Naishadhiya Charita · Chapter p17
nipīya yasya kṣitirakṣiṇaḥ kathāstathādriyante na budhāḥ sudhāmapi /
nalaḥ sitacchattritakīrtimaṇḍalaḥ sa rāśirāsīnmahasāṃ mahojjvalaḥ
rasaiḥ kathā yasya sudhāvadhīraṇī nalaḥ sa bhūjānirabhūdguṇādbhutaḥ /
suvarṇadaṇḍaikasitātapatritajvalatpratāpāvalikīrtimaṇḍalaḥ
pavitramatrātanute jagadyuge smṛtā rasakṣālanayeva yatkathā /
kathaṃ na sā madgiramāvilāmapi svasevinīmeva pavitrayiṣyati
adhītibodhācaraṇapracāraṇairdaśāścatasraḥ praṇayannupādhibhiḥ /
caturdaśatvaṃ kṛtavānkutaḥ svayaṃ na vedmi vidyāsu caturdaśasvayam
amuṣya vidyā rasanāgranartakī trayīva nītāṅgaguṇena vistaram /
agāhatāṣṭādaśatāṃ jigīṣayā navadvayadvīpapṛthagjayaśriyām
digīśavṛndāṃśavibhūtirīśitā diśāṃ sa kāmaprasarāvarodhinīm /
babhāra śāstrāṇi dṛśaṃ dvayādhikāṃ nijatrinetrāvataratvabodhikām
padaiścaturbhiḥ sukṛte sthirīkṛte kṛte'munā ke na tapaḥ prapedire /
bhuvaṃ yadekāṅghrikaniṣṭhayā spṛśandadhāvadharmo'pi kṛśastapasvitām
yadasya yātrāsu baloddhataṃ rajaḥ sphuratpratāpānaladhūmamañjima /
tadeva gatvā patitaṃ sudhāmbudhau dadhāti paṅkībhavadaṅkatāṃ vidhau
sphuraddhanurnisvanataddhanāśaugapragalbhavṛṣṭivyayitasya saṃgare /
nijasya tejaḥśikhinaḥ paraśśatā vitenuriṅgālamivāyaśaḥ pare
analpadagdhāripurānalojjvalairnijapratāpairvalayajjvaladbhuvaḥ /
pradakṣiṇīkṛtya jayāya sṛṣṭayā rarāja nīrājanayā sa rājaghaḥ
nivāritāṣtena mahītale'khile nirītibhāvaṃ gamite'tivṛṣṭayaḥ /
na tatyajurnūnamananyaviśramāḥ pratīpabhūpālamṛgīdṛśāṃ dṛśaḥ
sitāṃśuvarṇairvayati sma tadguṇairmahāsivemnaḥ sahakṛtvarī bahum /
digaṅganāṅgāvaraṇaṃ raṇāṅgaṇe yaśaḥpaṭaṃ tadbhaṭacāturīturī
pratīpabhūpairiva kiṃ tato miyā viruddhadharmairapi bhettṛtojjhitā /
amitrajinmitrajidojasā sa yadvicāradṛkāradṛgapyavartata
tadojasastadyaśasaḥ sthitāvimau vṛtheti citte kurute yadā yadā /
tanoti bhānoḥ pariveṣakaitavāttadā vidhiḥ kuṇḍalanāṃ vidhorapi
aye daridro bhaviteti vaidhasīṃ lipiṃ lalāṭe'rthijanasya jāgratīm /
mṛṣāṃ na cakre'lpitakalpapādapaḥ praṇīya dāridryadaridratāṃ nṛpaḥ
vibhajya merurna yadarthisātkṛto na sindhurutsargajalavyayairmaruḥ /
amāni tattena nijāyaśoyugaṃ dviphālabaddhāścikurāḥ śiraḥ sthitam
ajasramabhyāsamupeyuṣā samaṃ mudaiva devaḥ kavinā budhena ca /
dadhau paṭīyānsamayaṃ nayannayaṃ dineśvaraśrīrudayaṃ dine dine
adhovidhānātkamalapravālayoḥ śiruḥsu dānādakhilakṣamābhujām /
puredamūrdhvaṃ bhavatīti vedhasā padaṃ kimasyāṅkitamūrdhvarekhayā
