Mokṣopāya · Chapter 6.82

evaṃ bahūni varṣāṇi mithunaṃ nirbharaspṛham /
reme yauvanalīlābhir anantābhir dine dine //

atha yāteṣu varṣeṣu bahuṣv āvṛttiśāliṣu /
śanair galati tāruṇye bhinnakumbhād ivāmbhasi //

śāradasyeva parṇasya mithunasyāsya kālataḥ /
īṣadvirāgo hṛdayaṃ samyakprāgrasam aspṛśat //

virāgavāsanākrāntam ekāntastham acintayat /
mithunaṃ taj jagadyātrām imām ittham aśāśvatīm //

kiṃ nāmeha manohāri saṃsārakuharabhrame /
taraṅganikarākārabhaṅguravyavahāriṇi //

pātaḥ pakvaphalasyeva maraṇaṃ durnivāraṇam /
himāśanir ivāmbhoje jarā nipatanonmukhī //

āyur galaty avirataṃ jalaṃ karatalād iva /
prāvṛṣīva latātumbī tṛṣṇaikā dīrghatāṃ gatā //

śailanadyā raya iva samprayāty eva yauvanam /
indrajālam ivāsatyaṃ jīvitaṃ kṣaṇasaṃsthiti //

sukhāni prapalāyante śarā iva guṇacyutāḥ /
patanti ceto duḥkhāni dhṛṣṭā gṛdhrā ivāmiṣam //

budbudaḥ prāvṛṣīvāpsu śarīraṃ kṣaṇabhaṅguram /
rambhāgarbha ivāsāro vyavahāro virāgadaḥ //

satvaraṃ yuvatā yātā kāntevāpriyakāminaḥ /
balād aratir āyātā vairasyam iva pādapam //

tad iha syāt kusaṃsāre kiṃ nāma bata śobhanam /
yad āsādya punaś ceto daśāsu na vidūyate //

iti nirṇīya yugmaṃ tat saṃsāravyādhibheṣajam /
ciraṃ vicārayām āsa śāstram adhyātma sammatam //

ātmajñānaikamantreṇa saṃsṛtyākhyā viṣūcikā /
saṃśāmyatīti niścitya tāv āstāṃ tatparāyaṇau //

taccittau tadgataprāṇau tatkathau tadvidāśrayau /
tadvidekārcanaparau tadīhau tau babhūvatuḥ //

tatraivātighanābhyāsau bodhayantau parasparam /
tatprītau tatsamārambhau cirakālaṃ babhūvatuḥ //

atha sāvirataṃ bālā ramaṇīyapadakramān /
śrutvādhyātmavidāṃ vaktrāc chāstrārthāṃs tāraṇakṣamān //

itthaṃ vicārayām āsa svam ātmānam aharniśam /
avyāpṛtā vyāpṛtā ca dhiyā dhavalayāśaye //

prekṣe tāvat svam ātmānaṃ kim idaṃ syām iti svayam /
kasyāyaṃ jāgato mohaḥ katham abhyutthitaḥ kva vā //

dehas tāvaj jaḍo mūko nāham ity eva niścayaḥ /
ābālam etat saṃsiddhaṃ mṛtau caivānubhūyate //

karmendriyagaṇaś cāsya na bhinno 'vayavātmakaḥ /
avayavāvayavinor abhedāj jaḍa eva ca //

buddhīndriyagaṇo 'py evaṃ jaḍa eveti dṛśyate /
preryate manasā yasmād yaṣṭyeva bhuvi loṣṭakaḥ //

manaś caiva jaḍaṃ manye saṅkalpātmakaśaktimat /
kṣepaṇair iva pāṣāṇaḥ preryate buddhiniścayaiḥ //

buddhir niścayarūpaivaṃ jaḍāsatyeti niścayaḥ /
khāteneva sarit svairam ahaṅkāreṇa vāhyate //

ahaṅkāro 'pi nissāro jaḍa evaṃ śavātmakaḥ /
jīvena janyate yakṣo bāleneva bhramātmakaḥ //

jīvaś ca kalanākāro vātātmā hṛdaye sthitaḥ /
śukrasāro 'ntar anyena kenāpi parijīvati //

