Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mayamata · Chapter 26.30

26.30.1

atha ṣaḍivaṃśo'dhyāyaḥ
śālāvidhānam
taitalānāṃ dvijādīnāṃ varṇānāṃ vāsayogyakāḥ
ekadvitricatu ssaptadaśaśālāśca ṣaḍi vadhāḥ

26.30.2

tyaktājāṃ śāḥ purolindrasaṃ yuktāḥ piṇḍabhinnakāḥ
tāsāṃ hastairayu gmaiśca yu gmai rvistāramāyatam

26.30.3

utsedhaṃ cāpyalaṅkāraṃ saṃ kṣepād vakṣyate'dhunā
tricaturhastamārabhya dvidvihastavivardhanāt

26.30.4

trayoviṃ śaccatu rviṃśaddhastāntā rudrasaṃ khyayā
ekaśālā viśālāśca tesarveparikīrtitāḥ

26.30.5

saptāṣṭahastādārabhya dvau dvau hastau pravardhayet
ekonaviṃ śaddhastāntaṃ viṃ śaddhastaṃ tusaptadhā

26.30.6

dviśālāyāstriśālāyā vai pu lyāḥ parikīrtitāḥ
vistārāt pādamādhikyamardhā dhikamathāpi vā

26.30.7

tripādaṃ dviguṇāyāmaṃ tasmāt pādārdhakaṃ tripāt
triguṇāntapramāṇaṃ cai vāyāmāścāṣṭadhā smṛtāḥ

26.30.8

sarvedai ghghyāsurāṇāṃ tudviguṇaṃ tunṛṇāṃ matam
dviguṇādyāyatāḥ sarvevihārāśramavāsinām

26.30.9

sarveṣāṃ saṅgamopetedviguṇādyāyataṃ matam
vistārasamamu tsedhaṃ sapādaṃ sārdhamevavā

26.30.10

tripādaṃ dviguṇaṃ cai vautsedhaṃ pañcadhā matam
śāntikaṃ pauṣṭikaṃ nai va jayadaṃ dhanamu dbhutam

26.30.11

taitalānāṃ dvijādīnāṃ pāṣaṇḍyāśramiṇāmapi
hastyaśvarathayaudhānāṃ yāgahomādiśilpinām

26.30.12

ekaśālā praśastā syāt strīṇāṃ rūpopajīvinām
daṇḍakaṃ maulikaṃ cai va svastikaṃ ca caturmu kham

26.30.13

sāmānyaṃ taitalādīnāṃ pūrvoktānāṃ catuṣṭayam
ekādibahubhūmyantaṃ khaṇḍaharm yādimaṇḍitam

26.30.14

arpitānarpitaṃ cai vaprāsādavadalaṃ kṛtam
purataḥ pāśśvayoḥ pṛṣṭhe'lindraṃ kuryāt samantataḥ

26.30.15

narāṇāṃ ca surāṇāṃ ca pāṣaṇḍyāśramiṇāṃ tathā
purato maṇḍapopetaṃ pṛṣṭhe pāśśvetubhadrakam

26.30.16

madhyevāsaṃ tudevānāṃ pāśśvevāso bhavennṛṇām
prāgavāgaparodīcyāṃ pṛthakśālā pradhānikā

26.30.17

sarveṣāmapi jātīnāṃ sāmānyamiti vidyate
dakṣiṇepaścimecai va śālā vai śeṣikā nṛṇām

26.30.18

prāgudakprāgavākpratyagudaggehetulāṅgale
svāmino maraṇaṃ syāddhi śriyai yāmyepratīcyapi

26.30.19

avākpratyagudak sampat prāgavāgaparo jayaḥ
dakṣiṇepaścimehīnāstriśālāḥ sarvadoṣakāḥ

26.30.20

lāṅgalaṃ gaṇikādīnāṃ śūrpamu gropajīvinām
lāṅgalecai va śūrpeca pṛthakśālāsusarvathā

26.30.21

śālāvirahitasthāneku ḍyadvāraṃ prayojayet
ekasandhi dviśālāyāṃ triśālāyāṃ dvisandhikam

26.30.22

uktānāṃ daṇḍakādīnāṃ vinyāsaṃ ca vadāmyaham
vistāraṃ tutridhā kṛtvā caturbhā gaṃ tadāyatam

26.30.23

dvibhāgaṃ gṛhavistāraṃ vāramekāṃ śamagrataḥ
āsyaṃ tatkhaṇḍadaṇḍābhaṃ vāsaṃ sarvajanārhakam

26.30.24

etad daṇḍakamityu ktaṃ śālānāṃ kṣudrarūpakam
vistārecaturaṃ śetuṣaḍaṃśādhikamāyatam

26.30.25

dvibhāgaṃ gṛhavistāraṃ dvyaṃ śaṃ caṅ kramaṇaṃ bhavet
śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ daṇḍakaṃ tadudīritam

26.30.26

gṛhāyatenandavibhāgabhājiteśarāṃ śakardakṣiṇabhāgamādhikam
adakṣiṇebandhapadaṃ tadantarevidhīyatāṃ dvāramathaikaśālake

26.30.27

kecid dvāraṃ madhyasūtrasya vāmecāhuḥ śiṣṭaṃ mānuṣāṇāṃ nivāse
sarvāsvetāsvatra śālāsuśālābhāgekuryādāyatedvāramekam

26.30.28

tribhāgaṃ gṛhavistāraṃ dviguṇaṃ tasya dīrghakam
bhāgaṃ caṅ kramaṇopetaṃ madhyamesakabhittikam

26.30.29

ku lyābhadvārasaṃ yuktaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret
vaṃ śamūletuvāsaṃ syād vaṃ śāgreraṅgamīritam

26.30.30

sarvataḥ paritaḥ ku ḍyaṃ raṅgaṃ pādasamanvitam
bhāgena purato'lindraṃ pāśśvayoḥ pṛṣṭhatastuvā

26.30.31

prāsadavadalaṅkuryād daṇḍakaṃ tadudīritam
tadevamadhyameraṅgaṃ vāsau vaṃ śāgramūlayoḥ

26.30.32

yu ktyāntaḥ stambhasaṃ yuktaṃ vaṃ śadvāraṃ na yojayet
śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ daṇḍakaṃ tadudīritam

26.30.33

ṣaḍaṃśaṃ vistṛtaṃ cai va dvādaśāṃ śaṃ tadāyatam
bhāgena parito'lindraṃ śālābhāgaṃ dvibhāgataḥ

26.30.34

tatsamaṃ purato'lindraṃ yuktyāntaḥstambhasaṃ yutam
pāśśvayoddvitribhāgena śālāyāmedvivāsakau

26.30.35

dvicaturbhā gavistārāyāmaṃ madhyeturaṅgakam
daṇḍakaṃ tadapi proktaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret

26.30.36

vyāse'gnibhūtapātālanandāṃ śeṃ'śadvikatribhiḥ
catu rbhiḥ purato'lindraṃ syādekadvitriśālake

26.30.37

etat sarvaṃdaṇḍakaṃ jātirūpaṃ devānāṃ bhūtaitalānāṃ nṛpāṇām
pāṣaṇḍādīnāṃ viśāṃ śūdrakāṇāṃ yodhānāṃ rūpāṅganānāṃ praśastam

26.30.38

etadeva sabhākāraśiroyu ktaṃ tumaulikam
tadeva kānanopetaṃ maulikaṃ tadudīritam

26.30.39

chandaṃ pūrvoditānāṃ tusaṃ mataṃ nai va yoṣitām
tadevapuratobhadraṃ catu ddvyaṃśena nirgamam

26.30.40

vāsaṃ netratrayopetaṃ svastikaṃ tad vikalpakam
devabhūsurabhūpeṣuyogyaṃ nai vāntyajanmanām

26.30.41

tadevamukhabhadraṃ tuyathā tat pṛṣṭhato bhavet
krakarīvaṃ śamūlāgraṃ caturnetrasamanvitam

26.30.42

adhiṣṭhānādivargāḍhyaṃ prāsādavadalaṅkṛtam
nāsikātoraṇādyaṅgairyuktaṃ vātāyanādibhiḥ

26.30.43

caturmu khamidaṃ nāmnā ābhāsamiti kalpitam
devadvijanṛpāṇāṃ ca saṃ mataṃ sampadāṃ padam

26.30.44

ekādipañcabhūmyantaṃ daṇḍakādicatuṣṭayam
svāmicittavaśānnyastasthānavinyāsasaṃ yutam

26.30.45

hastyaśvavṛṣabhādīnāṃ pratyekaṃ vāsapaṅktikam
sadvicūlitricūlyaṅgaṃ sapragrīvaṃ satalpakam

26.30.46

sapādaṃ sārdhamu tsedhaṃ tatsamaṃ vā'bhidhīyate
daṇḍakaṃ maulikaṃ cai vayatheṣṭadiśi vāraṇam

26.30.47

caturaśredviśāletudharmabhāgavibhājite
bhāgena bāhyato vāraṃ dvyaṃ śaṃ gehaviśālakam

26.30.48

pramukhevāramekāṃ śaṃ maṇḍapaṃ navabhāgikam
tadāvṛttyaikato'lindraṃ śeṣaṃ caṅ kramaṇaṃ bhavet

26.30.49

mukhagehaṃ bahirvāraṃ lāṅgalābhaṃ yathā tathā
mukhacaṅ kramaṇādyantarvinyāsaṃ caturaśrakam

26.30.50

madhyaraṅgasamāyu ktaṃ mukhyagehaṃ dvivāsakam
bāhyacaṅ kramaṇād bāhyemukhabhadraṃ dvibhāgataḥ

26.30.51

caturmu khasamāyu ktaṃ dviśālaṃ taccaturmu kham
tadeva pañcabhāgāntamekaśālāmukhāyatam

26.30.52

dvāraṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ sarvālaṅkāraśobhitam
maṇḍapaṃ bāhyato'lindraṃ sāyataṃ pravidhīyate

26.30.53

netratrayasamāyu ktaṃ dīghghyāṃsāyatabhadrakam
etat svastikamityu ktaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret

26.30.54

tadevadvimukhopetaṃ daṇḍavaktramiti smṛtam
sāvakāśāṅgaṇopetaṃ maṇḍapena vinā yadi

26.30.55

śālāvirahitasthāneku ḍyadvāraṃ prayojayet
ekānekatalopetaṃ kuryād rūpopajīvinām

26.30.56

vyāsāyāme'ṣṭadharmāṃśetriśāledvyaṃ śamaṅgaṇam
tripāśśvelindramekāṃ śaṃ dvyaṃ śaṃ śālāviśālakam

26.30.57

tyaktamadhyamapādaṃ tudvyaṃ śaṃ tanmukhabhadrakam
ṣaḍānanasamopetaṃ sapracchannamajāṅkaṇam

26.30.58

ekānekatalopetaṃ prāsādavadalaṅkṛtam
dvārādi pūrvavanmerukāntaṃ nāmograjīvinām

26.30.59

vyāsepaṅktyakabhāgetupāśśvayoḥ pṛṣṭhatastuvā
vāramekāṃ śataḥ kuryād dvyaṃ śaṃ gehaviśālakam

26.30.60

pramukhevāramekāṃ śaṃ dvyaṃ śaṃ tanmadhyamāṅgaṇam
parito vāramekāṃ śaṃ sapracchannamathāpi vā

26.30.61

tāradvyaṃ śādhikāyāmaṃ caturānanamaṇḍitam
pramukhetucatu ddvyaṃśaṃ nirgatadvārabhadrakam