jagajjayaṃ tena ca kośamakṣayaṃ praṇītavāñśaiśavaśeṣavānayam /
sakhā ratīśasya kraturyathā vanaṃ vapustathāliṅgadathāsya yauvanam
adhāri padmeṣu tadaṅghriṇā ghṛṇā kva tacchayacchāyalavo'pi pallave /
tadāsyadāsye'pi gato'ghikāritāṃ na śāradaḥ pārvikaśarvarīśvaraḥ
kimasya lomnāṃ kapaṭena koṭibhirvidhirna lekhābhirajīgaṇadguṇān /
na romakūpaughamiṣājjagatkṛtā kṛtāśca kiṃ dūṣaṇaśūnyabindavaḥ
amuṣya dorbhyāmaridurgaluṇṭhane dhruvaṃ gṛhītārgaladīrghapīnatā /
uraḥśriyā tatra ca gopurasphuratkapāṭadurdharṣatiraḥprasāritā
svakelileśasmitaninditenduno nijāṃśadṛktarjitapadmasaṃpadaḥ /
atadbayījitvarasundarāntare na tanmukhasya pratimā carācare
saroruhaṃ tasya dṛśaiva nirjitaṃ jitāḥ smitenaiva vidhorapi śriyaḥ /
kutaḥ paraṃ bhavyamaho mahīyasī tadānanasyopamitau daridratā
svavālabhārasya taduttamāṅgajaiḥ samaṃ camaryeva tulābhilāṣiṇaḥ /
anāgase śaṃsati bālacāpalaṃ punaḥ punaḥ pucchavilolanacchalāt
mahībhrtastasya ca manmathaśriyā nijasya cittasya ca taṃ pratīcchayā /
dvidhā nṛpe tatra jagattrayībhuvāṃ natabhruvāṃ manmathavibhramo'bhavat
nimīlanabhraṃśajuṣā dṛśā bhṛśaṃ nipīya taṃ yastridaśībhirarjitaḥ /
amūstamabhyāsabharaṃ vivṛṇvate nimeṣaniḥsvairadhunāpi locanaiḥ
adastadākarṇi phalāḍhyajīvitaṃ dṛśordvayaṃ nastadavīkṣi cāphalam /
iti sma cakṣuḥśravasāṃ priyā nale stuvanti nindanti hṛdā tadātmanaḥ
vilokayantībhirajasrabhāvanā balādamuṃ netranimīlaneṣvapi /
alambhi martyābhiramuṣya darśane na vighnaleśo'pi nimeṣanirmitaḥ
na kā niśi svapnagataṃ dadarśa taṃ jagāda gotraskhalite ca kā na tam /
tadātmatādhyātadhavā rate ca kā cakāra vā na svamanobhavodbhavam
śriyāsya yogyāhamiti svamīkṣituṃ kare tamālokya surūpayā dhṛtaḥ /
vihāya bhaimīmapdarpayā kayā na darpaṇaḥ śvāsamalīmasaḥ kṛtaḥ
yathohyamānaḥ khalu bhogabhojinā prasahya vairocanijasya pattanam /
vidarbhajāyā madanastathā mano nalāvaruddhaṃ vayasaiva veśitaḥ
nṛpe'nurūpe nijarūpasaṃpadāṃ dideśa tasminbahuśaḥ śrutiṃ gate /
viśiṣya sā bhīmanarendranandanā manobhavājñaikavaśaṃvadaṃ manaḥ
upāsanāmetya pituḥ sma rajyate dine dine sāvasareṣu bandinām /
paṭhatsu teṣu pratibhūpatīnalaṃ vinidraromājani śṛṇvatī nalam
kathāprasaṅgeṣu mithaḥ sakhīmukhāttṛṇe'pi tanvyā nalanāmani śrute /
drutaṃ vidhūyānyadabhūyatānayā mudā tadākarṇanasajjakarṇayā
smarātparāsoranimeṣalocanādvimemi tadbhinnamudāhareti sā /
janena yūnaḥ stuvatā tadāspade nidarśanaṃ naiṣādhamabhyaṣecayat
