Mokṣopāya · Chapter 5.64

suraghuḥ parighaś caiva vicāryeti jagadbhramam /
mithaḥ prapūjitau tuṣṭau svavyāpāraparau gatau //

tad eva rāghava śrutvā paramaṃ bodhakāraṇam /
anenaiva vibodhena bhava labdhāspadas sphuṭam //

parayā prajñayā dhīra vicārātatataikṣṇyayā /
galaty alam ahaṅkārakālameghe hṛdambare //

samastalokānumate saphale hlādakāriṇi /
nirmale vitate cetaśśaratkāla upasthite //

dhyeye śaraṇye susame sakalānandasampadi /
supraśaste cidākāśe sthīyate paramātmani //

yo nityam adhyātmamayo nityam antarmukhas sukhī /
nityaṃ cidanusandhānas sa na śokena bādhyate //

vyavahāraparo 'py uccai rāgadveṣamayo 'pi san /
nāntaḥ kalaṅkam ādatte padmo jalalavaṃ yathā //

samyagvijñānavān buddhvā yo 'ntaś śāntamanā muniḥ /
na bādhyate sa manasā kariṇeva mṛgādhipaḥ //

bhogaikaśaraṇaṃ dīnaṃ na cittaṃ jñasya vidyate /
nandane durdruma iva jñacittaṃ himavadvapuḥ //

viraktajāyāmaraṇe yathā duḥkhī na mānavaḥ /
parijñātākhilāvidyaṃ tathā cittaṃ na duḥkhadam //

parijñātamanomoho jagadbhānodbhavātmanā /
spṛśyate nainasā sādhū rajaseva nabhastalam //

avidyāsamparijñānamātram eva mahauṣadham /
avidyāvitatavyādhes timirasyeva dīpakaḥ //

avidyā samparijñātā yadaiva hi tadaiva hi /
sā parikṣīyate bhūyas svadate ca na bhogabhūḥ //

vyavahāraparo 'py antar asaktamatir ekadhīḥ /
spṛśyate nainasā sādhur matsyekṣaṇam ivāmbhasā //

prāpte cidbhāskarāloke prakṣīṇājñānayāminī /
cittabhūḥ paramānandam āgatā jñasya rājate //

ajñānanidropaśame jano jñānārkabodhitaḥ /
taṃ prabodham avāpnoti punar yena na muhyati //

dināni jīvyate tāni sānandās te kriyākramāḥ /
ātmacintoditā yeṣu cijjyotsnā hṛdayāmbare //

naro mohasamuttīrṇas satatasvātmacintayā /
antaśśītalatām eti svāmṛteneva candramāḥ //

tāni mitrāṇi śāstrāṇi tāni tāni dināni ca /
virāgollāsavān yais syād ātmacintodayas sphuṭam //

ciraṃ śocanti te dīnā janmajaṅgalavīrudhaḥ /
ātmāvalokane helā yeṣām adhigatainasām //

āśāpāśaśatair baddhaṃ bhogolapasulālasam /
jarājarjaritākāraṃ śokocchvāsakadarthitam //

vyūḍhaduḥkhamahābhāraṃ janmajaṅgalajīvinam /
kukarmakardamāliptaṃ mohapalvalaśāyinam //

rogadaṃśāvalīdaṣṭaṃ kṛṣṭaṃ tṛṣṇāvaratrayā /
manovājinakottabdhaṃ bandhubandhananiścalam //

putradāradarījīrṇaṃ magnonmagnaṃ kukardame /
śrāntaṃ vigataviśrāmaṃ bhagnam ādīrghavartmani //

gamāgamaparikṣīṇaṃ saṃsārāraṇyacāriṇam /
alabdhaśītalacchāyaṃ tīvratāpopatāpitam //

ākārabhāsuraṃ dīnaṃ vāhair ākrāntam indriyaiḥ /
karmakarṇīrathākrāntaṃ tāntaṃ duṣkṛtatāḍanaiḥ //

