Mṛtyuvañcanopadeśa · Chapter 4

ādhyātmikam idānīṃ tu mṛtyuvañcanakauśalam
kathyate yena niyataṃ vañcyate mṛtyur udyataiḥ //

rājacauramahāmāra vyāghrādibhayavarjite
saṃsargarahite ramye parvatādau kva cit sthitaḥ //

mātrābhojī mitālāpī nāticaṅkramaṇe priyaḥ
alpanidro bahudhyāno mantrajāpaparāyaṇaḥ //

sveṣṭadaivatapūjādi saddharmapaṭhanakriyaḥ
trisaṃdhyabalidānādi maitryacittāditatparaḥ //

puṇyād eveṣṭasaṃsiddhir iti puṇyakriyāparaḥ
śraddhayā sarvasaṃsiddhir iti śraddhāvivardhakaḥ //

vīryāt prārabdhaniṣpattir iti vīryapuraḥsaraḥ
dhyānād iṣṭaphalasthairyam iti dhyānaikacetanaḥ //

saṅgatyāgād anuṣṭhānam iti saṅgavivarjitaḥ
samyagjñānavataḥ sarvam iti jñānasamanvitaḥ //

maraṇe duḥkhasaṃdarśī dharmadarśī ca jīvite
vigatāśeṣasaṃdeho mṛtyuvañcanam ārabhet //

tatrādau dhyānasahitaṃ vighnārer mantralakṣakam
saṃjapyāyutahomena sarvavighnān nivārayet //

namaḥ samantakāyeti prāg vākcittapadaṃ tataḥ
vajrāṇāṃ ca namo vajra krodhāyeti padaṃ vadet //

mahādaṃṣṭrotkaṭapadād bhairavāyapadaṃ vadet
asimusalaparaśu pāśagṛhītahastāya //

oṃ tato 'mṛtakuṇḍali khakhakhāhikhāhipadāt
tiṣṭhatiṣṭhapadaṃ tasmād bandhadvayaṃ hanadvayam //

dahadvayaṃ garjadvayaṃ visphoṭayadvayaṃ tataḥ
sarvavajrapadād vighna vināyakānpadaṃ vadet //

mahāgaṇapatipadāj jīvitāntakarāya ca
hūṃ hūṃ phaṭ phaṭ svāhā mantro vighnanivāraṇaḥ //

hṛdayenāthavāsyaiva sarvavighnān nivārayet
pūrvavaj japahomābhyāṃ śaktir asyāpi tādṛśī //

oṃ prāg uktvā huluhulu tiṣṭhatiṣṭhapadaṃ tataḥ
hanadvayaṃ dahadvayaṃ garjagarja tathā punaḥ //

visphoṭayadvayād brūyāt sarvavighnavināyakān
oṃ amṛta hūṃ hūṃ phaṭ phaṭ mama rakṣāṃ kuru svāhā //

evaṃ vināśitāśeṣa māravighno nirākulaḥ
yathābhivāñchitaṃ yogaṃ dhyāyād ekam aharniśam //

buddhakṛtyakaraṃ śāntaṃ ghanavyūhanivāsinam
ābaddhavajraparyaṅkaṃ padmacandrāsanopari //

bodhyagrīmudrayā yuktaṃ sphuracchvetāṃśumaṇḍalam
dhyātvā vairocanaṃ śuklam āsaṃsāraṃ na mṛtyubhāk //

svavarṇamudrāveṣāḍhyān akṣobhyāditathāgatān
dṛḍhāhaṅkārato dhyātvā vajrakāyo bhaved dhruvam //

hṛccandrasaṃpuṭāntasthaṃ lokeśvaram anaśvaram
śāntaṃ śaśāṅkasaṃkāśaṃ sarvālaṅkārabhūṣitam //

raktavarṇāmitābhākhya saṃbuddhāṅkajaṭādharam
vajraparyaṅkasaṃśliṣṭaṃ pādāmbūjadvayopari //

samādhimudrāsaṃsakta karadvayam anākulam
sarvasattvārthasaṃpādi kāruṇyasyandivigraham //

dhyātvā tasyāpi hṛdaye lokeśam aparaṃ tathā
punas tasyāpi hṛdaye tathaivaikāgramānasaḥ //

koṭisaṃkhyā bhaved yāvat tāvad dhyānam idaṃ smaret
tataḥ sūkṣmātisūkṣmāntya lokeśagatacetasaṃ //

dṛṣṭvā yogeśvaraṃ mṛtyur mriyate svayam eva hi
anye 'pi skandhajā doṣāḥ svayam āyanti nāśitām //

sitāravindamadhyastha candrabimbāsanopari
ābaddhavajraparyaṅkāṃ varadotpaladhāriṇīm //