nalasya pṛṣṭā niṣadhāgatā guṇānmiṣeṇa dūtadvijabandicāraṇāḥ /
nipīya tatkīrtikathāmathānayā cirāya tasthe vimanāyamānayā
priyaṃ priyā ca trijagajjayiśriyau likhādhilīlāgṛhamittikāvapi /
iti sma sā kāruvareṇa lekhitaṃ nalasya ca svasya ca sakhyamīkṣate
manorathena svapatīkṛtaṃ nalaṃ niśi kva sā na svapatī sma paśyati //
adṛṣṭamapyarthamadṛṣṭavaibhavātkaroti suptirjanadarśanātithim
nimīlitādakṣiyugācca nidrayā hṛdo'pi bāhyendriyamaunamudritāt /
adarśi saṅgopya kadāpyavīkṣito rahasyamasyāḥ sa mahanmahīpatiḥ
aho ahobhirmahimā himāgame'pyabhiprapede prati tāṃ smarārditām /
tapartupūrtāvapi medasāṃ bharā vibhāvarībhirbibharāṃbabhūvire
svakāntikīrtivrajamauktikasrajaḥ śrayantamantarghaṭanāguṇaśriyam /
kadācidasyā yuvadhairyalopinaṃ nalo'pi lokādaśṛṇodguṇotkaram
tameva labdhvāvasaraṃ tataḥ smaraḥ śarīraśobhājayajātamatsaraḥ /
amoghaśaktyā nijayeva mūrtayā tayā vinirjetumiyeṣa naiṣadham
akāri tena śravaṇātithirguṇaḥ kṣamābhujā bhīmanṛpātmajālayaḥ /
taduccadhairyavyayasaṃhiteṣuṇā smareṇa ca svātmaśarāsanāśrayaḥ
amuṣya dhīrasya jayāya sāhasī tadā khalu jyāṃ viśikhaiḥ sanāthayan /
nimajjayāmāsa yaśāṃsi saṃśaye smarastrilokīvijayārjitānyapi
anena bhaimīṃ ghaṭayiṣyatastathā vidheravandhyecchatayā vyalāsi tat /
abhedi tattādṛganaṅgamārgaṇairyadasya pauṣpairapi dhairyakañcukam
kimanyadadyāpi yadastratāpitaḥ pitāmaho vārijamāśrayatyaho /
smaraṃ tanucchāyatayā tamātmanaḥ śaśāka śaṅke sa na laṅghituṃ nalaḥ
urobhuvā kumbhayugena jṛmbhitaṃ navopahāreṇa vayaskṛtena kim /
trapāsariddurgamapi pratīrya sā nalasya tanvī hṛdayaṃ viveśa yat
apahnuvānasya janāya yannijāmadhīratāmasya kṛtaṃ manobhuvā /
abodhi tajjāgaraduḥkhasākṣiṇī niśā ca śayyā ca śaśāṅkakomalā
smaropatapto'pi bhṛśaṃ na sa prabhurvidarbharājaṃ tanayāmayācata /
tyajantyamūñśarma ca mānino varaṃ tyajanti na tvekamayācitavratam
mṛṣāviṣādābhinayādayaṃ kvacijjugopa niḥśvāsatatiṃ viyogajām /
vilepanasyādhikacandrabhāgatāvibhāvanāccāpalalāpa pāṇḍutām
śaśāka nihnotumayena tatpriyāmayaṃ babhāṣe yadalīkavīkṣitām /
samāja evālapitāsu vaiṇikairmumūrccha yatpañcamamūrcchanāsu ca
avāpa sāpatrapatāṃ sa bhūpatirjitendriyāṇāṃ dhuri kīrtitasthitiḥ /
asaṃvare śaṃbaravairivikrame krameṇa tatra sphuṭatāmupeyuṣi
alaṃ nalaṃ roddhumamī kilābhavanguṇā vivekapramukhā na cāpalam /
smaraḥ sa ratyāmaniruddhameva yatsṛjatyayaṃ sarganisarga īdṛśaḥ
anaṅgacihnaṃ sa vinā śaśāka no yadāsituṃ saṃsadi yatnavānapi /