26.30.62

pāśśvayorvāparemukhyavāsaṃ syād dvilalāṭakam
maulibhadramidaṃ nāmnā śeṣaṃ pūrvavadācaret

26.30.63

tripañcaṣoḍaśāratnitārā dvau dvau pravardhayet
ācatu rviṃśatevvyāsaḥ pañcadhoktastriśālake

26.30.64

navapaṅkti karādevaṃ dvidvihastavivardhanāt
āpañcottaraṣaṣṭyantaṃ ṣaṭ ṣaṣṭyantaṃ tuvistṛtam

26.30.65

catuḥśālāviśālāḥ syurnavaviṃ śatisaṃ khyayā
ādyadvisaptamānaṃ tusaṃvṛtāṅgaṇakānvitam

26.30.66

vivṛtāṅgaṇakaṃ śeṣaṃ kuryād yatra yathocitam
ādyaṃ tusarvatobhadraṃ dvitīyaṃ vardhamānakam

26.30.67

tṛtīyaṃ svastikaṃ cai va nandyāvartaṃcaturthakam
pañcamaṃ rucakaṃ vidyācchālānāmabhidhānakam

26.30.68

tattadāttaviśālena bījaṃ syāccaturaśrakam
āttavyāsād dvihastenādhikyajātyāyataṃ matam

26.30.69

caturhastādhikaṃ chandaṃ vikalpaṃ ṣaṭ karādhikam
ābhāsamaṣṭahastenāchikyaṃ dai ghghyamiti smṛtam

26.30.70

vaiśeṣikāyāmamāttāṃ śena vidhīyate
āttavyāsāṃ śake jātiddvibhāgenādhikāyatam

26.30.71

catu raṃ śādhikaṃ bījād dīrghaṃchandamiti smṛtam
ṣaḍaṃśadīrghaṃvipulād vikalpamiti kathyate

26.30.72

aṣṭabhāgādhikaṃ vyāsādābhāsaṃ syāt tadāyatam
ṣaḍaṃśena viśāletuneṣṭamābhāsadai ghghyakam

26.30.73

sarvatobhadravinyāsaṃ saṃ kṣepād vakṣyate'dhunā
vāsavyāse'ṣṭabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

26.30.74

tadardhaṃparito mārgaṃdvibhāgaṃ gehavistṛtam
catuṣkarṇesabhāsthānaṃ sabhāmadhyetuvārakam

26.30.75

pūrvāparagṛhevā'pi svāmyāvāsaṃ praśasyate
sarvataḥ ku ḍyasaṃ yuktaṃ ku lyābhadvārasaṃ yutam

26.30.76

bahirjālakaku ḍyaṃ syādantarnirvṛttapādakam
pakṣaśālāṃ śake dvāraṃ mukhaṃ pūrve'paratra vā

26.30.77

jālakaṃ ca kavāṭaṃ ca bāhye'bāhyetathai vaca
krakarīvaṃ śaśālā gramaṣṭāsyaṃ bhadrasaṃ yutam

26.30.78

catu rdigbhadrasaṃ yuktamekakārdhasabhāmukham
antarbhadrasabhākarṇeśaṅkhasaṅgalupānvitam

26.30.79

mukhapiṭṭakayopetamardhakoṭisamanvitam
parito daṇḍikāvāraṃ śikharenīvrapiṭṭakā

26.30.80

prastaraṃ nāsikāyu ktamantaraprastarānvitam
samakāyaṃ samadvāraṃ samavaṃ śaṃ tukārayet

26.30.81

viparītamanarthāya bhavedevana saṃ śayaḥ
mu ktamu ktatalaṃ tatra maṇḍapakriyayānvitam

26.30.82

ekānekatalopetaṃ prāsādavadalaṃ kṛtam
devadvijanṛpāṇāṃ ca vāsayogyaṃ sanātanam

26.30.83

sarvāsāmapi śālānāmetat sāmānyamīritam
hastacchedapravṛddhyā vā hānyā pūrṇaṃyathā kuru

26.30.84

krakarīkarṇavaktrāntā śālāvāsacatuṣṭayā
aṣṭāsyodhdhvatalagrīvā sasthūpisamavaṃ śakā

26.30.85

bhadrodhdhvamukhakatna ṭaṃ syādantaddvāraṃ bahirmu kham
etattusarvatobhadraṃ rājñāmāvāsayogyakam

26.30.86

vāsavyāse'kabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito mārgamekāṃ śamantarvāramathāṃ śakam

26.30.87

śālāvyāsaṃ dvibhāgena bāhyavāraṃ tadardhakam
etattusarvatobhadramalaṅkārādi pūrvavat

26.30.88

vyāsedvisaptabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito mārgamekāṃ śaṃ dvyaṃ śaṃ śālāviśālakam

26.30.89

tadardhaṃbāhyavāraṃ tupṛthu vāraṃ dvibhāgataḥ
catuṣṭayānāṃ śālānāṃ śikharaṃ tusabhākṛti

26.30.90

madhyenāsisamāyu ktaṃ bhadraprabhṛti pūrvavat
sarvāsāmapi śālānāṃ tyajenmadhyasthapādakam

26.30.91

tritalāditalopetaṃ khaṇḍaharm yādimaṇḍitam
etattusarvatobhadraṃ devadvijamahībhṛtām

26.30.92

vyāsedviraṣṭabhāgetucaturaṃ śamathāṅgaṇam
pūrvavad yojayeccheṣaṃ prahīṇaśikharākṛti

26.30.93

nāsikātoraṇādyaṅgai rjālakaśca samanvitam
tritalāditalopetaṃ prāsādavadalaṅkṛtam

26.30.94

taletaletusopānaṃ madhyemadhyetumaṇḍapam
vivṛtaṃ vāṅgaṇaṃ sarvaṃyu ktyānu ktaṃ prayojayet

26.30.95

etattusarvatobhadraṃ nṛpāṇāmadhivāsakam
aṣṭādaśāṃ śake vyāsedvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

26.30.96

parito mārgamekāṃ śamantarvāramathāṃ śakam
śālāvyāsaṃ dvibhāgena bāhyavāraṃ tadardhakam

26.30.97

dvibhāgaṃ pṛthu vāraṃ syād bāhyavāramathāṃ śakam
śālākāraṃ sabhākāraṃ yathā vā śikharaṃ tutat

26.30.98

tritalāditalopetaṃ khaṇḍaharm yādimaṇḍitam
pūrvavad yojayeccheṣaṃ yathāyu kti yathāruci

26.30.99

svāmicittavaśānnyastasthānavinyāsasaṃ yutam
anyat prāsādavat sarvamalaṅkuryād vicakṣaṇaḥ

26.30.2

etattusarvatobhadraṃ nṛpeśabhavanaṃ smṛtam 99-

26.30.100

śālājātistacchiro yu g vimānaṃ muṇḍākāraṃ śīrṣakaṃ hammyametat
nānākārāṅgānvitānekabhūmā mālābaddhā syāt tusā mālikākhyā

26.30.101

vyāseṣaḍvasvaṃ śake'ṣṭābhiraṃ śākarmanvaṃ śai rdai ghghyakaṃ tadvadaṃ śe
ekadvayaṃ śaṃ mukhyavāsasya vāraṃ dai ghghyāṣṭāṃ śairvāramekaṃ ca sārdham

26.30.102

vardhamānasya vinyāsaṃ vakṣyesaṃ kṣepataḥ kramāt

26.30.103

vyāseṣaḍaṃśake tatra dvyaṃ śaṃ śālāviśālakam
dvibhāgamaṅgaṇaṃ bāhyesarvataḥ ku ḍyasaṃ yutam

26.30.104

pramukhemukhyavāsasya bhāgaṃ caṅ kramaṇaṃ bhavet
madhyabhittisamāyu ktaṃ ku lyābhadvārasaṃ yutam

26.30.105

aparedīrghaśālā syād dvinetrottuṅgasaṃ yutā
īṣannimnonnatā prācīśālā dīrghānanānvitā

26.30.106

pakṣake dve tuśāletuvaṃ śanimnevivaktrake
ekakadiśi niṣkrāntaṃ dvibhāgaṃ madhyavāraṇam

26.30.107

hrasvapādasamāyu ktaṃ yathālaṅkārakaṃ tuyat
śaṅkhāvartaṃtusopānaṃ karṇedvyaṃ śena yojayet

26.30.108

nāsikātoraṇastambhajālakādivirājitam
prāsādavadalaṅkuryādanu ktaṃ cātra pūrvavat

26.30.109

ekadvitritalopetaṃ nodagdvāraṃ mahībhṛtām
tadevāṃ śena vāraṃ tuvivṛtastambhabhittikam

26.30.110

mukhyagehārdhadākṣiṇyemūlavaṃ śāntatonnatam
yatheṣṭadiśi bhadrāṅgaṃ yatheṣṭadiśi vāṃ sakam

26.30.111

daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ prāsādavadalaṅkṛtam
dvāratoraṇanāsībhistathā vedikajālakaḥ

26.30.112

yathāruci yathāśobhaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ
etattuvardhamānaṃ syāccaturṇāmapi śaṃsitam

26.30.113

vyāsedaśāṃ śake tatra dvibhāgamaṅgaṇaṃ bhavet
tabdahirvāramekāṃ śaṃ śālāvyāsaṃ dvibhāgikam

26.30.114

tadardhaṃtubahirvariṃ dvāraṃ bhadrasamanvitam
katna ṭakoṣṭhādisarvāṅgaṃ yathāyu kti yathāruci

26.30.115

etattuvardhamānaṃ syāccaturṇāmapi śaṃsitam
athavā tabdahirvāraṃ dvyaṃ śaṃ vyāsedaśāṃ śake

26.30.116

mu ktamu ktatalaṃ tatra maṇḍapakriyayānvitam
yathocitamalaṅkāramuparyu pari tatkramāt

26.30.117

mukhabhadraṃ vinā tatra śeṣaṃ prāgu ktavannayet
samaṃ tripādamardhaṃvā mukhamaṇḍapamiṣyate

26.30.118

śeṣaṃ prāgu ktavanneyaṃ viprādīnāṃ praśaṃsitam
tricatuṣpañcabhaumaṃ syād vardhamānaṃ samoharam

26.30.119

dvādaśāṃ śeviśāletudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
śālāvyāsaṃ dvibhāgaṃ tabdāhyālindraṃ dvibhāgataḥ

26.30.120

tabdahirvāramekāṃ śaṃ stambhaṃ ku ḍyaṃ yathocitam
pāśśvayostabdahiddvyaṃ śaikāṃ śavistāranirgamā

26.30.121

savāramukhapaṭṭyaṅganetraśālāvinirgatā
purataḥ pāśśvayornetraśāle'lindrāttupūrvavat

26.30.122

tayormadhyecatu ddvyaṃśedvitalevāḥsthalānvitam
vāraṃ syāt tritaletatra tatra śālā catuḥsthale

26.30.123

aparekarṇakatna ṭedve kartavyepañcabhūmike
tayormadhyecatu ddvyaśeṣaṭ tale'rdhasabhāmukham

26.30.124

pāśśvayornetrakatna ṭedve mukhyadhāmnastuṣaṭ tale
purataḥ karṇakatna ṭedve sopānaṃ syāt tadantare

26.30.125

tatpuraḥ karṇakatna ṭedve kartavyetucatuḥsthale
śālā pañcatalekāryādai ghghyetatrai va pañjare

26.30.126

dvibhāgavipulāyāmekartavyepāśśvayostute
aṅgaṇaṃ maṇḍapaṃ codhdhvetadūdhdhvesthalapādayuk

26.30.127

dvāranetrasamāyu ktaṃ vāmesopānasaṃ yutam
mukhacaṅkamaṇeguhyasopāna syāt taletale

