મુક્તાચરિત · ભાગ 4153

ત્રિજગતિ સુપ્રસિદ્ધ એવ ।
રાધા - કૃષ્ણસ્ય વનમ્ ઇતિ ચેત્ તર્હિ સખીસ્થલી-બટ-શ્રેણિર્ એવ પુરુષ-શાર્દૂલસ્ય
તવ વનમ્ । યતઃ ષષ્ઠી-તત્પુરુષોઽપિ નિત્યં તત્રૈવ વર્તતે ।
અત્ર ષષ્ઠી-સમાસસ્ય સમ્ભાવનાપિ ન વિદ્યતે ઇત્ય્ એવં વિહસ્ય લલિતયાપ્ય્ ઉક્તે
નાન્દીમુખી - લલિતે! એષ તે વાગ્-વિન્યાસો ગર્ભિત-સન્દર્ભ ઇતિ લક્ષ્યતે તત્
પ્રકાશ્ય કથ્યતામ્ ।
તતો લલિતા નેત્રાન્ત-નીલોત્પલ-માલયા મામ્ અકુર્વતી સ્મિત-ગર્ભિતમ્ આહ -
નાન્દીમુખિ! ષષ્ઠી કાચિદ્ એકા । તસ્યાઃ પુરુષઃ પતિર્ એવ જનો વા
ષષ્ઠી-તત્પુરુષઃ ।
વિશાખા સ-સ્મિતં - લલિતે! તત્-પુરુષો જ્ઞાત એવ । સા તાવત્ કા ?
લલિતા - ચન્દ્રાવલી ।
વિશાખા - ચન્દ્રાવલી કથં ષષ્ઠી ?
લલિતા - દેવી-ગણ-મધ્યે પ્રથમઃ કંસ-ગોપો ગોવર્ધન-મલ્લો
મહા-ભૈરવઃ । દ્વિતીયા તન્-માતા ભારુણ્ડા ચણ્ડી, તૃતીયા ચન્દ્રાવલી-માતા
મહી-કરાલા ચર્ચિકા । ચતુર્થી શૈવ્યા કાલી । પઞ્ચમી પદ્મા શઙ્ખિની પ્રસિદ્ધા ।
ષષ્ઠી સખીસ્થલી-બટ-વાસિની ચન્દ્રાવલી ષષ્ઠી । યતો બટ-વન-વાસિત્વાત્
તસ્યાઃ ષષ્ઠીત્વં યુક્તમ્ એવ ।
તતઃ સર્વેષાં હાસ-કોલાહલ-વૃત્તે અહં સ્વગતં - અહો બુદ્ધેર્ વરિષ્ઠતા
વ્રજ-બાલાનાં, યદ્ અહમ્ અપિ વચનાટોપ-વિલાસૈર્ નિર્વચનીકૃતોઽસ્મિ । પ્રકાશં
સ-નિર્વેદમ્ ઇવાહં - નાન્દીમુખિ! અસ્મદ્-દત્ત-ભોગ-રાગ-મસૃણ-વસનાદિભિઃ
સંવર્ધિતાભિર્
અસ્મદ્-દત્ત-મુક્તા-મણિ-પ્રવાલ-કમલ-રાગ-મરકત-વજ્રાદિ-ખચિત-વિવિધ-
ભૂષણ-ભૂષિતાભિઃ સામ્પ્રતમ્
અભિનવ-યૌવન-મહાધન-ગર્વેણોજ્ઝિત-ગુરુ-લઘુ-ગણનોત્કરાભિર્
અસ્મત્-કૃષક-ગુજ્જર-ગજ્જરીભિર્ અપ્ય્ એતાભિર્
હેલોલ્લાસિત-ચઞ્ચલ-નયન-પ્રાન્ત-નર્તન-પૂર્વકં
સાહઙ્કૃતિ-વચનાડમ્બર-વિન્યાસ-ભરેણ સમસ્ત-વ્રજ-સામ્રાજ્ય-સાર્વભૌમસ્ય
પરમોદ્દણ્ડ-કુમારોઽહમ્ અપિ નિરવધિ-વિડમ્બ્યમાનોઽપિ કેવલં
ભગવતી-ચરણ-પરિજન-મુખ્ય-નાન્દીમુખી-મુખમ્ આલોક્ય
તથૈક-ગ્રામ-વાસેનાપકીર્તિ-ભયેન ચ એતત્-કૃતં પ્રતીપ-વ્યવસિતમ્ અપિ
એતાવન્તં કાલં દુઃખદત્વેનાપિ ન ગણિતવાન્ અસ્મિ ।
સામ્પ્રતં મમ દોષો ન દેયઃ । અધુનૈવ નિજ-નિજ-વક્ષસિ
મસૃણ-મેચક-પટ-પરિવેષ્ટિતમ્ અતિવિચિત્રિત-કાર્તસ્વર-સમ્પૂટ-યુગ-પુટિતમ્
અરુણ-દ્વિતીયા-શશધર-મુદ્રા-મુદ્રિતં સ્વ-સ્વ-પરિવૃઢેર્ અપિ કદાપ્ય્
અનાલોકિત-ચરં દુર્લભ-નવ-તારુણ્ય-ધનં મહા-તીવ્ર-નખ-ભઞૈસ્ તથૈવ
નિરુપમ-દશન-ચ્છદ-પદ્મરાગ-મહા-રત્નમ્ અપિ દશનોદ્ધર-સામન્તૈર્ અપિ
લુણ્ઠયિત્વા એતા વચન-ધન-દરિદ્રા વિદધાનોઽસ્મિ ।
ઇતિ સાટોપં સહસોપસૃત્ય તાઃ સન્દિધીર્ષૌ મયિ
કુટિલ-ભ્રૂ-નર્તન-વલિત-સ્મિત-શવલિત-કટાક્ષેણ મદ્-અવલોકન-પૂર્વકમ્ ઇતસ્
તતો મનાગ્ અપસર્પન્તીષુ સર્વાસુ, સ-રોષમ્ ઇવ લલિતા - અયે શ્યામલ

રસ-પાન-નિરત! અપેહિ અપેહિ । એતાં તે મત્ત-તાર-ભટીં વ્રજેશ્વર્યૈ વર્ણયિતું
વયં ચલિતાઃ સ્મઃ ।
સત્યભામા સ-ચમત્કારં હસન્તી - વિનોદિન્! એકં પ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ ।
કૃષ્ણઃ - પ્રિયે! વિજ્ઞાપય ।
સત્યભામા - રાધા-સ્વગત-લપિતાવલિર્ એવ લલિતાદિભિર્ અપિ કથમ્ અન્વવાદિ ?
કૃષ્ણઃ - પ્રિયે! રાધાયાઃ કાય-વ્યૂહ-રૂપા એવ લલિતાદયસ્ તત્ કથં
નાધિગમિષ્યન્તિ ?
સત્યભામા - સુભગ! રાધાયા નર્મોત્તર-વર્ણ-વિન્યાસઃ કથં વા
ભવન્-માનસ-સઞ્ચારી બભૂવ ?
મધુમઙ્ગલ સ-ગદ્ગદં - પ્રિયસખિ સત્યે!
પરિમલ-મઞ્જરી-મઞ્જુલ-મૃગમદાવ્ ઇવ પરસ્પર-સંપૃક્તૌ
ગાન્ધર્વા-ગિરિધારિણૌ તત્ કથં ન સઞ્ચરત્વ્ ઇતિ ।
ઇતિ
તદ્-વચન-નિશમન-મધુર-પયઃ-પાન-પરિવર્ધિત-ગાન્ધર્વા-વિરહોત્કટ-
કટુ-ગરલોદ્ભટ-વિકટ-જ્વાલા-જાલ-જનિતાભિઃ । પુનઃ પુનશ્
ચાલ્યમાન-હૃદય-મર્મ-નિમગ્નાર્ધ-ભગ્ન-પ્રતપ્ત-લૌહ-તિર્યગ્-અવશલ્યોજ્જૃ
મ્ભિત-યાતના-ભરતોઽપિ મહા-તીવ્ર-પીડાવલીભિર્ અભિતોઽવન્ત-નિર્ભર-કાતરો
યદા બભૂવ તદૈવ તદ્-અવધાનતઃ
સઞ્ચરદ્-અપૂર્વ-જાડ્ય-મોહોન્માદાદિ-પ્રિય-સહચર-સમુદય-સહિત-સૂદ્દીપ્તત
મ-સ્તમ્ભ-કમ્પાદ્ય્-અષ્ટ-સાત્ત્વિક-પ્રિય-વયસ્યેષુ બાઢમ્ અહં પૂર્વકં અહં
પૂર્વક-ક્ષેલન-વિધિના નર્મોચ્છલિત-પરસ્પર-વિજયાય પ્રગાઢ-પ્રાગલ્ભ્યમ્
ઉપલભ્ય યુગપત્ ત્વરિતમ્ ઉપર્ય્ ઉપરિ તમ્ આલિઙ્ગિતું સર્વતઃ સરભસમ્
આરભમાનેષુ - રે રે વિદગ્ધ-શિરોમણિં-મન્યાઃ! ખેલન-સમયમ્ ઉત્તમં
લબ્ધાઃ સ્થ ઇત્ય્ ઉપાલભ્ય શ્રીમત્-પ્રેમાનિર્વચનીય-પરિણામ-વિશેષ-સ્વરૂપેણ
નિરવદ્ય-હૃદ્ય-સૌહૃદ્યાચિન્ત્ય-મહિમ-મહૌષધ-રસાતિ-વશીકૃત-સપ્રિય-પર્
ઇજન-ગણ-કૃષ્ણૈક-સર્વસ્વ-રૂપેણ
સમસ્તાતર્ક્ય-મહા-મહા-પ્રભાવ-બહુવિધ-લીલાદિ-શક્ત્ય્-અપણ-ચિન્તા-રત્નાદિ
-રત્ન-વિઞ્છોલીક-મઙ્ગલાકરેણ
નિરુપમ-વિવિધ-વૈદગ્ધ્ય-ચાતુર્ય-સમયાદિ-વિજ્ઞત્વ-સુગન્ધ-કુસુમોત્કરાન્
ઇર્ભરારામેણ શ્રી-શ્રી-રસ-નામ-પ્રાણ-પ્રિયતમ-નર્મ-સખેન
સ-ભ્રૂ-ભઙ્ગં નયન-ઘૂર્ણન-લીલયા વિહિત-પ્રતિષેધાત્ સ્વયમ્ અપિ ચ પશ્ચાદ્
અવધાય । ભો ભોઃ! અનાય્યમ્ અનાય્યમ્ ઇતિ રસજ્ઞાં દશનૈઃ સંદશ્ય લઘુ લઘુ
સ-સઙ્કોચં સ્વ-પૃષ્ટેન દૂરમ્ અપસરત્સુ તેષુ - તતોઽસ્ફુટ-બહિર્-વિકાર-નિકરઃ
સમ્ભૃત-હૃત્-કમ્પાતિશયઃ સ શ્રી-શ્રીમાન્ યાદવેન્દ્રઃ સ્વગતમ્ ઇદં વિલલાપ -
હા મત્-પ્રાણ-કપોત-વાસ-બડભિ-પ્રેમ-સ્ફુરન્-માધુરી-ધારાપાર-સરિદ્-વરે!
