Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 2.19

viśiṣṭāṃśasadharmatvam upamāneṣu gṛhyate /
ko bhedaḥ sarvasādṛśye tūpamānopameyayoḥ //

dṛṣṭāntabuddhād ekātmajñānaśāstrārthavedanāt /
mahāvākyārthasaṃvittyā śāntir nirvāṇam ucyate //

tasmād dṛṣṭāntadārṣṭāntavikalpollasitair alam /
yayā kayācid yuktyāśu mahāvākyārtham āśrayet //

śāntiḥ śreyaḥ paraṃ viddhi tatprāptau yatnavān bhavet /
bhoktavya odanaḥ prāptaḥ kiṃ tatsiddhivikalpitaiḥ //

akāraṇaṃ kāraṇibhir bodhārtham upamīyate /
upamānais tūpameyasadṛśair ekadeśataḥ //

sthātavyaṃ neha bhogeṣu vivekavikalātmanā /
upalodarasaṃjātaparipīnāndhabhekavat //

dṛṣṭāntair yuktibhir yatnād vāñchitaṃ tyajatetarat /
vicāraṇavatā bhāvyaṃ śāntiśāstrārthaśālinā //

śāstropaśamasaujanyaprajñātajjñasamāgamaiḥ °ta[j]jña° /
antarāntarasampannadharmyārthopārjanakriyaḥ //

tāvad vicārayet prājño yāvad viśrāntim ātmani /
samprayāty apunarnāśāṃ śāntiṃ turyapadābhidhām //

turyaviśrāntiyuktasya pratīrṇasya bhavārṇavāt /
jīvato 'jīvataś caiva gṛhasthasyātha vā yateḥ //

na kṛtenākṛtenārtho na śrutismṛtivibhramaiḥ /
nirmandara ivāṃbhodhiḥ sa tiṣṭhati yathāsthitam //

ekāṃśenopamānānām upameyasadharmatā /
boddhavyā bodhyabodhāya na stheyaṃ codyacañcunā //

yayā kayācid yuktyāśu boddhavyaṃ bodhyam eva te /
muktaye tan na paśyanti vyākulāś codyacañcavaḥ //

hṛdaye saṃvidākāśe viśrānte 'nubhavātmani /
vastuny anarthaṃ yaḥ praṣṭā codyacañcuḥ sa ucyate //

abhimānavikalpāṃśair ajño jñaptiṃ vikalpayan /
bodhaṃ malinayaty antar mukhaṃ sarpa ivāmalam //

sarvapramāṇasattānāṃ padam abdhir apām iva /
pramāṇam ekam eveha pratyakṣaṃ rāma tac chṛṇu //

sarvārthasāram adhyakṣaṃ vedanaṃ vidur uttamāḥ /
nūnaṃ tat prati yat siddhaṃ tat pratyakṣam udāhṛtam //

anubhūter vedanasya pratipatter yathāsthitam /
pratyakṣam iti nāmeha kṛtaṃ jīvaḥ sa eva ca //

sa eva saṃvit sa punar ahaṃtāpratyayātmakaḥ /
sa yayodeti saṃvittyā sā padārtha iti smṛtā //

sa saṃkalpavikalpādyaiḥ kṛtanānākramo bhramaiḥ /
jagattayā sphuraty ambu taraṅgāditayā yathā //

prāg akāraṇam evāśu sargādau sargalīlayā /
sphuritvā kāraṇībhūtaṃ pratyakṣaṃ svayam ātmani //

kāraṇatvaṃ vicāro 'sya jīvasyāsad api sthitaṃ /
sad ivāsyāṃ jagadrūpasampattau vyaktim āgatam //

svayam eva vicāras tu sanañarthaṃ svakaṃ vapuḥ /
nāśayitvā karoty āśu pratyakṣaṃ paramaṃ padam //

vicārayan vicāro 'pi nātmānam adhigacchati /
yadā tadā nirullekhaṃ param evāvaśiṣyate °v⟨i⟩[a]śi° //

manasy anīhite śānte tair buddhīndriyakarmabhiḥ /
neha kaiścit kṛtair artho nākṛtair apy abhāvanāt //

manasy anīhite śānte na pravartanta eva te /
karmendriyāṇi karmādāv asaṃcāritayantravat //

manoyantrasya calane kāraṇaṃ vedanaṃ viduḥ /
prāṇālī dārumeṣasya dā*ru*⟨na⟩me° rajjur antargatā yathā //

rūpālokamanaskārapadārthādyākulaṃ jagat /
vidyate vedanasyāntar vāte 'ntaḥ spandanaṃ yathā //

sarvātmavedanaṃ śuddhaṃ yathodeti tadātmakam /
bhāti prasṛtadikkālabāhyāntārūpadehakam //

draṣṭaiva dṛśyatābhāsaṃ svaṃ rūpaṃ dhārayan sthitaḥ /
svaṃ yathā ya(tha)thā tatra yad rūpaṃ pratibhāti tathaiva tat //

sarvam ātmā yathā yatra saṃkalpatvam ivāgataḥ /
tiṣṭhaty āśu tathā tatra tadrūpa iva rājate //

sarvātmakatayā draṣṭur dṛśyatvam iva yujyate /
draṣṭṛtvaṃ d⟨ṛ⟩[ra]° draṣṭṛsadbhāve dṛśyasya tv asti [tv a]sti nāsataḥ //

akāraṇakam evāto brahmakalpam idaṃ sthitam /
pratyakṣam eva nirmātṛ tasyāṃśās tv anupādhayaḥ //

svayatnamātretararūpako yas tad daivaśabdārtham apāsya dūre /
śūreṇa sādho padam uttamaṃ tat svapauruṣeṇaiva hi labhyate 'ntaḥ //

vicārayācāryaparamparāṇāṃ matena satyena sitena tāvat /
yāvad viśuddhāṃ svayam eva buddhām anantarūpāṃ paratām upaiṣi //