Language

ENहिગુ
Scripture Library

Muktācarita · Part 4153

trijagati suprasiddha eva |
rādhā - kṛṣṇasya vanam iti cet tarhi sakhīsthalī-baṭa-śreṇir eva puruṣa-śārdūlasya
tava vanam | yataḥ ṣaṣṭhī-tatpuruṣo'pi nityaṃ tatraiva vartate |
atra ṣaṣṭhī-samāsasya sambhāvanāpi na vidyate ity evaṃ vihasya lalitayāpy ukte
nāndīmukhī - lalite! eṣa te vāg-vinyāso garbhita-sandarbha iti lakṣyate tat
prakāśya kathyatām |
tato lalitā netrānta-nīlotpala-mālayā mām akurvatī smita-garbhitam āha -
nāndīmukhi! ṣaṣṭhī kācid ekā | tasyāḥ puruṣaḥ patir eva jano vā
ṣaṣṭhī-tatpuruṣaḥ |
viśākhā sa-smitaṃ - lalite! tat-puruṣo jñāta eva | sā tāvat kā ?
lalitā - candrāvalī |
viśākhā - candrāvalī kathaṃ ṣaṣṭhī ?
lalitā - devī-gaṇa-madhye prathamaḥ kaṃsa-gopo govardhana-mallo
mahā-bhairavaḥ | dvitīyā tan-mātā bhāruṇḍā caṇḍī, tṛtīyā candrāvalī-mātā
mahī-karālā carcikā | caturthī śaivyā kālī | pañcamī padmā śaṅkhinī prasiddhā |
ṣaṣṭhī sakhīsthalī-baṭa-vāsinī candrāvalī ṣaṣṭhī | yato baṭa-vana-vāsitvāt
tasyāḥ ṣaṣṭhītvaṃ yuktam eva |
tataḥ sarveṣāṃ hāsa-kolāhala-vṛtte ahaṃ svagataṃ - aho buddher variṣṭhatā
vraja-bālānāṃ, yad aham api vacanāṭopa-vilāsair nirvacanīkṛto'smi | prakāśaṃ
sa-nirvedam ivāhaṃ - nāndīmukhi! asmad-datta-bhoga-rāga-masṛṇa-vasanādibhiḥ
saṃvardhitābhir
asmad-datta-muktā-maṇi-pravāla-kamala-rāga-marakata-vajrādi-khacita-vividha-
bhūṣaṇa-bhūṣitābhiḥ sāmpratam
abhinava-yauvana-mahādhana-garveṇojjhita-guru-laghu-gaṇanotkarābhir
asmat-kṛṣaka-gujjara-gajjarībhir apy etābhir
helollāsita-cañcala-nayana-prānta-nartana-pūrvakaṃ
sāhaṅkṛti-vacanāḍambara-vinyāsa-bhareṇa samasta-vraja-sāmrājya-sārvabhaumasya
paramoddaṇḍa-kumāro'ham api niravadhi-viḍambyamāno'pi kevalaṃ
bhagavatī-caraṇa-parijana-mukhya-nāndīmukhī-mukham ālokya
tathaika-grāma-vāsenāpakīrti-bhayena ca etat-kṛtaṃ pratīpa-vyavasitam api
etāvantaṃ kālaṃ duḥkhadatvenāpi na gaṇitavān asmi |
sāmprataṃ mama doṣo na deyaḥ | adhunaiva nija-nija-vakṣasi
masṛṇa-mecaka-paṭa-pariveṣṭitam ativicitrita-kārtasvara-sampūṭa-yuga-puṭitam
aruṇa-dvitīyā-śaśadhara-mudrā-mudritaṃ sva-sva-parivṛḍher api kadāpy
anālokita-caraṃ durlabha-nava-tāruṇya-dhanaṃ mahā-tīvra-nakha-bhañais tathaiva
nirupama-daśana-cchada-padmarāga-mahā-ratnam api daśanoddhara-sāmantair api
luṇṭhayitvā etā vacana-dhana-daridrā vidadhāno'smi |
iti sāṭopaṃ sahasopasṛtya tāḥ sandidhīrṣau mayi
kuṭila-bhrū-nartana-valita-smita-śavalita-kaṭākṣeṇa mad-avalokana-pūrvakam itas
tato manāg apasarpantīṣu sarvāsu, sa-roṣam iva lalitā - aye śyāmala

rasa-pāna-nirata! apehi apehi | etāṃ te matta-tāra-bhaṭīṃ vrajeśvaryai varṇayituṃ
vayaṃ calitāḥ smaḥ |
satyabhāmā sa-camatkāraṃ hasantī - vinodin! ekaṃ praṣṭum icchāmi |
kṛṣṇaḥ - priye! vijñāpaya |
satyabhāmā - rādhā-svagata-lapitāvalir eva lalitādibhir api katham anvavādi ?
kṛṣṇaḥ - priye! rādhāyāḥ kāya-vyūha-rūpā eva lalitādayas tat kathaṃ
nādhigamiṣyanti ?
satyabhāmā - subhaga! rādhāyā narmottara-varṇa-vinyāsaḥ kathaṃ vā
bhavan-mānasa-sañcārī babhūva ?
madhumaṅgala sa-gadgadaṃ - priyasakhi satye!
parimala-mañjarī-mañjula-mṛgamadāv iva paraspara-saṃpṛktau
gāndharvā-giridhāriṇau tat kathaṃ na sañcaratv iti |
iti
tad-vacana-niśamana-madhura-payaḥ-pāna-parivardhita-gāndharvā-virahotkaṭa-
kaṭu-garalodbhaṭa-vikaṭa-jvālā-jāla-janitābhiḥ | punaḥ punaś
cālyamāna-hṛdaya-marma-nimagnārdha-bhagna-pratapta-lauha-tiryag-avaśalyojjṛ
mbhita-yātanā-bharato'pi mahā-tīvra-pīḍāvalībhir abhito'vanta-nirbhara-kātaro
yadā babhūva tadaiva tad-avadhānataḥ
sañcarad-apūrva-jāḍya-mohonmādādi-priya-sahacara-samudaya-sahita-sūddīptata
ma-stambha-kampādy-aṣṭa-sāttvika-priya-vayasyeṣu bāḍham ahaṃ pūrvakaṃ ahaṃ
pūrvaka-kṣelana-vidhinā narmocchalita-paraspara-vijayāya pragāḍha-prāgalbhyam
upalabhya yugapat tvaritam upary upari tam āliṅgituṃ sarvataḥ sarabhasam
ārabhamāneṣu - re re vidagdha-śiromaṇiṃ-manyāḥ! khelana-samayam uttamaṃ
labdhāḥ stha ity upālabhya śrīmat-premānirvacanīya-pariṇāma-viśeṣa-svarūpeṇa
niravadya-hṛdya-sauhṛdyācintya-mahima-mahauṣadha-rasāti-vaśīkṛta-sapriya-par
ijana-gaṇa-kṛṣṇaika-sarvasva-rūpeṇa
samastātarkya-mahā-mahā-prabhāva-bahuvidha-līlādi-śakty-apaṇa-cintā-ratnādi
-ratna-viñcholīka-maṅgalākareṇa
nirupama-vividha-vaidagdhya-cāturya-samayādi-vijñatva-sugandha-kusumotkarān
irbharārāmeṇa śrī-śrī-rasa-nāma-prāṇa-priyatama-narma-sakhena
sa-bhrū-bhaṅgaṃ nayana-ghūrṇana-līlayā vihita-pratiṣedhāt svayam api ca paścād
avadhāya | bho bhoḥ! anāyyam anāyyam iti rasajñāṃ daśanaiḥ saṃdaśya laghu laghu
sa-saṅkocaṃ sva-pṛṣṭena dūram apasaratsu teṣu - tato'sphuṭa-bahir-vikāra-nikaraḥ
sambhṛta-hṛt-kampātiśayaḥ sa śrī-śrīmān yādavendraḥ svagatam idaṃ vilalāpa -
hā mat-prāṇa-kapota-vāsa-baḍabhi-prema-sphuran-mādhurī-dhārāpāra-sarid-vare!
guṇa-kalā-narma-prahelīkhane! hā man-netra-cakora-poṣaka-vibdhu-jyotsnā-tate
rādhike! hā hā mad-duritena kena nidhivat prāptā karāt tvaṃ cyutā ?
tataḥ satyabhāmā - yādavendra! śrīman-mukhāravindād
gokula-vilāsa-mādhurī-makarandaṃ dhayantyā api mama pipāsā param ullālasīti |
tat-kṛpayā tad eva punaḥ pāyaya |