ગુણ-કલા-નર્મ-પ્રહેલીખને! હા મન્-નેત્ર-ચકોર-પોષક-વિબ્ધુ-જ્યોત્સ્ના-તતે
રાધિકે! હા હા મદ્-દુરિતેન કેન નિધિવત્ પ્રાપ્તા કરાત્ ત્વં ચ્યુતા ?
તતઃ સત્યભામા - યાદવેન્દ્ર! શ્રીમન્-મુખારવિન્દાદ્
ગોકુલ-વિલાસ-માધુરી-મકરન્દં ધયન્ત્યા અપિ મમ પિપાસા પરમ્ ઉલ્લાલસીતિ ।
તત્-કૃપયા તદ્ એવ પુનઃ પાયય ।

કૃષ્ણઃ - પ્રિયે શ્રૂયતામ્ ।
તતો મધુમઙ્ગલેનોક્તં - સખિ લલિતે! પ્રિય-સખસ્યાહમ્
અલઙ્ઘ્ય-વાક્ય-સચિવોઽસ્મિ । તદ્ અપૂર્વં કમ્ અપ્ય્ ઉત્કોચં મહ્યં દેહિ । મયા
મૌક્તિક-મૂલ્યેન વઃ સાચિવ્યં વિધાસ્યતે ।
વિશાખા - આર્ય! કિમ્ અપ્ય્ અત્ર નાસ્તિ । સાયં સ-ક્રોશનાર્થં તુભ્યં
વરાટિકા-ચતુષ્ટયમ્ અવશ્યં દેયમ્ । યદિ પ્રતીતિર્ ન ક્રિયતે ત્વયા નાન્દીમુખી
પ્રતિભૂર્ ગૃહ્યતામ્ ।
મધુમઙ્ગલઃ સ-ક્રોધં - અવદ્ય-ભાષિણિ આભીરિકે! તિષ્ઠ તિષ્ઠ । એષોઽહં
સદ્ય એવ તવૈતત્ પ્રાયશ્ચિત્તં કારયન્ન્ અસિ ઇતિ નિગદ્ય માં પ્રત્યુવાચ -
પ્રિય-વયસ્ય! ભવન્-મૃદુલ-વચન-દ્રુત-ઘૃત-ધારયા
સંવર્ધિત-ગર્વ-વૈશ્વાનરાભિર્ અમૂભિઃ સુષ્ઠુ ભવન્તમ્ ઉપાલભ્ય મામ્ અપિ
બદ્ધા નેતું વ્યવસીયતે ।
તતોઽહં - સખે! સત્યં સત્યં યથા વિના રાજધાની-જયેન તદ્-દેશાઃ સુષ્ઠુ વશા
ન ભવન્તિ । તથૈતદ્ યૂથેશા પરાભવમ્ અન્તરેણ તદીયાઃ કથમ્ અમૂર્ અમૂકા
ન ભવન્તુ । ઇતિ નિગદ્ય રાધા-સનાથં કુઞ્જં પશ્યન્ સ-નિર્વેદં પુનર્ અવદં -
કિં કર્તવ્યં સા કિલૈતદ્ ભયેનૈવ મત્-સાન્નિધ્યં નાસાદિતવતી ઇતિ નિશમ્ય
દ્રુતમ્ ઉદ્ગ્રીવિકાવલોકનાત્ સઙ્કુચન્તી રાધા કુઞ્જ-મધ્યે નિવિષ્ટઃ બભૂવ ।
સત્યભામા - તતસ્ તતઃ ?
કૃષ્ણઃ - તતોઽહં - નાન્દીમુખિ! લલિતાદીનાં તારુણ્ય-ધનાદ્ અપિ તસ્યાસ્
તારુણ્ય-ધનં પ્રચુરતરમ્ અમૂલ્યમ્ અપીતિ જ્ઞાયતામ્ ।
નાન્દીમુખી - કથમ્ ઇવ ?
મયોક્તં - યત આસાં તાવત્ સમ્પૂટ-દ્વય-પરિમિતં તત્ તસ્યાસ્ તુ
મહા-મતઙ્ગજ-કુમ્ભતોઽપિ નિસ્તલત્વેનોન્નતત્વેન પરિણાહેન ચ પ્રવીણતરે
હૃન્-મધ્યસ્થે ગોકુલ-પ્રસિદ્ધ-તસ્કર-ભીત્યેવ મૃગમદ-પઙ્કાદિ-લેપેન
વર્ણાન્તરમ્ આપિતે હિરણ્મય-કુમ્ભ-યુગલે પરિપૂર્ણં તત્ ।
નાન્દીમુખી - મોહન! અતિસુગુપ્તમ્ એતદ્ ધનં કદાપિ ભવદ્-દૃષ્ટ-ચરં
વૃત્તમ્ અસ્તિ ।
તતોઽહં સ-સ્મિતં - નાન્દીમુખિ! વિદ્યુચ્-ચમત્કૃતિમ્ ઇવ સકૃદ્ ઈક્ષિતમ્ અસ્તિ ।
નાન્દીમુખી - કદા ?
મયોક્તં - એકસ્મિન્ન્ અવસરે નિજ-સરોવર-સ્નાનાદ્ ઉત્તીર્ય નિજ-મધુરાઙ્ગતશ્
ચીનાંશુકેન રહસિ તયા નિઃસાર્યમાણે પયસિ સુમનોહરણાય દૈવાત્
તત્રૈવાગતેન મયા મનાગ્ એવાવલોકિતં તત્ તતઃ સા સભયમ્ ઇવ સહસૈવ
શ્યામલ-શાટિકાઞ્ચલેનાવૃતવતી । સમ્પ્રતિ મદ્-ભાગ્ય-વશાદ્ યદિ કુત્રાપિ
યૌવન-ધન-ગર્વિતા સાસ્મદ્-રાજ્યાભિલાષિણી મચ્-ચક્ષુષોર્ અપરોક્ષીભવેત્ તદા
નખ-દશન-ભટ-સામન્તાન્ અન્તરેણાપિ છાયા-દ્વિતીયેન મયા
કર-કમલ-યુગેનૈવ તત્-કુમ્ભ-દ્વયમ્ આલોડ્ય તારુણ્ય-ધનાન્ય આત્મ-સાત્કૃત્ય
સાધ્વસ-લબ્ધ-કમ્પ-પુલકાયાં તસ્યાં યૂથ-નાથાયાં નિર્વચની-કૃતાયાં
તદ્-અમાત્ય-ઘટેયં મહા-વૈકુલ્યેન સ્વ-સ્વ-તારુણ્ય-ધનં ગૃહીત્વા પલાયિતુમ્
અપિ સુષ્ઠુ-સ્થાનમ્ અપિ નાપ્સ્યતિ કિં વા તદ્-ધન-સમર્પણ-પૂર્વકં
શુદ્ધ-ભાવેન મામ્ એવ પરિચરિષ્યતિ । તદ્ અતિક્ષુદ્રાભિર્ આભિઃ

સ્વ-મહિમોન્નાહ-ગ્લાનિ-કારિણા વાકોવાકેન કિમ્ ?
તતઃ કિઞ્ચિત્ સ્મિત્વા નાન્દીમુખીં પ્રતિ રાધા અનુચ્ચૈઃ પ્રાહ - અયિ
ચપલ-બ્રહ્મચારિણિ! અપેહિ અપેહિ ।
વિશાખા - અહો ઉડ્ડીય ચલિતુમ્ અશક્યસ્ય બિમ્બીમાત્રૈક-ભોજિનો બુભુક્ષિતસ્ય
લોલુભ-શુકસ્ય મનસિ દુર્લભ-મધુર-દ્રાક્ષા-ભક્ષણમ્ એતત્ ।
મધુમઙ્ગલઃ - પ્રિય-વયસ્ય! મદ્-અભીષ્ટ-પારિતોષિકં દેહિ ધ્રુવમ્
અધુનૈવ ભવદ્-રાજ્યાભિલાષિણીં રાધાં તાં ભવત્-કર-ગતાં વિધાસ્યે ।
તતોઽહમ્ - સાયં મિષ્ટાન્ન-ભોજનં દાસ્યે ।
મધુમઙ્ગલઃ - માથુર-રાજ-પાર્શ્વે ફુત્કૃત્ય તદ્-અશ્વારૂઢાનાં શતમ્ આનીય
પૃષ્ઠ-દેશે ચર્મ-રજ્જ્વા કફોણિ-દ્વય-બન્ધ-પૂર્વકં કશાભિસ્ તત્-પતિર્
અભિમન્યુસ્ તથા તાડયિતવ્યઃ યથા સ એવ તામ્ આનીય દદાતિ ।
તતઃ સર્વે સ્મયયન્તિ સ્મ ।
લલિતા - વિશાખે! કમ્ અપિ મહાભાગમ્ ઉદ્દિશ્ય યત્ કિઞ્ચિન્ નિવેદયામિ તત્ શૃણુ ।
વિશાખા - કથ્યતામ્ ।
તતઃ કદમ્બ-ભૂરુહાગ્રમ્ અભિવીક્ષ્ય લલિતા - ભો વૃન્દાવન-ચર-તપસ્વિ-વર!
