Mṛgendrāgama · Chapter 3

athāto deśikādīnāṃ sāmānyācārasaṃgrahaḥ
paraścāvasaraprāptaḥ samāsenopadiśyate //

deśiko mantravṛttiśca putrakaḥ samayī ca yaḥ
catvāra ete śaivāḥ syur vratino 'vratino 'pi vā //

vratino jaṭilā muṇḍās teṣvagryā bhasmapāṇḍarāḥ
tilakaiḥ puṇḍrakaiḥ paṭṭair bhūṣitā bhūmipādayaḥ //

jaṭā na śūdro vibhṛyān nājño nāpi pramādavān
na yoṣinna vayontasthā na rogī vikalo 'pi vā //

kalātattvapavitrāṇu śaktimantreśasaṃkhyayā
vibhajya keśānsampātya pratyaṃśaṃ saṃhitāṇubhiḥ //

vrateśvarasya purato badhnīyācchivatejasā
mantriṇaḥ sādhyamantreṇa hṛdā putrakayogyayoḥ //

kṛmighnadravyamiśreṇa bhasmanā traiphalena ca
sāyacūrṇena vā puṣṭiṃ nayettā bhautikavratī //

bhautikavratinaste syur yeṣāṃ sāvadhikaṃ vratam
dehapātāntakaṃ yeṣāṃ te niṣṭhāvratinaḥ smṛtāḥ //

guravaḥ putrakā ye ca na prāthamikasādhakāḥ

pūrṇavratāvadhiḥ samyag vrateśāyārpitavrataḥ //

nyastavratāṅgaḥ satpatnī parigrahavibhūtimān
bhautikaḥ kāmya ityuktaḥ satsāntānika eva vā //

sādhako lokadharmī yaḥ putrakaḥ snātako gṛhī
samayī prāggṛhasthaśca śaivāḥ syurvratavarjitāḥ //

teṣāṃ sādhāraṇaṃ karma sandhyopāsanamarcanam
snānādīni tadaṅgāni parvasu dviguṇakriyā //

nyagrodhāśvatthapatreṣu vātaghnākṣadaleṣu ca
kāṃsye vābhojanaṃ bhaikṣaṃ cāturvarṇyamakutsitam //

sarvāmarapratiṣṭhāsu setvādīnāṃ niveśane
sīmantonnayanādyeṣu saṃskāreṣvannavarjanam //

caruṇā phalamūlairvā haviṣyeṇāpareṇa vā
caturdaśyāmathāṣṭamyāṃ pañcadaśyāṃ ca vartanam //

vyatīpātadinadhvaṃsa māsavṛddhyayanādiṣu
viśeṣasaṃyamaḥ kāryaḥ śaivānāṃ ca pratarpaṇam //

mārgakṣīṇe ripugraste rogārte kṣutprapīḍite
sarvātmanā samuddhāraḥ kartavyaḥ śivayoginaḥ //

māṃsayoṣinmadhutyāgo vratinaḥ kṣitiśāyitā
mātrārakṣaṇamekasya kamaṇḍalusahāyatā //

strīgītanartitālāpa vilāsānāmupekṣaṇam
striyā raho 'vyavasthānaṃ sragabhyaṅgādivarjanam //

kṛṣṇapakṣe caturdaśyām aṣṭamyāṃ siddhadarśane
śrāddhaṃ parvasu sarveṣu viṣuve cāṣṭakādiṣu //

gurutattulyabandhūnāṃ bhrātṝṇāṃ jyāyasāmapi
pūjanaṃ madhuparkādyaiḥ %

svakāle strīniṣevaṇam //

maṅgalācārayogitvaṃ gandhamālyādidhāraṇam

pṛthakpṛthaktathaiteṣām ācāro 'pi vidhīyate //

maheśaśaktinunnānāṃ guruḥ kuryādanugraham
parīkṣābhiḥ parijñāya vṛddhoktābhiḥ prayatnavān //

akṛtvā śivabhaktānāṃ kṛtvā ca vyabhicāriṇām
prāyaścittī bhavedyasmāt kuryādyatnamataḥ param //

karma saṃjīvanaṃ kuryād vyabhicāriṇi dīkṣite
sṛṣṭitaḥ saṃhitāhomād adhaḥ pūrṇāsamanvitam //

saṃjīvanaṃ na dagdhasya karmaṇo 'sti mṛṣā citaḥ
khedanāpāyaśamanaṃ prāyaścittaṃ hi tadguroḥ //

darśanāntarasaṃsthābhyaś cyutānāmanuvartinām
vidhāyaivaṃ svajātyantaṃ dīkṣāṃ kuryādvilomataḥ //

na te mantraprayoktāraḥ punarbhavatayā matāḥ
mantrasādhanasaṃsiddheḥ kuryāttānītarāṇyataḥ //

vyākuryācchivabhaktebhyas tantrārthaṃ gatamatsaraḥ
nyāyato nyāyavartibhyaḥ pālayan gurusantatim //

nājīrṇāmlarasodgāre na ca viṇmūtrabādhane
na chardyāṃ nātisāre vā nāsnātaḥ kṛtamaithunaḥ //

pūte mahītale sthitvā paśuśravaṇavarjite
paridhyantaḥsthitaṃ ceṣṭvā śivaṃ praṇavavigraham //

gaṇādhyakṣaṃ guruṃ caiva kārakaṃ ca kriyāśrayam
pustakaṃ guptasatsūtraṃ vidhāyopari kasyacit //

brūyādaṅga paṭhasveti kṛtārthaṃ prāgudaṅmukhaḥ
prārabheta gururvyākhyāṃ sambandhārthoktipūrvikām //

sroto brūyādanusroto bhedān saṃkhyānameva ca
pravṛttaye guruṃ svaṃ ca steyī syāttadakīrtanāt //

srotāṃsi kāmikādyūrdhvam asitāṅgādi dakṣiṇam
sammohādyuttaraṃ prācyaṃ trotalādi suvistaram //

āpyaṃ caṇḍāsidhārādi caṇḍanāthaparigraham

śaivaṃ māntreśvaraṃ gāṇaṃ divyamārṣaṃ ca gauhyakam //

yoginīsiddhakaulaṃ ca srotāṃsyaṣṭau vidurbudhaḥ
pratisroto 'nuyāyīni tāni brūyādvibhāgaśaḥ //

śaivaṃ prāktantranirmāṇam ājñāsiddhamasaṃśayam

tadīśānairgaṇairdevair munibhiśca tadicchayā //

vijñāya sambhṛtaṃ svoktyā tādākhyaṃ samupāgatam

guhyakā bhujagā yakṣā dānavāśca śiveritāḥ //

yadūcurupasaṃhṛtya tatsroto gauhyakaṃ smṛtam

yoginyo lebhire jñānaṃ sadyo yogāvabhāsakam //

yenatadyoginīkaulaṃ nottīrṇaṃ tābhya eva tat

tathānyadapi saṃhāro yo miśro miśra eva saḥ //

vādibhedaprabhinnatvāt teṣāṃ saṃkhyā na vidyate

śaivā raudrā mahābhedā daśāṣṭādaśa cordhvake //

raudrā rudraiḥ śivāviṣṭair udgīrṇā na svabuddhitaḥ

śaivānāṃ kāmikaṃ pūrvaṃ yogodbhavamacintyakam //

kāraṇaṃ jñānamajitaṃ dīptākhyaṃ sūkṣmakaṃ param
sāhasramaṃśumatsaṃjñaṃ suprabhiddaśamaṃ viduḥ //

raudrāṇāṃ vijayaṃ pūrvaṃ niḥśvāsaṃ pārameśvaram
svāyambhuvaṃ tathāgneyaṃ vīrabhadraṃ ca rauravam //

makuṭaṃ vimalākhyaṃ ca candrajñānākhyameva ca
mukhabimbakamudgītaṃ lalitaṃ siddhasaṃjñakam //

santānaṃ caiva śarvoktaṃ kiraṇaṃ vātulaṃ param

tadārabhya ciraṃ nāti vyākuryātprathame 'hani //

prārambhe 'pi na sampraśna pratipraśnātimātrakam
trīṇi mūlāni sūtrāṇi dve tathaikamathāpi vā //

vidhāyoparamedūrdhvaṃ vadanvighnairviruddhyate

yatra bīja ivārūḍho mahātantrārthapādapaḥ //

ābhāti mūlasūtraṃ tad athaśabdādyalaṃkṛtam

tasyoddeśakamanyatsyāt saṃkhyāsaṃjñādivācakam //

tallakṣaṇaṃ svarūpoktis tadanyo bhāṣyasaṃgrahaḥ

brūte ya evaṃ yo 'dhīte tāvubhau hatakalmaṣau //

loke prāpya yaśo dīptaṃ viśetāṃ dhāma śāṃkaram

anadhyāye svatantrokta vidhinā śṛṇvate mṛṣā //

śaivaṃ vadannihālpāyur mṛtaḥ pretatvamaśnute

nādhyāpayeccaturdaśyām aṣṭamyāṃ pakṣayordvayoḥ //

pratipatpañcadaśyośca caturthyāmarkasaṃkrame

nirghātolkāmahīkampa paścāccāpeṣu vāsaraḥ //

saṃdhyāstanitadigdāha pariveṣopaleṣu ca

nīhāraprāgdhanurvyoma pureṣveteṣu darśanāt //

kīlake ca ravīndusthe tryahaṃ svarbhānudarśane

pañcarātraṃ harimakhe pavitre ca makhadviṣaḥ //

biḍālavyālabhekeṣu gateṣvantarato dinam

tryahaṃ triphaṇini vyāle dṛṣṭe dviphaṇini dvyaham //

antaḥ śavaśrutau dāhe śavagandhe kharānile
tadvirāmaṃ vinā khyāta jantumṛtyau ca vāsaram //

gurau māsaṃ śivībhūte bhrātṛśiṣyādike tryaham
śaive rājani saptāhaṃ trirātraṃ paśudharmiṇi //

svakalpānvayasiddheṣu tathānyeṣvapi deśikaḥ

prāgvyākhyānaparāmarśa samādhāneṣṭikṛdbhavet //

samayī putrako vāpi jñātvā kiṃcidapūrvakam
nivedayedanujñāto gurave pīṭhavartine //

śṛṇuyātsvābhiṣiktādvā yogapīṭheṣṭaśaṃkaraḥ
bahiḥ sthito bahiḥsaṃsthāt parasiktādapīṭhagāt //

na yāyādanupānatkaḥ kvacinnāpyasahāyavān
nātiprāṅnātivelāyāṃ na rātrau na khārātape //

na nīcaiḥ saṃvasennnāpi vṛthā yāyādgṛhādgṛham
tathā nopahasetkaṃcin nānukuryānna pīḍayet //

nāsadācaritaṃ kiṃcid ācaretsa gururyataḥ
tadāpannamamānyatvaṃ mantryādiṣu na vāryate //

putrakaḥ prātarutthāya samayī ca kṛtāhnikaḥ
kṛtapraṇāmo 'nujñāto guruṇā kṛtyamācaret //

adhītya śṛṇuyācchāstraṃ gurutantro gurau vasan
tyaktvābhimānamātsarya ḍambhavyasanasantatim //

kaṇṭhaprāvṛtiniṣṭhīva kāsahāsādi sannidhau
gurorna kuryānno vādaṃ kaiścinnotkṛṣṭaveṣavān //

udvartanāṅgasaṃskāra jṛmbhaṇāsanasaṃsthitīḥ
samānālāpaparyaṅga bandhadhyānārcanādikam //

na bhuñjānaṃ samādhisthaṃ caṅkramantaṃ kriyodyatam
sthitaṃ gurusamīpe vā matimānnābhivādayet //

gacchantaṃ pṛṣṭhato yāyād viśantamanusaṃviśet
tadvaco nānuyuñjīta śayānaṃ na prabodhayet //

anujñātaścaredbhaikṣaṃ prāptamadyānniveditam
śayīta supta ityādi kuryādvidhyuditaṃ ca yat //

kāmaṃ caredanujñātaḥ putrako dhāmni vā vaset
samayī prāggṛhasthaśca yatnenopacaredgurum //

sādhyakoṭeralabdhatvāt tallābho 'pi tadāśrayaḥ
na cānyavṛttiniṣṭhasya tasmāttatsādhako bhavet //

sādhako gurvanujñātaḥ puṇyakṣetraṃ samāśritaḥ
sādhyaveṣadharo maunī haviṣyacaruśākabhuk //

sahāyavānapramattaḥ phalamūlabhugeva vā
iṣṭvā śivaṃ yajet sādhyaṃ japaṃ kuryāttridhoditam //

hutvā daśāṃśaṃ tadyāga kumbhasnātaḥ śubhe dine
kṣetrasthaḥ prārabhetkarma caranvā siddhisaṃśrayam //

na kaṃcidanugṛhṇīyān na niṣeveta bhartsayet
nāsīta ciramanyatra vinā kṣetraparigrahāt //

mādhūkarīṃ caredbhikṣāṃ dinārthe savane gate
sarvamantramukhe puṇye parameśādhidaivate //

tadanirvartya yo 'śnāti savanaṃ sūrapūjitam
mantrāstaṃ nādhitiṣṭhanti yogapīṭhavyavasthitāḥ //

bhīkṣāṃ tu carato bhikṣāṃ nādadyānna vigarhitāt
śaivātsvāyambhuvādeśca kutaścilliṅgino 'pi vā //

miṣṭānnapracurāṃ bhīkṣāṃ nādadyānnātisaṃskṛtām
parihāsādicaturā yatra nāryastato 'pi vā //

kṛtarakṣaḥ smarannastraṃ paryaṭenmaunamāsthitaḥ
bhikṣāmalabdhvā no kopaṃ kuryānno vidhṛtaściram //

na cādhvasu pradhāvatsu noktaḥ kenacidapriyam

gurvagniśivavidyābhyaḥ kṣetrapālāya cāṃśakam //

samuddhṛtya sahāyena vibhajyādyātkṣitau śuciḥ

samācānto japenmantraṃ vaiṣṇave samaye tataḥ //

vyatīte kṣetrapālāya svāhetyoṃkārapūrvakam
baliṃ ca nairṛte dadyād gandhadhūpapuraḥsaram //

tataḥ prasārya saccarma baddhvāsanamatandritaḥ
dhyāyanmantraṃ japedvidvān khinnastasmiṃllaghu svapet //

samutthāyārdharātre tu kuryātpūjājapādikam

tataśca savane brāhme samidādyāharettataḥ //

śaivānāvasathaprāptān parayā śraddhayārcayet
sampannaiḥ kārakaistāṃśca jñātvā liṅgairyathārhataḥ //

na kaṃcitpraṇamed brūyāt sādhyamantraṃ na kasyacit
nākṣipedoṣadhīrmantra gobrāhmaṇatapasvinaḥ //

vyaktisthānaṃ śivasyaite śivanindaiva sā yataḥ

viśiṣṭenopahāreṇa yajetparvasu śaṃkaram //

kṣetrapālaṃ ca sādhyāṇuṃ caruṃ dadyānna kasyacit
labdhānujño mṛṣā jātu tiṣṭhennaikamapi kṣaṇam //

guptākṣasūtrapūjāṅgaḥ kriyākālavibhāgavit
kramaśaḥ siddhimāpnoti siddhikṣetrāṇi saṃcaran //

parigṛhyāthavā kṣetraṃ salliṅgādhikṛtaṃ vaset

gaṇeśavṛṣabhaskanda mātṛlokeśakīlitam //

dakṣiṇottaradigdvāraṃ śivadhāmānyarakṣitam
mahājanākulaṃ dūra samitpuṣpakuśodakam //

sopadravaṃ ca saṃtyajya parigrahaṇamācaret

bāṇe liṅge svayaṃvyakte munisiddhaniṣevite //

svakalpoktena vidhinā svayaṃ vā parikalpite
śuklapakṣe caturdaśyāṃ viśeṣeṇottarāyaṇe //

kuryātparigrahaṃ vidvān aṣṭamyāṃ vā samāhitaḥ

yāgadhāma vidhāyādā vastraṃ māheśvaraṃ yajet //

japtvā daśasahasrāṇi daśāṃśamanuhomayet

bhūrisragbalidhūpādyair iṣṭaliṅgasthaśaṃkaraḥ //

nyaseddigīśvarāndikṣu śakrādīn śaṅkuvigrahān
nāḍībhūtena sūtreṇa sandhāya bahirālikhet //

prākāraṃ bhasmanā dīptam astraṃ māheśvaraṃ japan
tadantarakhilairbījair varmālabdhaistaduccaran //

prākāraṃ kavacaṃ kuryāt svadhāmno 'pyevameva hi

dhāmaśaṅkuṣu lokeśān pradoṣe prativāsaram //

bāhyāvṛtau tadastrāṇi yajedantarghanacchadam
kṣetrapālaṃ svadigbhāge parvasu kṣetranemigān //