kṛṣṇaḥ - priye śrūyatām |
tato madhumaṅgalenoktaṃ - sakhi lalite! priya-sakhasyāham
alaṅghya-vākya-sacivo'smi | tad apūrvaṃ kam apy utkocaṃ mahyaṃ dehi | mayā
mauktika-mūlyena vaḥ sācivyaṃ vidhāsyate |
viśākhā - ārya! kim apy atra nāsti | sāyaṃ sa-krośanārthaṃ tubhyaṃ
varāṭikā-catuṣṭayam avaśyaṃ deyam | yadi pratītir na kriyate tvayā nāndīmukhī
pratibhūr gṛhyatām |
madhumaṅgalaḥ sa-krodhaṃ - avadya-bhāṣiṇi ābhīrike! tiṣṭha tiṣṭha | eṣo'haṃ
sadya eva tavaitat prāyaścittaṃ kārayann asi iti nigadya māṃ pratyuvāca -
priya-vayasya! bhavan-mṛdula-vacana-druta-ghṛta-dhārayā
saṃvardhita-garva-vaiśvānarābhir amūbhiḥ suṣṭhu bhavantam upālabhya mām api
baddhā netuṃ vyavasīyate |
tato'haṃ - sakhe! satyaṃ satyaṃ yathā vinā rājadhānī-jayena tad-deśāḥ suṣṭhu vaśā
na bhavanti | tathaitad yūtheśā parābhavam antareṇa tadīyāḥ katham amūr amūkā
na bhavantu | iti nigadya rādhā-sanāthaṃ kuñjaṃ paśyan sa-nirvedaṃ punar avadaṃ -
kiṃ kartavyaṃ sā kilaitad bhayenaiva mat-sānnidhyaṃ nāsāditavatī iti niśamya
drutam udgrīvikāvalokanāt saṅkucantī rādhā kuñja-madhye niviṣṭaḥ babhūva |
satyabhāmā - tatas tataḥ ?
kṛṣṇaḥ - tato'haṃ - nāndīmukhi! lalitādīnāṃ tāruṇya-dhanād api tasyās
tāruṇya-dhanaṃ pracurataram amūlyam apīti jñāyatām |
nāndīmukhī - katham iva ?
mayoktaṃ - yata āsāṃ tāvat sampūṭa-dvaya-parimitaṃ tat tasyās tu
mahā-mataṅgaja-kumbhato'pi nistalatvenonnatatvena pariṇāhena ca pravīṇatare
hṛn-madhyasthe gokula-prasiddha-taskara-bhītyeva mṛgamada-paṅkādi-lepena
varṇāntaram āpite hiraṇmaya-kumbha-yugale paripūrṇaṃ tat |
nāndīmukhī - mohana! atisuguptam etad dhanaṃ kadāpi bhavad-dṛṣṭa-caraṃ
vṛttam asti |
tato'haṃ sa-smitaṃ - nāndīmukhi! vidyuc-camatkṛtim iva sakṛd īkṣitam asti |
nāndīmukhī - kadā ?
mayoktaṃ - ekasminn avasare nija-sarovara-snānād uttīrya nija-madhurāṅgataś
cīnāṃśukena rahasi tayā niḥsāryamāṇe payasi sumanoharaṇāya daivāt
tatraivāgatena mayā manāg evāvalokitaṃ tat tataḥ sā sabhayam iva sahasaiva
śyāmala-śāṭikāñcalenāvṛtavatī | samprati mad-bhāgya-vaśād yadi kutrāpi
yauvana-dhana-garvitā sāsmad-rājyābhilāṣiṇī mac-cakṣuṣor aparokṣībhavet tadā
nakha-daśana-bhaṭa-sāmantān antareṇāpi chāyā-dvitīyena mayā
kara-kamala-yugenaiva tat-kumbha-dvayam āloḍya tāruṇya-dhanānya ātma-sātkṛtya
sādhvasa-labdha-kampa-pulakāyāṃ tasyāṃ yūtha-nāthāyāṃ nirvacanī-kṛtāyāṃ
tad-amātya-ghaṭeyaṃ mahā-vaikulyena sva-sva-tāruṇya-dhanaṃ gṛhītvā palāyitum
api suṣṭhu-sthānam api nāpsyati kiṃ vā tad-dhana-samarpaṇa-pūrvakaṃ
śuddha-bhāvena mām eva paricariṣyati | tad atikṣudrābhir ābhiḥ