ત્વં તાવત્ ફલાહારી ખ્યાતસ્ તત્-સ્વ-મર્યાધામ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય
ભવદ્-અયોગ્ય-પરમ-દુર્લભ-સાધ્વી-હૃદયઙ્ગમ-મહા-ધને લાલસામ્
ઉદ્વહન્ કથં કલુષિતો ભવન્ન્ અસિ ?
વિશાખા - લલિતે! બુભુક્ષિતોઽયં તપસ્વી ફલમ્ અનાલભ્ય એતદ્ અયોગ્યમ્ અપિ કર્તું
પ્રવૃત્તોઽસ્તિ । તદ્ ઉત્તમ-ફલમ્ અસ્મૈ સમુદ્દિશ્યતામ્ । તથાપિ ધર્મ-વૃદ્ધિર્
ભવિષ્યતિ ।
લલિતા સ્મિતમ્ અપવર્ય - વિશાખે! કિમ્ અસૌ માનસ-જાહ્નવીં ન જાનાતિ ?
વિશાખા - સર્વત્ર ભ્રમણ-શીલોઽયમ્ અતિપ્રસિદ્ધાં તાં કથં ન જ્ઞાસ્યતિ ?
લલિતા - તદ્ વાયવ્ય-તીરે સર્વતશ્-ચલા કાચિદ્ અપૂર્વ-પદ્મા સ્ફુટમ્ એકા વલ્લરી
વર્તતે । તસ્યા મધ્ય-ભાગે પરમ-મનોહરં અહ્રસ્વં તુમ્બી-ફલ-દ્વન્દ્વં
તથાગ્રે ચ અક્ષીણમ્ અકટુ-બિમ્બીફલ-યુગલમ્ અસ્તિ । (199)
વિશાખા - ગોસ્વામિન્! ત્વરિતમ્ એવ તત્ર ગત્વા
ત્વ-યોગ્ય-તદ્-અનુત્તમ-ફલોપભોગેન સાધ્વી-ધન-લોભમ્ અપહાય સ્વ-ધર્મં
પાલયતા ભવતા પરમ-સુખિના ભૂયતામ્ ।
તતઃ સર્વાસુ હસન્તીષુ મયોક્તં - લલિતે! તપસ્ય-સાવયાચિત-વૃત્તિઃ કર-પાત્રી
ભક્ષણે નિષિદ્ધં તુમ્બીફલં નોપભુઙ્ક્તે । કિન્તુ અત્રૈવ
નિર્ભર-નિજ-પ્રદ્યોત-ભરેણ યા દૃશ્યમાનાપિ ન દૃશ્યતે । તસ્યાઃ કાઞ્ચનવલ્લ્યાઃ
ક્રોડે મધુર-રસ-મય-શ્રી-ફલ-દ્વન્દ્વં યદ્ વિદ્યોતતે તત્ સ્વયમ્ એવ
સૈવાગત્ય પ્રણય-પૂર્વકં મધુર-વચનેનૈનં નિમન્ત્ર્યાસ્ય કરો યદિ
પરિવેશયતિ, તદા તદ્-ઉપભોગેન સુખી ભવન્ન્ અસૌ તથાશિષયતિ યથા
તત્-ફલોન્નતિર્ મહતી સ્યાત્ ।
તતસ્ તન્ નિશમ્ય રાધા અનુચ્ચૈઃ - નર્મ-લમ્પટોઽયં ધૂર્તઃ । શઙ્કે
વૈદગ્ધ્યેનાત્રત્યાં મદ્-અવસ્થિતિમ્ અવધાર્ય મામ્ એવ કદર્થયિતુમ્ ઇમાં
વચન-ભઙ્ગીં વિતનોતિ । તદ્ ઇતઃ કુઞ્જાન્તરમ્ આસાદ્ય સ્વ-ગોપનમ્ એવ નૂનમ્
ઉચિતમ્ ।

ઇતિ મનસિ ભાવયન્ત્યાં તસ્યાં પુનર્ મયોક્તં - પ્રિય-સખિ લલિતે! અયં
વૃન્દાવન-ચારી મહા-વિનોદી ક્ષુણ્ણ-યૂથેશાં ત્વાં પટ્ટ-રાજ્ઞીં વિધાય ત્વયા
સહૈક-સિંહાસ ઉપવિશ્ય વિશાખા-પ્રભૃતિ-વૃન્દાવન-ચરીણાં લાસ્ય-વિલાસમ્
આલોકયિત્ય્મ્ અભિલષતિ તદ્ આજ્ઞાપ્યતામ્ એતા નૃત્યન્તુ ।
લલિતા સ-ક્રોધં - નાન્દીમુખિ! અસ્મન્-મુક્તા-કેદારિકા-કર-પરિવર્તનેન કિમ્
અસ્ય વિદૂષકસ્ય નર્મ-ધનમ્ એવ દાપયિતું વયમ્ અત્ર વ્યાઘોટ્યાનીતાઃ સ્મઃ
? તદ્ એતાં નર્માદિ-ગતિ-ક્રિયામ્ અપહાય યથાસૌ સુબલેન સહ યથાર્થં લેખમ્
આચર્ય કેદારિકા-કરં દદાતિ તથા વિધાયાસ્માન્ દ્રુતં ગૃહાય પ્રસ્થાપય ।
નાન્દીમુખી - ભવતીનાં કિયાન્ કરઃ સંમતઃ સ્યાત્ તત્ તાવત્ કથય ।
લલિતા - શ્યામાકાદિ-ક્ષેત્ર-કરતો ધાન્યસ્યાધિકઃ કરો લગતિ । તતોઽપિ કાર્પાસસ્ય ।
તતોઽપિ વાસ્તુ-ભૂમેઃ પ્રચુરતરઃ । અપૂર્વામૂલ્ય-મુક્તા-કેદારસ્ય તતોઽપિ
પરાર્ધ-ગુણઃ । તદ્-અલૌકિક-મુક્તા-કેદારિકામ્ ઇમાં
ધર્મ-શાસ્ત્રોક્ત-વૃન્દાવન-રાજ્ય-વિહિતાલૌકિક-માન-દણ્ડેન પરિમાય લેખં
વિધાય ચ સુબલ એવ કથયતુ ।
નાન્દીમુખી - કિયત્ પ્રમાણં સ ખલુ માન-દણ્ડઃ ?
લલિતા - મયા કથ્યમાનઃ સ ખલુ કેન પ્રતીયતાં । તદ્ એતત્ ક્ષેત્ર-પાલિકયા
સર્વ-શાસ્ત્રાભિજ્ઞયા વૃન્દયૈવ સ નિરૂપયિતવ્યઃ ।
નાન્દીમુખી - ભદ્રં વૃન્દે! મધ્યસ્થયા ત્વયૈવ મુક્તા-માન-દણ્ડઃ કૃત્વા
દીયતામ્ ।
વૃન્દા દેવી -
વાસ્તુ-ધાન્યાદિ-કઙ્ક્વાદિ-કાર્પાસ-મૌક્તિક-ક્ષમાઃ ।
મીયન્તેઽઙ્ગુષ્ઠમ્ આરભ્ય ક્રમાદ્ અઙ્ગુલિ-પઞ્ચકૈઃ ॥ ઇતિ ।
અન્યત્ર ચ -
અપૂર્વ-મુક્તા-ક્ષેત્રાણામ્ અનર્ઘ્ય-કરતો બુધૈઃ ।
અનામિકાઙ્ગુલિ-પ્રાયો માન-દણ્ડઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥ ઇતિ ।
નાન્દીમુખી - ક્ષુર-પ્રમાત્ર-ખાનિત-ભૂમેર્
અનાયાસેનૈવાનર્ઘ-શસ્યોત્પાદકત્વાત્ કનિષ્ઠૈવ ।
નાન્દીમુખી - લલિતે! યદ્ય્ અપિ તદ્ એવ યુક્તં ભવતિ તથાપિ
વ્રજેન્દ્ર-કુમાર-મુખમ્ આલોક્ય ભગવતી-પરિચારિકાં માં ચ દૃષ્ટ્વા
અનામિકૈવ સ્થાપ્યતામ્ ।
લલિતા - વૃન્દે! ત્વં તાવલ્ લેખ-ક્રિયાયાં માન-વિષયે ચ નિપુણ્યાસિ તત્ સર્વાભિઃ
સમ્ભૂય ગત્વા નાન્દીમુખી-સુબલ-સંમતિ-પૂર્વકં કેદારિકાં
પરિમીયાગમ્યતામ્ ।
નાન્દીમુખી - ક્ષુણ્ણ-યૂથેશ્વરિ! એકં પ્રાર્થયિતુમ્ ઇચ્છામિ ।
લલિતા - કામં કથ્યતાં યોગ્યં ચેત્ કર્તવ્યમ્ ।
નાન્દીમુખી - અયં તાવત્ સ્વ-દેશં વિહાયાત્રાગતો નવીન-પ્રાઘુનઃ તત્રાપિ
વૃન્દાવન-રાજ્ઞીમ્ આશ્રિતોઽસ્તિ ઇહાપિ બહ્વ્-આયાસેનોજ્જટ-ભૂમિં કૃષ્ટ્વા વઃ
પ્રકામ-ધન-લાભં વર્ધયન્ન્ અસ્તિ । તસ્માન્ માને કૃતે ભવતીનાં
ભોગ-રાગાદિ-વ્યયેન બહુ-હાન્યા પુનઃ કૃષિ-કરણો વિમનસ્ક ઇવ ભવિષ્યતિ ।
કૃતેઽપિ માને કરં દાતુમ્ અપિ ન શક્યતે । અતો માન-કરણં વિહાય નિજ-ભાગમ્

આદાય તત્-સમુચિતાંશમ્ અપિ પ્રદાયાસ્ય પ્રકામમ્ ઉત્સાહં વિવર્ધયન્તુ
ભવત્યઃ ।
વૃન્દા - કીદૃશં સ ભાગઃ ?
નાન્દીમુખી - ત્વયા કિં ન જ્ઞાયતે ? યદ્ અસ્ય પરમોજ્જ્વલ-ક્ષેત્રસ્ય સમાન એવ
દ્વયોર્ ભાગઃ । તથાયં પર-ગ્રામાદ્ આગત્ય કૃષિ-વૃત્તિં કુર્વન્ન્ આસ્તે ।
રઙ્ગણમાલા અનુચ્ચૈઃ - અસૌ પર-ગ્રામ-વાસી ભૌમિકો ન સ્યાત્ । સામ્પ્રતં
એતસ્મિન્ વને વાસમ્ આચર્ય શ્રી-વૃન્દાવનેશાકૃષિમ્ આચરન્ન્ અસ્તિ । તદ્ અસ્ય ષષ્ઠો
ભાગ એવ પ્રાપ્તવ્યો ભવતિ । કથં સમાનં લભતામ્ ?
વિશાખા - અયિ મુગ્ધે! ભાગ-નિર્ણય-ચાલનયા કિમ્ અસ્માકં યતો માન-પૂર્વકં
સર્વદા કર-દાનં કર્તુમ્ એવ મહા-રાજ્ઞીનામ્ આજ્ઞા-લેખઃ સમાગતોઽસ્તિ તત્
કથમ્ અસ્માભિઃ સ્વાતન્ત્ર્યેણૈવં કર્તું શક્યતે ?
તતો લલિતા-વિશાખયોર્ મુખમ્ અવલોક્ય સ્વ-કર્ણાવતંસં નાન્દીમુખ્યૈ
નેત્ર-કૂણનેન વૃન્દા દર્શિતવતી । તતોઽલ્પં સ્મિત્વા નાન્દીમુખી કિઞ્ચિદ્ ઉપસૃત્ય
વૃન્દયા સહ ઉત્કોચ-દાન-કથન્-મુદ્રાભિનયેન તયોર્ ઈષદ્ ઇઙ્ગિતમ્
એવાધિગમ્ય મદ્-અન્તિકમ્ આગત્ય સાનુચ્ચ-ભાષં - મોહન! વૃન્દાવન-રાજ્ઞ્યાઃ
સર્વાધ્યક્ષ-સચિવે ખલુ લલિતા-વિશાખે । તદ્ અનયોઃ પરમોત્તમમ્ ઉત્કોચં કમ્
અપિ દેહિ । તદૈવ તવાભિમતમ્ એવ દ્રુતં સમ્પાદયિતવ્યમ્ એતાભ્યામ્ ।
તદાહં સાનન્દં - સખિ નાન્દીમુખિ! યથા અન્યા ન જાનન્તિ તથા ઇમે એવ
નિર્જન-કુઞ્જે મત્-સમીપમ્ આનીયેતાં યથા એતદ્ અભીષ્ટમ્ ઉત્કોચં દત્ત્વા
પ્રીણયામિ ।
નાન્દીમુખી - સુન્દર! એતાઃ ખલ્વ્ અનયોર્ અભિન્ના એવ તદ્ અસઙ્કોચં પ્રકટમ્
અત્રૈવ દેહિ ।
તતોઽહં - સ્વાભિમતાર્થ-લાભેન વિના પૂર્વમ્ એવ કથં દાતવ્યમ્ । યદિ મય્ય્
અપ્રતીતિઃ સ્યાત્ તર્હિ ત્વય્ય્ એવ સ્થાપયામિ ।
નાન્દીમુખી સ-શિરશ્-ચાલનં - નહિ નહિ ।
તતોઽહં - આં બ્રહ્મચારિણ્યાસ્ તુ વિષય-સ્પર્શે કાલૂષ્યમ્ ઇતિ ચેત્ તદા
મત્-પ્રતીતિ-પાત્ર્યાં સાધ્વી-પ્રવરાયાં રઙ્ગણમાલિકાયામ્ એવ તદ્ અર્પયામિ ।
નાન્દીમુખી - રસિક-શેખર! પ્રથમં તાવત્ શ્રાવય કિં વા કિયદ્ વા
દાતવ્યમ્ । તેન તાવતૈવ વાનયોઃ સન્તોષો ભવેન્ ન વેતિ નિર્ધારયામઃ ।
તદા મયોક્તં - ભવતુ । શ્રૂયતામ્ । વૃન્દાવન-રાજસ્ય મમ વન-પાલનમ્
અપહાય ધન-લોભેન મદ્-રાજ્ઞીં રાધિકામ્ અનુસૃતેયં વૃન્દા । તત્ પ્રથમમ્
ઉત્કોચ-દાનેન કાયસ્થામ્ એનામ્ આત્મનો વશાં વિદધામિ ।
નાન્દીમુખી - ભદ્રમ્ એતત્ ।
તતોઽહં - ચરમ-શર્વર્યાં પરમાકલ્પ-કલ્પનાચાર્યયા ગાઢાનુરાગ-વિહ્વલયા
ગાન્ધર્વ્યા યેન મદ્-વક્ષો-ગગનમ્ આકલ્પિતં તેનૈવ
નિરવદ્યાર્ધ-ચન્દ્ર-પદક-રાજેન સ્વ-હસ્તેનૈનાં ભૂષયામિ । તતઃ કૌસ્તુભાદ્
અપ્ય્ અધિક-દેદીપ્યમાનેનાતુલ-તત્-સહોદર-મચ્-ચુમ્બક-મણિના યદ્
ગાન્ધર્વયા પ્રગુણ-પરસ્પર-પ્રણયોદ્ધુર-કેલિ-કૌતુકેન બકુલ-રાજ-તલે
પરિવર્તિતં અપૂર્વ-રસ-સમુદ્ર-સંલોડનાત્
સમુદ્ભૂત-ઘનીભૂત-તત્-સારાંશ-રૂપં મન્-મણિતોઽપ્ય્ અનર્ઘ્યં

સ્વ-ચુમ્બક-મહા-રત્નં તત્-તદ્-અદ્વૈત-દયિતમ્ અપિ લલિતાયૈ દાસ્યામિ ।
યથાસ્ફુટમ્ અસૌ તેન સ્વ-કર્ણાભ્યર્ણમ્ અલંકરોમિ ।
તતઃ પુનઃ પુનર્ વિશાખા-વદનમ્ ઈષદ્ અવલોક્યાહં સ-સ્મિતમ્ અવદમ્ -
અનુક્ષણ-પરમાનુરાગ-ભરેણ સ્વ-કરાભ્યાં સુષ્ઠુ વિરચય્ય
સ્વ-કુણ્ડ-કુડઙ્ગાઙ્ગને એતત્ પ્રિય-સખી ગાન્ધર્વા સુવૈદગ્ધ્યેન યીઅં
મહ્યમ્ અર્પિતવતી । તયૈવ વિચિત્રાઙ્ક-માલયા મદ્-ધૃદયાકાશ-વિશાખાં
વિશાખામ્ અપ્ય્ અલઙ્કૃત્ય પરિતોષયામિ ।
તચ્ છ્રુત્વા - અલીક-રાજેન્દ્ર! તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ વ્યાહરન્તી રાધા મનસૈવ
લીલા-કમલેન તાં તાડયતિ સ્મ ।
લલિતા - પદ્માધર-રસાહિફેનાશન-પ્રમત્ત! અપેહિ અપેહિ!
