Mokṣopāya · Chapter 6.100

iti brahmaṇi viśrāntim avāpya sa śikhidhvajaḥ /
muhūrtam āsīt saṃśāntamanā nirvāṇadīpavat //

nirvikalpasamādhānapariṇatyāstam īyivān /
svalīlayeti kumbhena sa jhagity eva bodhitaḥ //

rājann ajñānanidrātaḥ prabuddho 'si śivas sthitaḥ /
kāryaṃ nāstamayeneto na cānastamayena te //

sakṛd eva vibhātātmā tiṣṭhāniṣṭhapadātmakaḥ /
kalākalananirmukto jīvanmukto 'ṅga sāmpratam //

kumbhena bodhitas tv evaṃ sa babhūva prabodhavān /
vinirgato rarājoccair mahāmohasamudgakāt //

viśrāntadhīḥ kṣaṇenaiva paśyan dṛśyasya vastunaḥ /
asattām eva muktātmā līlayā samuvāca ha //

jñātaprāyam apīdaṃ tu yat pṛcchāmi tad ucyatām /
bhūyo nipuṇabodhāya mama mānada mohahan //

śive śānte nirābhāse pare 'nullaṅghitātmani /
draṣṭṛdarśanadṛśyākhyo viśvātmā pratyayaḥ kutaḥ //

sādhu pṛṣṭaṃ mahārāja rājase bodhabhāsvatā /
etad eva hi te śiṣṭaṃ jñatāyās tad idaṃ śṛṇu //

yad idaṃ dṛśyate kiñcij jagat sthāvarajaṅgamam /
sarvaṃ sarvaprakārāḍhyaṃ kalpānte tat praṇaśyati //

tatas stimitagambhīraṃ na tejo na tamas tatam /
mahākalpavilāsānte sat sāram avaśiṣyate //

cinmātram amalaṃ kāntam ābhātam amalaṃ nabhaḥ /
samastakalanonmuktaṃ yuktaṃ paramayā śriyā //

yad ekoditam atyacchaṃ śāntam ātatam ujjvalaṃ /
paramātmātmakaṃ tejas stimitaṃ jñaptimātrakam //

apratarkyam avijñeyaṃ samaṃ śivam aniṅganam /
brahma nirvāṇam āpūrṇam āghūrṇad iva sampadā //

aṇīyasām aṇīyas tat sthaviṣṭhaṃ ca sthavīyasām /
garīyasāṃ gariṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca śreyasām api //

īdṛśaṃ tat paraṃ sūkṣmaṃ tasyāgre yad idaṃ nabhaḥ /
aṇoḥ pārśve mahāmerur iva sthūlātma lakṣyate //

īdṛśaṃ tat paraṃ sthūlaṃ tasyāgre yad idaṃ jagat /
paramāṇuvad ābhāti kvacid eva na bhāti vā //

īdṛśaṃ tad gariṣṭhaṃ ca jagadrājyaṃ yad akṣatam /
buddhvaitad amalaṃ śāntaṃ jarattṛṇalavāyate //

īdṛśaṃ tat paraṃ śreyas tasmin sati yad īśvare /
jagatpadārthasārthaśrīs svasattodeti vedanāt //

tat sāram ekam eveha vidyate bhūpate tatam /
ekam ekāntabuddhyāttaṃ naikam apy advitāvaśāt //

tasmād dvitīyā kalanā kācin nāma na vidyate /
ātmatattvam alaṃ bhātaṃ tad evāpūrṇam akṣatam //

saṃsthitaṃ sarvadā sarvaṃ sarvākāram ivoditam /
avācyatvād alabhyatvāt tan na kāryaṃ na kāraṇam //

pratyakṣāder agamyatvāt kim apy ekam tad uttamam /
sarvaṃ sarvātmakaṃ sūkṣmam acchānubhavamātrakam //

tasyānākhyasya rūpasya nirgatasya pramādṛśaḥ /
sato vāpy asato vāpi kathaṃ kāraṇatā bhavet //

yad vai na kasyacid bījam anākhyatvān na kāraṇam /
na kiñcij jāyate tasmāt pramāṇātigatātmanaḥ //

akartṛkarmakaraṇam satyaṃ cidghanam akṣatam /
ātmarūpam anābhāsaṃ svasaṃvedanalakṣaṇam //

tasmān na jāyate kiñcit parasmād brahmaṇo mune /
kathaṃ kila vadāvyakte syāj janyajanakakramaḥ //

na kiñcij jāyate śānte na ca kiñcit pralīyate /
svasattayā sthitaṃ brahma na bījaṃ na ca kāraṇam //

śuddhānubhavamātraṃ tat tasmād anyan na vidyate /
kiñcij jagadahantādi tad evānantam asti hi //

śive jagadahantādi mune nāstīti vedmy aham /
sargavedanam ābhāti katham etad vadāśu me //

citsāraṃ tad anādyantaṃ tat svasaṃvidi tiṣṭhati /
tat tadbhavanam atyacchaṃ tattāmātraṃ jagad viduḥ //

citsvātmakacanaṃ nāma yad asambhavacetyadṛk /
tad ahaṃvedanaṃ viddhi virāḍātma jagat sthitam //

vātasya vātaspandasya yathā bhedo na vidyate /
śūnyatvakhatvopamayoś cinmātrāhantvayos tathā //

jale 'sti deśakālātte yathormyādi sakāraṇam /
pare 'sty adeśakālātte tathā jagad akāraṇam //

jalādau yat taraṅgādi tat sakāraṇam astv iha /
pare jagadahantādi nākāraṇam avaimy aham //

idānīṃ bhavatā jñātam etat satyaṃ mahīpate /
idaṃ jagadahantādi neha kiñcana vidyate //

jagacchabdārtharahitaṃ jagad asti śivātmakam /
vyomny eva nirmitaṃ śāntaṃ vyomnas sūkṣmatareṇa vā //

yathā nabhasi śūnyatvaṃ tathedaṃ brahmaṇi sthitam /
sadasadvasturūpeṇa na vā rūpeṇa kenacit //

evaṃrūpaṃ jagad idaṃ samyagjñānāc chivaṃ bhavet /
samyagjñānaprabhāveṇa viṣam apy amṛtaṃ bhavet //

asamyagjñānam akhilaṃ jagad duḥkhapradaṃ param /
viṣabuddhyāmṛtam api bhuktaṃ viṣarasāyate //

īśvaratvād yathā vetti yad yad eṣa cidīśvaraḥ /
tat tathaivāśu bhavati tādṛgrūpatayā śivam //

yathā jvālābhramālā vā vicitrākāravibhramaiḥ /
tiṣṭhaty ananyarūpaiva brahmasattā tathaiva hi //

yat paraṃ citsvarūpeṇa sthitam ātmani mantharam /
tat tenedam ahantādi jagadādy eva lakṣyate //

kevalaṃ param evetthaṃ paramaṃ bhāsate śivam /
kuto jagadahantādi praśna eveha nocitaḥ //

yad vastu vidyamānaṃ sat praśnas tatra virājate /
prekṣitaṃ yat tu nāsty eva prekṣāpraśnena tatra kim //

sanniveśaṃ vinā sattā yathā hemno na vidyate /
tathā jagadahambhāvaṃ vinā neśasya saṃsthitiḥ //

akāraṇatvān nāstīdaṃ brahmaivetthaṃ vijṛmbhate /
ajṛmbhamāṇam evāhaṃjagattveneha saṃsthitam //

yanmayā eva tenaiva mithas sampreritāśayam /
camatkurvanty amī bhāvāḥ pañceṣu mithunaughavat //

cinmātra eva cinmātraṃ cinmātreṇaiva cīyate /
nānātmanevānānaiva svātmanātmāpy anātmavat //

pūrṇāt pūrṇam uddharanti pūrṇāt pūrṇāni cakrire /
bhavanti pūrṇāt pūrṇāni pūrṇam evāvatiṣṭhate //

cinmātram eva kacati yac cinmātratayātmani /
akacat tv eva tan nāma kacitaṃ sargavedanam //

ahaṃ citā cid evāsau bhavatīva svayaṃ svataḥ /
abhavanty eva rūpaṃ svam atyajantī nirāmayam //

cito rūpam anādyantaṃ manorūpam anantakam /
samrāṭcharīram ābhāsi bhavatīva svayambhuvaḥ //

paśyaty athāsad evedaṃ svarūpatvāt sad eva vā /
bhāvanād ghanatām eti dṛśyaṃ bhavati ca kramāt //

śāntaṃ jagatprasararūpatayā svabhāvaśabdārthamuktam idam avyapadeśyam ekam /
vastusthitaṃ nijacamatkaraṇāvalokarūpaṃ jagattvarahitānubhavātmatattvam //