sva-mahimonnāha-glāni-kāriṇā vākovākena kim ?
tataḥ kiñcit smitvā nāndīmukhīṃ prati rādhā anuccaiḥ prāha - ayi
capala-brahmacāriṇi! apehi apehi |
viśākhā - aho uḍḍīya calitum aśakyasya bimbīmātraika-bhojino bubhukṣitasya
lolubha-śukasya manasi durlabha-madhura-drākṣā-bhakṣaṇam etat |
madhumaṅgalaḥ - priya-vayasya! mad-abhīṣṭa-pāritoṣikaṃ dehi dhruvam
adhunaiva bhavad-rājyābhilāṣiṇīṃ rādhāṃ tāṃ bhavat-kara-gatāṃ vidhāsye |
tato'ham - sāyaṃ miṣṭānna-bhojanaṃ dāsye |
madhumaṅgalaḥ - māthura-rāja-pārśve phutkṛtya tad-aśvārūḍhānāṃ śatam ānīya
pṛṣṭha-deśe carma-rajjvā kaphoṇi-dvaya-bandha-pūrvakaṃ kaśābhis tat-patir
abhimanyus tathā tāḍayitavyaḥ yathā sa eva tām ānīya dadāti |
tataḥ sarve smayayanti sma |
lalitā - viśākhe! kam api mahābhāgam uddiśya yat kiñcin nivedayāmi tat śṛṇu |
viśākhā - kathyatām |
tataḥ kadamba-bhūruhāgram abhivīkṣya lalitā - bho vṛndāvana-cara-tapasvi-vara!
tvaṃ tāvat phalāhārī khyātas tat-sva-maryādhām ullaṅghya
bhavad-ayogya-parama-durlabha-sādhvī-hṛdayaṅgama-mahā-dhane lālasām
udvahan kathaṃ kaluṣito bhavann asi ?
viśākhā - lalite! bubhukṣito'yaṃ tapasvī phalam anālabhya etad ayogyam api kartuṃ
pravṛtto'sti | tad uttama-phalam asmai samuddiśyatām | tathāpi dharma-vṛddhir
bhaviṣyati |
lalitā smitam apavarya - viśākhe! kim asau mānasa-jāhnavīṃ na jānāti ?
viśākhā - sarvatra bhramaṇa-śīlo'yam atiprasiddhāṃ tāṃ kathaṃ na jñāsyati ?
lalitā - tad vāyavya-tīre sarvataś-calā kācid apūrva-padmā sphuṭam ekā vallarī
vartate | tasyā madhya-bhāge parama-manoharaṃ ahrasvaṃ tumbī-phala-dvandvaṃ
tathāgre ca akṣīṇam akaṭu-bimbīphala-yugalam asti | (199)
viśākhā - gosvāmin! tvaritam eva tatra gatvā
tva-yogya-tad-anuttama-phalopabhogena sādhvī-dhana-lobham apahāya sva-dharmaṃ
pālayatā bhavatā parama-sukhinā bhūyatām |
tataḥ sarvāsu hasantīṣu mayoktaṃ - lalite! tapasya-sāvayācita-vṛttiḥ kara-pātrī
bhakṣaṇe niṣiddhaṃ tumbīphalaṃ nopabhuṅkte | kintu atraiva
nirbhara-nija-pradyota-bhareṇa yā dṛśyamānāpi na dṛśyate | tasyāḥ kāñcanavallyāḥ
kroḍe madhura-rasa-maya-śrī-phala-dvandvaṃ yad vidyotate tat svayam eva
saivāgatya praṇaya-pūrvakaṃ madhura-vacanenainaṃ nimantryāsya karo yadi
pariveśayati, tadā tad-upabhogena sukhī bhavann asau tathāśiṣayati yathā
tat-phalonnatir mahatī syāt |
tatas tan niśamya rādhā anuccaiḥ - narma-lampaṭo'yaṃ dhūrtaḥ | śaṅke
vaidagdhyenātratyāṃ mad-avasthitim avadhārya mām eva kadarthayitum imāṃ
vacana-bhaṅgīṃ vitanoti | tad itaḥ kuñjāntaram āsādya sva-gopanam eva nūnam
ucitam |

iti manasi bhāvayantyāṃ tasyāṃ punar mayoktaṃ - priya-sakhi lalite! ayaṃ
vṛndāvana-cārī mahā-vinodī kṣuṇṇa-yūtheśāṃ tvāṃ paṭṭa-rājñīṃ vidhāya tvayā
sahaika-siṃhāsa upaviśya viśākhā-prabhṛti-vṛndāvana-carīṇāṃ lāsya-vilāsam
ālokayitym abhilaṣati tad ājñāpyatām etā nṛtyantu |
lalitā sa-krodhaṃ - nāndīmukhi! asman-muktā-kedārikā-kara-parivartanena kim
asya vidūṣakasya narma-dhanam eva dāpayituṃ vayam atra vyāghoṭyānītāḥ smaḥ
? tad etāṃ narmādi-gati-kriyām apahāya yathāsau subalena saha yathārthaṃ lekham
ācarya kedārikā-karaṃ dadāti tathā vidhāyāsmān drutaṃ gṛhāya prasthāpaya |
nāndīmukhī - bhavatīnāṃ kiyān karaḥ saṃmataḥ syāt tat tāvat kathaya |
lalitā - śyāmākādi-kṣetra-karato dhānyasyādhikaḥ karo lagati | tato'pi kārpāsasya |
tato'pi vāstu-bhūmeḥ pracurataraḥ | apūrvāmūlya-muktā-kedārasya tato'pi
parārdha-guṇaḥ | tad-alaukika-muktā-kedārikām imāṃ
dharma-śāstrokta-vṛndāvana-rājya-vihitālaukika-māna-daṇḍena parimāya lekhaṃ
vidhāya ca subala eva kathayatu |
nāndīmukhī - kiyat pramāṇaṃ sa khalu māna-daṇḍaḥ ?
lalitā - mayā kathyamānaḥ sa khalu kena pratīyatāṃ | tad etat kṣetra-pālikayā
sarva-śāstrābhijñayā vṛndayaiva sa nirūpayitavyaḥ |
nāndīmukhī - bhadraṃ vṛnde! madhyasthayā tvayaiva muktā-māna-daṇḍaḥ kṛtvā
dīyatām |
vṛndā devī -
vāstu-dhānyādi-kaṅkvādi-kārpāsa-mauktika-kṣamāḥ |
mīyante'ṅguṣṭham ārabhya kramād aṅguli-pañcakaiḥ || iti |
anyatra ca -
apūrva-muktā-kṣetrāṇām anarghya-karato budhaiḥ |
anāmikāṅguli-prāyo māna-daṇḍaḥ prakīrtitaḥ || iti |
nāndīmukhī - kṣura-pramātra-khānita-bhūmer
anāyāsenaivānargha-śasyotpādakatvāt kaniṣṭhaiva |
nāndīmukhī - lalite! yady api tad eva yuktaṃ bhavati tathāpi
vrajendra-kumāra-mukham ālokya bhagavatī-paricārikāṃ māṃ ca dṛṣṭvā
anāmikaiva sthāpyatām |
lalitā - vṛnde! tvaṃ tāval lekha-kriyāyāṃ māna-viṣaye ca nipuṇyāsi tat sarvābhiḥ
sambhūya gatvā nāndīmukhī-subala-saṃmati-pūrvakaṃ kedārikāṃ
parimīyāgamyatām |
nāndīmukhī - kṣuṇṇa-yūtheśvari! ekaṃ prārthayitum icchāmi |
lalitā - kāmaṃ kathyatāṃ yogyaṃ cet kartavyam |
nāndīmukhī - ayaṃ tāvat sva-deśaṃ vihāyātrāgato navīna-prāghunaḥ tatrāpi
vṛndāvana-rājñīm āśrito'sti ihāpi bahv-āyāsenojjaṭa-bhūmiṃ kṛṣṭvā vaḥ
prakāma-dhana-lābhaṃ vardhayann asti | tasmān māne kṛte bhavatīnāṃ
bhoga-rāgādi-vyayena bahu-hānyā punaḥ kṛṣi-karaṇo vimanaska iva bhaviṣyati |
kṛte'pi māne karaṃ dātum api na śakyate | ato māna-karaṇaṃ vihāya nija-bhāgam

