Nagaropamasūtra · Part 14
Reconstructed text of the Nagaropamasūtra according to one of the MS traditions, namely the Pelliot/Stein manuscript
I. Canonical Text
NagSū I.1 evaṃ mayā śrutam ek asmin samaye bhagavāñ śrāvastyāṃ viharati sma jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme ─
SHT 154 (beginning of MS) opens here as follows: (śrāva)styā(ṃ) nidānaṃ pūrvvaṃ me bhi[kṣavaḥ] sa(ṃ)[b](odhim) .
NagSū I.2 tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayati sma ─ pūrvaṃ me bhikṣavo anuttarāṃ samyaksaṃbodhim anabhisa ṃ buddhasyaikākino rahasiga tasya pratisaṃlīnasyaivaṃ cetasi cetaḥ parivitarka udapādi
NagSū I.3 kṛcchraṃ batāyaṃ loka āpan n o yad uta jāyate 'pi jīryate 'pi mriyate 'pi cyavate 'py upapadyate 'pi atha ca punar ime satvā jarāmaraṇasyottare niḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ na p r ajānanti ─
NagSū I.4 tasya mamaitad abhavat ─ kasmin nu sati jarāma raṇaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punar jarāmara ṇaṃ tasya mama yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─
jātyāṃ satyāṃ jarāmaraṇaṃ bhavati ─ jātipratyayañ ca punar jarāmaraṇam ─
NagSū I.5 tasya mamaitad abhavat ─ kasmiṃ nu sati jātir bhavati ─ kiṃpratyayā ca punar jātiḥ ─ tasya mama yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─ bh a v e sati jātir bhavati bhavapratyayā ca punar jātiḥ
We should note that our reconstructed text here (from end of 119v6 to beginning of 120r1) has many more akṣaras than the gap would allow for. Because our reconstructed text almost certainly must represent something close to the original text, we have supposed that the scribe's eye in all likelihood skipped from the first yathābhūtasyābhi- which would have concluded 119v6 down to -samaya udapādi which would have begun 120r1. The reconstructed text is based upon Hoernle no.149.x.33 [= Or.15009/670] v1 4 and SHT 154.
NagSū I.6 tasya mamaitad abhavat kasmiṃ nu sati bhavo bhava ti ─ kiṃpratya yaś ca punar bhavaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─ upādāne sati bha vo bhava ti upādānapratyayaś ca punar bhavaḥ
NagSū I.7 tasya mamaitad abhavat kasmiṃ nu sati upādānaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca pu nar upā dānaṃ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─ tṛṣṇāyāṃ satyāṃ up ādānaṃ bhavati tṛṣṇāpratyayañ ca punar upādānaṃ
NagSū I.8 tasya mamaitad abhavat kasmiṃ nu sati tṛṣṇā bhavati kiṃpratyayā ca punas tṛṣṇā tasya mama yoniśo mana sikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─ vedanāyāṃ satyāṃ tṛṣṇā bhavati vedanāpratyayā ca punas tṛṣṇā ─
NagSū I.9 tasya mamai tad abhavat kasmiṃ nu sa ti ve danā bhavati kiṃpratyayā ca punar vedanā tasya mama yoniśo manasikurvataḥ e vaṃ yathābhū tasy ā bhisamaya udapādi ─ sparśe sati vedanā bhavati ─ sparśapratyayā ca punar vedanā ─
NagSū I.10 tasya mamaitad abhavat kasmi ṃ nu sati sparśo bhavati kiṃpratyayaś ca punaḥ sparśaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisam aya u dapādi ─ ṣaḍāyatane sati sparśo bhavati ṣaḍāyatanapratyayaś ca punaḥ sparśaḥ
NagSū I.11 tasya mamaitad abhavat ka smiṃ nu sati ṣ a ḍāyatanaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punaḥ ṣaḍāyatanaṃ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyā bhisamaya udapādi ─
nā marūpe sati ṣaḍāyatanaṃ bhavati nāmarūpapratyayañ ca punaḥ ṣaḍāyatanaṃ
NagSū I.12 tasya mamaitad abhavat kas m iṃ nu sati nāmarūpaṃ bhavati kiṃpratyayañ ca punar nāmarūpaṃ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─ vijñāne sati nāmarūpaṃ bhavati vijñānapratyayañ ca punar nāmarūpaṃ
tasya mamaitad abhavat kasmiṃ nu sa t i vijñāna ṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punar vijñānaṃ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─ nāmarūpe sati vijñānaṃ bhavati nāmarūpapratyayaṃ ca punar vijñānaṃ
tasya mama vijñānā t pratyu dāvartate mānasaṃ nātaḥ parato vyativartate
NagSū I.13 14 The reason for skipping numbers 13 and 14 is that in following Tripāṭhī's paragraphing, we have not adopted his reconstruction of the pratītyasamutpāda formula here to twelve aṅgas. See Introduction section IV.C for further discussion.
