Mokṣopāya · Chapter 6.113

atha tāṃ dayitāṃ dṛṣṭvā vismayotphullalocanaḥ /
śikhidhvaja uvācedam āścaryākulayā girā //

kā tvam utpalapattrākṣi kutaḥ prāptāsi sundari /
kimīhāsi kiyatkālaṃ kimartham iha tiṣṭhasi //

aṅgena vyavahāreṇa smitenānunayena ca /
mama jāyā vilāsena cūḍālevopalakṣyase //

evam eva prabho viddhi cūḍālāsmi na saṃśayaḥ /
akṛtrimena dehena labdho 'sy adya mayā svayam //

kumbhādidehanirmāṇas tvāṃ bodhayitum eṣa me /
prapañcaś śataśākhatvam iha yāto vanāntare //

yadā rājyaṃ parityajya mohena tapase vanam /
tvam agās tatprabhṛty eva tvadbodhāyāham udyatā //

anena kumbhadehena mayaivaṃ tvaṃ vibodhitaḥ /
māyayā na tu kumbhādi kiñcit satyaṃ mahīpate //

buddho viditavedyas tvaṃ dhyānenaitad akhaṇḍitam /
sarvaṃ paśyasi tattvajña dhyānenāśv avalokaya //

atha cūḍālayety ukte baddhvā parikaraṃ nṛpaḥ /
ātmodantam aśeṣeṇa dhyānenālam avaikṣata //

ā svarājyaparityāgāc cūḍālādarśanāvadhim /
sarvaṃ muhūrtadhyānena svātmodantaṃ dadarśa saḥ //

ā rājyasamparityāgād vartamānakṣaṇakramam /
sarvam ālokya bhūpālo virarāma samādhitaḥ //

samādhivirato harṣavikāsinayanāmbujaḥ /
visārya tarasā bāhū pulakojjvalatāṃ gataḥ //

galadaṅgaṃ lasatsneham udyadbāṣpaṃ sphuratspṛham /
āliliṅga ciraṃ kāntāṃ nakulo nakulīm iva //

tayor āliṅgane tasmiṃs tatra bhāvo babhūva yaḥ /
na sa vāsukijihvābhir vaktuṃ varṣair hi śakyate //

citrasthāv iva paṅkena kṛtāv iva galattanū /
śailād iva samutkīrṇau śliṣṭāv āstāṃ ciraṃ priyau //

muhūrtena galadgharmajālau pulakapīvarau /
bāhū viślathatām īṣan ninyatus tau śanaiḥ priyau //

amṛtāpūrṇahṛdayaṃ saṃśūnyahṛdayopamam /
unmuktabhujam āstāṃ tāv alakṣyasthitalocanam //

ghanānandaḥ kṣaṇaṃ sthitvā tūṣṇīṃ praṇayapeśalam /
kāntācibukasaṃlagnakaraḥ provāca bhūpatiḥ //

aho nu madhuras snigdhaḥ kāntaś ca kulayoṣitām /
puṇyaś caritaniṣṣyandas svādavān amṛtād api //

kiyatpramāṇaṃ tanvaṅgi tvayā bālendumugdhayā /
anubhūtaś ciraṃ kleśo bhartur arthena dāruṇaḥ //

evaṃ duruttarād asmāt saṃsārakuharād aham /
uttārito yayā buddhyā sā hi kenopamīyate //

arundhatī śacī gaurī gāyatrī śrīs sarasvatī /
samastāḥ pelavāyante tanvyās sattvaguṇaśriyā //

dhīśrīkāntikṣamāmaitrīkaruṇādyāsu sundari /
kāntāsv ākārakāntāsu prathamaivāsi lakṣyase //

pareṇādhyavasāyena tvayāham avabodhitaḥ /
kena pratyupakāreṇa tulām eṣyanti me guṇāḥ //

mohād anādigahanād anantaviṣamād api /
patim adhyavasāyinyas tārayanti kulastriyaḥ //

śāstrārthagurumantrādi na tathottāraṇakṣamam /
yathaitās snehaśālinyo bhartṝṇāṃ kulayoṣitaḥ //

sakhā bhrātā suhṛd bhṛtyo gurur mantro dhanaṃ sukham /
śāstram āyatanaṃ dāsyas sarvaṃ bhartuḥ kulastriyaḥ //

sarvadā sarvayatnena pūjanīyāḥ kulāṅganāḥ /
lokadvayasukhaṃ samyak sarvaṃ tāsu pratiṣṭhitam //

niricchāyāḥ prayātāyāḥ pāraṃ saṃsāravāridheḥ /
katham asyopakārasya kariṣye te pratikriyām //

manye kulāṅganāloko loke sarvas tvayādhunā /
nārīsaujanyacarcāsu vyapadeśyo bhaviṣyati //

tvāṃ nirmitavato dhātur guṇajālātiśāyinīm /
manye prakupitā nūnam arundhatyādikās striyaḥ //

satītvarūpasaujanyaguṇaratnasamudgike /
ehi me tvadguṇotkasya punar āliṅganaṃ kuru //

ity uktvā mṛgaśāvākṣīṃ cūḍālāṃ sa śikhidhvajaḥ /
āliliṅga punar gāḍhaṃ nakulo nakulīm iva //

deva śuṣkakriyājālapare tvayy ākulātmani /
tathābhūvaṃ bhṛśam ahaṃ tvadarthaṃ duḥkhitā kila //

tena tvadavabodhātmā svārtha evopapāditaḥ /
mayā tad atra kiṃ devaḥ karoti mayi śaṃsanam //

tvayā yathā varārohe svārthas sampāditaś śubhaḥ /
tathedānīṃ satāṃ sarvās sādhayantu kulastriyaḥ //

buddhyaṃśaikāntaviśrāntajagajjālaka deva he /
adya taṃ prāktanaṃ kaccin mohaṃ samanupaśyasi //

idaṃ karomi nedaṃ tu prāpnomīdam itas tv iti /
antar hasasi tāṃ kaccid āśāpelavatāṃ dhiyaḥ //

tās tucchatṛṣṇākalanās tās saṅkalpakukalpanāḥ /
tvayi nādyāvalokyante deva vyomnīva parvatāḥ //

kas tvam adyāṅgasampannaḥ kiṃniṣṭho 'si kim īhase /
kathaṃ paśyasi pāścātyaṃ dehāvasthākramaṃ prabho //

sumanaḥpūrṇanīlābjamālāsāravilokane /
yasya tvam eva tajjñāsi tad evāham upasthitaḥ //

nirīho 'smi niraṃśo 'smi nabhassvaccho 'smi nisspṛhaḥ /
śāntāhamartharūpo 'smi cirāyāham ahaṃ sthitaḥ //

tāṃ daśām upayāto 'smi yataś caṇpakavarṇini /
pratibhānti mahānto 'pi śocyā harijinādayaḥ //

nakiñcinmātracinmātraniṣṭho 'smi svastha āsthitaḥ /
bhrameṇālaṃ vimukto 'smi saṃsāreṇālilocane //

na tuṣṭo 'smi na khinno 'smi nāyam asmi na cetarat /
na sthūlo 'smi na sūkṣmo 'smi sarvam asmi ca sundari //

tejobimbāt prayātena bhittāv apatitena ca /
kṣayātiśayamuktena prakāśenāsmi vai samaḥ //

śānto 'smi sāmyam evāsmi svaccho 'smi vigatāmayaḥ /
parinirvāṇa evāsmi sad asmy atisatīvrate //

yat tad asti tad evāsmi vaktuṃ śaknomi netarat /
taraṅgataralāpāṅge gurus tvaṃ me namo 'stu te //

prasādena viśālākṣyās tīrṇo 'smi bhavasāgarāt /
punar malaṃ na gṛhṇāmi śatadhmātasuvarṇavat //

svasthaś śānto mṛdur dānto vītarāgo niraṃśadhīḥ /
sarvātītas sarvagaś ca kham ivāyam ahaṃ sthitaḥ //

evaṃ sthite mahāsattva prāṇeśa hṛdayapriya /
kim idānīṃ prabho brūhi rocate te mahāmate //

pratiṣedhaṃ na jānāmi na jānāmy abhivāñchanam /
yad ācarasi tanvi tvaṃ kadācid vedmi tan na vā //

manmano nāśakalanāṃ tathā sthitikalāṃ priye /
na kāñcid anusandhātuṃ jānāty ambarasuvratam //

yad eva kiñcij jānāsi tad eva kuru sundari /
tad eva dhārayiṣyāmi pratibimbaṃ yathā maṇiḥ //

cetasā vigatecchena yathāprāptam anindite /
na staumi na ca nindāmi yad icchasi tad ācara //

yady evaṃ tan mahābhāga samākarṇaya manmatam /
ākarṇya jīvanmuktātmaṃs tad evāhartum arhasi //

sarvatraikyāvabodhena maurkhyakṣayabhuvādhunā /
niricchās tāvad ākāśaviśadās saṃsthitā vayam //

yādṛg eṣaṇam asmākam tādṛg etad aneṣaṇam /
eṣaṇāneṣaṇe bhedaś cinmātrollasane hi kaḥ //

tasmād ādyantamadhyeṣu ye vayaṃ puruṣottama /
maurkhyam eva parityajya ta eveme sthitā iha //

sāmprataṃ prakṛtenemaṃ kālaṃ nītvā krameṇa vai /
videhatāṃ prayāsyāmaḥ prabho kālena kenacit //

vayam ādyantamadhyeṣu kīdṛśās tarale vada /
moham ekaṃ parityajya tiṣṭhāmaḥ katham eva vā //

vayam ādyantamadhyeṣu rājāno rājasattama /
moham ekaṃ parityajya tiṣṭhāmaḥ punar eva te //

sva eva nagare rājā bhava tvaṃ svāsane sthitaḥ /
lalāmabhūtā kāntānāṃ mahiṣī te bhavāmy aham //

sanṛpā mattavāstavyā nṛtyannavavarāṅganā /
sapatākā dhvanattūryā puṣpaprakariṇī purī //

lasadvallyā samañjaryā raṇatṣaṭpadayā samā /
madhumāsavanāvalyā cirād bhavatu naḥ prabho //

iti cūḍālayā prokte vihasya sa śikhidhvajaḥ /
provāca madhuraṃ vākyam akṣubdhaṃ vigatatvaram //

evaṃ cet tad viśālākṣi svāyattā nas triviṣṭape /
siddhabhogabhuvas tāsu nivasāmo na kiṃ priye //

na rājan mama bhogeṣu vāñchā na ca vibhūtiṣu /
svabhāvasya vaśād eva yathāprāpte rame nṛpa //

na sukhāya mama svargo na rājyaṃ nāpi nākitā /
yathāsthitam avikṣubdhaṃ tiṣṭhāmi svasthaceṣṭitā //

idaṃ sukham idaṃ neti manane kṣayam āgate /
samam eva pade śānte tiṣṭhāmīha yathāsukham //

yuktam uktaṃ viśālākṣi tvayaitat samayā dhiyā /
ko vārthaḥ kila rājyasya grahe tyāge 'pi vā bhavet //

sukhaduḥkhadaśācintāṃ tyaktvā vigatamatsaram /
yathāsaṃsthānam evemau tiṣṭhāvas svasthatāṃ gatau //

iti tatra kathālāpakathanena tayor dvayoḥ /
kāntayoś ciradampatyor vāsaras tanutāṃ yayau //

athotthāya dinācāraṃ yathāprāptam aninditau /
sotkaṇṭhāv apy anutkaṇṭhau cakratuḥ kāryakovidau /
svargasiddhim anādṛtya tasthatuḥ pūrṇacetasau //

ekasminn eva śayane tais taiḥ praṇayaceṣṭitaiḥ /
sā vyatīyāya rajanī tayor jīvadvimuktayoḥ //

tad bhogamokṣasukham uttamayos tayos svam ācetatoḥ praṇayavākyavilāsagarbham /
utkaṇṭhitaṃ praṇayinor ghanatāṃ nayantī dīrghā muhūrtavad asau rajanī jagāma //