ādāya tat-samucitāṃśam api pradāyāsya prakāmam utsāhaṃ vivardhayantu
bhavatyaḥ |
vṛndā - kīdṛśaṃ sa bhāgaḥ ?
nāndīmukhī - tvayā kiṃ na jñāyate ? yad asya paramojjvala-kṣetrasya samāna eva
dvayor bhāgaḥ | tathāyaṃ para-grāmād āgatya kṛṣi-vṛttiṃ kurvann āste |
raṅgaṇamālā anuccaiḥ - asau para-grāma-vāsī bhaumiko na syāt | sāmprataṃ
etasmin vane vāsam ācarya śrī-vṛndāvaneśākṛṣim ācarann asti | tad asya ṣaṣṭho
bhāga eva prāptavyo bhavati | kathaṃ samānaṃ labhatām ?
viśākhā - ayi mugdhe! bhāga-nirṇaya-cālanayā kim asmākaṃ yato māna-pūrvakaṃ
sarvadā kara-dānaṃ kartum eva mahā-rājñīnām ājñā-lekhaḥ samāgato'sti tat
katham asmābhiḥ svātantryeṇaivaṃ kartuṃ śakyate ?
tato lalitā-viśākhayor mukham avalokya sva-karṇāvataṃsaṃ nāndīmukhyai
netra-kūṇanena vṛndā darśitavatī | tato'lpaṃ smitvā nāndīmukhī kiñcid upasṛtya
vṛndayā saha utkoca-dāna-kathan-mudrābhinayena tayor īṣad iṅgitam
evādhigamya mad-antikam āgatya sānucca-bhāṣaṃ - mohana! vṛndāvana-rājñyāḥ
sarvādhyakṣa-sacive khalu lalitā-viśākhe | tad anayoḥ paramottamam utkocaṃ kam
api dehi | tadaiva tavābhimatam eva drutaṃ sampādayitavyam etābhyām |
tadāhaṃ sānandaṃ - sakhi nāndīmukhi! yathā anyā na jānanti tathā ime eva
nirjana-kuñje mat-samīpam ānīyetāṃ yathā etad abhīṣṭam utkocaṃ dattvā
prīṇayāmi |
nāndīmukhī - sundara! etāḥ khalv anayor abhinnā eva tad asaṅkocaṃ prakaṭam
atraiva dehi |
tato'haṃ - svābhimatārtha-lābhena vinā pūrvam eva kathaṃ dātavyam | yadi mayy
apratītiḥ syāt tarhi tvayy eva sthāpayāmi |
nāndīmukhī sa-śiraś-cālanaṃ - nahi nahi |
tato'haṃ - āṃ brahmacāriṇyās tu viṣaya-sparśe kālūṣyam iti cet tadā
mat-pratīti-pātryāṃ sādhvī-pravarāyāṃ raṅgaṇamālikāyām eva tad arpayāmi |
nāndīmukhī - rasika-śekhara! prathamaṃ tāvat śrāvaya kiṃ vā kiyad vā
dātavyam | tena tāvataiva vānayoḥ santoṣo bhaven na veti nirdhārayāmaḥ |
tadā mayoktaṃ - bhavatu | śrūyatām | vṛndāvana-rājasya mama vana-pālanam
apahāya dhana-lobhena mad-rājñīṃ rādhikām anusṛteyaṃ vṛndā | tat prathamam
utkoca-dānena kāyasthām enām ātmano vaśāṃ vidadhāmi |
nāndīmukhī - bhadram etat |
tato'haṃ - carama-śarvaryāṃ paramākalpa-kalpanācāryayā gāḍhānurāga-vihvalayā
gāndharvyā yena mad-vakṣo-gaganam ākalpitaṃ tenaiva
niravadyārdha-candra-padaka-rājena sva-hastenaināṃ bhūṣayāmi | tataḥ kaustubhād
apy adhika-dedīpyamānenātula-tat-sahodara-mac-cumbaka-maṇinā yad
gāndharvayā praguṇa-paraspara-praṇayoddhura-keli-kautukena bakula-rāja-tale
parivartitaṃ apūrva-rasa-samudra-saṃloḍanāt
samudbhūta-ghanībhūta-tat-sārāṃśa-rūpaṃ man-maṇito'py anarghyaṃ

sva-cumbaka-mahā-ratnaṃ tat-tad-advaita-dayitam api lalitāyai dāsyāmi |
yathāsphuṭam asau tena sva-karṇābhyarṇam alaṃkaromi |
tataḥ punaḥ punar viśākhā-vadanam īṣad avalokyāhaṃ sa-smitam avadam -
anukṣaṇa-paramānurāga-bhareṇa sva-karābhyāṃ suṣṭhu viracayya
sva-kuṇḍa-kuḍaṅgāṅgane etat priya-sakhī gāndharvā suvaidagdhyena yī̀aṃ
mahyam arpitavatī | tayaiva vicitrāṅka-mālayā mad-dhṛdayākāśa-viśākhāṃ
viśākhām apy alaṅkṛtya paritoṣayāmi |
tac chrutvā - alīka-rājendra! tiṣṭha tiṣṭheti vyāharantī rādhā manasaiva
līlā-kamalena tāṃ tāḍayati sma |
lalitā - padmādhara-rasāhiphenāśana-pramatta! apehi apehi!
viśākhā - ārya vidūṣaka-pravara madhumaṅgala! bhavad-vayasyaḥ kiṃ bhavato'pi
guruḥ kiṃ vā tasya bhavān gurur ity avagantuṃ sarvāḥ samabhilaṣanti |
lalitā - viśākhe! śrūyatām | kapaṭa-nāṭakasya yaḥ kusumaśara-nāmā naṭas tasya
suprasiddho yaḥ śuci-nāmā vidūṣakas tenāyaṃ dhūrtaḥ śiṣyatvena
kṛpayānugṛhīto'sti | madhumaṅgalas tu
bhinna-sampradāyi-bhojana-lampaṭa-nāmno vidūṣakācāryasya prathīyān śiṣyaḥ |
viśākhā - lalite! tad enaṃ brāhmaṇaṃ miṣṭānnaṃ bhojayitum icchāmi |
lalitā - viśākhe! asau karma-sūcakaḥ paramānucāno mahā-brāhmaṇaḥ | tat katham
asmākaṃ brāhmaṇetara-gopa-jātīnāṃ rāddham annam aśnātu |
viśākhā - paramottama-dvijābhyāṃ mallī-bhṛṅgābhyāṃ sva-hastenānnaṃ saṃskṛtya
paramādareṇa yathāsau bhojyate tathaiva sampādanīyam |
tatas tac chrutvā krodhena kampamāna iva madhumaṅgalaḥ prāha - aye
avadyavādini garvitābhīrike! etad
duḥśravaṇa-narmotkaṭa-kaṭu-lavaṇa-digdha-dagdhārdha-paryuṣita-vāg-godhūm
a-roṭikāḥ saṃbhojya mama madhura-karṇāv eva suṣṭhu kaṭūkṛtau, kiṃ punar
mukha-vivaram | tad vidūṣaka-gopa-vadhūnāṃ yuṣmākaṃ chāyā-nikaṭa-bhūmim
api kadāpi na spṛśāmi | kintu prātar evāsmaj-jāti-yājñika-vadhū-vargam
upasarpiṣyāmi | tatas tena paramādareṇa mac-caraṇa-kṣālana-pūrvakaṃ
kauśeya-dukūle paridhāpya
sakarpūra-vāsitopalāpānaka-madhura-paramānna-sasaindhavārdraka-limpāka-nā
nā-vidha-vyañjana-veṣṭita-saghṛta-sugandhi-śālyanna-phānita-śaṣkulī-kuṇḍalik
ā-laḍḍuka-ghanāvartita-dugdha-rasālā-saśarkara-baddha-dadhi-vividha-baṭakotta
ma-marīcādibhis tathāhaṃ bhojayiṣye | yathā vartmani succhāya-taru-mūleṣu
svapan sva-gṛham āgatya saṅgavāvadhi svapann eva tiṣṭhāmi |
tatas tac-chravaṇena hāsa-kolāhale vṛtte mayoktaṃ - nāndīmukhi! kṣudra-gāminair
eva sva-sva-grāma-sīmārthaṃ madhyastham ālambya nyāyaḥ kriyate | rājānas tu
rājyaṃ sva-dordaṇḍa-balenaiva labhante | tad etad-rājya-hetor nyāyena kim ? mayā
sahaitāḥ samaram ācarantu | tatra yasya jayo bhavet tasyaiva rājyaṃ sphuṭaṃ
setsyati |
ity uktvā tad-artham iva sāṭopaṃ kiñcid upasarpati mayi tāsu ca itas tataḥ