26.30.128

pṛṣṭhe'ṣṭadvyaṃ śavistāranirgamaṃ bhadraśobhitam
tadaṃ śepāśśvayorvaktrevāraṃ syāt tritalānvitam

26.30.129

dvyaṃ śai kāṃ śai kavistāranirgamā pañcabhūmike
savāramukhapaṭṭyaṅgapṛṣṭhaśālāvinirgatā

26.30.130

pāśśvayoddvidvibhāgena katna ṭau dvau tucatuḥsthale
parito maṇḍapaṃ tatra vāsavyāsasamanvitam

26.30.131

dvitalopari bhadrāṅgī śālā netrasamanvitā
vāstūnāṃ tucaturmadhyecatuḥsūtraṃ prasārayet

26.30.2

tattatsūtrasya vāmetudvāraṃ vidhivadācaret 131-

26.30.132

madhyestambhaṃ tusaṃsthāpya pāśśvedvārayutaṃ tutat
kartavyaṃ vidhinā tajjñaiḥ kampadvāraṃ tadu cyate

26.30.133

prāsādavadalaṅkuryāt stambhādyaṅgaṃ taletale
saptabhaumaṃ nṛpeśasya mandiraṃ vardhamānakam

26.30.134

caturdaśāṃ śake vyāsedvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito vāramekāṃ śaṃ śālāvyāsaṃ dvibhāgikam

26.30.135

dvibhāgaṃ pṛthu vāraṃ syāt bāhyavāraṃ tadardhakam
j parito daṇḍikāvāraṃ mu ṣṭibandhādiśobhitam

26.30.136

cūlaharm yādikaṃ ku ḍyaṃ mahāvāramuparyapi
katna ṭakoṣṭhādisarvāṅgaṃ yuktyā tatra prayojayet

26.30.137

etattuvardhamānaṃ syānnodagdvāraṃ mahībhṛtām
vyāsedviraṣṭabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

26.30.138

tāvat syād gṛhavistāraṃ paritaḥ ku ḍyasaṃ yutam
dvibhāgaṃ pṛthu vāraṃ syādantaḥstmbhaṃ yathocitam

26.30.139

tabdahirvāramekāṃ śaṃ pṛthu vāraṃ dvibhāgataḥ
stambhaṃ ku ḍyaṃ yathāyu kti yathāśobhaṃ tathācaret

26.30.140

daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ pāśśvepṛṣṭhe sabhadrakam
pāśśvayornetraśāledve dve mahāvārasaṃ yute

26.30.141

dvidvibhāgaviniṣkrāntesyātāṃ temukhapiṭṭake
pṛṣṭhavāsaṃ yathāśobhaṃ yathācitraṃ vibhāgataḥ

26.30.142

yathāruci yathāśobhaṃ katna ṭakoṣṭhaṃ taletale
dvitaletritalevā'pi gopānārūḍhamañcakam

26.30.143

śaṅkhāvartaṃtusopānaṃ pramukhekarṇakatna ṭayoḥ
taletaletusopānaṃ mukhecaṅ kramaṇo bhavet

26.30.144

pādaṃ pādāśrayaṃ pādaṃ yathāśobhaṃ yathābalam
kiñcidāśrayamevaṃ vānāśrayaṃ vipado padam

26.30.145

varṣasthalaṃ cūlahammyaṃkartavyaṃ syāt taletale
gopānaṃ ca lupāścai va vaktrastambhaṃ ca nāṭakam

26.30.146

mu ṣṭibandhaṃ ca niryū havalabhī ca kacagraham
yatra yatrocitaṃ tatra yojayet tad vicakṣaṇaḥ

26.30.147

sabhā vā maṇḍapākāraṃ mālikākāramevavā
etāsāmapi śālānāmaṅgaṇaṃ kārayed budhaḥ

26.30.148

maṇḍapasya tumadhyetustambhaṃ nai vaprayojayet
maṇḍapaṃ puratastasya vāsavyāsasamaṃ tuvā

26.30.149

tripādaṃ vā tadardhaṃvā yuktyāntaḥ stambhasaṃ yutam
ekadvitritalopetaṃ mālikābhaṃ yathā tathā

26.30.150

vivṛtastambhasaṃ yuktaṃ vāsālindrānvitaṃ tuvā
antaḥ sopānasaṃ yuktamanu ktaṃ cātra pūrvavat

26.30.151

tritalādyānavatalamekādaśatalaṃ tuvā
etattuvardhamānaṃ syād bhūpendrāṇāṃ viśeṣataḥ

26.30.152

nandyāvartasya vinyāsamalaṅkāramathocyate
vyāseṣaḍaṃśake tatra dvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

26.30.153

śālāvyāsaṃ dvibhāgaṃ syāt tanmānaṃ tucatuṣ tayam
bāhyavāraṃ ca ku ḍyaṃ ca nandyāvartasamākṛti

26.30.154

diśyathaikā na tad dvāśālā vātha catuṣṭayam
jālakaṃ ca kavāṭaṃ ca bāhye'bāhyetathai va ca

26.30.155

sarvataḥ ku ḍyasaṃ yuktaṃ mukhyagehaṃ kabhittibhāk
ku lyābhadvārasaṃ yuktaṃ mukhacaṅkamaṇaṃ bhavet

26.30.156

antarvivṛtapādaṃ syād bāhyeku ḍyāvṛtaṃ tutat
catu rdikṣuviniṣkrāntamardhakatna ṭasamākṛtiḥ

26.30.2

daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ prāsādavadalaṅkṛtam 156-

26.30.157

caturṇāmu ditaṃ vaiśyaśūdrayoḥ prāgdigānanam
tadevāṃ śāvṛtālindraṃ bahiddvāraṃ praśobhitam

26.30.158

adhiṣṭhānāṅi ghrakādīni pūrvavad yojayed budhaḥ
ekadvitritalopetaḥ muṇḍaprāsādasaṃjñikam

26.30.159

caturṇāmapi varṇānāṃ yojayet tadvicakṣaṇaḥ
vyāsedaśāṃ śake tatra dvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

26.30.160

parito mārgamekāṃ śaṃ śālāvyāsaṃ dvibhāgataḥ
bāhyato'lindramekāṃ śaṃ bhadraprabhṛti pūrvavat

26.30.161

yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā harm yāṅgamaṇḍitam
dviṣaḍaṃśeviśāletudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

26.30.162

dvyaṃ śaṃ śālāviśālaṃ syānmukhagehaṃ kabhittibhāk
pṛthu vāraṃ dvibhāgena tabdāhyetusamantataḥ

26.30.163

parito'lindramekāṃ śaṃ stambhaṃ ku ḍyaṃ yatheṣṭataḥ
sālindraṃ cūlaharm yāṅgaṃ yathāyu kti yathāruci

26.30.164

dvāraṃ ca mukhabhadraṃ cāpyadhiṣṭhānādi pūrvavat
catuṣṭayānāṃ śālānāṃ madhyavaṃ śodhdhvamastakam

26.30.165

purepurebhavet katna ṭaṃ pakṣaśālānanānvitam
nandyāvartākṛtiścātha yathāyu ktaṃ caturmu kham

26.30.166

ūdhdhvodhdhvamaṅgaṇaṃ kuryāt pakṣaśālāsamopari
sabhā vā maṇḍapaṃ vā'pi mālikā cāṅgaṇakriyā

26.30.167

tritalāditalopetamūhapratyūhasaṃ yutam
dvijānāṃ ca mahīpānāmetat prāsādakaṃ hi tat

26.30.168

caturdaśāṃ śake vyāsedvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito mārgamekāṃ śaṃ dvibhāgaṃ gehavistṛtam

26.30.169

pṛthu vāraṃ dvibhāgaṃ syād yuktyāntaḥ stambhasaṃ yutam
tabdahirvāramekāṃ śaṃ ku ḍyastambhādimaṇḍitam

26.30.170

catu rdiśānanopetaṃ nandyāvartasamākṛti
ūdhdhvaśālāstathāṣṭāsyāścaturāsyā vyavasthitāḥ

26.30.171

dvādaśāsyasamāyu ktamūdhdhvādhastād viśeṣataḥ
catu rdikṣusabhadrāṅgadvāraśālākaśobhitam

26.30.172

anu ktaṃ hi yathā sarvaṃpūrvavat kārayed budhaḥ
vyāsedviraṣṭabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

26.30.173

śālāvyāsaṃ dvibhāgena pṛthu vāraṃ tutatsamam
tad bahirvāramekāṃ śaṃ tabdahirvāramekataḥ

26.30.174

sālindraṃ cūlaharm yāṅgaṃ yathāyu kti yathāruci
tasyopari gatā śālā catuṣkaśirasā saha

26.30.175

tritalādyā navatalaṃ bhūpabhūsurayogyakam
dvārāṇi bhittayaḥ sarvehyuttarādyā hyanukramāt

26.30.176

prāsādavadalaṅkuryānnandyāvartaṃtujālakam
yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ

26.30.177

ūhapratyūhasarvāṅgai rgehālaṅkāramiṣyate
vyāseṣaḍaṃśake tatra svastike dvyaṃ śamaṅgaṇam

26.30.178

tāvacchālāviśālaṃ syāt ku lyābhadvārasaṃ yutam
pṛṣṭhe tudīrghakoṣṭhaṃ syāt purataḥ koṣṭhakaṃ tathā

26.30.179

pakṣake kakarīśālā mukhapiṭṭakayānvitā
vinā piṭṭakayā pṛṣṭhe koṣṭhake pṛṣṭhasaṃ yutam

26.30.180

daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ ṣaṇnetraṃ bhadrasaṃ yutam
anyat prāsādavat sarvamalaṅkuryād vicakṣaṇaḥ

26.30.181

prāṅmukhaṃ svastikaṃ vaiśyaśūdrayoḥ saṃ mataṃ budhaiḥ
tadevāṃ śāvṛtālindraṃ khaṇḍaharm yābhimaṇḍitam

26.30.182

pūrvavad bhadrasaṃ yuktamalaṅkārādi pūrvavat
dviḥṣaḍaṃśe'tha manvaṃ śeṣoḍaśāṃ śeyatheṣṭataḥ

26.30.183

aṅgaṇaṃ ca bahirvāraṃ pṛthu vāramalindrakam
śālāvyāsaṃ dvibhāgena sarvataḥh parikalpayet

26.30.184

dvāraṃ ca stambhaku ḍyaṃ ca bhadraṃ yuktyā prayojayet
yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā harm yāṅgasaṃ yutam

26.30.185

śālākāraṃ sabhākāraṃ harm yāṅgaṃ vā'tha śīrṣakam
etat svastikamityu ktamanu ktaṃ cātra pūrvavat

26.30.186

nirviṣṭāḥ koṭisaṃ yuktāḥ karṇesopānasaṃ yutāḥ
rucakākhyā vicitrāṅgā nodagdvārāḥh prakīrtitāḥ

26.30.187

pāṣaṇḍināṃ dvijādīnāṃ surāṇāṃ vāsayogyakāḥ
caturṇāmu ditaṃ rājñāṃ sarvamu rvī divaukasām

26.30.2

vai śyānāmu ditaṃ sarvaṃśūdrāṇāṃ sammataṃ budhaiḥ 187-

26.30.188

uktavyāsenānvitā dīrghahīnā
vedāśrābhā stāḥ surāṇāṃ dvijānām
dānādīnāṃ sarvapāṣaṇḍikānāṃ
catuḥśālāḥ saṃ matāḥ sadbhireva

26.30.189

etad vadanti munayo vipulenavāṃ śe
vasvaṃ śake mu nipaderasabhāgike tu
dvyaṃ śaṃ gṛhasya vipulaṃ tvatha pañcabhāge
śālāviśālamiha bhāgamiti krameṇa

26.30.190

aṣṭāṣṭahastavisṛtaṃ dviguṇāyataṃ ca
dvidvāri paṅktivadanaṃ dvayamaṅgaṇaṃ ca
ṣaṭ sandhikaṃ bhavanavat parimaṇḍanīyaṃ
tat saptavāsamavanīsuramandiraṃ syāt

26.30.191

vyāsepañcāṃ śenavāṃ śāyataṃ syātṣaḍ bhāgerudrāṃ śakaḥ saptabhāge
dviḥṣaḍ bhāgairaṣṭabhāgenavāṃ śedviḥsaptāṃ śaiḥ ṣoḍaśāṃ śai studai ghghyam

26.30.192

evaṃ pañcai vāyataṃ sapt śālepūrvoktavyāsāṃ śake paṅktiśāle
dai ghghyaṃsaikāka rvikāraiḥ sasaptadharmāṃ śai rviṃśatrayoviṃ śadaṃ śaiḥ

26.30.194

rājñāmudīritamaśītikarairviśāledai ghghyaṃtutatriguṇamakalalāṭayu ktam
tridvāri cāṅgaṇaguṇānvitamaṣṭasandhi dviḥpañcaśālāmatha hammyamiva prayojyam
vāsatryaṃ śaṃ sārdhabhāgaṃ hyalindraṃ tryaṃ śai kāṃ śaṃ vā tadardhaṃpraveśam
bāhye'bāhyenālanīpraṃ tadardhaṃśālānāṃ syādatra sāmānyametat

26.30.195

niraṅgaṇaṃ karṇagatānvitaṃ bahubahupraveśaṃ bahucānanānvitam
antarbahirbaktryutaṃ hyasīmakaṃ vāsaṃ na sāmānyagatāṅgaṇānvitam

26.30.196

hastastambhatulādikān naragṛheyu ñjyādayu gmaṃ yathā
yu gmāyu gmakasaṃ khyayā suragṛheyuñjīta hastādij kam
madhyadvāramaninditaṃ suramahīdevakṣitīśālaye
śeṣāṇāmupamadhyameva vihitaṃ tat saṃ padāmāspadam

26.30.198

garbhaṃkuryānnetrake bhittibhāgepādādhārācch vabhrakādhaḥ krameṇa
madhyasya syād vāmabhāgegṛhevā śālāyāṃ syānmukhyadhāmanyavaśyam
bhittivyāse'ṣṭāṃ śake cāturaṃ śaṃ bāhye'bāhyetatribhāgaṃ vihāya
madhyegarbhaṃyojanīyaṃ surāṇāṃ viprādīnāṃ mandirenindataṃ tat

26.30.199

vaṃ śadvāraṃ nai va viprādikānāṃ varṇānāmāvāsake yojanīyam
pāṣaṇḍyādīnāṃ munīnāṃ gṛhetadvaṃśadvāraṃ yojanīyaṃ na dūṣyam

26.30.200

ādyamathāttaviśālaṃ triguṇāyāmaṃ tataḥ pravṛddhiḥ syāt
vyāsadviguṇai strayoviṃ śati yāvat tāvattusaikadaśasaṃ khyā

26.30.201

purato bhadrasametaṃ karṇasabhākoṣṭanīḍamaṇḍitakam
pṛṣṭhe vārayutaṃ vā dvilalāṭaṃ garbhakatna ṭasamam

26.30.202

ekadvitritalāḍhyaṃ purato'parato vicitranāsyaṅgam
etad vihāraśālaṃ prāsādavadeva karaṇīyam

26.30.203

sarvāsāmapi vakṣyepādāyāmaṃ tutasya viṣkambham
sārdhadvihastamādi tribhiratha ṣaḍi bhaḥ karāgrajadddhyātu

26.30.204

sārdhatricaturhastāvadhikaṃ yāvannavāṅi ghrakāyāmam
vyāsaṃ ṣaḍaṅgulaṃ syāttasmādardhaikamātravṛddhyā tu

26.30.205

daśa vā caturdaśamātraṃ yāvannavadhā viśālaṃ syāt
pūrvoditamānaṃ vā yojyaṃ yuktikrameṇa vidvadbhiḥ

26.30.206

svavyāsakaraṃ triguṇaṃ kṛtvā vasu bhirharet tutaccheṣam
dhvajadhūmasiṃ haśvāvṛṣakharagajavāyasāśca yonigaṇāḥ

26.30.207

eṣudhvajamṛgavṛṣabhebhāḥ śubhayu ktā na śobhanāstvanye
dai ghghyaṃvasu gu ṇitaṃ yattat trirnavabhirharet tutaccheṣam

26.30.208

aśvayujādikamṛkṣaṃ tadvaśatastveva rāśayaḥ proktāḥ
āyāmevasunavabhirgu ṇiteyat tvakapaṅktibhirhāsam

26.30.209

śeṣaṃ dhanamṛṇamu ditaṃ kramaśastvṛṇādhikāyaṃ tuśubham
nāhaṃ navagu ṇitaṃ yatriśatibhirbhājanaṃ tutaccheṣam

26.30.210

tithirapi sūryapramukho vāraḥ syāt tadṛkṣasaṃ yogam
amṛtavarasiddhayogairyojyaṃ nai vānyayogameva syāt

26.30.211

yajamānajanmanāmakkṣayutaṃ yad vastutādṛśaṃ tuśubham
evaṃ nṛṇāmu ditamamarāṇāṃ cecchubhaṃ yathā kartu m

26.30.212

saikatriṃ śaddhastavistārakādyāṃ dvābhyāṃ dvābhyāṃ vardhayet tatkarābhyām
śālābāhyesaikaṣaṣṭyantamānābhīṣṭāyāmā saṃ matā syāt khalūrī

26.30.213

bahirabahirabhīṣṭā ku ḍyapādāṅgaśobhā
śikharamapi lupārūḍhānvitaṃ maṇḍapaṃ vā
amaranaravimānādyāvṛtā sā khalūrī
bhavanatalavihīnaikadvibhūmiprayu ktā

26.30.214

prathamāvaraṇedvitīyake vā parabhāgesadanaṃ tuyoṣitām
niartau sūtigṛhaṃ ca varcasaḥ pavanādīnduṣuvāṅgaṇāgṛham

26.30.215

yamadiśi bhojanaśālā somedhanasañcayāvāsam
agnau dhānyāgāraṃ khepaktivvyañjanāni tatrai va

26.30.216

ārādhanagṛhamīśekatna paṃ tatroditau snānam
yasminyasminnu ditānyanyāni hi tatra saṃprayojyāni

26.30.217

dvārāṇi ca ku ḍyāni ca yuktyā tusvāmivāñchavaśāt
anyaccheṣaṃ sarvaṃkuryādu ktikrameṇa dṛḍhataradhīḥ

26.30.218

api ca śikhini goṣṭhaṃ naiarte'jāvikānāṃ
pavanadiśi nivāsaṃ māhiṣaṃ caiśakoṇe
bhavati turagaśālā nāgaśālā ca tasmin
diśi ca diśi ca sarvevāhanā dvāravāme

26.30.219

sāmānyaṃ syādetadu ktaṃ caturṇāṃvāserājñāṃ yojanīyaṃ viśeṣam
triprākaraṃ ca tripaṅktistribhogaṃ śeṣāṇāṃ cāpyu ktanītyā trayāṇām

26.30.220

ekadvitrīṇyatra sālāni nṝ ṇāṃ pañcatrīṇyekādi devālayeṣu
yattat proktaṃ dhāmanānena pūrvaṃtatrai vāyojyaṃ vidhijñairnarāṇām

26.30.1

iti mayamatevastuśāstreśālāvidhānaṃ nāma ṣaḍivaṃśo'dhyāyaḥ
atha saptaviṃśo'dhyāyaḥ
varṇānāṃ gṛhavinyāsalakṣaṇaṃ vakṣyate'dhunā
caturdaṇḍāt samārabhya dvidvihastavivardhanāt

26.30.2

triṃ śaddhastāvadhiryā vadekakaṃ gṛhamānakam
kṣudrāṇāmaṣṭadhā proktaṃ madhyamānāṃ vidhīyate

26.30.3

aṣṭadaṇḍāt samārabhya dvidvidaṇḍavivardhanāt
dvātriṃ śaddaṇḍaparyantaṃ gṛhāṇāṃ mānamiṣyate

26.30.4

asmādāśatadaṇḍāntaṃ daṇḍābhyāṃ vardhayet kramāt
vāṭabhitteridaṃ mānaṃ tadabhyantarato gṛham

26.30.5

caturaśraṃ dvijānāṃ ca nṛpāṇāṃ ca viśeṣataḥ
aṣṭaṣaṭ caturaṃ śena dai ghghyaṃsyāt kṣatriyādiṣu

26.30.6

hīnaṃ ṣoḍaśahastebhyo gṛhamānaṃ na kārayet
navāṣṭasaptaṣaḍḍhastairuttuṅgaṃ tuṅgamānataḥ

26.30.7

tricaturbhā gavistārā pādonāgraviśālakā
chatraśīrṣakatu lyābhā candranāsīvibhūṣitā

26.30.8

catu rdikṣucatuddvāropetātalpasamāyutā
dvāragopurasaṃ yuktā nānāvayavaśobhitā

26.30.9

bahiṣṭhāt parikhopetā sarvarakṣāsamanvitā
vāṭabhitti proktā gṛhabāhyasamāvṛtā

26.30.10

mṛṇmayā vā lupārūḍhā tṛṇādicchādanānvitā
khalūrikā vā kartavyā vedikāpādaśobhitā

26.30.11

gṛhakriyā hi dvividhā bhinnābhinnaprakārataḥ
bhinnaṃ ca piṇḍabhedaṃ ca vakṣyesphuṭataraṃ yathā

26.30.12

asandhikaṃ bhinnagṛhaṃ samandhikaṃ hyabhinnakaṃ bhinnagṛheṣuteṣuvai
catu rgṛhaṃ dikṣugataṃ pradhānakaṃ vidikṣuvā maṇḍapakaṃ khalūrikā

26.30.13

syād vāṭabhitterabahiḥ pṛthag gṛhaṃ trayaṃ dvikaṃ vai kamasampadāṃ padam
tasmāccatuḥśālamaninditaṃ paraṃ savistaraṃ tasya tumānamu cyate

26.30.14

nīcānāṃ nīcamānaṃ syāt śreṣṭhānāṃ śreṣṭhamu cyate
śreṣṭhamānaṃ nikṛṣṭhānāṃ sarvadā na prayu jyate

26.30.15

kvacidiṣṭaṃ kaniṣṭhānāṃ yanmānaṃ śreṣṭhajātiṣu
alpatvevā mahattvevā sīmāsūtreviniścite

26.30.16

sāyatecaturaśrevā catuṣṣaṣṭyā vibhājite
rajju vaṃ śasirāṣaṭ kacatuṣkāṣṭakasandhibhiḥ

26.30.17

marmaśūlaṃ ca yatnena varjayed vāstukovidaḥ
sūtrādīnāṃ gṛhāṅgaiśca pīḍā cet sarvanāśanam

26.30.18

tasmāt sarvaprayatnena sūtrādīni vivarjayet
pūrvā dimadhyasūtrāṇi cānnaṃ dhānyaṃ dhanaṃ sukham

26.30.19

iti nāmāni tannāmā catvāri syu rgṛhāṇi ca
annālayaṃ dhānyālayaṃ dhanālayaṃ sukhālayam

26.30.20

kartavyaṃ vāstumadhyetumaṇḍapaṃ prathamaṃ budhaiḥ
vāstu vyāsacaturbhā gaṃ maṇḍapasya tuvistṛtam

26.30.21

pañcaṣaṭ saptabhāgāṣṭanavabhāgaikamevavā
saptahastādi ṣaṇmānaṃ dvidvihastavivardhanāt

26.30.22

āsaptadaśahastāntaṃ śreṣṭhamadhyakaniṣṭhakam
ekabhaktyā dvibhaktyā vā catuṣpādāṣṭapādakam

26.30.23

dvijabhūpativaiśyānāṃ yu gmapādaṃ prakīrtitam
śūdrāṇāmanyajātīnāmayu gmastambhamiṣyate

26.30.24

dvijavannṛpavaiśyānāṃ vaiśiṣṭyaṃ madhyavedikā
trikālabalilabdhā ca puṣpagandhādipūjitā

26.30.25

sā tritālasamu tsedhā cotsedhasamavistṛtā
tanmadhyebrahmapīṭhaṃ syād vedikārdhapramāṇataḥ

26.30.26

ṣaṭ ṣaḍaṅgulahīnaṃ syāt tanmānaṃ nṛpavaiśyayoḥ
śūdrādyantarajātīnāṃ na kuryād brahmavedikām

26.30.27

sāyatecaturaśrevā tattadākṛti maṇḍapam
pañcatālaṃ samārabhya tritryaṅgulavivardhanāt

26.30.28

navadhā talipāyāmāḥ saptatālāntamānakāḥ
pañcāṅgulaṃ samārabhya trayodaśāṅgulāntakāḥ

26.30.29

navadhā pādaviṣkambhāstvagre'ṣṭāṃ śavivarjitāḥ
pādoccārdhamadhiṣṭhānaṃ ṣaḍaṣṭāṃ śonameva vā

26.30.30

pādoccetricaturbhā gaṃ caturaśraṃ ca vṛttakam
vasvaśraṃ citrakhaṇḍaṃ ca stambhānāmākṛtiḥ smṛtā

26.30.31

śamīkhādirakhadirastambhāśca dvijarājayoḥ
silīndhraṃ piśitaṃ madhūkaṃ vaiśyastambhāḥ prakīrtitāḥ

26.30.32

rājādanaṃ ca nimbaṃ ca silīndhraḥ piśitindukā
śūdrāṇāṃ stambhavṛkṣāśca tvaksārāḥ sarvayogyakāḥ

26.30.33

pakveṣṭakābhiḥ sudhayā maṇḍapaṃ dvijabhūpayoḥ
vai śyādīnāmapakvābhirnānālaṅkāraśobhitam

26.30.34

prapā vā tatra kartavyā nālike radalacchadā
gṛhamaṇḍapayormadhyetricatu ṣpañcaṣaṭ karāḥ

26.30.35

sarvataḥ samavistāraṃ prakuryādāvṛtaṃ patham
ekahastaṃ dvihastaṃ vā kṣudremārgaviśālatā

26.30.36

annāgārādimadhyaṃ tuvāstumadhyāt pradakṣiṇam
ādityanandapātālabhūtāṅgulamiti kramāt

26.30.37

dharmanandāṣṭadhātvaṃ śā annāgārādipādagāḥ

26.30.38

ekakāṅi ghragataṃ tattatstambhasthāpanakarmaṇi
vāstumadhyādudak pūrvadakṣiṇā parataḥ kramāt

26.30.39

gṛhāṅi ghramadhyayormadhyabhittirmadhyamiti smṛtam
antarmu khāni gehāni vāstunaśca bahirmu kham

26.30.40

mahīdharendubhallāṭamṛgāditipadāśritam
saukhyaṃ mahīsurāvāsaṃ tattārāyāmamu cyate

26.30.41

pañcādinavahastāntaṃ madhyārdhaṃca daśārdhakam
saptaikādaśahastaṃ syāditi mānatrayaṃ viduḥ

26.30.42

cūlyuccaṃ sarvagehānāṃ gṛhāntaṃ vipulaṃ bhavet
pādodayasamā bhittiḥ svapādatriguṇā tatiḥ

26.30.43

gehatāracaturbhā gapañcabhāgāntaraṃ kramāt
pādavyāsa iti proktaṃ gehavyāsātkarāttuvā

26.30.44

yāvanto vipulehastāstāvadaṅgulasaṃ khyayā
sarveṣāmapi gehānāṃ stambhaviṣkambhamiṣyate

26.30.45

mahendrāṃ śebhaved dvāraṃ mukhyāṃ śevāriniḥsravam
brāhmaṇānāmidaṃ sarvaṃsampadāṃ syāt sadāspadam

26.30.46

mahendrārkāryake satyebhṛśabhāgemahānasam
trihastaṃ pañcahastaṃ ca tryardhahastaṃ ṣaḍardhakam

26.30.47

caturhastaṃ saptahastaṃ caturaṣṭārdhahastakam
pañcahastaṃ navahastaṃ pañcamānaṃ mahānase

26.30.48

gṛhakṣatāṃ śake dvāraṃ jayantevāriniḥsravam
prācyāvāsaṃ nṛpasyoktaṃ kośavāhanavardhanam

26.30.49

gṛhakṣatāki gandharvabhṛṅgarājevivasvati
dhānyālayaṃ prakartavyaṃ tattarāyāmamu cyate

26.30.50

pañcahastaṃ navahastaṃ ṣaḍardhaṃca daśārdhakam
saptaikādaśahastaṃ syānnavatrayodaśahastakam

26.30.51

ekādaśapañcadaśahastaṃ pañcapramāṇakam
puṣpadantapadedvāraṃ vitathevāriniḥsravam

26.30.52

viśāṃ dakṣiṇavāsaṃ syād dhanadhānyasukhāvaham
puṣpadante'sureśoṣevāruṇemitrake pade

26.30.53

dhanālayaṃ dhānyasamaṃ kiñcinnyūnatvamiṣyate
śūdrasya paścimevāsaṃ dhanadhānyaśubhapradam

26.30.54

bhallāṭāṃśebhaved dvāraṃ su grīvevāriniḥsravam
caturṇāmapi varṇānāmu kto vāsavidhikramaḥ

26.30.55

stambhasyopari kartavyaṃ potikottaravājanam
tulājayantyanumārgaṃghnakāṃ bhūmikalpanam

26.30.56

kapotaṃ tatpratiścai va vitastijalakāni ca
mu ṣṭibandhaṃ mṛṇālī ca daṇḍikāṃ ca lupākriyām

26.30.57

lulpāpracchādanaṃ cai vamukhapiṭṭakayānvitam
gṛhasya dakṣiṇepāśśvedvāraṃ prati mahad bhavet

26.30.58

dvitrihastatrihastārdhaṃcaturhastaṃ ca bhaktayaḥ
catu ṣpadādyādvātriṃ śadbhaktyā vā vāstumaṇḍapam

26.30.59

ekabhaktyādyekatriṃ śadbhaktyantālpe'ntaraprapā
sapadā ca saviṣṭā ca nālitāladalacchadā

26.30.60

gṛhāṇāṃ garbhasthānaṃ tupravakṣyāmyanupūrvaśaḥ
devānāṃ cai va vinyāseviśeṣeṇa prabhāgataḥ

26.30.61

puṣpadanteca bhallāṭemahendreca gṛhakṣate
dakṣiṇenetrabhittau tusaumyādau tucatu rgṛhe

26.30.62

bhittivyāsenavāṣṭāṃ śebāhyetucaturaṃ śakam
antastrayāṃ śakaṃ nītvā madhyegarbhaṃnidhāpayet

26.30.63

svāmivāsasya vistārepañcaṣaṭ saptabhāgike
nītvāntarbhā gikaṃ netraṃ tatpradakṣiṇabhāgike

26.30.64

stambhamūlevidhātavyaṃ garbhaṃguhyataraṃ varam
dvārapradakṣiṇestambhekabhittau gūḍhapādake

26.30.65

vāstumaṇḍapamadhyasya dakṣiṇevāṅi ghramūlake
piṇḍabhinnagṛhegarbhasthānaṃ pañcavidhaṃ bhavet

26.30.66

tasyopari nidhātavyaṃ muhūrtastambhamutamam
vidhijñaistatra khadiraṃ khādiraṃ ca madhūkakam

26.30.67

rājādanaṃ yathāsaṃ khyaṃ vistārāyāmamu cyate
bhānurudradaśadvāravitastyāyāmasaṃ yutāḥ

26.30.68

tatsaṃ khyāṅgulavistīrṇāḥ svāgre'ṣṭāṃ śavivarjitāḥ
bhūtasārdhacatu rvedaguṇatālānikhātakāḥ

26.30.69

vṛttaku ḍ malakhaṇḍāgrabu bdudākṛtiśīrṣakāḥ
dvijādīnāṃ caturṇāṃhi stambhāḥ samyak prapūjitāḥ

26.30.70

piṇḍaśālā ca kartavyā tyaktamadhyasthapādakā
gṛhamadhyamabhittiśca pādamadhyamavarjitā

26.30.71

tāmāśritya tuku lyābhadvāradvayamiheṣyate
yatra cābhyantaradvāraṃ pūrvadakṣiṇato diśi

26.30.72

dakṣiṇegṛhapāśśvetugṛhapāśśvemahānase
abhyantaretuyad dvāraṃ paścimottarato diśi

26.30.73

uttaregṛhapāśśvetupāśśvepaścimato gṛhe
śālāsubhinnaśālāsusandhikarmana kārayet

26.30.74

devatāsthāpanaṃ piṇḍaśālāsutuvidhīyate
iṣṭato bāhyadevānāṃ padmajasya niveśanam

26.30.75

śeṣāśca niṣpadāḥ sarverakṣaṇārthaṃniveśitāḥ
kadācit piṇḍaśālāyāṃ madhyaṃ na pravidhīyate

26.30.76

pāśśvayoḥ pṛṣṭhataḥ pūrvepādānāṃ ca samuccayam
pravakṣyāmyanupūrveṇa hastasaṃ khyāvaśāt punaḥ

26.30.77

trihastevā trihastārdhestambhā aṣṭau samāhitāḥ
caturhasteca sārdheca pañcahasteca sadmani

26.30.78

dviraṣṭastambhamu ddiṣṭaṃ ṣaṭ ṣaḍardheca saptake
triraṣṭāṅ ghrayaḥ uddiṣṭāḥ sārdhāṣṭanavahastake

26.30.79

caturaṣṭāṅ ghrayaḥ proktā daśārdhaikādaśe'pi ca
pañcāṣṭastambha saṃ khyāḥ syuḥ sārdhedvādaśahastake

26.30.80

trayodaśaviśāletuṣaḍaṣṭai vāṅ ghrayaḥ smṛtāḥ
vistāreca tathāyāmesamāḥ pādāstusaṃ khyayā

26.30.81

saptahastaṃ tuvistīrṇaṃṣaḍ bhāgena vibhājayet
dvibhāgena mukhe'lindraṃ navahaste'ṣṭabhāgake

26.30.82

tribhāgaṃ purato'lindramekādaśaviśālake
daśabhāgecaturbhā gamakabhāgetrayodaśe

26.30.83

ṣaḍaṃśaṃ purato'lindramevaṃ bhāgakramaṃ viduḥ
svāmisthānasya vistāraṃ catuṣpañcāśadaṅgulam

26.30.84

aṣṭasaptatatimātraṃ hi mahattvaṃ tuvidhīyate
ṣaṭ ṣaḍaṅgulavṛddhyā tupañcamānaṃ vidhīyate

26.30.85

ṣaṣṭibhāgekṛtestambheṣoḍaśāṃ śena vedikā
vedikādviguṇaṃ pādaṃ śeṣaṃ prastaramānakam

26.30.86

pādabandhamadhiṣṭhānaṃ pādaṃ sarvāṅgasaṃ yutam
uttaropari bhūtāni kapotapratisaṃ yutam

26.30.87

vyālebhamakaraiḥ siṃ hairnā sikādyairalaṃ kṛtam
dvāratoraṇasaṃ yuktaṃ vicitrāntarabhittikam

26.30.88

svāmivāsamidaṃ vāsekartavyaṃ cātra maṇḍapam
na jātusvāmino vāsevaṃ śānu gataśāyanam

26.30.89

svāmisthānesthitāḥ stambhā netrabhaktyā prakīrtitāḥ
ekakāntaritāḥ pādā nirantara niveśitāḥ

26.30.90

mūlastambhārdhavistārā yatheṣṭālaṃ kṛtairyu tāḥ
uparyu pari vāsānāṃ svamisthānaṃ vidhīyate

26.30.91

iṣṭakāsudhayā vā'pi ghnakāmayabhittikam
hematāmrādikaṃ cai va rājñāṃ yadi vicitrakam

26.30.92

annāgārādiṣudvau dvau pāñcālādilupocchrayau
lupākriyākramaṃ sarvaṃpūrvavat parikalpayet

26.30.93

dhanakṣayo mandavedhetīvresyād aṇabandhanam
tricūlī vaiśyaśūdrāṇāṃ pañca sapta mahībhṛtām

26.30.94

brāhmaṇānāṃ navaivaṃ tuekādaśaṃ tudai vikam
pāṣaṇḍyāśramiṇaṃ yu gmasaṃ khyā cūlī vidhīyate

26.30.95

garbhādhānaṃ caṅ kramaṇaṃ kabhittiṃ mukhya vāsake
śilāstambhaṃ talaṃ ku ḍyaṃ nṛṇāṃ vāsena kārayet

26.30.96

tṛṇādyairmṛnmayaṃ chādyaṃ loṣṭai śchādyamamṛnmayam
brahmasthānaṃ talānnimnaṃ gṛhāntaḥ sthalamiṣyate

26.30.97

nimnegṛhasthaledvāraṃ pracchannājalabhūmikam
sarveṣāmapi varṇānāṃ pādoccārdhaṃmasūrakam

26.30.98

kecit svabhartṛvakṣorunābhyu tsedhaṃ vadanti vai
adhiṣṭhānaṃ ca yāmyādi catu rgṛhavidhau kramāt

26.30.99

ekasyai vapradhānatvādīdṛśeṣugṛheṣuvai
tasya kartu śca bhogānāṃ sthānaṃ tatrai va kalpayet

26.30.100

kāñcīlavaṇayoḥ pātraṃ prāgudagdiśi vinyaset
antarikṣebhaveccu llī satyake syādulūkhalam
aiśānyāṃ pacanasthānaṃ sarveṣāṃ dehināṃ hitam

26.30.101

vasubhānvaṅgulavai pulocchritābhyāṃ nayanāṃ śākṣakarāgrajapravṛddhyā
savikārāṅgularatnikāntamānaṃ kathitaṃ pañcavidhaṃ hi cu llibhedam

26.30.102

caturarkādyavasānamāsyatāraṃ puṭatāraṃ ca tathai vapṛṣṭha katna ṭam
samatuṅgaṃ vipulaṃ tucu llikārthaṃhyadhamānāmadhamādimānameva

26.30.103

naraśīrṣakavannṛpasya cu llī caturaśraṃ dyusadāṃ mahīsurāṇām
caturāyatakaṃ viśāṃ pareṣāmitareṣāmitareṣusarvamiṣṭam

26.30.105

indvagnibhūtamu ninandakarudra saṃ khyāścūlyo nṛṇāmamaradhāmni samāsamāḥ syuḥ
sarvāḥ surāvanisurāvanipeṣuyogyāḥ śeṣeṣutattadu ditāśca matā yamīndraiḥ
annaprāśanamāryāṃśecendrāṃ śeca savindrake

26.30.106

śravaṇaṃ tuvivasvāṃ śemitrāṃ śetuvivāhakam
kṣauramindrajayevidyād vāyau someca saṃ matam

26.30.107

vyayaṃ copanayaṃ cai vapitṛdauvārike jale
su galepuṣpadanteca prasūtigṛhamiṣyate

26.30.108

jalakośamāpavatsekuṇḍamāpevidhīyate
aṅkanaṃ tumahendrāṃ śepeṣaṇī ca mahīdhare

26.30.109

vastubhedaṃ pravakṣyāmi pūrvokte sadmani kramāt
diśābhadrākhyamādau tugaruḍapakṣaṃ tataḥparam

26.30.110

kāyabhāraṃ tulānīyamiti vastucatu rvidham
gehāyāmasamaṃ dikṣubhādr kaṃ diśibhadrakam

26.30.111

aṅgaṇaṃ dikṣukartavyaṃ vidikṣuprativāṭabhūḥ
śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ viśeṣād dvijabhūpayoḥ

26.30.112

veśmanyapi yathā rājñāṃ garuḍapakṣavidhikramaḥ
vistāradviguṇāyāmamāyāmaṃ pañcabhāgikam

26.30.113

dvibhāgaṃ paścimetyaktvā śeṣamaṣṭāṣṭabhāgikam
maṇḍapādīni sarvā ṇi pūrvavat parikalpayet

26.30.114

pradhānaṃ dakṣiṇāvāsaṃ śeṣaṃ bhogādhivāsakam
bhṛṅgarājani dauvāryesu grīvepitṛbhāgike

26.30.115

ariṣṭāgāradiṣṭaṃ ca tatropaskarabhūmikam
vāhanaṃ dvāravāmeca dānaśālā ca vāruṇe

26.30.116

asuredhānyavāsaṃ syādāyudhaṃ cendrarājake
mitravāsaṃ tathā mitrerogelūkhalayantrakam

26.30.117

bhūdharekośagehaṃ syānnāgāṃ śeghṛtamauṣadham
jayantecāpavatseca parjanyeca śivekramāt

26.30.118

viṣaṃ ca viṣaghātaṃ ca katna paṃ devagṛhaṃ bhavet
savitrādyantarikṣāntesavyañjanamahānasam

26.30.119

vitathepūṣṇi sāvindrebhu ktigehaṃ manoramam
evamaiśvaryayu ktānāṃ vaiśyānāṃ pravidhīyate

26.30.120

viśāṃ yathārhakaṃ sarvaṃtyaktapaścimabhāgakam
kāyabhāramiti proktaṃ tulānīyaṃ pravakṣyate

26.30.121

vistāradviguṇāyāmamāyāmaṃ sapta bhāgakam
tribhāgaṃ vastumadhyetucatuṣṣaṣṭi vibhājite

26.30.122

maṇḍapādīni sarvā ṇi pūrvavat parikalpayet
tatpūrvāparayoddvidvibhāgaṃ tyaktvā prayatnataḥ

26.30.123

tatra sthānamalaṅkuryād yathāyu kti vicakṣaṇaḥ
vāyubhallāṭasomeṣubhavedāsthānaśālakam

26.30.124

mukhyāṃ śelūkhalaṃ cāpegaṇikānāṃ niveśanam
vāhanaṃ purato vāmeśeṣaṃ tatra yatheṣṭataḥ

26.30.125

śūdrāṇāṃ bhogayu ktānāmevaṃ samyak prakīrtitam
paryantebhittike tasmin jalapātaṃ kulakṣayam

26.30.126

nīvrasaṃ kramaṇaṃ tasminnāsti ced yadi veśmani
sarveṣāmapi varṇānāṃ sarvasaṃ patkṣayo bhavet

26.30.127

gṛhavistāramānena cāyāmena gṛhonnatam
uktaprakāraṃ śubhadamanyathā ced vināśanam

26.30.128

stambhāyāme'ṣṭāṃ śake sārdhaṣaṭdvārāyāmaṃ nandabhāgetadardhe
tyaktvārdhāṃśaṃ śeṣabhāgaṃ viśālaṃ dvāraṃ nṝ ṇāṃ dhāmni kuryād vidhijñaiḥ

26.30.129

pādāyāmepañcabhāgeyu gāṃ śaṃ dvārāyāmaṃ śeṣabhāgaṃ ṣaḍaṃśam
tryardhaṃdvyardhaṃcottarādhaḥ pratiḥ syād dvārebandhaṃ pūrvavat tasya tāram

26.30.130

taruṇaravimayūkhaprekṣaṇādannaśālaṃ hyatinatamaparāhnevāruṇād raśmijālam
dhanagṛhamatituṅgaṃ du rnirīkṣaṃ triśaṅkoratitaramurutuṅgaṃ dakṣiṇāgāramiṣṭam

26.30.131

mu niśubhakararaśmiprekṣaṇādatra hetoḥ sukhagṛhamatinīcaṃ cātha kartavyameva
dvijanṛpavaṇijāṃ vai sadmanāṃ śūdrakāṇāmudayanatavibhāgaṃ proktamādyairmu nīndraiḥ

26.30.132

gṛhagatavaramai śaṃ rākṣasepuṣpadanteśubhakaramatha bhallāṭāṃśakeṃ'śemahendre
dhanakulapaśu vṛddhiṃ śaṃ satetasya bharturgṛhagataśubhamānaṃ pādamadhyaṃ ca bhitteḥ

26.30.133

dakṣiṇāvasathakaṃ gṛheśitu rvāmaraṅgamu ditaṃ tuyoṣitaḥ
tadviparyayamaśobhanaṃ tayościttaduḥkhamaniśaṃ dadāti hi

26.30.134

madhyaṃ proktaṃ vastu gehāṅi ghrakānāṃ bhitteryuktyā tat kramaṃ sampadṛddhyai
tattanmiśraṃ sarvasampatkṣayaṃ syāt tasmāt samyak saṃ parīkṣyai vakuryāt

26.30.135

meṣevṛṣecānnagṛhaṃ prakuryā nmṛgendrake kakaṭake ca dhānyam
dhanaṃ tulāyāmatha vṛścike vā sukhālayaṃ vai makareca ku mbhe

26.30.136

animiṣayamakanyākārmu ke saṃsthitecet
sakaladiśi na kuryā nmandiraṃ karmavidvān
yadi vidhimanavekṣya svecchayā kartumicched
vrajati yamapuraṃ vā dāsanāśo bhaved vā

26.30.1

iti mayamatevastuśāstrecaturgṛhavidhānaṃ nāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ
atha aṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ
atha niṣpannagṛhaṃ praviśya taṃ tvaritaṃ na praviśedaniṣṭhitam
yadi niṣpannamaveśitaṃ ciraṃ surabhūtādigaṇāścarantyalam

26.30.2

atha karmāntamupetya tad gṛhaṃ śubhanakṣatratithau ca vārake
śubhahorāsumuhūrtakāṃ śake karaṇelagnayuteviśecchubham

26.30.3

pūrvedyu rvāsayitvā dvijapaśu vṛṣabhāṃ starpayitvā jalādyaiḥ
svādhyāyai rho maśāntidvijavaramu ditaistam̐ haṃ svastivācyaiḥ
pūtaṃ kalkarharidrāgarusaruṣapakuṣṭhādikānāṃ vacānāṃ
ku ḍyesaṃ lepitaṃ taiḥ saha bhu vi salilaiścandanasyānu siktam

26.30.4

bhavanasyottarapūrvabhāgetvadhivāsaṃ niśi cārabhet sudhīḥ
savitānādi patākalaṅghanairbahuvarṇāmbaracitramaṇḍape

26.30.5

sitavastradharaḥ su varṇayajñaḥ sitapuṣpaśca sitānulepanaḥ
sthapatiḥ sumanāḥ su varṇaratnai rvividhai rniṣṭhitabhūṣaṇānvitaḥ

26.30.6

kalaśān pañcakapañca vāryu tān navavastrān maṇihemasaṃ yutān
matimān śāligirau sataṇḍulehyupapīṭhetupadenyaset tataḥ

26.30.7

balyannaṃ sitaraktapītakṛṣṇaṃ muām̐nnaṃ payasānnakaṃ yavānnam
piṅgānnaṃ kṛsarānnakaṃ gulānnaṃ śuddhānnaṃ kalaśottarenyaset

26.30.8

paryaṅkoparitalpabandhaneśayanedīpaturīyasaṃ yute
nivasedambaraveṣṭiteśubhesthapatiḥ śambaramu cyatesadā

26.30.9

balicaru sakalānnaṃ ratnahemaprayu ktaṃ
dadhi gulamadhupuṣpājyākṣatābhistulājaiḥ
rajani tagarukuṣṭhānāṃ prayoge'cchakalka -ryu tamapi hi tadānīṃ nikṣipeddhema pātre

26.30.10

bhavanavihitadevān svasvakoṣṭhe nidhāya
sthapatiramalaku mbhān hastamātrāvalaiśca
sitatarakusumaṃ vai yūpadīpaṃ ca gandhaṃ
dṛḍhataramatimadbhistakṣako dhārayitvā

26.30.11

praṇavādinamontake na nāmnā vihitaṃ svāmbaramādarāt surebhyaḥ
prathamaṃ vidhinā tvajāya natvā balimātraṃ vinivedayet tutasmai

26.30.12

svāyaṃ bhu vaḥ svasya caturmu kheṣucatuṣṭayānāṃ diśi tai tilānām
yathārhakaḥ svairbalibhiśca puṣpakaḥ sagandhadhūpādibhiratra tarpayet

26.30.14

indrāya pūrvadiśi bandhu bhiragnaye'gnau yāmyeyamāya niartau sahabandhu vargaiḥ
pitrepratīcyapi baliṃ varuṇāya dadyādvāyau sabandhuranilāya baliṃ nayeddhi
somāya somapadake diśi cottarasyāṃ
mitraiḥ saha svabalimatra nivedayet tat
pūrvo ttarediśi śivāya sabandhu vargai
revaṃ hi dikṣuca vidikṣubaliṃ vidadhyāt

26.30.15

īśecarakyaijvalanevidāryai syāt pūtanāyai pitṛbāhyabhāge
evaṃ punarmārutabāhyabhāgesyāt pāparākṣasyapi bhojanīyā

26.30.16

stambhevanāya ca tṛṇāya divācarebhyo
dikṣveva tatra ca vidikṣuniśācarebhyaḥ
uvvyāṃkṣiped balimathoragadevatābhyo
dharmāya kīryahi dive'khiladevatābhyaḥ

26.30.17

dvārasya vāmapadake manaveparebhyo
dadyuḥ śriyai ca śayanevidhinā baliṃ tat
śālāsumaṇḍapasabhāsvatha mālikāyāṃ
madhye'ṅgaṇetumukhamaṇḍapake vimāne

26.30.18

dhāmnyaṣṭakāṣṭapadake'bhyamarāntarāṃ stānāhūya gandhakusumādibhirarcayitvā
dattvodakaṃ subalimatra nidhāya paścādde yaṃ jalaṃ sthapatinā vihitaṃ ca dhūpam

26.30.19

tulasisajjjarasārju namañjarīghanavacākapaṭolasaguggulaḥ
trapuṣahiṅgumahauṣadhisarṣapāḥ kuravako'tra sadai va sadhūparāṭ

26.30.20

dadati dhānyadhanāni bahūnyaho harati bhūtapiśācasarākṣasān
dahati kīṭabhujaṃ gamamakṣikān maśakamūṣikalūtikalūtakān

26.30.21

paścācca pātrāntikapaścimāṃ śedhānyāstaretakṣakasādhanāni
sarvā ṇi vinyasya baliṃ ca dattvā tebhyo vadet saṃgrahamadhyamasthaḥ

26.30.22

nirujā mṛditā sadhanā prathitā yaśasā mahadadbhutavīryayutā
satataṃ nirupadravakarmayutā pṛthivī pṛthujīvatudharmavidheḥ

26.30.23

dhārānipātāt salilaprakopād daṃ ṣṭrānipātāt pavanaprakopāt
agneśca dāhānmu ṣitācca corād rakṣantvidaṃ sadma śivaṃ ca me'stu

26.30.24

uktvai vamevamakhilānyapi sādhanāni
sthitvā praṇamya śirasā sthapatiḥ karābhyām
ādāya tāni sakalāni tadīyabāhau
samyaṅ nidhāya vidhinā svajanaiḥ sabhṛtyaiḥ

26.30.25

saṃgrāhya bandhujanaputrasahāyakādyai rgacchet svakīyabhavanaṃ prati tuṣṭacetāḥ
saṃnyasya sarvamatha tabdaliśeṣamannaṃ
samyak kṣipet salilake gṛhadevatābhyaḥ

26.30.26

atha samyag gṛhamārjanekṛtesitakuṣṭhāgarucandanāmbu bhiḥ
kalaśodairapi gandhasaṃ yutairmaṇihemāmbu bhiratra secyate

26.30.27

atha siddhārthakalājaśālikān bhavanābhyantarato vikīryapaścāt
upadaṃ śai ryu tamaṣṭa dhānyayu g dhanaratnaṃ gṛhavastuveśya sarvam

26.30.28

gṛhapatirgṛhiṇī ca samaṅgalau sujanasubhṛtyasutānujābhidhau
svabhavanaṃ gṛhavastusamagrakaṃ praviśatāmanu cintya jagatpatim

26.30.29

prītyā praviśya gṛhavastunirīkṣya sarvaṃ
tau daṃ patī ca śayane'pyupaviśya paścāt
savyañjanodanamatho gṛhiṇī gṛhītvā
nirvartayed gṛhabaliṃ baliśeṣamannam

26.30.30

svamūladāsyaisvakulānu gāyai dattvā'tha devadvijatakṣakādīn
dhanaiśca ratnaiḥ paśu bhiśca dhānyaiḥ saṃ tappyavastrādibhiratra nityam

26.30.31

svajanagurujanādyai rmitrabhṛtyādivargairanu gatajanabṛndairatra bhoktavyamādau
gṛhapatirapi patnī tatra natvā gurūṃ statsutajanamapi pautraurbho jayet tān
krameṇa

26.30.32

ambhobhiḥ pūrṇakumbhaiḥ saghnakadalikā vañjulaiḥ pūgavṛkṣai-rdīpairaśvatthapatraiḥ sitatarakusumaiḥ sāṅkuraiḥ pālikābhiḥ
kanyābhirmaṅgalābhiryuvatibhiramalai rvipramukhyairupetaṃ
dvāraṃ tattoraṇāḍhyaṃ gṛhamanaghataraṃ veśayad veśmanātham

26.30.33

sitavastrajalapradīpapūrṇaṃsitakusumāmbaradhāraṇaṃ suhṛṣṭam
gṛhapatipurato yathā vivāhegṛhiṇikaragrahaṇaṃ gṛhapraveśe

26.30.34

adattabalibhojanamanācchadamagarbhaṃdvijasthapatikādibhiratarpitamatalpam
viśatyapi gṛhaṃ yadalamevahi vipattyaivipatpadavimeyamati duṣṭahṛdayaḥ saḥ

26.30.35

atisaṃ tuṣṭamanā gṛheśvaraḥ sutayoṣitsvajanapriyānu gaḥ
svagṛhaṃ praviśet praviśya cai vaṃ śubhavāgbhiḥ paripūrṇakarṇakaḥ

26.30.36

grāmāgrahārapurapattanakādikānāṃ deyo baliḥ kapadake ca vidikṣudikṣu
śastau catuṣkasahitesuramandireca śreṣṭhe kajāyanilaye'khiladevatābhyaḥ

26.30.1

iti mayamatevastuśāstregṛhapraveśo nāma aṣṭaviṃśo'dhyāyaḥ
athaikonatriṃśo'dhyāyaḥ
atha vakṣyerājagṛhaṃ saṃ kṣepād bāhyanagaraśibirayutam
tricaturbhā genagareprācyāṃ vāpyu ktaśālāyām

26.30.2

narapatigṛhamadhirājño dakṣiṇataḥ paścimāṃ śetu
pāṣṣṇīyādikabhavanaṃ syāt saptanavāṃ śepratīcyāṃ tu

26.30.3

aṅkurādīnāṃ bhavanaṃ seneśānāṃ hi tatrai va
viśvanṛpaiśvarabhavanaṃ madhyevāsaṃ tribhāgabhāgeṣu

26.30.4

nagarāṃ śavaśānmānaṃ hyetaddaṇḍe na saṃvakṣye
sacaturcatvāriṃ śacchata daṇḍaṃ veśmavistāram

26.30.5

yu gavasubhānu vikārai rdaṇḍaiḥ kṣapayettataḥ kramaśaḥ
dvātriṃ śaddaṇḍāntaṃ veśmavyāsaṃ tathoktānām

26.30.6

tattadve śmaviśālādūdhdhvesaṃvadddhayet tutathā
saptacaturdaṇḍayutapañcaśatajyeṣṭhavistāram

26.30.7

dvātriṃ śaddaṇḍādādvātriṃ śanmānamevamu ddiṣṭam
jyeṣṭhājyeṣṭhaviśālamanyeṣāmanyadiṣṭaṃ syāt

26.30.8

dai ghghyaṃvyāsadviguṇaṃ dviguṇaṃ pādonamardhakaṃ pādam
dvādaśa sālākāraṃ caturaṃ vṛttaṃ tadāyataṃ śakaṭam

26.30.9

nandyāvatttaṃkaukkuṭamibhaku mbhaṃ svastikaṃ cai va
golāvacca mṛdaṅgaṃ magnamiti hyekamānayutam

26.30.10

iṣṭavyāsāyāmaṃ prāgevālaṃ vicintya kartavyam
tasmāddhīnaṃ yattanniṣpannaṃ vāstuyena ke nāpi

26.30.11

aśubhamavanīpatestat satataṃ vipadāṃ padaṃ bhavati
paurāṇāṃ yadvastuvardhitu micched bahistatastasmāt

26.30.12

prāguttaradiśi vṛddhiḥ śastā paritastuvā nyāyyā
prāgaṅgamatha mukhyaṃ dakṣiṇato vāpyathāṅgaṇaṃ śreṣṭham

26.30.13

veśmābhyantaramadhyedaṇḍārdhavyāsatuṅgapīṭhaṃ syāt
daṇḍe na bahistasmāt pīṭhenai vātra cai va saha vedī

26.30.14

tadve dyā dakṣiṇataḥ pañcakaṣaḍḍhastadaṇḍakaṃ nītvā
kṣoṇībhṛtāṃ pratibhavanaṃ vedyā aparetusūtramadhyagatam

26.30.15

tadve dyā uttaratastāvanmānaṃ vihāya tadve dyāḥ
prāksūtramadhyagataṃ devyā dhāmnastutatra tatrai va

26.30.16

triḥṣoḍaśadaṇḍaṃ vā dvātriṃ śaddaṇḍamānakaṃ vā'pi
sacatu rviṃśatidaṇḍaṃ ṣoḍaśadaṇḍaṃ tuvāthavā nītvā

26.30.17

nṛpaterdai ghghyāyāmaṃ bahiḥ prākāraṃ trihastavistāram
ekādaśakaratuṅgaṃ tabdāhyesaptahastamānena

26.30.18

paritaḥ panthāstisrastasmānnavadaṇḍamāvalyām
veśmāvalyā vṛttaṃ ku ḍyatatistvekadaṇḍamānena

26.30.19

sārdhadaśāratnyuccaṃ tasmāt panthā b ahistunavahastaiḥ
tasmād dviṣṣoḍaśabhirdaṇḍairmaryā direva bhittiḥ syāt

26.30.20

vyāsaṃ sapādadaṇḍaṃ pañcadaśāratnibhistutattuṅgaḥ
bhittirabhyantarataḥ parito mārgastridaṇḍe na

26.30.21

dvādaśabhavanerakṣāveśanāni yojyāni
bhittyabhyantarato vā bāhyād vā mānayed dṛḍhataradhīḥ

26.30.22

triprākāraṃ tripathaṃ tribhāgayugghīnanṛpabhavanam
sacatu rgo purakāntaṃ mukhagopuramunnataṃ hi tatrai va

26.30.23

nimnaṃ paścimaveśaṃ mukhyaṃ syāt prāṅmukhaṃ bhavanam
dakṣiṇamukhamapi vā'tha nodakpratyagdiśi subhadramukham

26.30.24

pañcamukhaṃ tvatha rājñāṃ neṣṭaṃ syād veśanaṃ ca yattatsyāt
rājñāṃ śrīdevīnāmālayakāntarālayaṃ kecit

26.30.25

atha madhyevāṅgaṇakaṃ śatapādayutā prapā vā syāt
dakṣiṇato rājagṛhamabhiṣekaṃ syāt pratīcītaḥ

26.30.26

uttaradiśi bhavanaṃ syād rājamahiṣyāstvanekamekatalam
paścimadiggatabhavanaṃ prāṅmukhamevāvanīpatermu khyam

26.30.27

paritaḥ parikhā bāhyeprākārāddhyeva dvitridaṇḍāni
navadaṇḍaviśālāntaṃ parikhāvipulaṃ samu ddiṣṭam

26.30.28

parikhāyā bahirabahirmā rgaviśālastridaṇḍe na
parikhāmūlaviśālaṃ svavyāsādaṣṭake na bhāgena

26.30.29

gāmbhīryād yuktivaśādākṛtyā cai va pālikābhāsā
bhavanasya bahirdevyā yāni gṛhāṇyatra tatra yuktyā tu

26.30.2

tāni ca dai vikabhāgesamyag vakṣye'hamatrāpi 29-

26.30.30

antarmaṇḍalabāhyaṃ tudai vatāṃ śavaśād gṛham
aryāṃśedvārahammyaṃsyāccendesūrye'ṅgaṇaṃ bhṛśam

26.30.31

bhṛśevyomni ca vṛttaṃ syāt pūṣṇehemaṃ sadakṣiṇam
sālānāṃ vitatherākṣādabhūdaṅgaṇakaṃ viduḥ

26.30.32

senāveśanahammyaṃtuyamabhāge'tituṅgavat
gandharvenīḍabhā nṛttayogyā raṅgavibhūṣitā

26.30.33

vimānamandiraṃ vā'pi śālā vā hammyamevavā
bhṛṅgarāje'śvaśālā syād mṛṣecārtavasūtikā

26.30.34

pitari sthānahammyaṃsyād dauvārikasukaṇṭhayoḥ
jalalīlā vidhātavyā puṣpadantekhalūrikā

26.30.35

lavaṇaṃ tatra vejñeyaṃ marīcādyaṃ yathocitam
varuṇāsuraśoṣeṣumitresyātsaṅkarālayam

26.30.36

rājadevīgṛhaṃ garbhā gāraṃ dakṣiṇavāmayoḥ
gehaṃ nṛttarasāṅgānāṃ mitresopaskaraṃ gṛham

26.30.37

antarvivṛttaveśārthaṃrogādimupadopaṇe
vardhamānādikaṃ cāpi śālānāṃ pādaśālakam

26.30.38

nāgesairandhridhātrīṇāṃ mukhyekanyāgṛhaṃ bhavet
bhai ṣajyaṃ cāpi bhallāṭemṛgesāṃvāhikāgṛham

26.30.39

rucakādicatuḥśālāvimānaṃ vātra yojitam
abhito majjanāgāramu dityāmāpavatsayoḥ

26.30.40

pānīyoṣṇodakaṃ dhāma yacca prāsādavabdudhaiḥ
sveṣṭadai vatamīśānejayanteca vidhīyate

26.30.41

mahendrebhojanasthānaṃ mahīdharamarīcayoḥ
saṃ bādhaṃ vā'tra ku rvīta sabhāpārvatakatna rmavat

26.30.42

dvāraśca bhittayaḥ sarvāḥ svāmivāñchavaśānmatāḥ
prathamāvaraṇeproktā dvitīyāvaraṇekramāt

26.30.43

indrecādityake chatrabheryādīnāṃ nivāsakam
śaṅkhakāhalatūryāṇāmanyeṣāṃ tatra sammatam

26.30.44

satyedānārcitā śālā bhṛśedharmo dakālayam
paṅktike jvalanāṃ śetūlūkhalaṃ cendhanādikam

26.30.45

pūṣabhāgetusāvindrevitathevājiśālakam
pūrvasthāḥ paścimadvārā dakṣiṇasthā udaṅmukhāḥ

26.30.46

paścimasthāḥ pūrvamukhā udaks thā dakṣiṇānanāḥ
sarvegṛhasya mārgeṇāntaritāḥ sadmasammukhāḥ

26.30.47

rākṣaseśastraśālā syād dvāraśālātha vāmake
dharmarāje'nnapānādikarmaṇāmālayaṃ bhavet

26.30.48

madhyaraṅgasamāyu ktaṃ catuḥśālāṃ samālikhet
senāpateḥ praśastesyād gandharvāṃśejayāvaham

26.30.49

bhṛṅgarājāṃ śamānyā vājitā vāśālakā matā
vyālakāmīndrakājāli prabhṛtīnāṃ mṛṣebhavet

26.30.50

niartau māhiṣaṃ gehaṃ dauvārikasukaṇṭhayoḥ
dānaśālekṣaṇaśālā snānaṃ puṣpādike gṛhe

26.30.51

nāgerudrāṃ śake cai va sāyatā dīrghikā bhavet
kanyakānāṃ ca dhātrīṇāṃ mukhyabhāgevimānakam

26.30.52

kañcukīnāṃ ca mūm̐nāmanyat sāmānyato budhaiḥ
bhallāṭesomamārgāṃśekṛṇvādīnāṃ nivāsakam

26.30.53

ku bjinīvāmanīkanyāṣaṇḍakīnāṃ tathāditau
dhātrīṇāmu ditau gehamīśeparjanyake pade

26.30.54

āpecai vāpavatseca vāpī katna paṃ ca dīrghikā
pānīyasadanaṃ puṣpodyānaṃ tatrai vakīrtitam

26.30.55

jayantedakṣiṇāśālā dānaśālā surendrake
dhāmnastvabhimukhā sarvāśālā prāgdakṣiṇānvitā

26.30.56

indreśāstraṃ ravau gānaṃ satyecādhyayanaṃ bhṛśe
mahāmahānasaṃ vyomni gaurvatsā pūṣṇi pāvake

26.30.57

vitathelavaṇaṃ cai va vallūrasnāyucarmaṇām
rākṣasenāgavāsam ca citraśilpādisaudhakam

26.30.58

dharmāṃśedaṇḍakāvāsaṃ śūrpaṃvā lāṅgalaṃ tuvā
gandharvebhṛṅgarājeca rasādīnāṃ nivāsakam

26.30.59

mṛṣedāhastupitraṃ śedānaṃ dauvārike matam
su grīvemalladhāmaṃ syāt puṣpake yu gakoṣṭhakam

26.30.60

vāruṇeyu varājasya śālā vā mālikā bhavet
hayebhasadanaṃ cai vapurohitagṛhaṃ tathā

26.30.61

asurecandraśālā syācchoṣeśarabhakālayam
kharoṣṭrāyatanaṃ rogebhai ṣajyaṃ ca prakalpayet

26.30.62

vāyau vāpī bhaveom̐tranāgepuṣkaraṇī ca vā
mukhyabhallāṭayorhastivājiśālā vidhīyate

26.30.63

someprasūtikā copanītikā ca pravakṣyate
mṛgādityu ditīśānejayantedīrghikādikā

26.30.64

vihārārāmabhūmiḥ syāt tatra sāṅgaṇakā sabhā
tṛtīyāvaraṇeproktāḥ sarveṣāmantarānanāḥ

26.30.65

veśmanāṃ purataḥ pāśśveśeṣarājabalāvaliḥ
tabdāhyevaṇijādīnāṃ vāsapaṅktistuyu ktitaḥ

26.30.66

aparedīrghikāyāmaṃ vāpīkatna pādikaṃ kramāt
tatrai vāntaḥ puraṃ mūlabhṛtyānāṃ vāsapaṅktikam

26.30.67

sarvatra dīrghikārāmavāpīkatna pasamanvitam
nānājātisāmakīrṇaṃnānāstrījanasaṃ yutam

26.30.68

nānāśilpasamopetaṃ ṣaḍ balaiḥ paripūritam
prāgudakprāgavākkoṇeśālā hastyaśvavāsikā

26.30.69

nānāvarṇasamopetā nānāpaṇikayānvitā
sarvevarṇāyathārājā svasvanāmnābhidhānakāḥ

26.30.70

nagarāvṛtasālaḥ syād viśālaḥ syād dvidaṇḍakaḥ
kathyatepañcaṣaṭ saptahastai rvāvistaraṃ kramāt

26.30.71

vyāsadvitriguṇotsedhaṃ bahiḥ pāṃ sucayānvitam
abhīpsitadhanu rvātra parikhāvaprayormatam

26.30.72

tabdahiḥ śilpikopetaṃ sarvatrai vasamanvitam
sarveṣāṃ saṃpraśastaṃ syānmahatyalpeca gopuram

26.30.73

svāmyāvāsa samaṃ bāhyagopuraṃ pravidhīyate
alpatvesvāmivāsasya talādekonamiṣyate

26.30.74

nandarudratalemūlesaptabhūdvāragopuram
ekakatalasaṃ khyābhirhīnamabhyantarekramāt

26.30.75

viśeṣeṇa narendrāṇāṃ mahendradvāramuttamam
rākṣasāṃ śe'thavā mu kyaṃ dvāraṃ pañcatribhūmikam

26.30.76

puṣpadanteca bhallāṭedvāraṃ nīcatalānvitam
su grīvāṃ śe'thavā mukhyejayantevitathe'pi ca

26.30.77

pakṣadvāraṃ prakartavyamekadvitalasaṃ yutam
sālaṃ bahiḥ sālaṃ sacchidraṃ ca sacakrakam

26.30.78

viśeṣeṇa narendrāṇāmindrabhāgetumandiram
brahmāṃ śamāśritam veśma sarvasampatsukhāvaham

26.30.79

sakalakṣitipendrāṇāmekādaśatalaṃ bhavet
navabhūmiddvijātīnāṃ nṛpāṇāṃ saptabhūmakam

26.30.80

ṣaṭ talaṃ maṇḍalīśānāṃ pañcabhūryuvarājake
vai śyānāