Mokṣopāya · Chapter 6.6

bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ /
yat te 'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā //

bodham abhyupagamyāpi śṛṇu bodhavivṛddhaye /
bhaved alpaprabuddhānām api nirduḥkhatā yathā //

yasyājñātātmano 'jñasya deha evātmabhāvanā /
uditārtiṃ ruṣevākṣaripavo 'bhibhavanti tam //

yasya jñātātmano jñasya satye svātmani saṃsthitiḥ /
tuṣṭyeva cākṣasuhṛdo na ghnanti tam aninditam //

parārthaṃ sphurato yasya na stutir nindanād ṛte /
sa dehī dehaduḥkhaugham ādatte kena hetunā //

nātmā śarīrasambaddhaś śarīram api nātmani /
mitho vilakṣaṇe ete prakāśatamasī yathā //

sarvair bhāvavikārais tu nityamukto 'sty alepakaḥ /
nātmāstam eti bhagavān na codeti sadoditaḥ //

jaḍasyājñasya tucchasya kṛtaghnasya vināśinaḥ /
śarīrakopalasyāsya yad bhavaty astu tat tathā //

na cāsya kiñcid bhavati pṛthag ātmany avekṣite /
jaḍasyāsatsvarūpasya kim ivāṅgopapadyate //

nipuṇāyāvabodhāya yat proktaṃ tat punaḥ punaḥ /
bhaṅgibhiḥ pravicitrābhī rāghavedaṃ prabodhyate //

yadi dehaguṇān ātmā gṛhṇāti paramārthataḥ /
nādatte tat kathaṃ tasmāj jaḍatāṃ śavarūpiṇaḥ //

yadi vātmaguṇān deho gṛhṇāti paramārthataḥ /
nādatte tat kathaṃ caittaṃ cinmayatvaṃ sadoditam //

yayor ekaparijñāne jaḍataivāpare sthitā /
tayoḥ kīdṛgvidhā brūta samānasukhaduḥkhatā //

yau samau samakarmāṇau na kadācana tau katham /
dvāv apy asantāv anyo'nyaṃ kathaṃ sambandham eṣyataḥ //

kathaṃ sthūlo 'ṇurūpas syād aṇus sthūlaḥ kathaṃ bhavet /
ekodaye dvitīyasya na sattā dinarātrivat //

jñānaṃ nājñānatām eti cchāyā nāyāti tāpatām /
sad brahma nāsad bhavati vicitrāsv api dṛṣṭiṣu //

manāg api na saṃśleṣas sarvagasyāpi dehinaḥ /
dehena dehagasyāpi kamalasyeva vāriṇā //

manāg api na saṃśleṣo brahmaṇo dehasattayā /
tadgatasyāpy atadvṛtter ambarasyeva vāyunā //

bhavaty ātmani no kiñcin nāsato dehakasya ca /
tad rāghava mudhaivaiṣa sukhaduḥkhabhramaḥ kutaḥ //

jarāmaraṇam āpac ca sukhaduḥkhe bhavābhavau /
manāg api na santīha nirvāṇo nirvṛto bhava //

sthito dehatayātyuccaiḥ pātotpātamayo bhramaḥ /
dṛśyate kevalaṃ brahmaṇy apsu vīcitayā yathā //

ātmasattopajīvitvād ātmā sambhavatīha hi /
dehayantraṃ payassattāmātrād ūrmir ivotthitam //

ādhāraspandanenāṅga yathā kṣobhabhavābhavāḥ /
sūryādeḥ pratibimbasya tathā dehena dehinaḥ //

samyagdṛṣṭe yathābhūte vastuny ātmani jāyate /
sthitir dehamayo 'jñānavibhramo layam eti ca //

dehadehavator jñānād yathābhūtaitayos sthitiḥ /
sattāsattātmikodeti dīpād iva padārthayoḥ //

asamyagjñānino ye hi svāvartaparivartanaiḥ /
antaśśūnyās sphurantīha te mohārjunavāyavaḥ //

aparyālocitātmārtham aparāmṛṣṭasaṃvidaḥ /
spandante veṣṭitonmuktatṛṇavan mūḍhabuddhayaḥ //

anāsvāditacittattvaṃ jaḍās sūtrais svavāyubhiḥ /
yantravac coditākrāntā naṭanti prasphuranti ca //

tṛṇakāṣṭhādikaṃ sarvam āharanti tyajanti ca /
saśabdasparśarūpādyās taraṅgataralāṅgakāḥ //

jaḍās santas sphuradrūpā bhṛśaṃ sphārarasāravāḥ /
savihārāgamāpāyā mahaughā iva durdhiyaḥ //

sarveṣām eva caiteṣāṃ sthitaivaiṣā cid avyayā /
kiṃ tv abodhavaśād asyāḥ parāṃ kṛpaṇatāṃ gatāḥ //

śvāsasantatayo hy ajñāl lohakāradṛter iva /
spandamātrārtham evāśu dṛśyante nārthakāriṇaḥ //

tarjanodgarjanaṃ mūḍhād dhanurdaṇḍaguṇād iva /
śrūyate māraṇāyaiva cidbodhaparivarjitam //

phalalābho 'pi yo mūḍhāt tad araṇyataror iva /
tasmin viśramaṇaṃ yat tac chilāphalahake yathā //

tena yas saṅgamas sa syāt sthāṇunāpi hi jaṅgale /
tadarthaṃ yat kṛtaṃ kiñcit tad vyoma laguḍair hatam //

tasmin yad adhame dattaṃ tat tyaktaṃ klinnakardame /
tena sārdhaṃ kathā yās tat kauleyāhvānam adhvare //

ajñatvam āpadāṃ niṣṭhā kā hi nāpad ajānataḥ /
iyaṃ saṃsārasaraṇir vahaty ajñaprasādataḥ //

ajñasyogrāṇi duḥkhāni sukhāny api dṛḍhāni ca /
punaḥ punaḥ pravartante yugaṃ praty acalā iva //

śarīradhanadārādāv āsthāṃ samanubadhnataḥ /
idaṃ durduḥkham ajñasya na kadācana śāmyati //

anātmani śave dehe ātmabhāvam upeyuṣaḥ /
asadbodhamayī māyā kathaṃ nāma vinaśyati //

durbhāvakharvitadhiyo vastuny andhasya durmateḥ /
avastuni sanetrasya luṭhataś ca pade pade //

viṣam utpadyate candrād āmodaḥ kusumād iva /
kaṇṭakaś caiva payaso dūrvāṅkura iva sthalāt //

dehaśalmalibhoginyo manomātaṅgaśṛṅkhalāḥ /
ajñasyāśāḥ prasūyante suvṛṣṭeṣv iva śālayaḥ //

narakaśrīr anātmajñaṃ duṣkṛtavyālapālitā /
paripālayati prītā mayūrī vāridaṃ yathā //

netralolālinīlolā sphuritādharapallavā /
mūrkhārtham eva vikasaty aṅganāviṣavallarī //

ajñavāridhihṛdbhūmāv eva vepathupallavaḥ /
vardhate 'pagatacchāyo rāgavidrumadurdrumaḥ //

tanucchadalasaddhūmaś śastrajvālo bhaṭolmukaḥ /
jvalati dveṣadāvo 'jñahṛnmarau kopatāpadaḥ //

ajñamātsaryasarasi parāpavadanacchadā /
īrṣyākamalinī cintāṣaṭpadī vikasaty alam //

pratijanma prakṛṣṭograduḥkhakallolasambhramaḥ /
jaḍam eva samabhyeti punarmaraṇavāḍavaḥ //

janmabālyaṃ dhruvaṃ yāti yauvanaṃ yuvatā jarām /
jarā maraṇam abhyeti mūḍhasyaiva punaḥ punaḥ //

jagajjīrṇāraghaṭṭe 'smin rajjvā saṃsṛtirūpayā /
majjanonmajjanair ajñā yantre śakalatāṃ gatāḥ //

yad eva goṣpadādūraṃ jñadhiyaḥ pelavaṃ jagat /
tad evāpāraparyantam agādham amahātmanaḥ //

dhiyo 'dṛśa ivājñasya cidvyomodarakoṭarāt /
na prayānty aparaṃ pāraṃ vihaṅgyaḥ pañjarād iva //

bhāvamātraparāvṛttyā vāsanāmātranābhayaḥ /
spaṣṭīkartuṃ na śakyante janmacakrasya nemayaḥ //

ajñenendriyaśayyārthaṃ rāgāsṛgaruṇā tanuḥ /
saṃsārāraṇya āstīrṇā punar āmiṣapiṇḍavat //

bhūtaśailamayī sṛṣṭir mṛnmāṃsalavamātrikā /
mohāt saṃlakṣyate cittapadārthānartharañjanā //

jayaty analpasaṅkalpakalpanākalpapādapaḥ /
ajñānāṃ prasṛtā yasmāj jagatparṇaparamparāḥ //

yasmiṃs tiṣṭhanti rājante lasanti vilasanti ca /
vicitraracanopetā bhūribhogavihaṅgamāḥ //

yatra janmāni parvāṇi karmajālaṃ ca korakāḥ /
phalāni puṇyapāpāni mañjaryo vibhavaśriyaḥ //

ajñānendūdayād etā yoṣidoṣadhayas sphuṭam /
saṃsāravanaṣaṇḍe 'smin parāṃ śobhām upāgatāḥ //

ghanajāḍyaḥ kalāpūrṇas tamaḥkālakṛtodayaḥ /
śūnyoditātmā doṣeśo jayaty ajñānacandramāḥ //

ajñānendoḥ prasādena vāsanāmṛtaśālinā /
tarpitāśācakoreṇa cittaratnarasaiṣiṇā //

rājahaṃsavilāsinyaḥ prāleyaśiśirāṅgikāḥ /
bhānti kāntākumudvatyo lolalocanaṣaṭpadāḥ //

dhammillatimirollāsā yat prapāṇḍupayodharāḥ /
rāmārajanyo rājante tan maurkhyenduvijṛmbhitam //

āpātamātramadhuratvam anarthavattvam ādyantavattvam akhilasthitibhaṅguratvam /
ajñānaśākhina iti prasṛtāni rāma nānākṛtīni vipulāni phalāny amūni //