sa-bhaya-sahelanam apasarpantīṣu nāndīmukhī - vīra! sampraty asmat-samakṣam
etāsām ujjvala-kula-vilasita-ballava-vadhūnāṃ dharṣaṇam etad bhavataḥ param
asāmpratam eva |
ity avadhārayann ārād eva tiṣṭheti mām ābhāṣya lalitāṃ praty uvāca - lalite |
sāmpratam asya vana-vīrasya nirjana-vane'smin pragalbhatā-mahatī bhavatīnāṃ tu
śirīṣa-kusuma-mṛdulāni śarīrāṇi, tad deśa-kāla-balādikaṃ vīkṣya vivādaṃ tyaja |
tac chrutvā candramukhī - bho mugdhāḥ! nāndīmukhī satyaṃ kathayati | tac
chṛṇudhvam | vayam abalāḥ komalāṅgyaḥ | ayaṃ tu nirjana-vana-puruṣo'ticapalaḥ |
yasyā darśanād evāyaṃ sādhvasena vihvalo bhavati | sāpy asmac-cakravartinī
nāntika-vartinī | sudurmukhābhimanyu-prabhṛti-vāhinī-patayo'pi sampraty
etad-vṛttānabhijñā dūre vartante | tad-bhayānaka-deśe'sminn ātma-madhye dvandve
patite sarvataḥ sarve luṇṭāka-duṣṭa-gamakāḥ samutthāya samasta-mauktikāni
viluṇṭhya neṣyanti | tadāsmākam eva mahatī hānir bhaviṣyati | asya tu ṣaṣṭhāṃśa
eva tato'lpa-hāniḥ | tad yadi sarvābhyo rocate tarhi vayaṃ saumyā iva bhavatyaḥ
samprati rājya-vārtām apahāya samucitād apy adhika-mūlyena mauktikāny ādāya
asya cillātakasya sparśa-mātreṇaiva janiṣyamāṇa-duṣkīrti-bharād ātmānam api
saṃrakṣya sva-gṛham āsādayāmaḥ | paścād etad-vṛttānta-śravaṇād eva
vṛndāvana-mahārājñī tan-muktā-pradānena drutam eva guru-prabhṛtīn santoṣya
mahārāgeṇātivegena svayam atrāgatya dūrata eva kaṭakāṭopam avaṣṭabhya svayaṃ
samaram akurvāṇā cañcala-nayanāñcala-pravaṇayā
nīta-tīkṣṇādhāra-viṣama-śarāstra-saṃvardhita-bhrūkuṭi-dhanurdhara-sumukha-
kañja-bhīṣaṇābhimanyu-prabhṛti-vāhinī-pati-dvāraiva tathā vigraha-bhaṅgīm
āṭopayiṣyati | yathāyaṃ vana-madhya eva vīraṃmanyas tvaritam eva sādhvasena
kampamānaḥ san
bṛṃhita-hāheti-kamala-rāga-maṇi-prakara-khacita-cāru-cāṭu-cintā-rana-nikara-ra
cita-mañjula-mālāṃ nija-kaṇṭhād uttāryopaḍhaukitīkṛtya tac-caraṇa-parisaraṃ
śaraṇam upagacchann etat-samudita-gadgada-gadita-khara-dyuti-lavena
tat-kāla-druta-citta-navanītayā tayā kāruṇyena prasādī-kṛtenaiva
tad-yāvakāruṇa-maṇi-draveṇābhinava-śikhaṇḍāvataṃsaṃ śoṇam iva racayann
etad-rājyaṃ tad-utpanna-nikhila-mauktikādikam api samarpya svayam api tām
evānucariṣyati |
tac-chravaṇena sānandollāsa-sasmitaṃ rādhā-kuñjaṃ tiryag avalokayati mayi
nāndīmukhī smitvā - gokula-pravīra! tvad-anurūpa-viṣama-śara-samara-pravīṇayā
vṛndāvana-cakravartinyā samam eva bhavat-samara-paripāṭī paraṃ śobhate | etāḥ
punar atīva komalās tad-abhyarṇam antareṇa tvayā saha tādṛśa-vigraha-vilāsaṃ
katham ācarantu tad alīka-virodhaṃ parityajya sāmpratam anyāsām api mauktikam
amūlyaṃ nirṇīyatāṃ paścād bhagavaty eva rājya-nyāyaṃ vicārayiṣyati |
tatas tāsāṃ sākūta-vacanam avadhāryaiva garvita-gopyo jitā jitā iti vadan sva-mukhe
vāma-muṣṭiṃ bherīkṛtya vādayan madhumaṅgalaḥ sānandaṃ bhāṇḍavam ātanoti |
vṛndā - bho naṭa-pravara madhumaṅgala! asmac-cakravartinyām atrāyātāyām api

