Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 2.10

ataḥ pauruṣam āśritya śreyase nityabāndhavam /
ekāgraṃ kuru cittaṃ tvaṃ śṛṇu coktam idaṃ mama //

avāntarābhipātīni svārūḍhāni manoratham /
pauruṣeṇendriyāṇy āśu saṃyamya samatāṃ naya //

ihāmutra ca siddhyarthaṃ puruṣārthaphalapradām /
mokṣopāyamayīṃ vakṣye saṃhitāṃ sārasammitām //

apunargrahaṇāyāntas tyaktvā saṃsāravāsanām /
saṃpūrṇau śamasantoṣāv ādāyodārayā dhiyā //

sapūrvāparavākyārthavicāraviṣayādṛtam /
manaḥ samarasaṃ kṛtvā sānusandhānam ātmani //

sukhaduḥkhakṣayakaraṃ mahānandaikasādhanam /
mokṣopāyam imaṃ rāma vakṣyamāṇaṃ mayā śṛṇu //

imāṃ mokṣakathāṃ śrutvā saha sarvair vivekibhiḥ /
padaṃ yāsyasi nirduḥkhaṃ nāśo yatra na vidyate //

idam uktaṃ purākalpe brahmaṇā parameṣṭhinā /
sarvaduḥkhakṣayakaraṃ paramāśvāsanaṃ dhiyaḥ //

kenoktaṃ kāraṇenedaṃ brahman pūrvaṃ svayaṃbhuvā /
kathaṃ ca bhavatā prāptam etat kathaya me prabho //

asty anantavilāsātmā sarvagaḥ sarvasaṃśrayaḥ /
cidākāśo 'vināśātmā pradīpaḥ sarvavastuṣu //

spandāspandasamākārāt °nda(ḥ)sa° tato viṣṇur ajāyata /
spandamānarasāpūrāt taraṅgaḥ sāgarād iva //

sumerukarṇikāt tasya digdalād dhṛdayāmbujāt /
tārakākesaravataḥ parameṣṭhī vyajāyata //

vedavedārthadeveśamunimaṇḍalamālitam /
so 'sṛjat sakalaṃ sargaṃ vikalpaughaṃ yathā manaḥ //

jambudvīpasya koṇe 'smin varṣe bhāratanāmani /
sa sasarja janaṃ putrair ādhivyādhipariplutam //

bhāvābhāvaviṣaṇṇāṅgam utpātadhvaṃsatatparam /
sarge 'smin bhūtajātīnām āpyāyanakaraṃ param //

janasya tasya duḥkhaṃ sad dṛṣṭvā sakalalokakṛt /
jagāma karuṇām īśaḥ putraduḥkhād yathā pitā //

ka eteṣāṃ hatāśānāṃ duḥkhasyānto hatāyuṣām /
syād iti kṣaṇam ekāgraś cintayām āsa bhūtapaḥ //

iti saṃcintya bhagavān sasarja punar īśvaraḥ /
tapo dharmaṃ ca dānaṃ ca satyaṃ tīrthāni caiva ha //

etat sṛṣṭvā punar devaś cintayām āsa bhūtakṛt /
puṃsāṃ nānena sarvasya duḥkhasyānta iti svayam //

nirvāṇaṃ nāma paramaṃ sukhaṃ yena punar janaḥ /
na jāyate na mriyate taj jñānād eva labhyate //

saṃsārottaraṇe jantor upāyo jñānam eva hi /
tapo dānaṃ tathā tīrtham aṇūpāyaḥ prakīrtitaḥ //

tat tāvad duḥkhamokṣārthaṃ janasyāsya mahātmanaḥ /
pratyagraṃ taruṇopāyam āśu prakaṭayāmy aham //

iti saṃcintya bhagavān brahmā kamalasaṃbhavaḥ /
manasā parisaṃkalpya mām utpāditavān imam //

kuto 'py utpanna evāśu tato 'haṃ samupasthitaḥ /
pitus tasya puraḥ śīghram ūrmir ūrmer ivānagha iv(i)ā° //

kamaṇḍaludharo nāthaḥ sakamaṇḍalunā mayā /
sākṣamālaḥ sākṣamālaṃ sa praṇamyābhivāditaḥ //

ehi putreti mām uktvā sa svābjasyottare dale /
śukle 'bhra iva śītāṃśuṃ yojayām āsa pāṇinā //

mṛgakṛttiparīdhāno mṛgakṛttinijāmbaram /
mām uvāca pitā brahmā sa haṃsaḥ °sa(ṃ)⟨s⟩[ḥ] sārasaṃ yathā //

muhūrtamātraṃ te putra ceto vānaracañcalam /
ajñānam abhyāviśatu śaśaḥ śaśadharaṃ yathā //

iti tenāśu śaptaḥ san vicārasamanantaram /
ahaṃ vismṛtavān sarvaṃ svarūpam amalaṃ dvijaḥ //

athāhaṃ dīnatāṃ yātaḥ sthito 'saṃbuddhayā dhiyā /
duḥkhaśokābhisaṃtapto jāto jana ivādhamaḥ //

kaṣṭaṃ saṃsāranāmāyaṃ doṣaḥ katham ivāgataḥ /
iti cintitavān ⟨saṃ⟩cin[ti]tavān antas tūṣṇīm eva vyavasthitaḥ //

athābhyadhāt sa māṃ tātaḥ putra kiṃ duḥkhavān asi /
duḥkhopaghātaṃ māṃ pṛccha sukhī nityaṃ bhaviṣyasi //

tataḥ pṛṣṭaḥ sa bhagavān mayā sakalalokakṛt /
hemapadmadalasthena saṃsāravyādhibheṣajam //

kathaṃ nātha mahad duḥkham ayaṃ saṃsāra āgataḥ /
kathaṃ ca kṣīyate jantor iti pṛṣṭena tena me //

taj jñānaṃ subahu proktaṃ yaj jñātvā pāvanaṃ param /
ahaṃ pitur api prāyaḥ kilādhika iva sthitaḥ //

tato viditavedyaṃ °t⟨i⟩[a]ve° māṃ nijaprakṛtim āsthitam /
sa uvāca jagatkartā vaktā sakalakāraṇam //

śāpenājñapadaṃ nītvā pṛcchakas tvaṃ mayā kṛtaḥ /
putrāsya °tr*ā*sya jñānasārasya samastajanasiddhaye //

idānīṃ śāntaśāpas tvaṃ paraṃ bodham upāgataḥ /
saṃsthito 'ham ivaikātmā kanakaṃ kanakād iva //

gacchedānīṃ mahāpīṭhe jambudvīpāntarasthitam °pā[n]ta° /
sādho bhāratavarṣaṃ tvaṃ lokānugrahahetunā //

tatra kriyākāṇḍaparās tvayā putra mahādhiyaḥ /
upadeśyāḥ kriyākāṇḍakrameṇa kramaśālinaḥ //

viraktacittāś ca tathā mahāprājñā virāgiṇaḥ /
upadeśyās tvayā sādho jñānenānandadāyinā //

iti tena niyukto 'haṃ pitrā kamalayoninā /
iha rāghava tiṣṭhāmi yāvad bhūtaparaṃparā //

kartavyam asti mama neha hi kiṃcid eva sthātavyam ity abhimanā bhuvi saṃsthito 'smi /
saṃśāntayā satatasuptadhiyeva vṛttyā kāryaṃ karomi na ca kiṃcid ahaṃ karomi //