Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.7

N11: oṃ tac chrutvā rājaśārdūlo viśvāmitrasya bhāṣitam /
muhūrtam āsīn niśceṣṭaḥ sadainyaṃ caivam abravīt //

ūnaṣoḍaśavarṣo 'yaṃ rāmo rājīvalocanaḥ /
na yuddhayogyatām asya paśyāmi saha rākṣasaiḥ //

iyam akṣauhiṇī pūrṇā yasyāḥ patir aham prabho /
tayā parivṛto yuddhaṃ dāsyāmi piśitāśinām //

ime hi Ś4: om. hi śūrā vikrāntā bhṛtyā astraviśāradāḥ |
ahaṃ caiṣāṃ dhanuṣpāṇir goptā samaramūrdhani ||

ebhiḥ saha tavārīṇām mahendramahatām api /
dadāmi yuddham mattānāṃ kariṇām iva kesarī //

bālo rāmas tv anīkeṣu na jānāti balābalam |
antaḥpurād ṛte dṛṣṭā nānenānyā raṇāvaniḥ N11: raṇā(d bahiḥ)*vaniḥ* ||

na cāstraiḥ paramair yukto na ca yuddhaviśāradaḥ Ś4: buddhivi° /
na bhaṭabhrūkuṭīnāṃ ca tajjñaḥ samaramūrdhasu //

kevalam puṣpaṣaṇḍeṣu nagaropavaneṣu ca /
udyānavanakuñjeṣu sadaiva pariśīlitaḥ //

vihartum eṣa jānāti saha rājakumārakaiḥ /
kīrṇapuṣpopakārāsu svakāsv ajirabhūmiṣu //

adya tv atitarām brahman mama N11: brahma*n*(he)*ma*ma bhāgyaviparyayāt /
himenevāhataḥ padmas sampanno haritaḥ kṛśaḥ //

nāttum annāni śaknoti na vihartuṃ gṛhāvanau /
antaḥkhedaparītātmā tūṣṇīṃ tiṣṭhati kevalam //

sadāraḥ sahabhṛtyo 'haṃ tatkṛte munināyaka /
śaradīva payovāho nūnaṃ niḥsahatāṃ gataḥ //

īdṛśo 'sau suto bāla ādhinā vivaśīkṛtaḥ /
kathaṃ dadāmi taṃ tubhyaṃ yoddhuṃ saha niśācaraiḥ //

api bālāṅganāsaṅgād api sādho sudhārasāt /
rājyād api sukhāyaiṣa putrasneho mahāmate //

ye durantā mahārambhās triṣu lokeṣu khedadāḥ /
putrasnehena santo 'pi kurvate te na saṃśrayam //

asavo 'tha dhanaṃ dārās tyajyante mānavaiḥ sukham /
na putrā muniśārdūla svabhāvo hy eṣa jantuṣu //

rākṣasāḥ krūrakarmāṇaḥ kūṭayuddhaviśāradāḥ |
rāmas tān yodhayatv Ś4: °yitv ittham uktir evātiduḥsahā ||

viprayukto hi rāmeṇa muhūrtam api notsahe /
jīvituṃ jīvitākāṅkṣī na rāmaṃ netum arhasi //

navavarṣasahasrāṇi mama yātāni kauśika /
duḥkhenotpāditās tv ete catvāraḥ putrakā mayā N11: māyā //

pradhānabhūtas teṣv Ś4: tv eṣv eṣu rāmaḥ kamalalocanaḥ /
taṃ vinā te trayo 'py anye dhārayanti na jīvitam //

sa eva rāmo bhavatā nīyate N11: °t(o)*e* rākṣasān prati /
yadi tat putrahīnaṃ tvam mṛtam evāśu viddhi mām //

caturṇām ātmajānāṃ hi prītir atra hi me parā /
jyeṣṭhaṃ dharmamayaṃ tasmān na rāmaṃ netum arhasi //

niśācarabalaṃ hantum mune yadi tavepsitam /
caturaṅgasamāyuktaṃ mayā saha balaṃ naya //

kiṃvīryā rākṣasās te tu kasya putrāḥ kathaṃ ca te /
kiyatpramāṇāḥ ke caite iti varṇaya me sphuṭam //

kathaṃ tena prahartavyaṃ teṣāṃ rāmeṇa rākṣasām /
māmakair vā balair brahman mayā vā kūṭayodhinām //

sarvam me śaṃsa bhagavan yathā teṣām mayā raṇe /
sthātavyaṃ duṣṭasattvānāṃ vīryotsiktā hi rākṣasāḥ //

śrūyate hi mahāvīro rāvaṇo nāma rākṣasaḥ /
sākṣād vaiśravaṇabhrātā putro viśravaso muneḥ //

sa cet tava makhe vighnaṃ karoti kila durmatiḥ /
tat saṅgrāme na śaktāḥ 'smo vayaṃ tasya durātmanaḥ //

kāle kāle pṛthag brahman bhūrivīryavibhūtayaḥ | /
bhūteṣv abhyudayaṃ yānti pralīyante ca kālataḥ //

adyāsmiṃs te vayaṃ kāle rāvaṇādiṣu śatruṣu /
na samarthāḥ puraḥ sthātuṃ niyater eṣa niścayaḥ //

tasmāt prasādaṃ dharmajña kuru tvaṃ mama putrake /
mama caivālpabhāgyasya bhavān hy asamadaivatam //

devadānavagandharvā yakṣaplavagapannagāḥ /
na śaktā rāvaṇaṃ yoddhuṃ kiṃ punaḥ puruṣā yudhi //

mahāvīryavatāṃ vīryam ādatte N11, Ś4: ādha° sa sudhābhujām /
tena sārdhaṃ na śaktā smas N11: sma saṃyuge tasya vāvarāḥ //

ayam anyatamaḥ kālaḥ pelavīkṛtasajjanaḥ /
rāghavo 'pi gato dainyaṃ yatra vārdhakajarjaraḥ //

atha vā lavaṇam brahman yajñaghnaṃ tam madhoḥ sutam /
kathaya tvaṃ suraprakhya kveva mokṣyāmi putrakam //

atha necchasi ced brahmaṃs tad vidheyo 'ham eva te /
anyathā tu na paśyāmi śāśvataṃ jayam ātmanaḥ //

ity uktvā mṛduvacanam bhayākulo 'sāv ālole munimatasaṃśaye nimagnaḥ /
nājñāsīt kaṇam api niścayaṃ mahātmā prodvīcāv iva jaladhau samuhyamānaḥ //