tad-āhlādanārtham ātma-priya-sakhasya hāheti-ḍhakkā-vādyena śikṣā-vaiśiṣṭyena
ṣaṭ-pado bhavan uḍḍīyoḍḍīya bhramarikām ādadānaḥ sphuṭam ito raṅgād asmād
adhikam uddaṇḍaḥ tāṇḍavayann anena dvipada-gopena sārdhaṃ sugahanaṃ
nandīśvara-goṣṭham āpsyasi | tadānīṃ tad-avalokanād vayam api
cakṣuḥ-sāphalyam utsphārayiṣyāmaḥ |
tato'haṃ vihasya - nāndīmukhi! seyaṃ candramukhī sāmañjasya-ratā lalitādivad
dvandva-pātinī na bhavati | ato vinā mūlyenāpy asyai santuṣṭena mayā mauktikāni
deyāni | kintv iyaṃ mantra-vidāṃ mūrdhanyā tataḥ śvaḥ paraśvo vā parama-śuciḥ
satī rahaḥ sthānam āgatya snānādinā parama-śucaye
kāntadarpābhidhācārya-nirukta-mantra-paṭalaṃ mahyam upadiśatu | yatheha
vṛndāvane gopenaiva mayā surādhikā-śrī-drutam eva labhyate |
tataś candramukhī kuṭilaṃ mām avalokayanty āha - aho mām api hitopadeśinīṃ
kṛtānabhijñas tvaṃ kadarthayitum udyato'si ? nāhaṃ tava mantrābhijñā
tan-mantra-caturā kāñcana-latair ācāryā kriyatāṃ bhavatā |
tato'haṃ - kāñcanalate! bhavad-vaidagdhyāvalokanena man-mano-bhramaras tvayi
prakāmam anurajyann atīvotkaṇṭhate tat-parama-sundaratārādhikā
bhavad-upakaṇṭha-vartinī mañjulataraikāvalir ekā sasmitam ālokayantīnām āsāṃ
samakṣam eva paramotkaṇṭhite mad-urasi sneha-bhareṇa svayam eva tvayā yady
adhīyate tarhi mūlyam antareṇāpi bhavad-abhīṣṭa-mauktikāny avaśyaṃ
vitariṣyāmi | api ca mat-pariṣvaṅga-lalita-ratna-hāra-trayeṇa
bhavat-kaṇṭha-madhya-nābhi-pradeśānalaṃ prasādhayiṣyāmīti tām anusarati mayi
sā māṃ tiryag-avalokayantī huṃ kurvatī kiñcic apasasāra | rādhā ca sasmitaṃ
kurvatī ātmani śaṅkām ādhāya sambhramam avāpa |
tato viśākhā tarjany-aṅguṣṭha-choṭikayā nāndīmukhīm abhimukhīkṛtya
netra-kūṇanena raṅgaṇamālikā-tulasike darśitavatī |
nāndīmukhī vihasya - mohana! ime rādhikā-priya-caraṇa-tat-pare tad-atīva-priye
raṅgaṇamālikā-tulasike tāṃ vinā-kṣaṇam api kutrāpy avasthātuṃ na śaknuvatas tad
anayor muktā-mūlyaṃ nirṇīya tūrṇam ete tad-antike prasthāpaya |
tato'haṃ sāntarānandaṃ vihasya - nāndīmukhi! tulasyā
adṛṣṭacara-cañcala-nayanāñcalāvaloka-lava-marikca-kṣoda-miśrita-susmita-nava-
ghanasāra-lava-parimilitāśruta-cara-nava-nava-bhāṣita-makaranda-pāyanena
vihvalīkṛtam iva māṃ sneha-vihvalā raṅgaṇamālikā mad-urasi
nija-kuca-kuṭmalābhyām avaṣṭabhya maj-jīvātu-rūpa-svādhara-pīyūṣa-pāyanena
drutaṃ sandhukṣayatv iti |
tataḥ sarvāsu hasantīṣv avanata-mukhyau te viśākhā-pṛṣṭha-lagne babhūvatuḥ |
nāndīmukhī - muktāphala-vāṇijya-vilāsin! yūtheśayor api rādhā-viśākhayor
mauktika-mūlya-nirṇaye yan mano na dhatse | tatra kiṃ kāraṇam ?
tato'haṃ - sā yūtheśā mat-savidham āgatya cet svayaṃ nirṇayati | tadaiva
nirṇayanīyam | tad-agocare kena nirṇīyatām ?
nāndīmukhī - vīra! mūlyaṃ tāvat prakāśaya | yathā tac-chravaṇena

tan-mūlya-dravyāṇāṃ samāhṛtis tayā kriyate |
mayoktaṃ - rādhā-viśākhayor advaitād dvayor api mad-atīva-priyayor yat kiñcin
mūlyaṃ kathyate tac chrūyatām |
mat-pṛṣṭha-mañjulatara-tamāla-saṃvalita-masṛṇatara-
dakṣiṇa-savya-bhujā-svarṇa-latayor gāndharvikā-viśākhayor
lalita-natāṃsa-nihita-vilāsollasita-parimilita-supracaṇḍa-dor-daṇḍa-yugalasya
surabhi-kusuma-kula-parivāsita-vana-vihāra-mādhurīm anusṛtasya parasparam
aviṣama-nirupama-prema-kalāpāvalokana-kautukena mama gaṇḍa-raṅga-sthale
tan-madhura-vadana-sudhākara-pravīṇa-naṭa-pravarau yugapat pṛthag vā mṛdu
mṛdu tāṇḍavaṃ samullāsayantau mad-ānanda-kandaṃ kandalayatām |
kiṃ ca, rādhā-kuṇḍa-taṭī-kuḍuṅga-bhavanāṅgane
bhramad-bhramara-jhaṅkṛti-parimilita-surabhi-kusuma-vṛnda-syandamāna-makar
anda-mañjula-bakula-talāmala-kanaka-vedikāyāṃ
mañjula-malli-kusuma-dala-kula-kalpita-praśasta-sukumāra-talpopari svarṇa-
yūthikā-kusuma-kṛta-candropadhāne vāma-kaphoṇim avaṣṭabhya
saṅkucita-jānu-dvayaṃ sukhopaviṣṭasya man-mano-madhupāśrayavāsantyā
viśākhayā svarṇa-sampuṭa-sthita-kuṅkuma-rasaṃ kiñcit ślatham ivālokayantyā
sva-sakhya-praṇaya-madhūnmādena nistala-nija-vakṣoja-yugalād
ākṛṣṭa-dara-kaṭhinībhūta-surabhi-kuṅkuma-paṅka-milanād īṣad ghanīkṛtya tena
mṛdu mṛdu rūṣite mama pulakita-vakṣasi mat-prāṇa-pañjara-śārikā rādhikā
kadācit svasya kadācit viśākhāyāḥ kuca-sampuṭa-vikṛṣṭa-nava-mṛgamada-draveṇa
saromāñcaṃ campaka-kalikāgreṇa vallari-makarāṅkura-patrāṇi
praguṇākalpa-kalpanayā kalpayantī
nirbhara-parasparāsamānordhva-sauhārda-saurabhya-bhareṇa
camatkṛti-valita-mad-deha-mano-vākyāni paraṃ parivāsayatv iti |
ato rādhā-viśākhe sa-snehaṃ yugapat supulaka-paraspara-cātu-rakṣika-vīkṣaṇena
lajjite babhūvatuḥ |
viśākhā - lalite! lampaṭatā-nāṭye tal-lampaṭa-naṭābhyām
asambhava-manoratha-nāma-nāṭakasya vidhīyamānābhinaya-vīkṣaṇāya
nirjana-vana-raṅge'smin yathārtha-nāmnī nāndīmukhīyaṃ
mauktika-pradāna-nimittaka-vitathā-vāk-prastutyāsmān sabhāsadaḥ kartuṃ
saṃrakṣya prakāreṇa viḍambayitum udyuktāsti | tad atra raṅge yasyā raṅgo vidyate
sā kila kulavatī sādhvī sphuṭam asya catuḥṣaṣṭhī-kalā-vidagdhasya naṭasya
lāsyam atropaviśya paśyantī bhadreṇa kula-dvayam utkīrtayatu ahaṃ tu gṛhaṃ
gacchāmi |
tato nāndīmukhī -sakhi viśākhe! asya narma-karmaṭha-śīlasya durlīlasya
vacana-vilāsa-mātreṇaiva kathaṃ nirvidya khidyase ? kṣaṇaṃ tiṣṭha | niḥsandeham
adhunaiva muktā dāpayiṣyanty asmi iti tām ābhāsya nivartya ca mat-savidham
āsādya māṃ prāha - durlīla gopa-yuvarāja! bhavad-visadṛśa-narmālāpa-śravaṇena
viśākhādayo mad-upari śaśvat khidyante | tat kṛpayā samprati