વિશાખા - આર્ય વિદૂષક-પ્રવર મધુમઙ્ગલ! ભવદ્-વયસ્યઃ કિં ભવતોઽપિ
ગુરુઃ કિં વા તસ્ય ભવાન્ ગુરુર્ ઇત્ય્ અવગન્તું સર્વાઃ સમભિલષન્તિ ।
લલિતા - વિશાખે! શ્રૂયતામ્ । કપટ-નાટકસ્ય યઃ કુસુમશર-નામા નટસ્ તસ્ય
સુપ્રસિદ્ધો યઃ શુચિ-નામા વિદૂષકસ્ તેનાયં ધૂર્તઃ શિષ્યત્વેન
કૃપયાનુગૃહીતોઽસ્તિ । મધુમઙ્ગલસ્ તુ
ભિન્ન-સમ્પ્રદાયિ-ભોજન-લમ્પટ-નામ્નો વિદૂષકાચાર્યસ્ય પ્રથીયાન્ શિષ્યઃ ।
વિશાખા - લલિતે! તદ્ એનં બ્રાહ્મણં મિષ્ટાન્નં ભોજયિતુમ્ ઇચ્છામિ ।
લલિતા - વિશાખે! અસૌ કર્મ-સૂચકઃ પરમાનુચાનો મહા-બ્રાહ્મણઃ । તત્ કથમ્
અસ્માકં બ્રાહ્મણેતર-ગોપ-જાતીનાં રાદ્ધમ્ અન્નમ્ અશ્નાતુ ।
વિશાખા - પરમોત્તમ-દ્વિજાભ્યાં મલ્લી-ભૃઙ્ગાભ્યાં સ્વ-હસ્તેનાન્નં સંસ્કૃત્ય
પરમાદરેણ યથાસૌ ભોજ્યતે તથૈવ સમ્પાદનીયમ્ ।
તતસ્ તચ્ છ્રુત્વા ક્રોધેન કમ્પમાન ઇવ મધુમઙ્ગલઃ પ્રાહ - અયે
અવદ્યવાદિનિ ગર્વિતાભીરિકે! એતદ્
દુઃશ્રવણ-નર્મોત્કટ-કટુ-લવણ-દિગ્ધ-દગ્ધાર્ધ-પર્યુષિત-વાગ્-ગોધૂમ્
અ-રોટિકાઃ સંભોજ્ય મમ મધુર-કર્ણાવ્ એવ સુષ્ઠુ કટૂકૃતૌ, કિં પુનર્
મુખ-વિવરમ્ । તદ્ વિદૂષક-ગોપ-વધૂનાં યુષ્માકં છાયા-નિકટ-ભૂમિમ્
અપિ કદાપિ ન સ્પૃશામિ । કિન્તુ પ્રાતર્ એવાસ્મજ્-જાતિ-યાજ્ઞિક-વધૂ-વર્ગમ્
ઉપસર્પિષ્યામિ । તતસ્ તેન પરમાદરેણ મચ્-ચરણ-ક્ષાલન-પૂર્વકં
કૌશેય-દુકૂલે પરિધાપ્ય
સકર્પૂર-વાસિતોપલાપાનક-મધુર-પરમાન્ન-સસૈન્ધવાર્દ્રક-લિમ્પાક-ના
ના-વિધ-વ્યઞ્જન-વેષ્ટિત-સઘૃત-સુગન્ધિ-શાલ્યન્ન-ફાનિત-શષ્કુલી-કુણ્ડલિક્
આ-લડ્ડુક-ઘનાવર્તિત-દુગ્ધ-રસાલા-સશર્કર-બદ્ધ-દધિ-વિવિધ-બટકોત્ત
મ-મરીચાદિભિસ્ તથાહં ભોજયિષ્યે । યથા વર્ત્મનિ સુચ્છાય-તરુ-મૂલેષુ
સ્વપન્ સ્વ-ગૃહમ્ આગત્ય સઙ્ગવાવધિ સ્વપન્ન્ એવ તિષ્ઠામિ ।
તતસ્ તચ્-છ્રવણેન હાસ-કોલાહલે વૃત્તે મયોક્તં - નાન્દીમુખિ! ક્ષુદ્ર-ગામિનૈર્
એવ સ્વ-સ્વ-ગ્રામ-સીમાર્થં મધ્યસ્થમ્ આલમ્બ્ય ન્યાયઃ ક્રિયતે । રાજાનસ્ તુ
રાજ્યં સ્વ-દોર્દણ્ડ-બલેનૈવ લભન્તે । તદ્ એતદ્-રાજ્ય-હેતોર્ ન્યાયેન કિમ્ ? મયા
સહૈતાઃ સમરમ્ આચરન્તુ । તત્ર યસ્ય જયો ભવેત્ તસ્યૈવ રાજ્યં સ્ફુટં
સેત્સ્યતિ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તદ્-અર્થમ્ ઇવ સાટોપં કિઞ્ચિદ્ ઉપસર્પતિ મયિ તાસુ ચ ઇતસ્ તતઃ

સ-ભય-સહેલનમ્ અપસર્પન્તીષુ નાન્દીમુખી - વીર! સમ્પ્રત્ય્ અસ્મત્-સમક્ષમ્
એતાસામ્ ઉજ્જ્વલ-કુલ-વિલસિત-બલ્લવ-વધૂનાં ધર્ષણમ્ એતદ્ ભવતઃ પરમ્
અસામ્પ્રતમ્ એવ ।
ઇત્ય્ અવધારયન્ન્ આરાદ્ એવ તિષ્ઠેતિ મામ્ આભાષ્ય લલિતાં પ્રત્ય્ ઉવાચ - લલિતે ।
સામ્પ્રતમ્ અસ્ય વન-વીરસ્ય નિર્જન-વનેઽસ્મિન્ પ્રગલ્ભતા-મહતી ભવતીનાં તુ
શિરીષ-કુસુમ-મૃદુલાનિ શરીરાણિ, તદ્ દેશ-કાલ-બલાદિકં વીક્ષ્ય વિવાદં ત્યજ ।
તચ્ છ્રુત્વા ચન્દ્રમુખી - ભો મુગ્ધાઃ! નાન્દીમુખી સત્યં કથયતિ । તચ્
છૃણુધ્વમ્ । વયમ્ અબલાઃ કોમલાઙ્ગ્યઃ । અયં તુ નિર્જન-વન-પુરુષોઽતિચપલઃ ।
યસ્યા દર્શનાદ્ એવાયં સાધ્વસેન વિહ્વલો ભવતિ । સાપ્ય્ અસ્મચ્-ચક્રવર્તિની
નાન્તિક-વર્તિની । સુદુર્મુખાભિમન્યુ-પ્રભૃતિ-વાહિની-પતયોઽપિ સમ્પ્રત્ય્
એતદ્-વૃત્તાનભિજ્ઞા દૂરે વર્તન્તે । તદ્-ભયાનક-દેશેઽસ્મિન્ન્ આત્મ-મધ્યે દ્વન્દ્વે
પતિતે સર્વતઃ સર્વે લુણ્ટાક-દુષ્ટ-ગમકાઃ સમુત્થાય સમસ્ત-મૌક્તિકાનિ
વિલુણ્ઠ્ય નેષ્યન્તિ । તદાસ્માકમ્ એવ મહતી હાનિર્ ભવિષ્યતિ । અસ્ય તુ ષષ્ઠાંશ
એવ તતોઽલ્પ-હાનિઃ । તદ્ યદિ સર્વાભ્યો રોચતે તર્હિ વયં સૌમ્યા ઇવ ભવત્યઃ
સમ્પ્રતિ રાજ્ય-વાર્તામ્ અપહાય સમુચિતાદ્ અપ્ય્ અધિક-મૂલ્યેન મૌક્તિકાન્ય્ આદાય
અસ્ય ચિલ્લાતકસ્ય સ્પર્શ-માત્રેણૈવ જનિષ્યમાણ-દુષ્કીર્તિ-ભરાદ્ આત્માનમ્ અપિ
સંરક્ષ્ય સ્વ-ગૃહમ્ આસાદયામઃ । પશ્ચાદ્ એતદ્-વૃત્તાન્ત-શ્રવણાદ્ એવ
વૃન્દાવન-મહારાજ્ઞી તન્-મુક્તા-પ્રદાનેન દ્રુતમ્ એવ ગુરુ-પ્રભૃતીન્ સન્તોષ્ય
મહારાગેણાતિવેગેન સ્વયમ્ અત્રાગત્ય દૂરત એવ કટકાટોપમ્ અવષ્ટભ્ય સ્વયં
સમરમ્ અકુર્વાણા ચઞ્ચલ-નયનાઞ્ચલ-પ્રવણયા
નીત-તીક્ષ્ણાધાર-વિષમ-શરાસ્ત્ર-સંવર્ધિત-ભ્રૂકુટિ-ધનુર્ધર-સુમુખ-
કઞ્જ-ભીષણાભિમન્યુ-પ્રભૃતિ-વાહિની-પતિ-દ્વારૈવ તથા વિગ્રહ-ભઙ્ગીમ્
આટોપયિષ્યતિ । યથાયં વન-મધ્ય એવ વીરંમન્યસ્ ત્વરિતમ્ એવ સાધ્વસેન
કમ્પમાનઃ સન્
બૃંહિત-હાહેતિ-કમલ-રાગ-મણિ-પ્રકર-ખચિત-ચારુ-ચાટુ-ચિન્તા-રન-નિકર-ર
ચિત-મઞ્જુલ-માલાં નિજ-કણ્ઠાદ્ ઉત્તાર્યોપઢૌકિતીકૃત્ય તચ્-ચરણ-પરિસરં
શરણમ્ ઉપગચ્છન્ન્ એતત્-સમુદિત-ગદ્ગદ-ગદિત-ખર-દ્યુતિ-લવેન
તત્-કાલ-દ્રુત-ચિત્ત-નવનીતયા તયા કારુણ્યેન પ્રસાદી-કૃતેનૈવ
તદ્-યાવકારુણ-મણિ-દ્રવેણાભિનવ-શિખણ્ડાવતંસં શોણમ્ ઇવ રચયન્ન્
એતદ્-રાજ્યં તદ્-ઉત્પન્ન-નિખિલ-મૌક્તિકાદિકમ્ અપિ સમર્પ્ય સ્વયમ્ અપિ તામ્
એવાનુચરિષ્યતિ ।
તચ્-છ્રવણેન સાનન્દોલ્લાસ-સસ્મિતં રાધા-કુઞ્જં તિર્યગ્ અવલોકયતિ મયિ
નાન્દીમુખી સ્મિત્વા - ગોકુલ-પ્રવીર! ત્વદ્-અનુરૂપ-વિષમ-શર-સમર-પ્રવીણયા
વૃન્દાવન-ચક્રવર્તિન્યા સમમ્ એવ ભવત્-સમર-પરિપાટી પરં શોભતે । એતાઃ
પુનર્ અતીવ કોમલાસ્ તદ્-અભ્યર્ણમ્ અન્તરેણ ત્વયા સહ તાદૃશ-વિગ્રહ-વિલાસં
કથમ્ આચરન્તુ તદ્ અલીક-વિરોધં પરિત્યજ્ય સામ્પ્રતમ્ અન્યાસામ્ અપિ મૌક્તિકમ્
અમૂલ્યં નિર્ણીયતાં પશ્ચાદ્ ભગવત્ય્ એવ રાજ્ય-ન્યાયં વિચારયિષ્યતિ ।
તતસ્ તાસાં સાકૂત-વચનમ્ અવધાર્યૈવ ગર્વિત-ગોપ્યો જિતા જિતા ઇતિ વદન્ સ્વ-મુખે
વામ-મુષ્ટિં ભેરીકૃત્ય વાદયન્ મધુમઙ્ગલઃ સાનન્દં ભાણ્ડવમ્ આતનોતિ ।
વૃન્દા - ભો નટ-પ્રવર મધુમઙ્ગલ! અસ્મચ્-ચક્રવર્તિન્યામ્ અત્રાયાતાયામ્ અપિ

તદ્-આહ્લાદનાર્થમ્ આત્મ-પ્રિય-સખસ્ય હાહેતિ-ઢક્કા-વાદ્યેન શિક્ષા-વૈશિષ્ટ્યેન
ષટ્-પદો ભવન્ ઉડ્ડીયોડ્ડીય ભ્રમરિકામ્ આદદાનઃ સ્ફુટમ્ ઇતો રઙ્ગાદ્ અસ્માદ્
અધિકમ્ ઉદ્દણ્ડઃ તાણ્ડવયન્ન્ અનેન દ્વિપદ-ગોપેન સાર્ધં સુગહનં
નન્દીશ્વર-ગોષ્ઠમ્ આપ્સ્યસિ । તદાનીં તદ્-અવલોકનાદ્ વયમ્ અપિ
ચક્ષુઃ-સાફલ્યમ્ ઉત્સ્ફારયિષ્યામઃ ।
તતોઽહં વિહસ્ય - નાન્દીમુખિ! સેયં ચન્દ્રમુખી સામઞ્જસ્ય-રતા લલિતાદિવદ્
દ્વન્દ્વ-પાતિની ન ભવતિ । અતો વિના મૂલ્યેનાપ્ય્ અસ્યૈ સન્તુષ્ટેન મયા મૌક્તિકાનિ
દેયાનિ । કિન્ત્વ્ ઇયં મન્ત્ર-વિદાં મૂર્ધન્યા તતઃ શ્વઃ પરશ્વો વા પરમ-શુચિઃ
સતી રહઃ સ્થાનમ્ આગત્ય સ્નાનાદિના પરમ-શુચયે
કાન્તદર્પાભિધાચાર્ય-નિરુક્ત-મન્ત્ર-પટલં મહ્યમ્ ઉપદિશતુ । યથેહ
વૃન્દાવને ગોપેનૈવ મયા સુરાધિકા-શ્રી-દ્રુતમ્ એવ લભ્યતે ।
તતશ્ ચન્દ્રમુખી કુટિલં મામ્ અવલોકયન્ત્ય્ આહ - અહો મામ્ અપિ હિતોપદેશિનીં
કૃતાનભિજ્ઞસ્ ત્વં કદર્થયિતુમ્ ઉદ્યતોઽસિ ? નાહં તવ મન્ત્રાભિજ્ઞા
તન્-મન્ત્ર-ચતુરા કાઞ્ચન-લતૈર્ આચાર્યા ક્રિયતાં ભવતા ।
તતોઽહં - કાઞ્ચનલતે! ભવદ્-વૈદગ્ધ્યાવલોકનેન મન્-મનો-ભ્રમરસ્ ત્વયિ
પ્રકામમ્ અનુરજ્યન્ન્ અતીવોત્કણ્ઠતે તત્-પરમ-સુન્દરતારાધિકા
ભવદ્-ઉપકણ્ઠ-વર્તિની મઞ્જુલતરૈકાવલિર્ એકા સસ્મિતમ્ આલોકયન્તીનામ્ આસાં
સમક્ષમ્ એવ પરમોત્કણ્ઠિતે મદ્-ઉરસિ સ્નેહ-ભરેણ સ્વયમ્ એવ ત્વયા યદ્ય્
અધીયતે તર્હિ મૂલ્યમ્ અન્તરેણાપિ ભવદ્-અભીષ્ટ-મૌક્તિકાન્ય્ અવશ્યં
વિતરિષ્યામિ । અપિ ચ મત્-પરિષ્વઙ્ગ-લલિત-રત્ન-હાર-ત્રયેણ
ભવત્-કણ્ઠ-મધ્ય-નાભિ-પ્રદેશાનલં પ્રસાધયિષ્યામીતિ તામ્ અનુસરતિ મયિ
સા માં તિર્યગ્-અવલોકયન્તી હું કુર્વતી કિઞ્ચિચ્ અપસસાર । રાધા ચ સસ્મિતં
કુર્વતી આત્મનિ શઙ્કામ્ આધાય સમ્ભ્રમમ્ અવાપ ।
તતો વિશાખા તર્જન્ય્-અઙ્ગુષ્ઠ-છોટિકયા નાન્દીમુખીમ્ અભિમુખીકૃત્ય
નેત્ર-કૂણનેન રઙ્ગણમાલિકા-તુલસિકે દર્શિતવતી ।
નાન્દીમુખી વિહસ્ય - મોહન! ઇમે રાધિકા-પ્રિય-ચરણ-તત્-પરે તદ્-અતીવ-પ્રિયે
રઙ્ગણમાલિકા-તુલસિકે તાં વિના-ક્ષણમ્ અપિ કુત્રાપ્ય્ અવસ્થાતું ન શક્નુવતસ્ તદ્
અનયોર્ મુક્તા-મૂલ્યં નિર્ણીય તૂર્ણમ્ એતે તદ્-અન્તિકે પ્રસ્થાપય ।
તતોઽહં સાન્તરાનન્દં વિહસ્ય - નાન્દીમુખિ! તુલસ્યા
અદૃષ્ટચર-ચઞ્ચલ-નયનાઞ્ચલાવલોક-લવ-મરિક્ચ-ક્ષોદ-મિશ્રિત-સુસ્મિત-નવ-
ઘનસાર-લવ-પરિમિલિતાશ્રુત-ચર-નવ-નવ-ભાષિત-મકરન્દ-પાયનેન
વિહ્વલીકૃતમ્ ઇવ માં સ્નેહ-વિહ્વલા રઙ્ગણમાલિકા મદ્-ઉરસિ
નિજ-કુચ-કુટ્મલાભ્યામ્ અવષ્ટભ્ય મજ્-જીવાતુ-રૂપ-સ્વાધર-પીયૂષ-પાયનેન
દ્રુતં સન્ધુક્ષયત્વ્ ઇતિ ।
તતઃ સર્વાસુ હસન્તીષ્વ્ અવનત-મુખ્યૌ તે વિશાખા-પૃષ્ઠ-લગ્ને બભૂવતુઃ ।
નાન્દીમુખી - મુક્તાફલ-વાણિજ્ય-વિલાસિન્! યૂથેશયોર્ અપિ રાધા-વિશાખયોર્
મૌક્તિક-મૂલ્ય-નિર્ણયે યન્ મનો ન ધત્સે । તત્ર કિં કારણમ્ ?
તતોઽહં - સા યૂથેશા મત્-સવિધમ્ આગત્ય ચેત્ સ્વયં નિર્ણયતિ । તદૈવ
નિર્ણયનીયમ્ । તદ્-અગોચરે કેન નિર્ણીયતામ્ ?
નાન્દીમુખી - વીર! મૂલ્યં તાવત્ પ્રકાશય । યથા તચ્-છ્રવણેન

તન્-મૂલ્ય-દ્રવ્યાણાં સમાહૃતિસ્ તયા ક્રિયતે ।
મયોક્તં - રાધા-વિશાખયોર્ અદ્વૈતાદ્ દ્વયોર્ અપિ મદ્-અતીવ-પ્રિયયોર્ યત્ કિઞ્ચિન્
મૂલ્યં કથ્યતે તચ્ છ્રૂયતામ્ ।
મત્-પૃષ્ઠ-મઞ્જુલતર-તમાલ-સંવલિત-મસૃણતર-
દક્ષિણ-સવ્ય-ભુજા-સ્વર્ણ-લતયોર્ ગાન્ધર્વિકા-વિશાખયોર્
લલિત-નતાંસ-નિહિત-વિલાસોલ્લસિત-પરિમિલિત-સુપ્રચણ્ડ-દોર્-દણ્ડ-યુગલસ્ય
સુરભિ-કુસુમ-કુલ-પરિવાસિત-વન-વિહાર-માધુરીમ્ અનુસૃતસ્ય પરસ્પરમ્
અવિષમ-નિરુપમ-પ્રેમ-કલાપાવલોકન-કૌતુકેન મમ ગણ્ડ-રઙ્ગ-સ્થલે
તન્-મધુર-વદન-સુધાકર-પ્રવીણ-નટ-પ્રવરૌ યુગપત્ પૃથગ્ વા મૃદુ
મૃદુ તાણ્ડવં સમુલ્લાસયન્તૌ મદ્-આનન્દ-કન્દં કન્દલયતામ્ ।
કિં ચ, રાધા-કુણ્ડ-તટી-કુડુઙ્ગ-ભવનાઙ્ગને
ભ્રમદ્-ભ્રમર-ઝઙ્કૃતિ-પરિમિલિત-સુરભિ-કુસુમ-વૃન્દ-સ્યન્દમાન-મકર્
અન્દ-મઞ્જુલ-બકુલ-તલામલ-કનક-વેદિકાયાં
મઞ્જુલ-મલ્લિ-કુસુમ-દલ-કુલ-કલ્પિત-પ્રશસ્ત-સુકુમાર-તલ્પોપરિ સ્વર્ણ-
યૂથિકા-કુસુમ-કૃત-ચન્દ્રોપધાને વામ-કફોણિમ્ અવષ્ટભ્ય
સઙ્કુચિત-જાનુ-દ્વયં સુખોપવિષ્ટસ્ય મન્-મનો-મધુપાશ્રયવાસન્ત્યા
વિશાખયા સ્વર્ણ-સમ્પુટ-સ્થિત-કુઙ્કુમ-રસં કિઞ્ચિત્ શ્લથમ્ ઇવાલોકયન્ત્યા
સ્વ-સખ્ય-પ્રણય-મધૂન્માદેન નિસ્તલ-નિજ-વક્ષોજ-યુગલાદ્
આકૃષ્ટ-દર-કઠિનીભૂત-સુરભિ-કુઙ્કુમ-પઙ્ક-મિલનાદ્ ઈષદ્ ઘનીકૃત્ય તેન
મૃદુ મૃદુ રૂષિતે મમ પુલકિત-વક્ષસિ મત્-પ્રાણ-પઞ્જર-શારિકા રાધિકા
કદાચિત્ સ્વસ્ય કદાચિત્ વિશાખાયાઃ કુચ-સમ્પુટ-વિકૃષ્ટ-નવ-મૃગમદ-દ્રવેણ
સરોમાઞ્ચં ચમ્પક-કલિકાગ્રેણ વલ્લરિ-મકરાઙ્કુર-પત્રાણિ
પ્રગુણાકલ્પ-કલ્પનયા કલ્પયન્તી
નિર્ભર-પરસ્પરાસમાનોર્ધ્વ-સૌહાર્દ-સૌરભ્ય-ભરેણ
ચમત્કૃતિ-વલિત-મદ્-દેહ-મનો-વાક્યાનિ પરં પરિવાસયત્વ્ ઇતિ ।
અતો રાધા-વિશાખે સ-સ્નેહં યુગપત્ સુપુલક-પરસ્પર-ચાતુ-રક્ષિક-વીક્ષણેન
લજ્જિતે બભૂવતુઃ ।
વિશાખા - લલિતે! લમ્પટતા-નાટ્યે તલ્-લમ્પટ-નટાભ્યામ્
અસમ્ભવ-મનોરથ-નામ-નાટકસ્ય વિધીયમાનાભિનય-વીક્ષણાય
નિર્જન-વન-રઙ્ગેઽસ્મિન્ યથાર્થ-નામ્ની નાન્દીમુખીયં
મૌક્તિક-પ્રદાન-નિમિત્તક-વિતથા-વાક્-પ્રસ્તુત્યાસ્માન્ સભાસદઃ કર્તું
સંરક્ષ્ય પ્રકારેણ વિડમ્બયિતુમ્ ઉદ્યુક્તાસ્તિ । તદ્ અત્ર રઙ્ગે યસ્યા રઙ્ગો વિદ્યતે
સા કિલ કુલવતી સાધ્વી સ્ફુટમ્ અસ્ય ચતુઃષષ્ઠી-કલા-વિદગ્ધસ્ય નટસ્ય
લાસ્યમ્ અત્રોપવિશ્ય પશ્યન્તી ભદ્રેણ કુલ-દ્વયમ્ ઉત્કીર્તયતુ અહં તુ ગૃહં
ગચ્છામિ ।
તતો નાન્દીમુખી -સખિ વિશાખે! અસ્ય નર્મ-કર્મઠ-શીલસ્ય દુર્લીલસ્ય
વચન-વિલાસ-માત્રેણૈવ કથં નિર્વિદ્ય ખિદ્યસે ? ક્ષણં તિષ્ઠ । નિઃસન્દેહમ્
અધુનૈવ મુક્તા દાપયિષ્યન્ત્ય્ અસ્મિ ઇતિ તામ્ આભાસ્ય નિવર્ત્ય ચ મત્-સવિધમ્
આસાદ્ય માં પ્રાહ - દુર્લીલ ગોપ-યુવરાજ! ભવદ્-વિસદૃશ-નર્માલાપ-શ્રવણેન
વિશાખાદયો મદ્-ઉપરિ શશ્વત્ ખિદ્યન્તે । તત્ કૃપયા સમ્પ્રતિ

નર્મ-કર્મ-પઞ્જિકા-પ્રપઞ્ચં સંરક્ષ્ય ક્રય-વિક્રય-પઞ્જિકામ્ ઉદ્ઘાટ્ય
દ્રવિણાદિ-મૂલ્યેન મુક્તાઃ પ્રદાય ધ્રુવમ્ અમૂર્
ભવત્-સ્નિગ્ધ-ગાન્ધર્વા-ચમૂસ્ ત્વરિતમ્ અનુરઞ્જય ।
તતોઽહં - નાન્દીમુખિ! યદ્યપિ રાધા મયિ કાઠિન્યમ્ એવ સન્તતમ્ આતનોતિ,
તથાપિ સહજ-સ્નિગ્ધસ્ય મમ મનસ્ તુ તન્-નામ-માત્ર-શ્રવણાદ્ એવ નાઙ્ગમ્
એવ સમસ્તં દ્રુતમ્ અનુસન્ધત્તે તદાનુ તત્-સહચરીષુ કાઠિન્યેન કિમ્ ? તતો
દિન-દ્વયાભ્યન્તરે યાવન્ નિર્ણીત-મૂલ્યમ્ ઉપસ્થાપયન્તિ । તાવદ્ એવ
તત્-સુવર્ણાલઙ્કારણાદિ-રૌપ્યાદિ-રસાદિ-પ્રિય-ગવાદિકં ધનં મયિ સ્થાપ્યતયા
મયિ સંરક્ષ્ય એતદ્-અનુરૂપ-કિયન્-મૌક્તિકાનિ ગૃહ્ણન્તુ ।
ઇત્ય્ આભાષ્ય પુનઃ ક્ષણં મૌનેન વિમૃશ્યાહ - નાન્દીમુખિ!
સન્તત-દયિત-ગોચારણ-લીલયા વને વને ભ્રમતા મયૈતત્ સર્વં કુત્ર
રક્ષિતવ્યમ્ । પ્રતીતિ-પાત્રમ્ અપિ કોઽપિ ન દૃશ્યતે । રક્ષિતે ચ પર-રમણી-દ્રવ્યે
લજ્જાપકીર્તિતો મહદ્ ભયં લભ્યતે । તત્ સત્યમ્ ઉચ્યતે પ્રસ્તુત-મૂલ્યં વિના એતત્
કિમ્ અપિ ન સમ્પદ્યત એવ ।
નાન્દીમુખી - મોહન! એતદ્ અપૂર્વ-મૂલ્યં કુત્રાપિ ન દૃષ્ટં ન વા શ્રુતમ્ અસ્તિ ।
તતોઽહં - વિદગ્ધે નાન્દીમુખિ! ઈદૃશમ્ એતદ્ ભૂમિ-જાતાપૂર્વ-મૌક્તિકં ત્વયા
બ્રહ્માણ્ડે કુત્રાપિ દૃષ્ટચરં શ્રુતચરં વા અસ્તિ ? તદ્-અપૂર્વ-પદાર્થસ્ય
મૂલ્યમ્ અપ્ય્ અપૂર્વમ્ । તત્રાપિ ન વયં મુક્તા-વ્યાપારિણઃ કિન્તુ કેવલં
ભગવતી-પાદાનામ્ આદેશેન ભવદ્-આગ્રહેણ ચાત્ર પ્રવર્તિતાઃ સ્મઃ । તસ્માચ્ ચેદ્
ઇચ્છા સ્યાત્ તર્હિ મિથો નિર્ધારિત-મૂલ્યં પ્રસ્તુતં દત્ત્વા પરમ-ચતુરા એતા
મૌક્તિકાનિ ગૃહ્ણન્તુ । નો ચેદ્ ગૃહં ગચ્છન્તુ । પશ્ય મધ્યાહ્ન-પ્રાયો દિવસો
જાતસ્ તદ્ વયમ્ અપિ ગોધન-સમ્ભાલનાય ગોવર્ધનં ગચ્છામઃ ।
તતો નાન્દીમુખી સનિર્વેદમ્ ઇવ લલિતાન્તિકમ્ ઉપેત્ય અનુચ્ચૈઃ - સખિ લલિતે! સખિ
વિશાખે! ભોઃ સર્વાઃ પ્રિયસખ્યઃ!
તતઃ અદ્ભુત-તપસ્વિનિ! તિષ્ઠ તિષ્ઠ ઇતિ નાન્દીમુખીમ્ આક્ષિપ્ય માં પ્રતિ લલિતા
સ્મિત્વા - ધીર-લલિત યુવરાજ!
તતઃ પરમાનન્દ-સન્દોહેન મયા વિચિત્ય વિચિત્ય પરમોત્તમ-મૌક્તિક-સઙ્ચયૈઃ
સ્વ-હસ્તેન વિચિત્ર-શિલ્પ-કલ્પનયા રાધાઙ્ગ-પ્રત્યઙ્ગાભરણાનિ વિરચય્ય
સુવર્ણ-સમ્પુટે નિધાય તન્-નામ-મુદ્રયા ચિહ્નિતીકૃત્ય
લલિતા-વિશાખાદિ-સખી-મણ્ડલીનાં ચ ભૂષણાનિ તથૈવ નિર્માય પૃથક્ પૃથક્
સમ્પુટે ન્યસ્ય તત્-તન્-નામ-મુદ્રયા ચિહ્નિતીકૃત્ય તથૈવાગ્રથિતાન્ય્ અપ્ય્
ઉત્તમ-મૌક્તિકાનિ બહૂનિ ચ નાન્દીમુખ્યા સહ
મધુમઙ્ગલ-સુબલ-તત્-કાલાગતોજ્જ્વલ-વસન્ત-કોકિલાદિ-હસ્તેન
રાધા-કુણ્ડ-નિકુઞ્જ-મન્દિરે પ્રહિતાનિ ।
રાધયા સ્મિત-લલિત-લલિતા-વિશાખાદિ-સખીભિઃ સમં સ્મિત-શવલિત-હર્ષેણાદાય
સાદર-મધુર-પ્રચુરતર-પક્વાન્ન-તામ્બૂલ-વીટિકાભિર્ મધુમઙ્ગલં
પ્રણય-રૂપ-ગન્ધ-ચન્દનૈર્ વર-તામ્બૂલૈશ્ ચ સુબલાદિકં ચ સન્તોષ્ય
તદ્-ધસ્તેન
સ્વ-હસ્ત-સમ્પાદિત-સુરભિ-સુકુમારારુણ-કુસુમ-વિચિત્રિત-કાઞ્ચન-યૂથિકા-મ્
આલ્ય-કર્પૂર-વાસિત-તામ્બૂલોપઢૌકનેન નિર્ભરમ્ આનન્દિતોઽહં

પ્રણયાધિક્યેન તન્-માલ્ય-ભૂષિતસ્ તત્-તામ્બૂલમ્ ઉપયુઞ્જાનઃ સખીભિઃ સહ
ગોસમ્ભાલનાય ગોવર્ધનમ્ આગતઃ ।
તતશ્ ચ સ્વર્ણ-સમ્પુટં સમુધ્ઘાટ્ય લલિતા તદ્-અલઙ્કરણેન સાનન્દમ્
આનન્દિતાં રાધાં પ્રસાધયામાસ ।
તદ્ અનુ લલિતા-વિશાખાદયઃ સખ્યોઽપિ પરસ્પરં તત્-તત્-સમ્પુટાભરણેનાત્માનં
ભૂષયામાસુઃ । તતસ્ તાઃ સ્વ-સ્વ-ગૃહે ગત્વા
તત્-પ્રચુરતરાદ્ભુત-મૌક્તિક-પ્રદાનેન સ્વ-સ્વ-પતિં સ્વ-સ્વ-ગુરૂંશ્ ચ પરં
સન્તોષ્ય પુનર્ ગાન્ધર્વા-સરસ્-તીર-ગાન્ધર્વા-સ્થાનીમ્ અવાપ્ય મિથો
મન્-મધુર-મધુર-નર્મ-વાર્તા-વિનોદેન સુખં વિજહ્રુઃ ।
સત્યા - ગોકુલ-વિલાસારામ-મત્ત-કોકિલ! તતસ્ તતઃ ?
કૃષ્ણઃ - પ્રિયે! શ્રુતં શ્રોતવ્યમ્ । તદ્ અલં તદ્-અતિ-વાર્તયેતિ બ્રુવન્ન્ એવ
તન્-મધુર-રહસ્ય-કેલિ-વૃત્તાન્તોદ્ઘાટન-વૈકુલ્યાતિશયેનાધૈર્યં -
મત્-કણ્ઠસ્ય સુવર્ણ-બન્ધુર-મણિ-વ્રાતોલ્લસન્-માલિકા
મચ્-છબ્દ-ગ્રહયોર્ અલં પરિલસત્-સ્વર્ણાવતંસ-દ્વયી ।
મત્-કાયસ્ય સુગન્ધિ-કુઙ્કુમ-લસચ્-ચર્ચા પરા સા કદા
હાહા યાસ્યતિ દૃક્-પથં મમ પુનઃ પુણ્યૈર્ અગણ્યૈર્ ઇહ ॥
ઇતિ ક્ષણં મૌનમ્ આલમ્બ્ય પુનઃ સૌત્સુક્યં -
મદ્-વક્ષઃ-સ્થલ-ચમ્પકાવલિર્ ઇયં મન્-નેત્ર-પદ્મ-દ્વયી
સૌધાસિક્તિર્ ઇયં મદ્-એક-વિલસત્-સર્વાઙ્ગ-લક્ષ્મીર્ ઇયમ્ ।
મત્-પ્રાણોરુ-વિહઙ્ગ-વલ્લરિર્ ઇયં મત્-કામિત-શ્રીર્ ઇયં
મજ્-જીવાતુર્ ઇયં મયા પુનર્ અહો હા હા કદા લપ્સ્યતે ॥
ઇતિ વિલપન્ સાશ્રુ-ધારસ્ તલ્-લીલા-સ્મરણ-વિહ્વલં ભૂમૌ નિપત્ય સ-શબ્દં
રુદન્તં મધુમઙ્ગલમ્ આલિઙ્ગ્ય તદ્ અનુ - પ્રાણ-વલ્લભે! ત્વમ્ એવ જીવાતુ-રૂપા
રાધાસીતિ સ-કમ્પં સ-ગદ્ગદં લપન્ તાં સત્યાં પરિષ્વજ્ય મુહુર્ મુહુર્
દીર્ઘમ્ ઉષ્ણં ચ ઉચ્ચૈર્ નિશસન્ન્ આસીત્ ।
સત્યભામા ચ - સમ્ભ્રમેણ સાશ્રુ-રોમાઞ્ચા નિજ-શાટિકાઞ્ચલેન તં વીજયન્તી
તૂષ્ણીમ્ આસીત્ ।
ઇત્ય્ અખિલ-વૃત્તાન્તં પૌર્ણમાસી-શિષ્યા સમઞ્જસા-મુખાદ્ આકર્ણ્ય સરોમાઞ્ચં
સકૌતુકં સવ્યથં લક્ષ્મણા પ્રાહ - સખિ સમઞ્જસે! તતસ્ તતઃ ?
સમઞ્જસા -- તતઃ પ્રથમમ્ અતિસમ્ભ્રમેણ ક્ષણં તૂષ્ણીં સ્થિત્વા તદ્ અનુ -
પ્રાણનાથ! નિખિલ-વ્રજ-જનૈક-જીવન! જય જય ધૈર્યમ્ અવલમ્બસ્વ ધૈર્યમ્
અવલમ્બસ્વ । સમાશ્વાસીહિ સમાશ્વાસીહીતિ વૈયગ્ર્ય-વિશઙ્કટ-ધ્વનિં
ભાષમાણયા મુહુર્ મુહુર્ વિજનેન મૃદુ મૃદુ મધુરાઙ્ગ-માર્જનેન
ગોકુલ-ગમનાર્થ-પ્રાર્થનાદિભિર્ એવ નિજ-જીવિત-નાથં શનૈઃ શનૈઃ
સન્ધુક્ષિતીકૃત્ય નિજાનન્ત-સુખ-સુધા-સિન્ધૂન્ નિજાનન્ત-પ્રાણ-પરસ્પરામ્ અપિ
તૃણવદ્ ધ્રુવમ્ અનપેક્ષ્ય સદા
ચિકીર્ષિત-નિજ-પરમાભીષ્ટ-તત્-સુખાભાસ-લવ-લેશયા
તચ્-ચરણ-પઙ્કજૈક-ગત્યા સત્યયા તદાનીમ્ એવ સખી-દ્વારા
તત્રાનીત-શ્રીમદ્-ઉદ્ધવ-મન્ત્રિ-રાજ-સન્નિરૂપિતે સમાગામિનિ પરશ્વોઽહનિ
મધુર-દધ્યન્નાદિ-ભોજનાનન્તરં

ગુરુ-દિન-સિત-દશમી-ધનિષ્ઠાભ-શુભ-યોગ-સમ્ભાવિત-વિવિધ-ગુણાભિરા
જિતાભિજિન્-નામ-સન્-મુહૂર્ત-વરે સર્વતો નૈર્વિઘ્ન્યેન ઝટિતિ
સમસ્ત-પ્રશસ્ત-શસ્તોત્પાદન-પુરઃસર-ગોકુલ-પુર-પ્રવેશ-સમ્પાદયિત્રીં
પરમ-મઙ્ગલ-કુલોજ્જ્વલિત-યાત્રાં વિધાય સવિનય-નિર્બન્ધેન
પૂજ્ય-ચરણ-શ્રીમદ્-અગ્રજ-મહાનુભાવં ગોકુલ-ગમનાર્થમ્ અત્યુત્કણ્ઠિતયમ્
અપિ દ્વારકા-પુરાભિભાવનાર્થમ્ અભિસંરક્ષ્ય તત્રભવતી
શ્રી-ભગવતી-પાદ-પદ્માન્ પુરો નિધાય સાર્ધમ્ ઉદ્ધવ-રોહિણીશ્વરીભ્યાં
સકલ-મઙ્ગલાલિઙ્ગિતો મધુમઙ્ગલાલઙ્કૃતઃ શ્રી-શ્રીમદ્-વ્રજ-નવ-યુવરાજસ્
તત્-ક્ષણાદ્ એવ દ્રુતમ્ ઇતશ્ ચલિત્વા શ્રીમતા નન્દીઘોષ-રથેન
શ્રી-ગોકુલોપશલ્યમ્ આસાદ્ય
પ્રમદ-સમ્ભૃત-ચિન્તાભિલષિત-નિજાભિલષિત-નિજાભીર-શૃઙ્ગાર-નિકરેણાતિ-ભ્ર્
આજમાનઃ સન્ શ્રીમતિ નિજ-વ્રજ-પુરે શુભ-પ્રવેશમ્ અવશ્યં કરિષ્યતીતિ
સુદૃઢં સર્વ-સમ્મત્યા નિર્ણીતમ્ અસ્તીતિ
તત્-પરિવેશિત-મધુર-સમાચાર-સુધાસારમ્ આનન્દાસાર-સમ્પ્લુતા
શ્રવણ-ચષકૈઃ સમાચમ્ય
પરમ-સૌભાગ્યવતી-શિરોમણિ-મઞ્જરી-સત્યભામાસમકક્ષ-પટ્ટ-મહિષી
સકલ-સલ્લક્ષણ-ગુણ-લક્ષોજ્જ્વલિત-લક્ષ્મણા સૌત્સુક્યં સાલલાપ -- સખિ
સમઞ્જસે! એતન્-મધુર-રસ-વાર્તાશ્રવણાદ્ અતીવ ઉત્કણ્ઠિતાહં
શ્રી-યાદવેન્દ્રેણ સાર્ધં ગોષ્ઠેન્દ્ર-ગોષ્ઠમ્ અવાપ્ય
રાધા-સખ્ય-પુષ્પ-સૌરભ્યેનાત્માનં વાસયિતુમ્ અભિલષામિ ।
સમઞ્જસા - સખિ તથૈવ સર્વથા ભવતુ ભવત્યા ઇતિ ।
આદદાનસ્ તૃણં દન્તૈર્ ઇદં યાચે પુનઃ પુનઃ ।
શ્રીમદ્-રૂપ-પદામ્ભોજ-ધૂલિઃ સ્યાં જન્મ-જન્મનિ ॥1॥
યસ્યાજ્ઞા-સુધયા પ્રબોધિત-ધિયા મુક્તા-ચરિત્રૈર્ મયા
ગુચ્છઃ પુષ્પ-ભરૈર્ વ્યધાયિ ય ઇહ શ્રી-રૂપ-સંશિક્ષયા ।
જીવાખ્યસ્ય મદ્-એક-જીવિત-તનોસ્ તસ્યૈવ દૃક્-ષટ્પદી
ઘ્રાણૈસ્ તં પરિભૂષિતં ન તનુતાં તત્-કેલિ-શીધૂત્ક-ધીઃ ॥2॥
મુક્તા-ચરિત્ર-પુષ્પૌઘૈર્ ગુચ્છં ગુમ્ફિતમ્ અદ્ભુતમ્ ।
વતંસતુ મત્-સ્નેહાત્ શ્રીમદ્-રૂપ-ગણો રહઃ ॥3॥
યસ્ય સઙ્ગ-બલતોઽદ્ભુતા મયા
મૌક્તિકોત્તમ-કથા પ્રચારિતા ।
તસ્ય કૃષ્ણ-કવિ-ભૂપતેર્ વ્રજે
સઙ્ગતિર્ ભવતુ મે ભવે ભવે ॥4॥