Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.5

ity ukte N11, Ś4: °kto munināthena sandehavati pārthive /
khedavaty Ś4: kheṭā°; N11: kheṭa° āsthite maunaṃ kañcit kālam pratīkṣiṇi //

parikhinnāsu sarvāsu rājñīṣu nṛpasadmasu /
sthitāsu sāvadhānāsu rāmaceṣṭāsu sarvataḥ //

etasminn eva kāle tu viśvāmitra iti śrutaḥ /
maharṣir āgamad draṣṭuṃ tam ayodhyāṃ narādhipam //

tasya yajño 'tha rakṣobhis tadā vilulupe kila /
māyāvīryabalonmattair dharmakāmasya dhīmataḥ //

rakṣārthaṃ tasya yajñasya draṣṭum aicchat sa pārthivam /
na hi śakto hy avighnena tam āptuṃ sa muniḥ kratum //

tatas teṣāṃ vināśārtham udyatas tapasāṃ nidhiḥ /
viśvāmitro mahātejā ayodhyām abhyayāt purīm //

sa rājño darśanākāṅkṣī dvārādhyakṣān uvāca ha /
śīghram ākhyāta mām prāptaṃ kauśikaṃ gādhinaḥ sutam //

tasya tad vacanaṃ śrutvā dvāḥsthā rājagṛhaṃ yayuḥ /
sambhrāntamanasaḥ sarve tena vākyena coditāḥ //

te gatvā rājabhavanaṃ viśvāmitram ṛṣiṃ tataḥ /
prāptam āvedayām āsuḥ pratīhārapatiṃ tadā //

athāsthānagatam bhūpaṃ rājamaṇḍalam āsthitam /
samupetya tvarāyukto yāṣṭīko 'sau vyajijñapat //

deva dvāri mahātejā bālabhāskarasannibhaḥ /
jvālāruṇajaṭājūṭaḥ pumāñ śrīmān avasthitaḥ //

sa cāmarapatākāḍhyaṃ sāśvebhapuruṣāyudham /
kṛtavāṃs tam pradeśaṃ yas tejobhiḥ kīrṇakāñcanam //

vakty asmān āśu yāṣṭīkā nivedayata rājani /
viśvāmitro muniḥ prāpta ity anuddhatayā girā //

iti yāṣṭīkavacanam ākarṇya nṛpasattamaḥ /
sa samantrī sasāmantaḥ prottasthe hemaviṣṭarāt //

padātir eva mahatāṃ rājñāṃ vṛndena pālitaḥ /
vasiṣṭhavāmadevābhyāṃ saha sāmantasaṃstutaḥ //

jagāma tatra yatrāsau viśvāmitro mahāmuniḥ /
dadarśa muniśārdūlaṃ dvārabhūmāv adhiṣṭhitam //

kenāpi kāraṇenorvītalam arkam ivāgatam /
brāhmeṇa tejasākrāntaṃ kṣātreṇa ca mahaujasā //

jarājaraḍhayā N11: °*ḍha*° nityaṃ tapaḥprasararūkṣayā N11: °raṃ tū° /
jaṭāvallyā N11, Ś4: °valyā vṛtaskandhaṃ sasandhyābhram ivācalam //

upaśāntaṃ ca kāntaṃ ca dīptam apratighaṃ tathā /
nibhṛtaṃ corjitākāraṃ dadhānam bhāsvaraṃ N11: bhāsu° vapuḥ //

peśalenātibhīmena prasannenākulena ca /
gambhīreṇātipūrṇena tejasā rañjitaprajam //

anantajīvitadaśāsakhīm ekām aninditām /
dhārayantaṃ kare ślakṣṇāṃ vīṇām amlānamānasam //

karuṇākrāntacetastvāt prasannamadhurekṣitaiḥ /
īkṣaṇair amṛteneva N11, Ś4: °naiva saṃsiñcantam imāḥ prajāḥ //

sitāsitatatāpāṅgaṃ dhavalapronnatabhruvam /
ānandaṃ ca bhayaṃ cāntaḥ prayacchantam avekṣituḥ //

munim ālokya bhūpālo dūrād evānatākṛtiḥ Ś4: °ānanā /
praṇanāma galanmaulimaṇimālitabhūtalam Ś4: °mānita° //

munir apy avaner īśam bhāsvān iva śatakratum /
tatrābhivādayāṃ cakre madhurodārayā girā //

tato vasiṣṭhapramukhāḥ sarva eva dvijātayaḥ /
svāgatādikrameṇainam pūjayām āsur ādṛtāḥ //

aśaṅkitopanītena bhāsvatā darśanena te /
sādho svanugṛhītāḥ smo raviṇevāmbujākarāḥ //

yad anādi yad akṣubdhaṃ yad apāyavivarjitam /
tad ānandasukham prāptā N11: °pt*ā* adya tvaddarśanān mune //

adya vartāmahe nūnaṃ dharmyāṇāṃ dhuri dharmataḥ /
bhavadāgamanasyeme yad vayaṃ lakṣyatāṃ gatāḥ //

evam prakathayanto 'tra rājāno 'tha maharṣayaḥ /
āsaneṣu sabhāsthānam āsthāya samupāviśan //

sa dṛṣṭvā jvalitaṃ lakṣmyā bhītas tam ṛṣim āgatam /
prahṛṣṭavadano rājā svayam arghyaṃ nyavedayat //

sa rājñaḥ pratigṛhyārghyaṃ śāstradṛṣṭena karmaṇā /
pradakṣiṇam prakurvantaṃ rājānam paryapūjayat //

sa rājñā pūjitas tena prahṛṣṭavadanas tadā /
kuśalaṃ cāvyayaṃ caiva Ś4: kuśalaṃ ca -- caiva; N11: ...c(ā)apiyaṃ caiva; wir wie Ś1, Ś3, N10 paryapṛcchan narādhipam //

vasiṣṭhena samāgamya prahasya munipuṅgavaḥ /
yathārhaṃ cārcayitvainam papracchānāmayaṃ tataḥ //

kṣaṇaṃ yathārham anyo'nyam pūjayitvā sametya ca /
te sarve hṛṣṭamanaso mahārājaniveśane //

yathocitāsanagatā mithaḥ saṃvṛddhatejasaḥ /
paraspareṇa papracchuḥ sarve 'nāmayam ādarāt //

upaviṣṭāya tasmai sa viśvāmitrāya dhīmate /
pādyam arghyaṃ ca gāś caiva N11: cai bhūyo bhūyo nyavedayat //

arcayitvā ca vidhivad viśvāmitram abhāṣata /
prāñjaliḥ prayato vākyam idam prītamanā nṛpaḥ //

yathāmṛtasya samprāptir yathā varṣam avarṣake |
yathāndhasyekṣaṇaprāptir bhavadāgamanaṃ Ś4: °ne tathā ||

yatheṣṭadhanasamparkaḥ putrajanmāprajāvataḥ |
svapnadṛṣṭārthalābhaś ca bhavadāgamanaṃ tathā ||

yathepsitena saṃyoga iṣṭasyāgamanaṃ yathā |
praṇaṣṭasya yathā lābho bhavadāgamanaṃ tathā ||

yathā harṣo nabhogatyā mṛtasya punar āgamāt /
tathā tvadāgamād brahman svāgataṃ te N11: *te* mahāmune //

brahmalokanivāso hi kasya na prītim āvahet /
mune N11, Ś4: munes tavāgamas tadvat satyam eva bravīmi te //

kaś ca te paramaḥ kāmaḥ kiṃ ca te karavāṇy aham /
pātrabhūto 'si me vipra prāptaḥ paramadhārmikaḥ //

pūrvaṃ N11, Ś4: pūjyo rājarṣiśabdena tapasā dyotitaprajaḥ /
brahmarṣitvam anu prāptaḥ pūjyo 'si bhagavan mama //

gaṅgājalābhiṣekeṇa yathā prītir bhaven mama /
tathā tvaddarśanāt prītir antaḥ śītayatīva mām //

vigatecchābhayakrodho vītarāgo nirāmayaḥ /
idam atyadbhutam brahman yad bhavān mām upāgataḥ //

śubhakṣetragataṃ cāham ātmānam apakalmaṣam |
candrabimba ivonmagnaṃ vedmi vedyavidāṃ vara ||

sākṣād iva brahmaṇo me tavābhyāgamanam matam /
pūto 'smy anugṛhīto 'smi tavābhyāgamanān mune //

tvadāgamanapuṇyena sādho yad anurañjitam /
adya me saphalaṃ janma jīvitaṃ tat sujīvitam //

tvām ihābhyāgataṃ dṛṣṭvā pratipūjya praṇamya ca |
ātmany eva namāmy antar dṛṣṭendur jaladhir N11: dṛṣṭer dur° yathā ||

yat kāryaṃ yena cārthena prāpto 'si munipuṅgava /
kṛtam ity eva tad viddhi mānyo 'si hi bhṛśam mama //

svakāryeṇa vimarśaṃ tvaṃ kartum arhasi kauśika /
bhagavan nāsty adeyaṃ hi tvayi yat pratipadyate Ś4: yad upayujyate; N11: pratipadyate *upayujyate* //

kāryasya ca vicāraṃ tvaṃ kartum arhasi dharmataḥ /
kartā cāham N11, Ś4: vā° aśeṣaṃ te daivatam paramam bhavān //

idam atimadhuraṃ niśamya vākyaṃ śrutisukham arthavidā vinītam uktam /
prathitaguṇavaśād guṇair viśiṣṭaṃ munivṛṣabhaḥ paramaṃ jagāma harṣam //