narma-karma-pañjikā-prapañcaṃ saṃrakṣya kraya-vikraya-pañjikām udghāṭya
draviṇādi-mūlyena muktāḥ pradāya dhruvam amūr
bhavat-snigdha-gāndharvā-camūs tvaritam anurañjaya |
tato'haṃ - nāndīmukhi! yadyapi rādhā mayi kāṭhinyam eva santatam ātanoti,
tathāpi sahaja-snigdhasya mama manas tu tan-nāma-mātra-śravaṇād eva nāṅgam
eva samastaṃ drutam anusandhatte tadānu tat-sahacarīṣu kāṭhinyena kim ? tato
dina-dvayābhyantare yāvan nirṇīta-mūlyam upasthāpayanti | tāvad eva
tat-suvarṇālaṅkāraṇādi-raupyādi-rasādi-priya-gavādikaṃ dhanaṃ mayi sthāpyatayā
mayi saṃrakṣya etad-anurūpa-kiyan-mauktikāni gṛhṇantu |
ity ābhāṣya punaḥ kṣaṇaṃ maunena vimṛśyāha - nāndīmukhi!
santata-dayita-gocāraṇa-līlayā vane vane bhramatā mayaitat sarvaṃ kutra
rakṣitavyam | pratīti-pātram api ko'pi na dṛśyate | rakṣite ca para-ramaṇī-dravye
lajjāpakīrtito mahad bhayaṃ labhyate | tat satyam ucyate prastuta-mūlyaṃ vinā etat
kim api na sampadyata eva |
nāndīmukhī - mohana! etad apūrva-mūlyaṃ kutrāpi na dṛṣṭaṃ na vā śrutam asti |
tato'haṃ - vidagdhe nāndīmukhi! īdṛśam etad bhūmi-jātāpūrva-mauktikaṃ tvayā
brahmāṇḍe kutrāpi dṛṣṭacaraṃ śrutacaraṃ vā asti ? tad-apūrva-padārthasya
mūlyam apy apūrvam | tatrāpi na vayaṃ muktā-vyāpāriṇaḥ kintu kevalaṃ
bhagavatī-pādānām ādeśena bhavad-āgraheṇa cātra pravartitāḥ smaḥ | tasmāc ced
icchā syāt tarhi mitho nirdhārita-mūlyaṃ prastutaṃ dattvā parama-caturā etā
mauktikāni gṛhṇantu | no ced gṛhaṃ gacchantu | paśya madhyāhna-prāyo divaso
jātas tad vayam api godhana-sambhālanāya govardhanaṃ gacchāmaḥ |
tato nāndīmukhī sanirvedam iva lalitāntikam upetya anuccaiḥ - sakhi lalite! sakhi
viśākhe! bhoḥ sarvāḥ priyasakhyaḥ!
tataḥ adbhuta-tapasvini! tiṣṭha tiṣṭha iti nāndīmukhīm ākṣipya māṃ prati lalitā
smitvā - dhīra-lalita yuvarāja!
tataḥ paramānanda-sandohena mayā vicitya vicitya paramottama-mauktika-saṅcayaiḥ
sva-hastena vicitra-śilpa-kalpanayā rādhāṅga-pratyaṅgābharaṇāni viracayya
suvarṇa-sampuṭe nidhāya tan-nāma-mudrayā cihnitīkṛtya
lalitā-viśākhādi-sakhī-maṇḍalīnāṃ ca bhūṣaṇāni tathaiva nirmāya pṛthak pṛthak
sampuṭe nyasya tat-tan-nāma-mudrayā cihnitīkṛtya tathaivāgrathitāny apy
uttama-mauktikāni bahūni ca nāndīmukhyā saha
madhumaṅgala-subala-tat-kālāgatojjvala-vasanta-kokilādi-hastena
rādhā-kuṇḍa-nikuñja-mandire prahitāni |
rādhayā smita-lalita-lalitā-viśākhādi-sakhībhiḥ samaṃ smita-śavalita-harṣeṇādāya
sādara-madhura-pracuratara-pakvānna-tāmbūla-vīṭikābhir madhumaṅgalaṃ
praṇaya-rūpa-gandha-candanair vara-tāmbūlaiś ca subalādikaṃ ca santoṣya
tad-dhastena
sva-hasta-sampādita-surabhi-sukumārāruṇa-kusuma-vicitrita-kāñcana-yūthikā-m
ālya-karpūra-vāsita-tāmbūlopaḍhaukanena nirbharam ānandito'haṃ