śaraccandrakarākārāṃ pṛṣṭhacandrasamāśritām
sarvālaṅkārasaṃpūrṇāṃ ṣoḍaśābdavapuṣmatīm //

sarvasaṃbuddhatatputra mātaraṃ kāmarūpadhām
dhyātvāryatārāṃ hṛdaye tasyāś cakraṃ sitadyuti //

aṣṭakoṣṭhakam aṣṭābhir akṣaraiḥ paripūritam
oṃhāvyañjanamadhyastha sādhyanāmādyanābhikam //

dhyāyād ekāgracittaḥ san ṣaḍ māsān dṛḍhaniścayaḥ
japec cākhinnacittaḥ san mantram enaṃ daśākṣaram //

oṅkāram ādito dattvā paścāt tāre prayojayet
tuttāre syāt ture paścāt svāhāntaḥ sārvakarmikaḥ //

brahmendraviṣṇucandrārka rudradikpālamanmathaiḥ
apy akhaṇḍitaromāgraṃ mṛtyuṃ jayati mṛtyuvat //

valīpalitadaurbhāgya vyādhidāridryasaṃkṣayaḥ
siṃhādyaṣṭamahābhīti duḥkhasaṃdohanāśanam //

ayācitānnapānādi harmyavastrādisaṃgamaḥ
khaḍgāñjanapādalepa bhadrakumbhādisiddhayaḥ //

kavitā vaktṛtā medhā prajñā caikāntanirmalā
anyā ca vāñchitā siddhiś cakrād asmāt prajāyate //

locanāṃ māmakīṃ cundāṃ mahāśvetādidevatām
svavarṇaveṣamudrābhir dhyātvā mṛtyuṃ na paśyati //

sveṣṭadaivatayogād vai dṛḍhāhaṅkārasaṃgatāt
cintāmaṇer ivāśeṣa vāñchitārthaprasādhakāt //

śaṅkhakundendusaṃkāśāt saṃhārakramasaṃsthitāt
anāratakriyābhyāsān mṛtyur āyāti vañcanām //

cakrasaṃvaratantrokta herukākārabhāvanām
kṛtvā tatpariṇāmena kapālākārabhāvakam //

kaṅkālarūpanidhyānaṃ yad vā khaṭvāṅgabhāvakam
mārayitum ayogyatvān mṛtyur naivopasarpati //

mūrdhni candramaso bimbāt kṣaratpīyūṣaśīkarān
hlādayataḥ samastāṅgaṃ romakūpaiḥ samantataḥ //

ṣaḍ māsān bhāvayed yogī sarvasaṅgavivarjitaḥ
sarvarogān vinirjitya mṛtyuṃ jayati mṛtyuvat //

śirasy adhomukhaṃ śuklaṃ sahasradalapaṅkajam
dhyātvā candrakramān mṛtyuṃ kalpādīṃś ca vināśayet //

asyaiva kṛṣṇarūpasya kṛṣṇarūpair gabhastibhiḥ
saṃplāvayato nidhyānāt palitādivināśanam //

jihvāṃ tālugatāṃ kṛtvā dantair dantān asaṃspṛśan
acintyahetusāmarthyāc chraddheyam idam ārabhet //

kaṇṭharandhrordhvasaṃlagnāṃ lālājihvām adhomukhīm
jihvāgreṇālihed yāvat pīyūṣarasavedanam //

tato mṛtyuṃ jayet sadyaḥ palitādīṃś ca nāśayet
sarvāpadbhayarakṣā ca tatkāryakaraṇād bhavet //

ānāpānasmṛter vātha prakārāntaram ārabhet
saṃkhyāvṛddhyā tato 'vaśyam ajarāmaratāṃ vrajet //

adhikāni śataiḥ ṣaḍbhiḥ sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ
ahorātreṇa sattvānāṃ prāṇasaṃkhyā prakīrtitā //

praveśaḥ śasyate vāyor yataḥ so 'mṛtasaṃcayaḥ
amṛtaṃ jīvanopāyas tena mṛtyur na bādhate //

praveśaṃ gaṇayed vāyoḥ śanair lakṣādisaṃkhyayā
ekāgracitto vidhivad aśabdo japa ucyate //

aśabdajapalakṣeṇa vidhinā pūritena tu
bhraṣṭāyuḥ san naro 'vaśyaṃ pañca varṣāṇi jīvati //

dvilakṣādijapād evam unneyā vṛddhir āyuṣaḥ
upāyakuśalo bhūtvā vāyujāpaparo bhavet //

sahasram ekaṃ satataṃ gaṇayet prātar utthitaḥ
sarvarogavinirmukto jīvec candrārkajīvitam //

nābhyāsarahitas tiṣṭhen muhūrtam api na svapet
jitvā nidrāṃ prayatnena bhakṣapānāsanādikam //

vāhayed anulomena vāyusaṃcāratatparaḥ
anulomaparo yogī mṛtyuṃ jayati niścitam //

mriyante tu vilomena mūḍhā bhogaikatatparāḥ
svabhāvas tv anulomaḥ syād vilomas tadviparyayāt //

siṃhavikrīḍitāmudrā bandhanād vāyurodhataḥ
jitakumbhakayogād vā nirodho mṛtyuvañcakaḥ //

āpādatalaparyantaṃ śanair āpūrya vāyunā
nirodhanāt kumbhakaḥ syāt taj japakrama ucyate //

trividhodghātayogena jito bhavati kumbhakaḥ
hīnamadhyādibhedena udghātas trividho mataḥ //

udghāta iti saṃjñaiṣā vakṣyamāṇārthadarśikā
ṣaṭtriṃśanmātriko hīno madhyaḥ syād dviguṇas tathā //

jyeṣṭhas tu triguṇo jñeyaḥ kumbhakas tena jīyate
prathamaṃ kumbhakaṃ kṛtvā paścāt svaṃ jānumaṇḍalam //

pāṇinā triḥ parāmṛśya ṣaḍ dadyāc choṭikās tataḥ
eṣā mātrocyate kāla paricchedāya paṇḍitaiḥ //

ṣaṭtriṃśan mātrā yāvat syus tāvad yā kumbhakakriyā
udghāto 'sau mato hīno madhyamo dviguṇas tataḥ //

triguṇo jyeṣṭha udghāto 'ṣṭottaraśatamātrikaḥ
sa eva jeyo yatnena mṛtyuvañcanavāñchayā //

jyeṣṭhodghātāvadhiṃ yāvat kumbhakaś cet pravartate
nirantaranirodho 'pi tadā bhavati susthiraḥ //

martavyadivasaṃ jñātvā yo nirodhena tiṣṭhati
tasya kalpasahasrāṇi mṛtyur nāyāti saṃnidhim //

ākāśadhenor ādohāt pīyūṣadravasaṃcayam
ghaṭāṅkavāruṇākhyena maṇḍalena sphurattviṣā //

nāsāgranirgato vāyur ādāyāsecayen muhuḥ
śuṣyaddhṛtpadmasaṃlīnaṃ cittabhramaraśāvakam //

ākāśadohanadhyānam idaṃ nityaṃ samācaret
ākāśam iva taṃ mṛtyuḥ paśyann api na paśyati //

saṃtyajya vāyum athavā tattvam eva sadācaret
tattvena jīyate mṛtyus tathānye māraśatravaḥ //

niḥśeṣadoṣapraśamo niḥśeṣaguṇasaṃbhavaḥ
tattvena jīyate puṃsāṃ siddhayaś cābhivāñchitāḥ //

tattvaṃ ca śūnyatā proktā sarvākāravarātmikā
tām evābhyasyato nityaṃ mṛtyur āyāti vañcanām //

dharmasaṃbhogakāyādi dānaśīlādyabhedinī
sarvālambanasaṃyogāt sarvālambanavarjitā
sarvākāravaropetā śūnyatā kathitā jinaiḥ //

na cintāṃ cintayec cintyām acintyāṃ naiva cintayet
cintyācintyāṃ na cintayet tataḥ prāpsyati śūnyatām //

na bhāvaṃ bhāvayed vidvān nāpy abhāvaṃ vibhāvayet
bhāvābhāvavinirmuktaṃ bhāvayet tadvivarjitaḥ //

sarvākāravaropetāṃ śūnyatāgrahavarjitām
śūnyatāṃ bhāvayen nityaṃ mṛtyunā naiva dṛśyate //

vikalpamātrasaṃbhūtaṃ mṛtyuṃ so 'pi na paśyati
anyāṃś ca bahulān mārān saṃsāraṃ ca na paśyati //

mṛtyur nāma vikalpo 'yam abhāve sarvavastunaḥ
hanyate svavikalpena pṛthagjanavijṛmbhitair iti //

vikalpaḥ sarvaduḥkhāni vikalpo mṛtyur ucyate
vikalpaṃ hānayet tasmān nirvikalpamanā bhavet //

yad yad vibhāvyate 'bhīkṣṇam ādarādiviśeṣitam
tat tat tu sphuṭatāṃ yāti kāmaśokādibuddhivat //

sulabhāni hi śāstrāṇi prayogās te sudurlabhāḥ
prayogajñeṣu lokeṣu prayogā naiva durlabhāḥ //

prayogakuśalaḥ śrāddhaḥ kṣamāvīryapratiṣṭhitaḥ
anuṣṭhānaparaḥ prājño mṛtyuvañcanabhājanam //

śramāt pācanapānāder jaṭharānaladīpanam
pradīptavahner āhāraḥ pariṇāmo 'pi śaktitaḥ //

pariṇāmāt tanoḥ puṣṭiḥ puṣṭer balavivardhanam
balāt syād āyuṣo vṛddhis tadvṛddheś cirajīvitam //

pratyakṣasiddhaṃ sarveṣāṃ yathā nāsty atra saṃśayaḥ
tathopadeśāt kalpādi jīvane 'pi na saṃśayaḥ //

nāśonmukho 'pi dīpādis tailavartikṣayādibhiḥ
punas tailādisaṃprāpteḥ kalpāntam api tiṣṭhati //

yathā tathāyaṃ deho 'pi mriyamāṇo jarādibhiḥ
siddhopadeśasaṃprāpteḥ kalpāntaṃ kiṃ na tiṣṭhati //

yathā jīrṇasya gehasya saṃskāreṇa cirasthitiḥ
tathā jīrṇasya dehasya saṃskāreṇa na kiṃ bhavet //

na duṣkaraṃ kiṃ cana vikrameṇa tasmād anikṣiptadhurā yatadhvam
nityapravṛttā vibhinatti kāle śilātalaṃ mṛdv api vāridhārā //

kāṣṭhād agnir jāyate mathyamānād bhūmis toyaṃ khanyamānā dadāti
sotsāhānāṃ nāsty asādhyaṃ narāṇāṃ nyāyārabdhāḥ sarvayatnāḥ phalanti //

subahūny api vijñāya vañcanāni mṛter iha
ananuṣṭhānād viṣṭhābhir liptvā śayyāṃ mṛtā vayam //

prayogakuśalā ye ca paṇḍitāḥ śāstrapāragāḥ
ananuṣṭhānadoṣeṇa dantān niṣkāśya te mṛtāḥ //

jñātvāpi yogaśāstrāṇi prayogāṃś cāpy anekaśaḥ
adya śvo vā kariṣyāma iti cintāparā mṛtāḥ //

idaṃ kartāsmi śvaḥ punar idam idaṃ cāsya parato vṛthā prāptāśvāso vimṛśati na lolāṃ bhavagatim
agatvā kāryāntaṃ viṣaya-salilāvartapatitā prajā mṛtyor vaktraṃ makara-mukhavan nauḥ praviśati //

iti nigaditam etad vañcanaṃ mṛtyuśatroḥ svaparasamayasiddhadhyānakarmaprasādhyam
aghṛṇamaraṇabhīter yatnataḥ saṃvidheyaṃ yata iha kamanīyaṃ jīvitān nānyad asti //

vajraḍākaṃ catuṣpīṭhaṃ buddhapañjarakādi ca
kālottaraṃ kālāvalīṃ kālapañcāśikām api //

jīvapañcāśikādīni śāstrāṇy ālokya yatnataḥ
sattvānukampayā proktam idaṃ maraṇavañcanam //

śāradacandranabhaḥ pariśuddhaṃ śuddhaviyacchaśināpy asamāptam
āptam ataḥ kuśalaṃ yad amṛtyus tena jano 'stu sa mṛtyuvimuktaḥ //

gaṇanāśramahānāya lekhakānāṃ tapasvinām
granthapramāṇam ākhyātaṃ sāśītikaśatatrayam //