kṣetre yannasti taddūrāt sahāyopahṛtaṃ bhajet

na siddhikṣetramutsṛjya padamapyanyato vrajet //

varṇalakṣajapānmantro homāca daśamāṃśataḥ
svaśāstravihitāṃ vṛttim āsthitasya prasiddhyati //

saṃjātavyutkramaḥ kuryāt prāyaścittaṃ vidhisthitam
akāmātkāmataḥ kuryāt tadeva triguṇaṃ sudhīḥ //

sādhakāhnikavicchede sadyojātāyutaṃ japet
śataṃ vā saṃyataprāṇo vāsaraṃ mārutāśanaḥ //

vāmasyānnavyatikare hiṃsāyāṃ bahurūpiṇaḥ
vaktrasya syandane rātrau divā taddviguṇaṃ japet //

dvijādyucchiṣṭasaṃsarge vaktrādyanyatamaṃ guṇam
caturdalābjamadhyeṣṭyā tatsthāne pañcamaṃ yajet //

ṣaḍahopoṣito lakṣaṃ japedvanyāśano 'pi vā
juhuyādayutaṃ jñāte dviguṇaṃ śuddhikāraṇāt //

japennirmālyasamparke sarvabrahmāṇi lakṣaśaḥ
samagrasaṃhitālakṣaṃ japennirmālyabhojane //

vāmādyāḥ patayaḥ śākya pādārthikakapālinām
ajāto 'dhipatiḥ proktas trayīnaiṣṭhikaliṅginām //

tadannabhojane śuddhir jātisamparkaśuddhivat
kiṃtvaindavavrataprānte kāpālyannāśane matam //

īśānasya japellakṣaṃ tatsaṅkaraviśuddhaye
kāpālisaṅkare trīṇi lakṣāṇi kṛtasaṃyamaḥ //

pramādāddhārite liṅge bhraṣṭe vā sākṣasūtrake
lakṣaṃ japenmaheśasya punaḥ kuryātparigraham //

bhraṃśe vā janite bhaṅge daśāṃśo vihito mune
tadanyatrārdhamūlaṃ vā sahasraṃ sulaghīyasi //

tadvacca paśunā dṛṣṭe spṛṣṭe daśaguṇaṃ japet
hāritārdhaṃ guṇacchede saṃkhyāsūtrasya doṣanut //

tyāgaśca kaphaviṇmūtra spṛṣṭasyānyatra taijasāt

pramādādyoṣitaṃ gatvā prāṇāyāmāyutaṃ bhajet //

dvipañcaguṇitaṃ śuddhyai praṇavoccārasaṃśritam

mahāpātakasaṃyoge śivaikādaśikāyutam //

japeddaśaguṇaṃ prāṇa saṃyamī phalamūlabhuk
tatsameṣvevameva syāt kiṃ tu prāṇāyatiṃ vinā //

pātakeṣu tadanyeṣu kriyāvyatikareṣu ca
japedekādaśājātam ekaṃ vā brahmamadhyagam //

na grāhyaṃ kārakaṃ kiṃcit sakhyā jātāṃhasāhṛtam
ādadāno 'parijñānāt pūrvoktādardhamācaret //

bahudaivasike yoge tulyaṃ sādharmyayogataḥ
jñātvaivaṃ sādhako vidvān sahāyaṃ sadguṇaṃ bhajet //

sajātyabhijanopetaṃ yavīyāṃsaṃ guṇādhikam
putrakaṃ samayasthaṃ vā susnigdhamaparaṃ tataḥ //

sādhakoktaṃ vrataṃ kuryād gururasvavaśo vratī
dviguṇaṃ svavaśastāva ccaredasvavaśo vratī //

svavaśastriguṇaṃ tryaṃśaṃ vinā tatputrakaścaret
putrakārdhaṃ tu samayī pūrvoktānuktapāpmanām //

kṛcchraṃ vā pratiṣaṇmāsaṃ pratyabdamathavaindavam
parākaṃ taptakṛcchraṃ vā mantrī sānucaraścaret //

nirvighnasiddhimanvicchan muktyarthamitare trayaḥ

sarvacchidraharaścānyo vidhireṣāṃ nigadyate //

yaḥ prāptastapasā devair harātsvavidhipuṣṭaye

śrāvaṇe tadupānte vā nabhasye vocyamānavat //

śambhoḥ pavitramāpādya pūrayedvārṣikaṃ vidhim //