praṇayādhikyena tan-mālya-bhūṣitas tat-tāmbūlam upayuñjānaḥ sakhībhiḥ saha
gosambhālanāya govardhanam āgataḥ |
tataś ca svarṇa-sampuṭaṃ samudhghāṭya lalitā tad-alaṅkaraṇena sānandam
ānanditāṃ rādhāṃ prasādhayāmāsa |
tad anu lalitā-viśākhādayaḥ sakhyo'pi parasparaṃ tat-tat-sampuṭābharaṇenātmānaṃ
bhūṣayāmāsuḥ | tatas tāḥ sva-sva-gṛhe gatvā
tat-pracuratarādbhuta-mauktika-pradānena sva-sva-patiṃ sva-sva-gurūṃś ca paraṃ
santoṣya punar gāndharvā-saras-tīra-gāndharvā-sthānīm avāpya mitho
man-madhura-madhura-narma-vārtā-vinodena sukhaṃ vijahruḥ |
satyā - gokula-vilāsārāma-matta-kokila! tatas tataḥ ?
kṛṣṇaḥ - priye! śrutaṃ śrotavyam | tad alaṃ tad-ati-vārtayeti bruvann eva
tan-madhura-rahasya-keli-vṛttāntodghāṭana-vaikulyātiśayenādhairyaṃ -
mat-kaṇṭhasya suvarṇa-bandhura-maṇi-vrātollasan-mālikā
mac-chabda-grahayor alaṃ parilasat-svarṇāvataṃsa-dvayī |
mat-kāyasya sugandhi-kuṅkuma-lasac-carcā parā sā kadā
hāhā yāsyati dṛk-pathaṃ mama punaḥ puṇyair agaṇyair iha ||
iti kṣaṇaṃ maunam ālambya punaḥ sautsukyaṃ -
mad-vakṣaḥ-sthala-campakāvalir iyaṃ man-netra-padma-dvayī
saudhāsiktir iyaṃ mad-eka-vilasat-sarvāṅga-lakṣmīr iyam |
mat-prāṇoru-vihaṅga-vallarir iyaṃ mat-kāmita-śrīr iyaṃ
maj-jīvātur iyaṃ mayā punar aho hā hā kadā lapsyate ||
iti vilapan sāśru-dhāras tal-līlā-smaraṇa-vihvalaṃ bhūmau nipatya sa-śabdaṃ
rudantaṃ madhumaṅgalam āliṅgya tad anu - prāṇa-vallabhe! tvam eva jīvātu-rūpā
rādhāsīti sa-kampaṃ sa-gadgadaṃ lapan tāṃ satyāṃ pariṣvajya muhur muhur
dīrgham uṣṇaṃ ca uccair niśasann āsīt |
satyabhāmā ca - sambhrameṇa sāśru-romāñcā nija-śāṭikāñcalena taṃ vījayantī
tūṣṇīm āsīt |
ity akhila-vṛttāntaṃ paurṇamāsī-śiṣyā samañjasā-mukhād ākarṇya saromāñcaṃ
sakautukaṃ savyathaṃ lakṣmaṇā prāha - sakhi samañjase! tatas tataḥ ?
samañjasā -- tataḥ prathamam atisambhrameṇa kṣaṇaṃ tūṣṇīṃ sthitvā tad anu -
prāṇanātha! nikhila-vraja-janaika-jīvana! jaya jaya dhairyam avalambasva dhairyam
avalambasva | samāśvāsīhi samāśvāsīhīti vaiyagrya-viśaṅkaṭa-dhvaniṃ
bhāṣamāṇayā muhur muhur vijanena mṛdu mṛdu madhurāṅga-mārjanena
gokula-gamanārtha-prārthanādibhir eva nija-jīvita-nāthaṃ śanaiḥ śanaiḥ
sandhukṣitīkṛtya nijānanta-sukha-sudhā-sindhūn nijānanta-prāṇa-parasparām api
tṛṇavad dhruvam anapekṣya sadā
cikīrṣita-nija-paramābhīṣṭa-tat-sukhābhāsa-lava-leśayā
tac-caraṇa-paṅkajaika-gatyā satyayā tadānīm eva sakhī-dvārā
tatrānīta-śrīmad-uddhava-mantri-rāja-sannirūpite samāgāmini paraśvo'hani
madhura-dadhyannādi-bhojanānantaraṃ

guru-dina-sita-daśamī-dhaniṣṭhābha-śubha-yoga-sambhāvita-vividha-guṇābhirā
jitābhijin-nāma-san-muhūrta-vare sarvato nairvighnyena jhaṭiti
samasta-praśasta-śastotpādana-puraḥsara-gokula-pura-praveśa-sampādayitrīṃ
parama-maṅgala-kulojjvalita-yātrāṃ vidhāya savinaya-nirbandhena
pūjya-caraṇa-śrīmad-agraja-mahānubhāvaṃ gokula-gamanārtham atyutkaṇṭhitayam
api dvārakā-purābhibhāvanārtham abhisaṃrakṣya tatrabhavatī
śrī-bhagavatī-pāda-padmān puro nidhāya sārdham uddhava-rohiṇīśvarībhyāṃ
sakala-maṅgalāliṅgito madhumaṅgalālaṅkṛtaḥ śrī-śrīmad-vraja-nava-yuvarājas
tat-kṣaṇād eva drutam itaś calitvā śrīmatā nandīghoṣa-rathena
śrī-gokulopaśalyam āsādya
pramada-sambhṛta-cintābhilaṣita-nijābhilaṣita-nijābhīra-śṛṅgāra-nikareṇāti-bhr
ājamānaḥ san śrīmati nija-vraja-pure śubha-praveśam avaśyaṃ kariṣyatīti
sudṛḍhaṃ sarva-sammatyā nirṇītam astīti
tat-pariveśita-madhura-samācāra-sudhāsāram ānandāsāra-samplutā
śravaṇa-caṣakaiḥ samācamya
parama-saubhāgyavatī-śiromaṇi-mañjarī-satyabhāmāsamakakṣa-paṭṭa-mahiṣī
sakala-sallakṣaṇa-guṇa-lakṣojjvalita-lakṣmaṇā sautsukyaṃ sālalāpa -- sakhi
samañjase! etan-madhura-rasa-vārtāśravaṇād atīva utkaṇṭhitāhaṃ
śrī-yādavendreṇa sārdhaṃ goṣṭhendra-goṣṭham avāpya
rādhā-sakhya-puṣpa-saurabhyenātmānaṃ vāsayitum abhilaṣāmi |
samañjasā - sakhi tathaiva sarvathā bhavatu bhavatyā iti |
ādadānas tṛṇaṃ dantair idaṃ yāce punaḥ punaḥ |
śrīmad-rūpa-padāmbhoja-dhūliḥ syāṃ janma-janmani ||1||
yasyājñā-sudhayā prabodhita-dhiyā muktā-caritrair mayā
gucchaḥ puṣpa-bharair vyadhāyi ya iha śrī-rūpa-saṃśikṣayā |
jīvākhyasya mad-eka-jīvita-tanos tasyaiva dṛk-ṣaṭpadī
ghrāṇais taṃ paribhūṣitaṃ na tanutāṃ tat-keli-śīdhūtka-dhīḥ ||2||
muktā-caritra-puṣpaughair gucchaṃ gumphitam adbhutam |
vataṃsatu mat-snehāt śrīmad-rūpa-gaṇo rahaḥ ||3||
yasya saṅga-balato'dbhutā mayā
mauktikottama-kathā pracāritā |
tasya kṛṣṇa-kavi-bhūpater vraje
saṅgatir bhavatu me bhave bhave ||4||

Original text: Muktācarita · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc