Mṛgendrāgama · Chapter 4

athātmavatāṃ matvā [vā] svādhikāraṃ suduṣkaram
yaterannatmavattāyai deśikādyā jigīṣavaḥ //

tadātmavattvaṃ yogitvaṃ jitākṣasyopapadyate
prāṇāyāmādyanuṣṭhānāj jitākṣatvaṃ śanaiḥ śanaiḥ //

prāṇāyāmaḥ pratyāhāro dhāraṇā dhyānavīkṣaṇe
japaḥ samādhirityaṅgāny aṅgī yogo 'ṣṭamaḥ svayam //

prāṇaḥ prāgudito vāyur āyāmo 'sya prakhedanam
preraṇākṛṣṭisaṃrodha lakṣaṇaṃ kratudoṣanut //

tataḥ sukhalavāsvāde teṣāṃ vṛttasya cetasaḥ
pratyāhāro vidhātavyaḥ sarvato vinivartanam //

tenendriyārthasaṃsarga vinivṛtteścito matiḥ
dhāraṇāyogyatāmeti pade svecchāprakalpite //

cintā tadviṣayā dhyānaṃ taccādiṣṭaṃ muhurmuhuḥ
tadekatānatāmeti sa samādhirvidhīyate //

japastadbhāṣaṇaṃ dhyeya saṃmukhīkaraṇaṃ mune
ūho 'bhivīkṣaṇaṃ vastu vikalpānantaroditaḥ //

yadā vetti padaṃ heyam upādeyaṃ ca tatsthiteḥ
tatpoṣakaṃ vipakṣaṃ ca yacca tatpoṣakaṃ param //

eṣu vyastasamasteṣu kṛtayatnasya yoginaḥ
vibhānti śaktayo viśvaṃ vyāpya bhānoriva tviṣaḥ //

na tamīṣṭe naraḥ kaścit rakṣodānavamānavāḥ
rorucānamatītyaitān dṛkkriyāprāṇarociṣā //

nivṛttermanaso hetuḥ saṃsargātprāṇakhedanam
nivṛttirdhāraṇādīnāṃ mūlaṃ sarvasya tattataḥ //

vistareṇa suraśreṣṭha viprakṛṣṭaṃ ca yatsthitam
yadanyatsādhanaṃ kiṃcid yogasiddheśca kathyatām //

na śakyaṃ vistarādvaktuṃ tatprasaṅgabhayādvidheḥ
praśnasyāvaśyavācyatvāt tathāpyuddeśa ucyate //

mūtrādyutsṛjya vidhivad ekārdhadaśasaptabhiḥ
mṛdbhirliṅgagudāsavya hastayugmāni śaucayet //

dvirvratī trirapaḥ pītvā dvirvimṛjyānanaṃ spṛśet
svabāhunābhihṛtkāni dvistrirvā śaucitādharaḥ //

hitajīrṇāśanasvasthas trikuḍyāveṣṭite gṛhe
bādhāśūnye vanādau vā svāsanastha udaṅmukhaḥ //

namaskṛtya maheśānam umāskandagaṇādhipān
ṛjugrīvāśirovakṣā nāsāgrāhitadṛgdvayaḥ //

pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau rakṣan dantairdantānasaṃspṛśan
viṣṭabhadeho dantāgre jihvāmādāya susthitaḥ //

recayecchaktiparyantaṃ puṭenaikena mārutam
sa recakastadabhyāsād vedhavikṣiptakarmasu //

kramaśaḥ śaktatāmeti vikṛṣṭaviṣayeṣvapi
bāhyena vāyunā mūrteḥ śaktisīmaprapūraṇam //

pūrakaḥ sa tadabhyāsāt sugurvapi vikarṣayet
tyāgasaṃgrahaṇe hitvā nirodhaḥ kumbhakaḥ smṛtaḥ //

rodhaśaktistadabhyāsād vyaktimetyanivāritā
tathāsya carato vidvān somasūryeśavartmasu //

taddharmayogyatāṃ buddhvā yogī saṃsādhayenmatam
pūrakaṃ kumbhakaṃ vāpi bhajeccandrapathi sthite //

puṣṭimṛtyujayādyarthaṃ svātmano 'nyasya recakam
anagnijvalane vṛkṣa śoṣaṇe bījanāśane //

stobhonmādaviṣoddīpti pramukheṣu tu recakam
dhyānārcanajapādyeṣu dehatyāge ca śāṅkare //

kumbhako recakaśceṣṭo dīkṣāsaṃsthāpaneṣu ca
yavīyān madhyamo jyeṣṭhaḥ sa tālairdvādaśādibhiḥ //

tālo dvādaśabhirjānu pariṇāhaparibhramaiḥ
so 'pi dhyānajapopetaḥ sagarbho 'nyastadujjhitaḥ //

yathā sagarbhaḥ sthairyāya manaso na tathetaraḥ
prātarniśākṛtaṃ pāpaṃ dinānte ca divākṛtam //

hantyagarbho 'pi devānāṃ pracalatvaṃ pradhāvatām
snāto bhavati tīrtheṣu sarvakratuṣu dīkṣitaḥ //

potaḥ pitṝṇāṃ yaḥ śaśvat sagarbhamimamācaret
dhyāyedadhvāntagaṃ devaṃ japettadvācakaṃ sadā //

kṣityādīnyatha tattvāni tadrūpādhikṛtāni vā
yasmānnācetanaṃ tattvaṃ siddhamapyupakārakam //

