucāruḥ
ūruprakāṇḍadvitayena tanvyāḥ karaḥ parājīyata vāraṇīyaḥ /
yuktaṃ hriyā kuṇḍalanacchalena gopāyati svaṃ mukhapuṣkaraṃ saḥ
asyāṃ munīnāmapi mohamūhe bhṛgurmahānyatkucaśailaśīlī /
nānāradāhlādi mukhaṃ śriyorurvyāso mahābhāratasargayogyaḥ
kramodgatā pīvaratādhijaṅghaṃ vṛkṣādhirūḍhaṃ viduṣī kimasyāḥ /
api bhramībhaṅgibhirāvṛtāṅgaṃ vāso latāveṣṭitakapravīṇam
arundhatīkāmapuraṃdhrilakṣmījambhadviṣaddāranavāmbikānām /
caturdaśīyaṃ tadihocitaiva gulphadvayāptā yadadṛśyasiddhiḥ
asyāḥ padau cārutayā mahāntāvapekṣya saukṣmyāllavabhāvabhājaḥ /
jātā pravālasya mahīruhāṇāṃ jānīmahe pallavaśabdalabdhiḥ
jagadvadhūmūrdhasu rūpadarpādyadenayādāyi padāravindam /
tatsāndrasindūraparāgarāgairdvayaṃ pravālaprabalāruṇaṃ tat
ruṣāruṇā sarvaguṇairjayantyā bhaimyāḥ padaṃ śrīḥ sma vidhervṛṇīte /
dhruvaṃ sa tāmacchalayadyataḥ sā bhṛśāruṇaitatpadabhāgvibhāti
yānena tanvyā jitadantināthau pādābjarājau pariśuddhapārṣṇī /
jāne na śuśrūṣayituṃ svamicchū natena mūrdhnā katarasya rājñaḥ
karṇākṣidantacchadabāhupāṇipādādinaḥ svākhilatulyajetuḥ /
udvegabhāgadvayatābhimānādihaiva vedhā vyadhita dvitīyaṃ
tuṣāraniḥśeṣitamabjasargaṃ vidhātukāmasya punarvidhātuḥ /
pañcasvihāsyāṅghrikareṣvabhikhyābhikṣādhunā madhukarīsadṛkṣā
eṣyanti yāvadgaṇanāddigantānnṛpāḥ smarātāḥ śaraṇe praveṣṭum /
ime padābje vidhināpi sṛṣṭāstāvatya evāṅgulayo'tra lekhāḥ
priyānakhībhūtavato mudedaṃ vyadhādvidhiḥ sādhudaśatvamindoḥ /
etatpadacchadmasarāgapadmasaubhāgyabhāgyaṃ kathamanyathā syāt
yaśaḥ padāṅguṣṭhanakhau mukhaṃ ca bibharti pūrṇenducatuṣṭayaṃ yā /
kalācatuḥṣaṣṭirupaitu vāsaṃ tasyāṃ kathaṃ subhruvi nāma nāsyām
sṛṣṭātiviśvā vidhinaiva tāvattasyāpi nītopari yauvanena /
vaidagdhyamadhyāpya manobhuveyamavāpitā vākpatrapārameva
iti sa cikurādārabhyaināṃ nakhāvadhi varṇayanhariṇaramaṇīnetrāṃ citrāmbudhau taradantaraḥ /
hṛdayabharaṇodvelānandaḥ sakhīvṛtabhīmajānayanaviṣayībhāve bhāvaṃ dadhāra dharādhipaḥ
śrīharṣaṃ kavirājarājimukuṭālaṃkārahīraḥ sutaṃ śrīhīraḥ suṣuve jitendriyacayaṃ māmalladevī ca yam /
gauḍarvīśakulapraśastibhaṇitibhrātaryayaṃ tanmahākāvye cāruṇi vairasenicarite sargo'gamatsaptamaḥ
Original text: naiṣadhīyacaritam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0