NagSū I.15 yad uta nāmarūpapratyayaṃ vijñānaṃ vijñānapratyayaṃ nāmarūpaṃ nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanaṃ ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśaḥ sparśapratyayā vedanā vedanāpratyayā tṛṣṇā tṛṣṇāpratyayam upādā na m u pādānapratyayo bha va bhavapratyayā jātir jātipratyayaṃ jarāmaraṇaṃ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃ bha vaṃty evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati ─ //
NagSū I.16 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati jarām araṇaṃ na bhavati ─ kasya nirodhāj jarāmaraṇanirodhaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhi sama ya udapādi jātyām asatyāṃ jarāmaraṇaṃ na bhavati jātinirodhāj jarāmaraṇanirodhaḥ
NagSū I.17 tasya mamaitad a bhavat ka smi n nv asati jātir na bhavati ─ kasya nirodhāj jātinirodhaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhi sa ma ya udapādi ─ bhave asati jātir na bhavati bhavanirodhāj jātinirodhaḥ
NagSū I.18 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati bhavo na bhavati ─ ka sya nirodh ād bhavanirodhaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─ upādāne asa ti bha vo na bhavati upādānanirodhād bhavanirodhaḥ
NagSū I.19 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati upādānaṃ na bhavati kasya niro dhā d upādānanirodhaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi tṛṣṇāyā m a satyām upādānaṃ na bhavati tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ
NagSū I.20 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati tṛṣṇā na bhava ti kasya nirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─
vedanāyā m asatyāṃ tṛṣṇā na bhavati vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ
NagSū I.21 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati vedanā na bhavati kasya nirodhād veda nānirodha ḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─
sparśe asati vedanā na bhavat i sparśa nirodhād vedanānirodhaḥ
NagSū I.22 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati sparśo na bhavati kasya nirodhāt sparśanirodhaḥ tasya mama yoni śo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─
ṣaḍāyatane asati sparśo na bhavati ṣaḍā ya tananirodhāt sparśanirodhaḥ
NagSū I.23 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati ṣaḍāyatanaṃ na bhavati kasya nirodhāt ṣaḍā yatananirodhaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─ nāmarūpe asati ṣa ḍāyatana ṃ na bhavati nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ
NagSū I.24 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati nāmarūpaṃ na bhavati kasya nirodhān nāma rūpan i rodhaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─ vijñāne asati nāmarūpaṃ na bhavati vijñānanirodhān nāmarūpanirodhaḥ
NagSū I.25 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati vijñānaṃ na bhavati kasya niro dhād vijñāna nirodhaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─
saṃskāreṣv asa tsu vijñānaṃ na bhavati saṃskāranirodhād vijñānanirodhaḥ
NagSū I.26 tasya mamaitad abhavat kasmi n nv asati saṃskārā na bha vanti kasya nirodhāt saṃskāranirodhaḥ tasya mama yoniśo manasikurvataḥ evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi ─
avi dyāyā m a sa tyāṃ saṃskārā na bhavaṃ ti avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ
P.S. Bleu 67(1)v2 and SHT 420, folio 7r3 (NidSa, transliteration no. 109) have following phrase: ity avidyānirodhā(t saṃskāranirodhaḥ) .
NagSū I.27 saṃskāranirodhād vijñānanirodhaḥ vijñānanirodhān nāma rūpani rodhaḥ nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ sparśanirodhād vedanānirodha ḥ ve danāni rodhāt tṛṣṇānirodhaḥ tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ upādānanirodhād bhavanirodhaḥ bhavanirodhāj jātinirodhaḥ jāti nirodhā j jarāmaraṇanirodhaḥ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyaṃty evam asya kevalasya mahato duḥkha s ka ndhasya nirodho bhavati //
NagSū I.28 tasya mamaitad abhavad adhigato me paurāṇo mārgaḥ paurāṇo vartma paurāṇī puṭā pūrvakairṣi bhir yātānuyātā
The classical Sanskrit form, which we have used throughout the reconstructed portions of our text, would of course be -kair ṛṣi- . However the MS does not allow space for that many akṣaras , so we have adopted the form used elsewhere in the Pelliot/Stein MS. See note 9 of the translation for further remarks.
NagSū I.29 tadyathā puruṣaḥ araṇye pravaṇe anvāhiṇḍaṃ adhigacchet paurāṇaṃ mārgaṃ paurāṇaṃ vartmaṃ paurāṇīṃ pu ṭāṃ pūrvakai r m anu ṣyair yātānuyātā ─ sa ta(m a)nugacchet sa tam anugacchaṃ sa tatra paśyet paurāṇaṃ mārgaṃ paurāṇaṃ nagaraṃ paurāṇīṃ rājadhā nīm ārāmasaṃpa nnā ṃ vanasaṃpannāṃ puṣkariṇīsaṃpannāṃ śubhāṃ dāpavatīṃ ramaṇīyāṃ
paśyet paurāṇaṃ mārgaṃ: omit paurāṇaṃ mārgaṃ , cf. next paragraph.
NagSū I.30 tasyaivaṃ syād ya n nv ahaṃ gatvā rājñe ārocayeyaṃ atha sa p uru ṣo rājñ e gatvā ārocayed yat khalu deva jānīyāḥ ihāham adrākṣam araṇye pravaṇe anvāhiṇḍaṃ paurāṇaṃ mārgaṃ paurāṇaṃ vartma paurāṇīṃ puṭāṃ pūrvakair manuṣyair yātānuyātāṃ so 'haṃ tam anugatavāṃ so 'haṃ tam anugacchann adrākṣaṃ paurāṇaṃ naga raṃ paurāṇī ṃ rājadhānīm ārāmasaṃpannāṃ vanasaṃpannāṃ puṣkariṇīsaṃpannāṃ śubhāṃ dāpavatīṃ ramaṇīyāṃ tāṃ devo nagarī ṃ māpayatu
NagSū I.31 atha sa rājā tāṃ nagarīṃ māpayet sā ca syād apareṇa samayena rājadhānī ṛddhā ca sphītā ca kṣe mā ca su bhīkṣā cākīrṇabahujanamanuṣyā ca ─
NagSū I.32 evam evā bhikṣava adhigato me paurāṇo mārgaḥ paurāṇaṃ vartma paurāṇī puṭā pūrvakai rṣibhir yātānuyātā
evam evā: read evam eva
NagSū I.33 katamo 'sau paurāṇo mārgaḥ paurāṇaṃ vartmaḥ paurāṇī puṭā pūrvakairṣibhir yātānuyātā :
NagSū I.34 yad u tāryā ṣṭāṅgo mārgaḥ tadyathā samyagdṛṣṭiḥ samyaksaṃkalpaḥ samyagvāk samyakkarmānta ḥ samyagājīvaḥ samyagvyāyāmaḥ samyaksmṛti ḥ samya ksamādhir evāṣṭamaḥ
NagSū I.35 At least one MS (SHT 787 = NidSa transliteration no. 127.2) inserts the following sentence after evāṣṭamaḥ : (ayam a)sau [bhi]kṣavaḥ paurāṇo mārgaḥ paur(āṇaṃ va)[rtma] paurāṇī pūṭā pūrvakai ṛṣibhir yātānuyā(tā) ; cf. also the Mūlasarvāstivāda-vinaya citation [V. Näther, C. Vogel, and K. Wille, "The Final Leaves of the Pravrajyāvastu Portion of the Vinayavastu Manuscript Found Near Gilgit, Part 1, Saṃgharakṣitāvadāna", in: Sanskrit-Texte aus dem buddhistischen Kanon: Neuentdeckungen und Neueditionen III, Göttingen 1996 (Sanskrit-Wörterbuch der buddhistischen Texte aus den Turfan-Funden, Beiheft 6), p. 260]. This sentence constitutes par. 35 in Tripāṭhī's edition, but since it is missing in the Pelliot/Stein MS, we have likewise omitted this paragraph here.
NagSū I.36 so 'haṃ tam anugatavāṃ so 'haṃ tam anugacchaṃ jarāmaraṇam adrākṣaṃ jarāmaraṇasamudayaṃ ja rāmaraṇanirodhaṃ jarāmaraṇanirodhagāminīṃ pra tipadam adrākṣam
NagSū I.37 evaṃ jātibhavopādānatṛṣṇāvedanāsparśaṣaḍāyatananāmarūpavijñānaṃ saṃskārān adrākṣaṃ saṃskārasamudayaṃ saṃskāra nirodhaṃ saṃskāranirodhagāminīṃ pratipadam adrākṣaṃ
P.S. Bleu 67(3)r4ff. preserves a fully elaborated text instead of this more truncated passage: jātim adrākṣaṃ jātisamu(daya)ṃ jā(t)i(n)i(ro)dhaṃ jātinirodhagāminī⟨ṃ⟩ pratipadam adrākṣa(ṃ) ─
bhava(m adrākṣaṃ bhavasamuda) ( 5 ) yaṃ bhavanirodhaṃ bhavanirodhagāminī⟨ṃ⟩ pr(atipadam adrākṣaṃ ─ u)pādānam adrākṣaṃ upādānasamudayaṃ u(p)ā(dānanirodham upādāna) ( 3v1 ) (ni)r(odha)gāminī⟨ṃ⟩ pratipadam adrākṣaṃ ─ tṛ(ṣṇām adrākṣaṃ tṛṣṇāsam)ud(a)y(aṃ) tṛṣṇān(i)r(o)dha(ṃ) tṛ(ṣ)ṇ(ā)n(i)rodhagāminī⟨ṃ⟩ prat(ipadam adrākṣaṃ ─ sparśa) ( 2 ) (m a)drākṣaṃ sparśasamudayaṃ spa(r)ś(anirodhaṃ sparśani)rodhagāminīṃ pratipadam adrākṣaṃ ─ ṣaḍāyatanam a(drākṣaṃ ṣaḍāyatana) ( 3 ) (sa)mudayaṃ ṣaḍāyatananirodhaṃ ṣaḍāyatananirodhagāminīṃ pratipadam adrākṣaṃ ─ n(ā)m(a)rūpam a(drākṣaṃ nāmarūpasa) ( 4 ) mudayaṃ nāmarūpanirodhaṃ nāmarūpanirodhagā(mi)nīṃ pratipadam adrākṣaṃ ─ vijñānam adrā(kṣa)ṃ vij(ñ)āna(samudayaṃ vijñānaniro) ( 5 ) (dha)ṃ vij(ñ)ānanirodhagāminī(ṃ) p(r)atipadam adrākṣaṃ ─ saṃ(skāra)m adrakṣaṃ saṃskārasamudayaṃ . . . ; cf. P.S. Bleu 77v3 6, 78v3 5, 276vx z, Petits frags. 693, 1295, and 1297; SHT 157, fragment br1 2 and 787r4 v4.
NagSū I.38 so 'ham imāṃ dh a rmāṃ svayam abhijñāyābhisaṃbuddhyā bhikṣūṇām ārocayāmi bhikṣūṇīnām upāsakānām upāsikānāṃ nānātīrthyaśramaṇabrā hmaṇacarakapa rivrājakānāṃ
NagSū I.39 tatra bhikṣur api samyakpratipadyamānaḥ ārādhako bhavati ārādhayati nyāyaṃ dharmaṃ kuśalaṃ bhikṣ uṇy apy upāsako 'py upāsikāpi samyakpratipadyamānā ārādhikā bhavati ─ ārādhayati nyāyaṃ dharmaṃ kuśalam* ─
NagSū I.40 evam idaṃ brahmacaryaṃ vaistārikaṃ bhavati bahujanyaṃ pṛthubhūtaṃ yāvad devamanuṣyebhyaḥ samyaksuprakāśitam* //
Krot. 9(2)r1 2 continues: idam avocat* bhagavāṃ āptamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandam* // nagaropamasūtraṃ samāpta // // ; line 3 contains a colophon for which see Transliteration, Canonical Text, V. Cf. also SHT 152, fragment ev2 3. The end of the canonical text is missing from the Pelliot/Stein MS. We have reconstructed this section on the basis of Pet 1v5 2r1, SHT 157, fragment br4 5, 167r6 v2, 179r5 v2, and 616v3 4; cf. also the Mūlasarvāstivāda-vinayacitation [V. Näther, C. Vogel, and K. Wille, "The Final Leaves of the Pravrajyāvastu Portion of the Vinayavastu Manuscript Found Near Gilgit, Part 1, Saṃgharakṣitāvadāna", in: Sanskrit-Texte aus dem buddhistischen Kanon: Neuentdeckungen und Neueditionen III, Göttingen 1996 (Sanskrit-Wörterbuch der buddhistischen Texte aus den Turfan-Funden, Beiheft 6), p. 261].
II. Appendix
The first part of the appendix has been adapted from the Petrovsky MS which is the only extant MS that preserves, almost entirely, that part of the appendix not found in the Pelliot/Stein MS. Because our reconstruction of the canonical text and appendix is intended to represent a single MS tradition (as reunited from the London and Paris collections), the section of the Petrovsky MS that has been used to reconstruct the appendix has been given in bold. The paragraphing is more or less arbitrary.
NagSū II.1 prat yupasthitasya punar nagaropamasya vyāka ra ṇasya bra h m ā sanatkumāro 'tikrā ntavarṇaḥ atikrāntāyāṃ rātryāṃ yena bhagavāṃs tenopa gāma upetya bhagavatp ā d au śira sā vanditvā ekānte asthād ekāntasthitaḥ brahmā sa natkumāro bhagavataḥ purataḥ gāthāṃ ba bh āṣe //
aho vidyā mahāvidyā kleśaviṣapraghā tanī
bhāṣitaṃ te mahāvīra bhūteṣu hy an ukampakaḥ
prat yupasthitasya : This reconstruction is tentative since we have no way to determine the akṣara(s) immediately preceding upasthitasya in Pet. 2r2. In the beginning of this line about seven more akṣaras are missing, but at least the first six almost certainly belong to the end of the canonical text. SHT 179 gives a different transition between the canonical text and the appendix: ... samyaksuprakāśitam* samanantaraparyāvasitasya vyak(ara)ṇasya ⟨nagaropama⟩m ity adhivacanam* // // atha brahma sanatkumāro ...
NagSū II.2 a st i māriṣa pu rastimāyāṃ diśi dve mahārākṣasi prativasataś candraprabhā nā ma sūryaprabhā c a .. saha srapariv āre te mānuṣikāṃ prajāṃ rakṣāṃ guptiṃ balaṃ phāṣaṃ s ukhas pa rś a vihāratāyai paripālayataḥ pa thagatā apy utpa th a gat ā api ārāmagatā api śunyāgāragatā api catasraḥ pariṣado bhikṣur bhikṣu ṇī upāsakā upāsikās tadanyāṃś ca manuṣyāṃs tatreme ma ntrapadā bhavanti yena teṣām ā k a rṣaṇaṃ bhavati tadyathā
vaḍa : saraḍa : cappuṣa : śaraṅg ulī
(phāṣaṃ s)ukhas(pa)rś(a)vihāratāyai : SHT 176, fol. 20v3 21r2 reads phāṣa(sukhaspa)r[śavi]hāratāyāṃ paripālayaṃti pathagate(nāpi u)tpathagatenāpi ārāmagatenāpi śuṇyāgāragatenāpi caturṇā[ṃ] pariṣadāṃ bhikṣu⟨ṇā⟩ṃ bhikṣuṇ[ī]nām upāsakānām upāsikānāṃ tadanyeṣāṃ ca manuṣyāṇāṃ . cappuṣa : SHT 176, fol.21r4 reads capuṭa .
NagSū II.3 kariṣye māriṣa ima sya nagaropamasya vy ā karaṇasya siddhiṃ r a k ṣa ṃ bandhaṃ parigraham ─ tadyathā
purime ─ ka pph e ─ parumele ─ rimele ─ parāpare ─ purāpure ─ kukumati kṣīramati ─
kururu ─ mururu ─ k urarā ─ murarā ─ kānti oṣṭrāpāli ─ ghori gandhāri ─ sopa kke ─ capaphari + + + + + purāpuri ─ eṇe ─ meṇe ─ dapphe ─ daḍapphe ─ alasāpati ─ pa dumāpati kumudāpa t i svāha //
capaphari : It is unclear how many akṣaras are missing at this point. SHT 176, fol. 21v2 5 reads these mantrapadas as follows: purime ─ kappe ─ parumele ─ rimele ─ parāpure purāpure ─ kukūmati ─ kṣīramati ─ kururu ─ mururu ─ kururā mururā ─ kānti ─ oṣṭraṣāli ─ ghori gandhāri cori caṇḍāli ─ saupakke ─ capaphari ─ ; P.S. Bleu 129ry adds an interlinear insertion below ghori : cori caṇḍali mā de .. .. ; cf. also Āṭānāṭikasūtra (Hoffmann ed., Bruchstücke des Āṭānāṭikasūtra aus dem zentralasiatischen Sanskritkanon der Buddhisten , Leipzig 1939; repr. with supplement by L. Sander, Stuttgart 1987), 33ff. and the Bhadrakarātriyasūtra , frag. 3b5 in S.F. Oldenburg, "Otryvki kashgarskikh sanskritskikh rukopisey iz sobraniya N.F. Petrovskogo, III," ZVOIRAO XV (1902 1903): 0116.
NagSū II.4 āgamiṣyati māriṣa māraḥ pāpīyāṃs tasya pu rata ime mantrapadā bhāṣitavyaḥ
bu ddha śr eṣṭho n a śreṣṭhas tvaṃ nāsti śreṣṭhas tathāgatāt*
buddho hi śreṣṭho lokasya dharmarājo hy anuttaraḥ ─
dhar ma śr e ṣṭho na śreṣṭha s t v aṃ nās t i śr e ṣṭho 'tra dharmataḥ
dha rmo hi śreṣṭho lokasya virāgopaśamaḥ s u kha m* ─
saṃgha śreṣṭho n a śreṣ ṭh a s tvaṃ nāsti śreṣṭho 'tra saṃgha taḥ
saṃgho hi śreṣṭho lokasya puṇ y a kṣ e tr o hy anutt araḥ //
NagSū II.5 atha pu nar māriṣa nagaropamaṃ vyākaraṇam vipaśyi naḥ tathāgatasyār ha t a ḥ samyaksaṃbuddhasya dharmadvāro nā ma vyākaraṇaṃ babhū v a ─ kanakamunes tathāga ta syārhataḥ samyaksaṃbuddhasya a pi dharmadvāro nāma vyākaraṇaṃ babhūva ─ kāśyapasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya api dharmadvāro nāma vyā k a r a ṇaṃ babhūva /
NagSū II.6 bhagavataḥ pun a r e ta rhi śākyamunes tathā gatasyārhataḥ samyaksaṃbu ddh a sya j a rāmaraṇajñāne yathābhūtam abhisaṃbodhāt* ja rāmaraṇasamudayajñāne ja rāmaraṇanirodhajñāne jarāmaraṇanirodhagāminī pratipajjñāne yathā bhūtam abhisaṃbodhāt* evaṃ jātir bhavam upādānaṃ tṛṣṇā vedanā sparśaḥ ṣaḍāya tana ṃ nāmarūpaṃ vijñānaṃ saṃskārajñāne yathābhūta m abhisaṃbodhāt* saṃskārasamuda yajñā n e saṃskār ani rodhajñāne saṃskāranirodha gāminīpratipajjñāne yathābhūtam a bhi saṃ bodhāt* .. .. .. .. p. .. rmā .i .. .. .. + + + + + + + + + + + ..[t]* nagaropamaṃ vyākaraṇa ṃ
pratipajjñāne : SHT 154, fragm. ev1 reads -pratipadajñāne (for -pratipadājñāne ). evaṃ jātir bhavam : SHT 154, frags. d and e preserve a fully elaborated version of this passage, repeating the complete formula for each member of the pratītyasamutpāda .
NagSū II.7 tasmād asya vyākara ṇasya + + + + + + + + + + .. dharma saṃ bodho nagaropamam ity adhivacanam*
NagSū II.8 asmiṃ khalu nagaropame vyākaraṇe bhā ṣy a māṇe ayaṃ trisahasramahā sahas r o lokadh ātu s tṛkṛtvā kampitaḥ saṃkampitaḥ saṃprakaṃpitaḥ kṣubhitaḥ saṃkṣubhitaḥ saṃprakṣubhitaḥ vyathitas saṃvyathi taḥ saṃ pravyathitaḥ calitaḥ saṃcalitaḥ saṃpracalitaḥ
Pet. 5v4 5 reads in a somewhat different order: saṃkampitaḥ saṃprakampitaḥ calitaḥ saṃcalitaḥ saṃpra(calitaḥ vyathitaḥ saṃvyathitaḥ) ( 5v5 ) saṃpravyathitaḥ kṣubhitaḥ saṃkṣubhitaḥ saṃprakṣubhitaḥ .
NagSū II.9 tasmāt tarhi māriṣa idaṃ nagaropamaṃ vyākaraṇaṃ bhikṣūṇāṃ śāstāram evānumantavyaṃ satkarttavyaṃ gurukartavyaṃ mānayitavyaṃ pūjayitavyaṃ upaniḥśṛtya vihartavyaṃ bhi kṣ ū ṇāṃ bhikṣuṇīnām upāsakānām upāsikānāṃ devānāṃ nāgānāṃ yakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ pretānāṃ kumbhāṇḍā nāṃ pi śācānāṃ idaṃ vyākaraṇaṃ śāstāram evānumantavyaṃ satkartavyaṃ gurukartavyaṃ mānayitavyaṃ pūjayitavyaṃ upaniḥśṛ tya vi ha rta vyam*
NagSū II.10 i da ṃ ca punar māriṣa nagaropamaṃ vyākaraṇaṃ kāmāvacarair devaiḥ koṭinayutaśatasahasrair bhāṣitaṃ c ā bhy anu mo ditaṃ cāṣṭāviṃ śati bhi r yakṣasenāpatibhir bhāṣitaṃ cābhyanumoditaṃ ca caturbhiś ca mahārājābhir bhāṣitaṃ cābhyanumoditaṃ ca śa kreṇa devendreṇa bhāṣitaṃ cābhyanumoditaṃ ca brāhmaṇaḥ-sabhāpatinā bhāṣitaṃ cābhyanumoditaṃ ca śuddhāvasair devaiḥ koṭi nayutaśatasahasrair bhāṣitaṃ cābhyanumoditaṃ ca atītaiś ca nadīgaṅgavālukāprākhyais tathāgatair ar a ha d bhi ḥ samyaksaṃbuddhair bhāṣitaṃ anāgatā api nadīgaṅgavālukāprākhyās tathāgatā arhaṃtaḥ samyaksaṃbuddhā bhāṣi ṣyanti bhagavān apy etarhi pratyutpanne dhvani tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho bhāṣitavān*
brāhmaṇaḥ-sabhāpatinā: SHT 176, fol. 30r3 reads brahmā sabhāpatinā . śuddhāvasair: Pet. 4v3 and SHT 176, fol. 30r4 read śuddhāvasaiś ca . nadīgaṅgavālukāprākhyais: SHT 176, fol. 30v1 reads -vālika- .
NagSū II.11 yaḥ kaścin māriṣa idaṃ vyākaraṇaṃ uddekṣyat i dhārayiṣyati grāhayiṣyati vācayiṣyati svādhyāyiṣyati paryavāpsyati manasikariṣyati saḥ ahinā na daṃkṣya ti viṣaṃ kāye na tariṣyati śastraṃ na kramiṣyati nodakena kālaṃ kariṣyati agninā na daṅkṣyati rājāno 'pi na prasahīṣy aṃti co rā na muṣiṣyaṃti rājakulamadhyagato 'pi svastinottariṣyati gāḍhabandhanabaddho 'pi mokṣyati āsannāsamāgato 'pi abhy avakā śagato bhaviṣyati sarve ca kṛtyakākhordamantravetāḍa prativigamiṣyaṃti sarve ca bhūtagaṇā na vihe ṭhayi ṣyaṃti anyatra pūrvakeṇa karmaṇā idaṃ viditvā brahmā sanatkumāro bhagavatpādau śirasā vanditvā bhagava ntaṃ tṛpradakṣiṇīkṛtvā tatraivāntarhitaḥ //
daṃkṣya(ti): SHT 1275r5 reads daśyiṣyati ; cf. also SHT 906, frag. c (fol. 21)r6: daśiṣyati . daṅkṣyati: Pet. 6r3 reads dhaṃkṣya ( ti ). viditvā: Pet. 6v1 reads vaditvā which must be the correct reading.
NagSū II.12 atha catvāro mahārājānaḥ atikrāntavarṇā abhikrāntāyāṃ rātryāṃ yena bha gavāṃs te nopa ja gmu r up etya bhagavatpādau ś i rasā van di tvā yathā svakasvakāṃ diśaṃ niḥśṛtya ekānte tasthūr ekāntasthitaḥ
tasthūr: read tasthur
NagSū II.13 atha purasti mā y āṃ diśaṃ niḥśṛtya dhṛtirāṣṭro mahārājā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantaṃ gāthayā abhyabhāṣat*
aho vidyā ma hāvidyā kleśaviṣapraghātanī
bhāṣitā te mahāvīra nirjvarā jvaranāśanī ─
diśaṃ: SHT 875r3 reads purastimāṃ diśi . jvaranāśanī: SHT 875v2 3 reads jvaraśāminī : .
NagSū II.14 asti māriṣā purastimāyāṃ diśāyāṃ dve mahā rākṣasi prativasataḥ sugriṇī nāma vasugriṇī ca paṃcasahasraparivāre te mānuṣikāṃ prajāṃ rakṣāṃ guptiṃ b alaṃ phāṣaṃ su khasparśavihāratāyai paripālayataḥ pathagatā api utpathagatā api ārāmagatā api śuṇyāg āragatā api catasraḥ pariṣado bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīnāṃ upāsakānāṃ upāsikānāṃs tadanyaṃś ca manuṣyāṇāṃ tatreme maṃtrapadā bhavanti y e na teṣ ām ākarṣaṇaṃ bhavati tadyathā
vijini vijini ─ saṃskṛni ─ vijñini vijñini ─ kṣīramati kulamati // phal a + + .. .. .. .e .. rāpure ─ ene mene ─ dapphe daḍapphe ─ alasāpati ─ padumāpati kumudāpati svāhā ─ //
diśāyāṃ : Cf. SHT 875v4 and elsewhere in P.S. Bleu 434 (fol. 129r6, 129v4, etc.); P.S. Petits frags. 340+606rw reads [di]ś[i] .
NagSū II.15 āgamiṣyati m āriṣa māraḥ pāpīyā ṃ s tasya purataḥ ime mantrapadā bhāṣitavyaḥ
buddha śreṣṭho na śreṣṭhas tvaṃ pūrvavat* vistareṇa trayaḥ ślokaḥ 3
NagSū II.16 ya ḥ kaści n māriṣa idaṃ nagaropamaṃ vyākaraṇaṃ uddekṣyati dhārayiṣyati pūrvavad yāvad anyatra pūrvakena karmaṇā //
NagSū II.17 atha da kṣiṇān diśaṃ niḥśṛtya virūḍhako mahārājā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamya bhagavaṃtaṃ gāthayā abhyabhā ṣat*
aho vidyā mahāvidyā kleśaviṣapraghātanī
bhāṣitā te mahāvīra nirjvarā jvaranāśanī ─
virūḍhako: P.S. Petits frag. 1365vb starts here. At 1365vb we find [kumbh].[ṇḍ]. cf. Ārya-Mahā-Māyūrī Vidyā-Rājñī (Shūyo Takubo ed.), 16.6: dakṣiṇāyām Ānanda diśāyāṃ Virūḍhako nāma kumbhāṇḍamahārājā prativasati sma.
NagSū II.18 asti māriṣā dakṣi ṇāyāṃ diśāyāṃ dve mahārākṣasi prativasataḥ caṇḍinī nāma upacaṇḍinī ca paṃcasahasraparivāre te mānuṣikāṃ prajā ṃ pūrvava d yāvat tatrem e ma ntrapadā bhavanti yena teṣām ākarṣaṇaṃ bhavati tadyathā
nāmini ─ nāmini ─ ṣaḍini ṣaḍini ─ sparśini sparśi ni svāhā //
svāhā //: Mac. 1.5 continues with what was surely part of this formulaic text: āgamiṣyati māriṣa māraḥ pāpīyāṃ ( 1.6 ) (s tasya purata ime mantrapadā bhāṣitavyāḥ buddhaḥ śreṣṭho na śreṣṭhas tva)ṃ p(ūr)v(a)vad (y)āvad anyatra (pūrva) ( 2.1 ) (keṇa karmaṇā //) . SHT 906, frag. c (fol. 21) and SHT 909, frag. b both appear to include not only the text as represented in the Mac. MS, but a fully elaborated version thereof (i.e. without the abbreviation pūrvavad yāvad ).
NagSū II.19 atha paścimāyāṃ diśaṃ niḥśṛtya virūpākṣo mahārājā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantaṃ gātha yā abhya bhāṣat* //
aho vidyā mahāvidyā kleśaviṣapraghātanī
bhāṣitā te mahāvīra nirjvarā jvaranāśanī /
NagSū II.20 asti mā riṣa paścimāyāṃ diśāyāṃ dve mahārākṣasi prativasataḥ dṛśyā nāma mahādṛśyā ca pa ṃ casahasra parivāre te mānu ṣikāṃ prajāṃ rakṣāṃ guptiṃ balaṃ phāṣaṃ sukhasparśavihāratayai pūrvavad yāvat tatreme mantrapadā bhavanti yen a teṣām ākarṣaṇaṃ bhavati tadyathā
vedini ─ vedini ─ tṛṣṇini ─ tṛṣṇini ─ upādini ─ svāhā //
diśāyāṃ: Mac. 2.3 reads diśi . vedini: SHT 905, frag. a (fol. 28)r.1 2 appears to have two more mantrapadas preceding this one: 1 [s]v[ā]ha ─ kuśi ─ kuśikesari /// ; 2 la mālinī svāha ─ tadya + /// . upādini: SHT 905, frag. a (fol. 28)r3 reads upādānini .
NagSū II.21 āgamiṣyati māriṣa māraḥ pāpīyāṃs tasya purata ime maṃtrapadā bhāṣitavyaḥ
buddha śreṣṭho na śreṣṭhas tvaṃ nāsti śreṣṭhas tathāgataḥ pūrvavad yāvad anyatra pūrvakeṇa karma ṇā //
pūrvavad yāvad: SHT 905, frag. a (fol. 28)r4ff. preserves a fully elaborated text (i.e. without the abbreviation).
NagSū II.22 athottarāyāṃ diśi niḥśṛtya vaiśravaṇo mahārājā : yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantaṃ gā tha yā abhyabhāṣat*
aho vidyā mahāvidyā kleśaviṣapraghātanī
bhāṣitā te mahāvīra nirjvarā jvaranāśanī
athottarāyāṃ: Mac. 3.2 reads athottarān .
NagSū II.23 santi māriṣa uttarā yān diśi bhaumā yakṣāḥ anekayakṣasahasrāḥ parivāra prativasaṃti te mānuṣikāṃ prajāṃ rakṣāṃ guptiṃ balaṃ ph āṣaṃ su kha sparśavihāratāyai paripālayanti ─ pathagatā api utpathagatā api ārāmagatā api śunyāgāragatā api cat asraḥ pa riṣado bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīn ā ṃ upāsakānāṃ upāsikānāṃs tadanyāṃś ca manuṣyāṇāṃ tatreme maṃtrapadā bhavaṃti yena teṣ ā m ā karṣaṇa ṃ bhavati tadyathā
bhāvini bhāvini ─ jātini ─ jātini ─ maraṇi ─ maraṇi ─ svāhā //
anekayakṣasahasrāḥ: Mac. 3.5 reads anekasa(hasrāḥ) . manuṣyāṇāṃ: Mac. 4.2 reads (bhi)k(ṣu)ṇī (u)pāsakā upā(s)ik(ā)s tadanyāś ca manuṣyāṃ . tatreme: SHT 909, frag. a (fol. 61)r1 starts here and reads (ra)kṣāṃ bhavatu paritraṃ parigrahaṃ paripālanam* (ta)treme . bhāvini: SHT 905, frag. b (fol. 30)v1 2 has some mantrapadas preceding: 1 tadyathā ha + + + /// ; 2 ri ─ riraṃsa[v]. + + /// .
NagSū II.24 āgamiṣyati māriṣa māra ḥ pāpīyāṃ s tasya purata ime mantrapadā bhāṣitavyaḥ
buddha śreṣṭho na śreṣṭhas tvaṃ nāsti śreṣṭhas tathāgatāt*
buddho hi śreṣṭho lokasya dharmarājo hy anu ttaraḥ ─
dharma śreṣṭho na śreṣṭhas tvaṃ nāsti śreṣṭho 'tra dharmataḥ
dharmo hi śreṣṭho lokasya virāgopaśamaḥ sukham*
saṃgha śreṣṭho na śreṣṭhas tvaṃ nāsti śreṣṭho 'tra saṃghataḥ
saṃgho hi śreṣṭho lokasya puṇyakṣetro hy anuttara 3
ime mantrapadā: SHT 909, frag. a (fol. 61)r3 reads mantrā . tathāgatāt*: Mac. 4.5 reads nāsti buddhena (śreṣṭhataḥ) ; SHT 909, frag. a (fol. 61)r3 5 reads nāsti buddhe[n]. ; cf. SHT 905, frag. a (fol. 28)r5; 906, frag. c (fol. 21)r2. dharmataḥ: SHT 909, frag. a (fol. 61)r4 reads nāsti dharmeṇa ś[r]eṣ(ṭh)a[ta ─] . virāgopaśamaḥ: Mac. 5.1 and SHT 909, frag. a (fol. 61)r5 read virāgopaśamaṃ . saṃghataḥ: SHT 909, frag. a (fol. 61)r5 reads nāsti saṅghena śreṣṭhat. .
NagSū II.25 yaḥ kaścin mā riṣa i daṃ na garopamaṃ vyākaraṇaṃ uddekṣyati dhārayiṣyati grāhayiṣyati vācayiṣyati svādhyāyiṣyati paryavāpsyat i manasika r iṣya ti sa ahinā na daṃ kṣ y ati viṣaṃ kāye na tariṣyati ─ śastraṃ na kramiṣyati ─ nodakena kālaṃ kariṣyati agninā na dhakṣyati rājāno 'pi na prasahi ṣyaṃti corā na muṣiṣyaṃti ─ rājakulamadhyagato 'pi svastinottariṣyati ─ gāḍhabandhanabaddho 'pi mucciṣyati āsannasamāga to 'pi ─ abhyavakāśagato bhaviṣyati : sarve ca kṛtyakākhordamantravetāḍa prativigamiṣyaṃti sarve ca bhūta ga ṇā na vihe ṭhayi ṣyaṃti anyatra pūrvakeṇa karmaṇā //
sa ahinā : SHT 909, frag. a (fol. 61)v2 reads tasy(ā)h(inā) . mucciṣyati: Mac. 6.1 reads (m)okṣya(ti) . kṛtyakākhordamantravetāḍa: Mac. 6.2 reads [k].k[kh]or[d]a- ; SHT 909, frag. a (fol. 61)v5 reads kakkho[r]. ; SHT 1675r3 reads [k]ākkhorda- .
NagSū II.26 atha catvāro mahārājānaḥ yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamya bha gava nta m i dam avocat*
aho subhāṣitā vidyā śākyasiṃhena dhīmatā ─
dvādaśāṅgasamāyuktā sarvabhūtanivār aṇ ī
sa rve devā nāgā yakṣā pretā kuṃbhāṇḍā kāḍapūtanā
yo ime atikramen maṃtrāṃ mahārājñā mukhanirgatām*
saptadhāsya sphal en m ū rdhā daśadhā hṛdayaṃ sphalet*
(i)dam avocat*: Although the MS clearly reads avocat* , we would expect an aor.pl. here: avocan . kāḍapūtanā: Mac. 6.6 reads kādapūtanā ; SHT 971v2 reads kaṭapuṭaḥ . yo ime: unmetrical! Mac. 6.6 reads: me [dativus ethicus]. mukhanirgatām*: SHT 1675v1 reads (mah)ārājamukhanirgat(ām) . sphalet*: SHT 971v3 reads (saptadhā)sya phalen murddhna dāśata hṛtayaṃ /// ; Mac. 7.1 reads hṛdayaṃ phalet* and in SHT 1675v2 is preserved yaṃ [phale] .
NagSū II.27 idaṃ vaditvā catvāro mahārājāno bhagavatpādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ tṛpradakṣiṇīkṛ t v ā tatraivāntarhita
NagSū II.28 atha bhagavāṃs tasyā eva rātryā atyayāt purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane nyaṣīdat* niṣadya bhaga vā ṃ bhikṣūn āmantrayati ─ yathādya bhikṣavo brahmā sanatkumāro 'tikrāntavarṇaḥ abhikrāntāyāṃ rātryāṃ yenāhaṃ tenopasaṃkrant aḥ upe tya mama pādau śirasā vanditvā ekānte asthād ekāntasthitaḥ brahmā sanatkumāro mama purato gāthāṃ babhāṣe
aho vi dyā mahāvidyā pūrvavad yāvad
NagSū II.29 idaṃ vadi tvā brahmā sanatkumāro mama pādau śirasā vanditvā māṃ tṛḥ pradakṣiṇīṃ kṛtvā tatraivāntarhi taḥ
NagSū II.30 atha catvāro mahārājāno 'tikrāntavarṇā a bhikrāntāyāṃ rātryāṃ yenāhaṃ tenopasaṃkrānta upetya ma ma pādau śirasā vandi tvā yathā svakā ṃ niḥś ṛtya ekānte tasthur ekāntasthita pūrvavad yāvad
tenopasaṃkrānta: read -krāntā . (yathā svakā)ṃ: Mac 8.4 reads [s]va[k]asva .. .. [ś]i⟨ṃ⟩ ; cf. NagSū II.12: yathā svakasvakāṃ diśaṃ niśṛtya . ekāntasthita: read -sthitā .
NagSū II.31 idaṃ vaditvā catvāro mahārājāno mama pādau śirasā vanditvā māṃ tṛḥ prada kṣ i ṇ ī kṛtvā tatraivāntarhitāḥ udgṛhṇata bhikṣavo nagaropamaṃ vyākaraṇaṃ dhārayata grāhayata vācayata paryavāp nuta manasikuruta tat kasmād dheto arthopasaṃhitaṃ nagaropamaṃ vyākaraṇaṃ dharmopasaṃhitaṃ ādibrahmacaryasyābhijñāyai saṃb odhaye nirvāṇāya saṃvartate ─
vācayata: Mac. 9.1 reads svadhyāyata .
NagSū II.32 atha ca punaḥ kulaputreṇa śraddhāpravrajitena śraddhayā agārād anagārikaṃ pravraji tvā nagaropamaṃ vyākaraṇaṃ sādhu ca suṣṭhu ca udgṛhṇitavyaṃ dhārayitavyaṃ grāhayitavya ṃ vācayitavyaṃ svādhyāyi tavyaṃ paryavāptavyaṃ manasīkartavyaṃ idam avocat* //
avocat*: The text in the Stein MS ends here but Mac. 9.6 gives the standard closing: bhagavāṃ aptamanās (for āptamanasas ) te bhi(kṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan) .
nagaropamaṃ sūtraṃ samāptaḥ rakṣaṃ bhavatu pṛṣtagautamāya : //
pṛṣtagautamāya : //: Mac. 10.1 has a colophon in Tocharian B: nagaropam* āra po solme paik(ā)m(ai) [End of Nagaropama(sūtra) . I have written everything completely]. The authors would like to thank Dr. K.T. Schmidt (Saarbrücken) for this restoration and translation.
Original text: Nagaropamasūtra · Edition: G. Bongard-Levin, D. Boucher, T. Fukita, K. Wille: "The Nagaropamasūtra: An Apotropaic Text from the Saṃyuktāgama. A Transliteration, Reconstruction, and Translation of the Central Asian Sanskrit Manuscripts", Sanskrit-Texte aus dem buddhistischen Kanon: Neuentdeckungen und Neueditionen III, Göttingen 1996 (Sanskrit-Wörterbuch der buddhistischen Texte aus den Turfan-Funden, Beiheft 6), pp. 7-131. · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0