kṣaṇaṃ tadārāmanihārakaitavānniṣevituṃ deśamiyeṣa nirjanam
atha śriyā bhartsitamatsyalāñchanaḥ samaṃ vayasyaiḥ svarahasyavedibhiḥ /
puropakaṇṭhopavanaṃ kilekṣitā dideśa yānāya nideśakāriṇaḥ
amī tatastasya vibhūṣitaṃ sitaṃ jave'pi māne'pi ca pauruṣādhikam /
upāharannaśvamajasracañcalaiḥ khurāñcalaiḥ kṣoditamandurodaram
athāntareṇāvaṭugāminādhvanā niśīthinīnāthamahaḥsahodaraiḥ /
nigālagāddevamaṇerivotthitairvirājitaṃ kesarakeśaraśmibhiḥ
ajasrabhūmītaṭakuṭṭanotthitairupāsyamānaṃ caraṇeṣu reṇubhiḥ /
rayaprakarṣādhyayanārthamāgatairjanasya cetobhirivāṇimāṅkitaiḥ
calācalaprothatayā mahībhṛte svavegadarpāniva vaktumutsukam /
alaṃ girā veda kilāyamāśayaṃ svayaṃ hayasyeti ca maunamāsthitam
mahārathasyādhvani cakravartinaḥ parānapekṣodvahanādyaśaḥ sitam /
radāvadātāṃśumiṣādanīdṛśāṃ hasantamantarbalamarvatāṃ raveḥ
sitatviṣaścañcalatāmupeyuṣo miṣeṇa pucchasya ca kesarasya ca /
sphuṭaṃ calaccāmarayugmacihnanairanihnuvānaṃ nijavājirājatām
api dvijihvābhyavahārapauruṣe mukhānuṣaktāyatavalguvalgayā /
upeyivāṃsaṃ pratimallatāṃ rayasmaye jitasya prasabhaṃ garutmataḥ
sa sindhujaṃ śītamahaḥsahodaraṃ harantamuccaiḥśravasaḥ śriyaṃ hayam /
jitākhilakṣmābhṛdanalpalocanastamāruroha kṣitipākaśāsanaḥ
nijā mayūkhā iva tīkṣṇadīdhitiṃ sphuṭāravindāṅkitapāṇipaṅkajam /
tamaśvavārā javanāśvayāyinaṃ prakāśarūpā manujeśamanvayuḥ
calannalaṃkṛtya mahārayaṃ hayaṃ svavāhavāhocitaveṣapeśalaḥ /
pramodaniḥspandatarākṣipakṣmabhirvyaloki lokairnagarālayairnalaḥ
kṣaṇādathaiṣa kṣaṇadāpatiprabhaḥ prabhañjanādhyeyajavena vājinā /
sahaiva tābhirjanadṛṣṭivṛṣṭibhirbahiḥ puro'bhūtpuruhūtapauruṣāḥ
tataḥ pratīccha prahareti bhāṣiṇī parasparollāsitaśalyapallave /
mṛṣā mṛdhaṃ sādibale kutūhalānnalasya nāsīragate vitenatuḥ
prayātumasmākamiyaṃ kiyatpadaṃ dharā tadambhodhirapi sthalāyatām /
itīva vāhairnijavegadarpitaiḥ payodhirodhakṣamamuddhataṃ rajaḥ
hareryadakrāmi padaikakrena khaṃ padaiścaturbhiḥ kramaṇe'pi tasya naḥ /
trapā harīṇāmiti namritānanairnyavarti tairardhanabhaḥkṛtakramaiḥ
camūcarāstasya nṛpasya sādino jinoktiṣu śrāddhatayaiva saindhavāḥ /
vihāradeśaṃ tamavāpya maṇḍalīmakārayanbhūrituraṃgamānapi
dviṣadbhirevāsya vilaṅghitā diśo yaśobhirevābdhirakāri goṣpadam /
itīva dhārāmavadhīrya maṇḍalīkriyāśriyāmaṇḍi turaṃgamaiḥ sthalī
acīkaraccāru hayena yā bhramīrnijātapatrasya talasthale nalaḥ /
marukimadyāpi na tāsu śikṣate vitatya vātyāmayacakracaṅkramān