āvirbhāvatirobhāvacakrāvartadurudvaham /
ajñānavikaṭāṭavyāṃ luṭhantaṃ bhagnagātrakam //

nijānarthaskhadāmagnaṃ sīdamānam akiñcanam /
sannāṅgaṃ karmabhāreṇa karuṇākrandakāriṇam //

rāma jīvabalīvardam imaṃ saṃsārapalvalāt /
paramaṃ yatnam āsthāya ciram uttārayed balāt //

tattvāvalokanāt kṣīṇe citte no jāyate punaḥ /
jīvaḥ kadācana tadā bhavet tīrṇabhavārṇavaḥ //

mahānubhāvasamparkāt saṃsārārṇavalaṅghane /
yuktis samprāpyate rāma dṛḍhā naur iva nāvikāt //

yasmin deśamarau rāma nāsti sajjanapādapaḥ /
saphalaś śītalacchāyo na tatra nivased budhaḥ //

snigdhaśītavacaḥpattre sacchāye smitapuṣpite /
kṣaṇād viśramyate rāma bhṛśaṃ sujanaṣaṇḍake //

tadabhāve mahāmohadāhasantatidāyini /
kiñcijjātavivekena svaptavyaṃ neha dhīmatā //

ātmaiva hy ātmano bandhur ātmanātmānam uddharet /
nātmānam avalepena janmapaṅkārṇave kṣipet //

kim idaṃ katham āyātaṃ kimmūlaṃ kimapakṣayam /
dehaduḥkham iti prājñaiḥ prekṣaṇīyaṃ prayatnataḥ //

na dhanāni na mitrāṇi na śāstrāṇi na bandhavaḥ /
narāṇām upakurvanti magnasvātmasamuddhṛtau //

manomātreṇa suhṛdā sadaiva sahavāsinā /
saha kiñcit parāmṛśya bhavaty ātmā samuddhṛtaḥ //

vairāgyābhyāsayatnābhyāṃ svaparāmarśajanmanā /
tattvālokena potena tīryate bhavasāgaraḥ //

śocyamānaṃ janair nityaṃ dahyamānaṃ durāśayā /
nātmānam avamanyeta proddhared enam ādarāt //

ahaṅkāramahālānaṃ tṛṣṇārajjuṃ manomadam /
janmajambālanirmagnaṃ jīvadantinam uddharet //

ayam etāvataivātmā trāto bhavati rāghava /
yad apāsya vimūḍhatvam ahaṅkāraḥ pramārjyate //

etāvataiva sanmārgo yāti prakaṭatām alam /
yad apāsya manomoham ahambhāvo vilīyate //

etāvataiva deveśaḥ paramātmāvagamyate /
kāṣṭhaloṣṭasamatvena deho yad avalokyate //

ahaṅkārāmbude kṣīṇe dṛśyate ciddivākaraḥ /
tatas tatpariṇāmena tat padaṃ samavāpyate //

yathā dhvāntasamucchede svayam ālokavedanam /
tathāhaṅkāravicchede svayam ātmāvalokanam //

ahaṅkārasamucchede yāvasthā susamodayā /
sā parā bharitākārā sā sarvavyāpinī citiḥ //

paripūrṇārṇavaprakhyā na vāggocaram eti naḥ /
nopamānam upādatte nānudhāvati rañjanam //

kevalaṃ citprakāśāṃśakalitā sthiratāṃ gatā /
turyā cet prāpyate dṛṣṭis tat tayā sopamīyate //

adūragatasādṛśyā suṣuptasyopalakṣyate /
sāvasthā bharitākārā gaganaśrīr ivāmbudheḥ //

mano'haṅkāravilaye sarvabhāvāntarasthitā /
samudeti parānandā yā tanuḥ pārameśvarī //

sā svayaṃ yogasaṃsiddhyā suṣuptādūrabhāvinī /
na gamyā vacasāṃ rāma hṛdy evehānubhūyate //

akhilam idam anantam ātmatattvaṃ dṛḍhapariṇāmini cetasi sthite 'ntaḥ /
bahir upaśamite carācarātmā svayam anubhūyata eva devadevaḥ //

tadanu viṣayavāsanāvināśas tadanu śubhaḥ paramasphuṭaḥ prakāśaḥ /
tadanu ca samatāvaśāt svarūpe pariṇamanaṃ mahatām acintyarūpe //