śaivaṃ vapuriti dhyāyed ato yadyatsamīhitam
siddhaye dhāraṇādīnāṃ vṛttīnāmanilasya ca //

sagarbhaṃ kumbhakaṃ vidvān ātiṣṭhedavikhinnadhīḥ
ayamarkaguṇaṃ kālaṃ kṛtacittavyavasthitiḥ //

prāpnoti dhāraṇāśabdaṃ dhāraṇāsiddhidānataḥ
sthityartho dhāraṇāśabdaḥ sthānārtho 'pyupacārataḥ //

sthānaṃ prāthamikasyemān yavanyādīni netarat
tāni hemahimajyotiḥ kṛṣṇasvacchāni rūpataḥ //

vedyardhamaṇḍalatryastra vṛttapadmākṛtīni tu
sthairyāpyāyanaviploṣa preraṇāśūnyatāptaye //

bhavanti vajrakajvālā binduśūnyānvitāni tu
bādhakānyanuvartīni madhyasthānyavagatya ca //

yogī vyastasamastāni bibhṛyādiṣṭasiddhaye
kva deśe dhāraṇārūpaṃ cintanīyaṃ vipaścitā //

kiṃ ca vyastasamastānāṃ phalaṃ brūhi sureśvara
hṛdi cetasi vikṣipte dhārayetkṣitimarthavit //

jalaṃ pipāsitaḥ kaṇṭhe mande 'gnau jaṭhare 'nalam
prāṇādivṛttisiddhyarthaṃ hṛtkaṇṭhādiṣu mārutam //

viṣādyabhibhave vyoma teṣu yatropayogavat
khaṃ samasteṣu bhūteṣu vārivāyū śikhikṣitī //

vāryagnī bhūmipavanau vārikṣme analānilau
madhyasthārātimitrāṇi catuṣke yugmayugmaśaḥ //

parijñāyeti matimān yojayediṣṭasiddhaye
kāni prāṇādivṛttīnāṃ sthānānyasmin śarīrake //

jitāsu tāsu kiṃ ca syād iti brūhi surottama
tasya hṛnnābhyuraḥkaṇṭha pṛṣṭhadeśeṣu dhāraṇāt //

jayaḥ praṇayanādīnāṃ vṛttīnāṃ yogino bhavet
jitapraṇayano dhatte svecchayā dehamātmanaḥ //

jitāpanayano 'śnāti śakṛdādi jahāti na
vijitonnayano 'bhyeti vāgvaśitvādikān guṇān //

samānavṛtīvijayād bhavettyaktajaro vaśī
vapurvihāravaśitā bhavedvinamane jite //

paṅkāmbukaṇṭakāsaṅgo vīryamakṣayamadbhutam
dhāraṇā dvādaśa dhyānaṃ divyālokapravṛttidam //

samādhiraṇimādīnāṃ dvādaśaitāni kāraṇam
prāṇāyāmaṃ vināpyevaṃ vaśyātmā cetasi sthitaḥ //

samabhyasyannavāpnoti guṇānuktānanantaram
yadyadvastu yathoddiṣṭa kramayogāt prapadyate //

tatra tatrāasya cidvyaktis tadvyāptiviṣayā bhavet
iti bāhye sthite sarvam ākalayya svacakṣuṣā //

sarvān padarthān saṃtyajya śivatattvaṃ samabhyaset
śivagarbhān samātiṣṭhan prāṇāyāmādikānapi //

jahāti janturyaḥ prāṇān sa śivatvaṃ prapadyate
rūpaṃ paraṃ maheśasya dhyātuṃ śakyaṃ na jātucit //

vaicitryātkalpitaṃ bhrāntyai tatrāsthā cetasaḥ katham
pārthivāpye vicitrāṅke na dhyeye dhāraṇe tadā //

tathāpyabhyāsataḥ siddhāḥ śrūyante yoginastayoḥ
bhogaviplutacittasya kathaṃ syāccittasaṃsthitiḥ //

nādhikṛtyāviraktāṇūn prāhedaṃ sādhanaṃ haraḥ
śakyate viṣayīkartuṃ jagadapyakhilaṃ śanaiḥ //

kimu citraṃ vapurdāntair vairāgyābhyāsaśālibhiḥ
keyaṃ vā rūpakeyattā sarvādhiṣṭhānayoginaḥ //

sarvadā sarvabhūtānāṃ sarvākāropakāriṇaḥ
sthānarūpapramāṇāni parikalpya svacetasā //

yatroparamate cittaṃ tattaddhyeyaṃ punaḥ punaḥ
tenāsya cetasaḥ sthairyaṃ saviśeṣaguṇaḥ śanaiḥ //

unmīlya yogasaṃskāraṃ hatavighnasya jāyate
evamātiṣṭhataḥ samyag vinaivākārakalpanām //

akiñciccintakasyāsya rūpamunmīlati svakam
sarvārthadṛkkriyārūpam ānandamavyayam [..] //

yatprāpya na punarduḥkha yogametyaśivāvaham
etatsamastaguhyānāṃ guhyaṃ siddhāmarastutam //

sākṣādālocanaṃ śambhor atyutpāvanamuttamam
nālpakāloṣitāyaitad deyaṃ nātipramādine
nāmedhine nātapase yaśca nābhyarcayecchivam //

asyābhyāsāddivyasiddhyaṃśujālair iṣṭān lokān rorucāno vihṛtya
kāle hitvāpāsravaṃ dehamāste svātmanyevāścaryacaryādhivāsaḥ //