ām aho jñātam etena cetyollekhakalaṅkinā /
jīvo jīvati jīvena cidrūpeṇātmarūpiṇā //

cetyabhramavatā jīvaś cidrūpeṇaiva jīvati /
āmodaḥ pavaneneva khāteneva saridrayaḥ //

asatyajaḍacetyāṃśaśrayaṇāc cidvapur jaḍam /
mahājaḍagato hy agnir api rūpaṃ svam ujjhati //

sad vāsad vā yad ābhāsi cit samācāmati svataḥ /
svaṃ rūpam alam utsṛjya tad eva bhavati kṣaṇāt //

evaṃ cidrūpam apy etac cetyonmukhatayā svayam /
jaḍaṃ śūnyam asaṅkalpaṃ cetaty anyaprabodhitam //

iti sañcintya cūḍālā kenaiṣā cit pracetate /
iti sañcintayām āsa cirāc cetthaṃ vyabudhyata //

aho nu cirakālena jñātaṃ jñeyam anāmayam /
yad vai ciccamitaṃ kṛtvā na kiñcid dūyate punaḥ //

ete hi cidvilāsāntā manobuddhīndriyādayaḥ /
asantas santa evāho dvitīyenduvad āsthitāḥ //

mahācid ekaivāstīha mahāsatteti yocyate /
niṣkalaṅkā samā śuddhā nirahaṅkārarūpiṇī //

śuddhasaṃvedanākārā śivaṃ cinmātram acyutā /
sakṛdvibhātā vimalā nityodayavatī sthitā //

sadbrahmaparamātmādināmabhir yābhidhīyate /
cetyacetanacittādi nāsyā bhinnaṃ na sā tataḥ //

tayaiṣā cetyate cicchrīs saiṣādyā cid iti smṛtā /
acetyaṃ yad idaṃ cittvaṃ tat tasyā rūpam akṣatam //

manobuddhīndriyādyartharūpais saivaṃ vijṛmbhate /
taraṅgakaṇakallolavalanair ambv ivātmani //

jagadbhūtapadārthānāṃ sattā sphurati sāntare /
yad idaṃ tat paraṃ rūpaṃ tasyāḥ khalu mahāciteḥ //

śuddhasaṃvinmahāsiṃhī seyaṃ samasamoditā /
ananyayaivānyayeva jagajjṛmbhikayā sthitā //

sattā tadvyatirekeṇa nānyā sambhavatīha hi /
vicitrahemabhāṇḍānāṃ nanu hemetarā yathā //

sā yathodeti tadrūpam ātmānaṃ cetati svayam /
svacittvena dravatvena taraṅgāditvam ambv iva //

mahācito jagac cittvād udetīvānudayy api /
tadātmaiva yathāvarto rūpavāñ jaladhau dravāt //

evaṃ cinmātram evāham anahambhāvam ātatam /
na tasya janmamaraṇe na ca stas sadasadgatī //

na nāśas sambhavaty asya cinmātranabhasaḥ kvacit /
acchedyo 'yam adāhyo 'yaṃ cidātmā nityanirmalaḥ //

aho nu cirakālena śāntāsmi parinirvṛtā /
nirvāsitamatir muktam āse nirmandarābdhivat //

asadābhāsam atyaccham anantam ajam acyutam /
ātmākāśam anāyāsam avalambya rame ciram //

anantam idam ākāśaṃ bhūtaughaś cācalādikaḥ /
surāsurayutaṃ viśvam etanmayam akṛtrimam //

pustakarmamayī senā sarvā mṛṇmātrakaṃ yathā /
draṣṭṛdṛśyadṛśāṃ sattā cinmātraikamayī tathā //

idam aikyam idaṃ dvitvam ahaṃ nāham itīti ca /
ka iha bhramasammohaḥ kathaṃ kasya kutaḥ kva vā //

tad anantam anāyāsam upaśāntāsmi khaṃ sthitā /
nirvāmi parinirvāṇā satyam āse gatajvaram //

acetanaṃ cetanaṃ vā yo yo nāmābhicetati /
sattāmātrātma tadrūpaṃ svaṃ mahāciti saṃsthitam //

teneha nāham nānyaś ca na bhāvābhāvasambhavaḥ /
śāntaṃ sarvaṃ nirālambaṃ kevalaṃ saṃsthitaṃ param //

itthaṃ vicāraṇaparā paramāvabodhād buddhvā yathāsthitam idaṃ paramātmatattvam /
saṃśāntarāgabhayamohamanovilāsā śāntā babhūva śaradambaralekhikeva //