viveśa gatvā sa vilāsakānanaṃ tataḥ kṣaṇātkṣoṇipatirdhṛtīcchayā /
pravālarāgacchuritaṃ suṣupsayā harirdhanacchāyamivārṇasāṃ nidhim
vanāntaparyantamupetya saspṛhaṃ krameṇa tasminnavatīrṇadṛkpathe /
vyavarti dṛṣṭiprakaraiḥ puraukasāmanuvrajadbandhusamājabandhubhiḥ
tataḥ prasūne ca phale ca mañjule sa saṃmukhasthāṅgulinā janādhipaḥ /
nivedyamānaṃ vanapālapāṇinā vyalokayatkānanakāmanīyakam
phalāni puṣpāṇi ca pallave kare vayotipātodgatavātavepite /
sthitaiḥ samādāya maharṣivāṛdhakādvane tadātithyamaśikṣi śākhibhiḥ
vinidrapattrāligatālikaitavānmṛgāṅkacūḍāmaṇivarjanārjitam /
dadhānamāśāsu cariṣṇu duryaśaḥ sa kautukī tatra dadarśa ketakam
viyogabhājāṃ hṛdi kaṇṭakaiḥ kaṭurnidhīyase karṇiśaraḥ smareṇa yat /
tato durākarṣatayā tadantakṛdvigīyase manmathadehadāhinā
tvadagrasūcyā sacivena kāminormanobhavaḥ sīvyati duryaśaḥ paṭau /
sphuṭaṃ sa pattraiḥ karapattramūrtibhirviyogihṛddāruṇi dāruṇāyate
dhanurmadhusvinnakaro'pi bhīmajāparaṃ parāgaistava dhūlihastayan /
prasūnadhanvā śarasātkaroti māmiti krudhākruśyata tena ketakam
vidarbhasubhrūstanatuṅgatāptaye ghaṭānivāpaśyadalaṃ tapasyataḥ /
phalāni dhūmasya dhayānadhomukhānsa dāḍime dohadadhūpini drume
viyoginīmaikṣata dāḍimīmasau priyasmṛteḥ spaṣṭamudītakaṇṭakām /
phalastanasthānavidīrṇarāgihṛdviśacchrukāsyasmarakiṃśukāśugām
smarārdhacandreṣunibhe kraśīyasāṃ sphuṭaṃ palāśe'dhvajuṣāṃ palāśanāt /
sa vṛntamālokata khaṇḍamanvitaṃ viyogihṛtkhaṇḍini kālakhaṇḍajam
navā latā gandhavahena cumbitā karambitāṅgī makarandaśīkaraiḥ /
dṛśā nṛpeṇa smitaśobhikuṅmalā darādarābhyāṃ darakampinī pape
vicinvatīḥ pānthapataṅgahiṃsanairapuṇyakarmāṇyalikajjalacchalāt /
vyalokayaccampakakorakāvalīḥ sa śambarārerbalidīpikā iva
amanyatāsau kusumeṣu garbhagaṃ parāgamandhaṃkaraṇaṃ viyoginām /
smareṇa mukteṣu purā purāraye tadaṅgabhasmeva śareṣu saṃgatam
pikādvane śṛṇvati bhṛṅgahuṃkṛtairdaśāmudañcatkaruṇe viyoginām /
anāsthayā sūnakaraprasāriṇīṃ dadarśa dūnaḥ sthalapadminīṃ nalaḥ
rasālasālaḥ samadṛśyatāmunā sphuraddvirephāravaroṣahuṃkṛtiḥ /
samīralolairmukulairviyogine janāya ditsanniva tarjanābhiyam
dinedine tvaṃ tanuredhi re'dhikaṃ punaḥ punarmūrccha ca tāpamṛccha ca /
itīva pānthāñśapataḥ pikāndvijānsakhedamaikṣiṣṭa sa lohitekṣaṇān alisrajā
kuḍmalamuccaśekharaṃ nipīya cāmpeyamadhīrayā dhiyā /
sa dhūmaketuṃ vipade viyoginā mudītamātaṅkitavānaśaṅkata
galatparāgaṃ bhramibhaṅgibhiḥ patatprasaktabhṛṅgāvali nāgakresaram /
sa māranārācanigharṣaṇaskhalajjvalatkaṇaṃ śāṇamiva vyalokayat
tadaṅgamuddiśya sugindha pātukāḥ śilīmukhālīḥ kusumādguṇaspṛśaḥ /
svacāpadurnirgatamārgaṇabhramātsmaraḥ svanantīravalokya lajjitaḥ
marullalatpallavakaṇṭakaiḥ kṣataṃ samucchalaccandanasārasaurabham /
sa vāranārīkucasaṃcitopamaṃ dadarśa mālūraphalaṃ pacelimam
yuvadvayīcittanimajjanocitaprasūnaśūnyetaragarbhagahvaram /
smareṣudhīkṛtya dhiyā bhayāndhayā sa pāṭalāyāḥ stabakaṃ prakampitaḥ
munidrumaḥ korakitaḥ śitidyutirvane'munāmanyata siṃhikāsutaḥ /
tamisrapakṣatruṭikūṭabhakṣitaṃ kalākalāpaṃ kila vaidhavaṃ vaman
purā haṭhākṣiptatuṣārapāṇḍuracchadā vṛtervīrudhi baddhavibhramāḥ /
milannimīlaṃ sasṛjurvilokitā nabhasvatastaṃ kusumeṣu kelayaḥ
gatā yadutsaṅgatale viśālatāṃ drumāḥ śirobhiḥ phalagauraveṇa tām /
kathaṃ na dhātrīmatimātranāmitaiḥ sa vandamānānabhinandati sma tān
nṛpāya tasmai himitaṃ vanānilaiḥ sughīkṛtaṃ puṣparasairaharmahaḥ /
vinirmitaṃ ketakareṇubhiḥ sitaṃ viyogine'datta na kaumudīmudaḥ
ayogabhājo'pi nṛpasya paśyatā tadeva sākṣādamṛtāṃśumānanam /
pikena roṣāruṇacakṣuṣā muhuḥ kuhūrutāhūyata candravairiṇī
aśokamarthānvitanāmatāśayā gatāñśaraṇyaṃ gṛhaśocino'dhvagān /
amanyatāvantamivaiṣa pallavaiḥ pratīṣṭakāmajvaladastrajālakam
vilāsavāpītaṭavīcivādanātpikāligīteḥ śikhilāsyalāghavāt /
vane'pi tauryatrikamārarādha taṃ kva bhogamāpnoti na bhāgyabhāgjanaḥ
tadarthamadhyāpya janena tadvane śukā vimuktāḥ paṭavastamastuvan /
svarāmṛtenopajaguśca sārikāstathaiva tatpauruṣagāyanīkṛtāḥ
itīṣṭagandhāḍhyamaṭannasau vanaṃ pikopagīto'pi śukastuto'pi ca /
avindatāmodabharaṃ bahiścaraṃ vidarbhasubhrūviraheṇa nāntaram
kareṇa mīnaṃ nijaketanaṃ dadhaddrumālavālāmbuniveśaśaṅkayā /
vyatarki sarvartughane vane madhuṃ sa mittramatrānusaranniva smaraḥ
latābalālāsyakalāgurustaruprasūnagandhotkarapaśyatoharaḥ /
asevatāmuṃ madhugandhavāriṇi praṇītalīlāplavano vanānilaḥ
atha svamādāya hbayena manthanācciratnaratnādhikamuccitaṃ cirāt /
nilīya tasminniva sannapāṃnidhirvane taḍāko dadṛśe'vanībhujā
payonilīnābhramukāmukāvalīradānanantoragapucchasucchavīn /
jalārdharuddhasya taṭāntabhūbhido mṛṇālajālasya miṣādbabhāra yaḥ
taṭāntaviśrāntaturaṃgamacchaṭāsphuṭānubimbodayacumbanena yaḥ /
babhau caladvīcikaśāntaśātanaiḥ sahasramuccaiḥ śravasāmivāśrayam
sitāmbujānāṃ nivahasya yaśchalādbabhāvaliśyāmalitodaraśriyām /
tamaḥsamacchāyakalaṅkasaṃkulaṃ kulaṃ sudhāṃśorbahalaṃ vahanbahu
rathāṅgabhājā kamalānuṣaṅgiṇā śilīmukhastomasakhena śārṅgiṇā /
sarojinīstambakadambakaitavānmṛṇālaśeṣāhibhuvānvayāyi yaḥ
taraṅgiṇīraṅkajuṣaḥ svavallabhāstaraṅgarekhā bibharāṃbabhūva yaḥ /
darodgataiḥ kokanadaughakorakairdhṛtapravālāṅkurasaṃcayaśca yaḥ
mahīyasaḥ paṅkajamaṇḍalasya yaśchalena gaurasya ca mecakasya ca /
nalena mene salile nilīnayostviṣaṃ vimuñcanvidhukālakūṭayoḥ
calīkṛtā yatra taraṅgariṅgaṇairabālaśaivālalatāparamparāḥ /
dhruvaṃ dadhurvāḍavahavyavāḍavasthitiprarohattamabhūmadhūmatām
prakāmamādityamavāpya kaṇṭakaiḥ karambitāmodabharaṃ vivṛṇvatī /
dhṛtasphuṭaśrīgṛhavigrahā divā sarojinī yatprabhavāpsarāyitā
yadambupūrapratibimbitāyatirmaruttaraṅgaistaralastaṭadrumaḥ /
nimajjya mainākamahībhṛtaḥ satastatāna pakṣāndhuvataḥ sapakṣatām
payodhilakṣmīmuṣi kelipalvale riraṃsuhaṃsīkalanādasādaram /
sa tatra citraṃ vicarantamantike hiraṇmayaṃ haṃsamabodhi naiṣadhaḥ
priyāsu bālāsu ratakṣamāsu ca dvipattritaṃ pallavitaṃ ca bibhratam /
smarārjitaṃ rāgamahīruhāṅkuraṃ miṣeṇa cañcvoścaraṇadvayasya ca
mahīmahendrastamavekṣya sa kṣaṇaṃ śakuntamekāntamanovinodinam /
priyāviyogādvidhuro'pi nirbharaṃ kutūhalākrāntamanā manāgabhūt
avaśyabhavyeṣvanavagrahagrahā yayā diśā dhāvati vedhasaḥ spṛhā /
tṛṇena vātyeva tayānugamyate janasya cittena bhṛśāvaśātmanā
athāvalambya kṣaṇamekapādikāṃ tadā nidadrāvupapalvalaṃ khagaḥ /
sa tiryagāvarjitakaṃdharaḥ śiraḥ pidhāya pakṣeṇa ratiklamālasaḥ
sanālamātmānananirjitaprabhaṃ hriyā nataṃ kāñcanamambujanma kim /
abuddha taṃ vidrumadaṇḍamaṇḍitaṃ sa pītamambhaḥprabhucāmaraṃ nu kim
kṛtāvarohasya hayādupānahau tataḥ pade rejaturasya bibhratī /
tayoḥ pravālairvanayostathāmbujairniyoddhukāme kimu baddhavarmaṇī
vidhāya mūrtiṃ kapaṭena vāmanīṃ svayaṃ balidhvaṃsiviḍāmbinīmayam /
upetapārśvaścaraṇena mauninā nṛpaḥ pataṅgaṃ samadhatta pāṇinā
tadāttamātmānamavetya saṃbhramātpunaḥpunaḥ prāyasadutplavāya saḥ /
gato virutyoḍḍayane nirāśatāṃ karau niroddhurdaśati sma kevalam
sasaṃbhramotpātipatatkulākulaṃ saraḥ prapadyotkatayānukampratām /
tamūrmilolaiḥ patagagrahānnṛpaṃ nyavārayadvāriruhaiḥ karairiva
patatriṇā tadrucireṇa vañcitaṃ śriyaḥ prayāntyāḥ pravihāya palvalam /
calatpadāmbhoruhanūpuropamā cukūja kūle kalahaṃsamaṇḍalī
na vāsayogyā vasudheyamīdṛśastvamaṅga yasyāḥ patirujjhitasthitiḥ /
iti prahāya kṣitimāśritā nabhaḥ khagāstamācukruśurāravaiḥ khalu
na jātarūpacchadajātarūpatādvijasya dṛṣṭeyamiti stuvanmuhuḥ /
avādi tenātha sa mānasaukasā janādhināthaḥ karapañjaraspṛśā
dhigastu tṛṣṇātaralaṃ bhavanmanaḥ samīkṣya pakṣānmama hemajanmanaḥ /
tavārṇavasyeva tuṣārasīkarairbhavedamībhiḥ kamalodayaḥ kiyān
na kevalaṃ prāṇivadho vadho mama tvadīkṣaṇādviśvasitāntarātmanaḥ /
vigarhitaṃ dharmadhanairnibarhaṇaṃ viśiṣya viśvāsajuṣāṃ dviṣāmapi
padepade santi bhaṭā raṇodbhaṭā nateṣu hiṃsārasa eṣa pūryate /
dhigīdṛśaṃ te nṛpate kuvikramaṃ kṛpāśraye yaḥ kṛpaṇe patatriṇi
phalena mūlena ca vāribhūruhāṃ munerivetthaṃ mama yasya vṛttayaḥ /
tvayādya tvasminnapi daṇḍadhāriṇā kathaṃ na patyā dharaṇī hṛṇīyate
itīdṛśaistaṃ viracayya vāṅmayaiḥ sacitravailakṣyakṛpaṃ nṛpaṃ khagaḥ /
dayāsamudre sa tadāśaye'tithīcakāra kāruṇyarasāpagā giraḥ
madekaputrājananī jarāturā navaprasūtirvaraṭā tapasvinī /
gatistayoreṣa janastamardayannaho vidhe tvāṃ karuṇā ruṇaddhi na
muhūrtamātraṃ bhavanindayā dayāsakhāḥ sakhāyaḥ sravadaśravo mama /
nivṛttimeṣyanti paraṃ duruttarastvayaiva mātaḥ sutaśokasāgaraḥ
madarthasaṃdeśamṛṇālamantharaḥ priyaḥ kiyaddūra iti tvayodite /
vilokayantyā rudato'tha pakṣiṇaḥ priye sa kīdṛgbhavitā tava kṣaṇaḥ
kathaṃ vidhātarmayi pāṇipaṅkajāttava priyāśaityamṛdutvaśilpinaḥ /
viyokṣyate vallabhayeti nirgatā lipirlalāṭaṃtapaniṣṭhurākṣarā
ayi svayūthyairaśanikṣatopamaṃ mamādya vṛttāntamimaṃ batoditā /
mukhāni lolākṣi diśāmasaṃśayaṃ daśāpi śūnyāni vilokayiṣyasi
mamaiva śokena vidīrṇavakṣasā tvayā vicitrāṅgi vipadyate yadi /
tadāsmi daivena hato'pi hā hataḥ sphuṭaṃ yataste śiśavaḥ parāsavaḥ
tavāpi hāhā virahātkṣudhākulāḥ kulāyakūleṣu viluṭhya teṣu te /
cireṇa labdhā bahubhirmanorathairgatāḥ kṣaṇenāsphuṭītekṣaṇā mama
sutāḥ kamāhūya cirāya cuṃkṛtairvidhāya kamprāṇi mukhāni kaṃ prati /
kathāsu śiṣyadhvamiti pramīlya sa snutasya sekādbubudhe nṛpāśruṇaḥ
itthamamuṃ vilapantamamuñcaddīnadayālutayāvanipālaḥ /
rūpamadarśi dhṛto'si yadarthaṃ gaccha yathecchamathetyabhidhāya
ānandajāśrubhiranusriyamāṇamārgānprākśokanirgamitanetrapayaḥpravāhān /
cakre sa cakranibhacaṅkramaṇacchalena nīrājanāṃ janayatāṃ nijabāndhavānām
śrīharṣaṃ kavirājarājimukuṭālaṃkārahīraḥ sutaṃ śrīhīraḥ suṣuve jitendriyacayaṃ māmalladevī ca yam /
taccintāmaṇimantracintanaphale śṛṅgārabhaṅgyā mahākāvye cāruṇi naiṣadhīyacarite sargo'yamādirgataḥ
Original text: naiṣadhīyacaritam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0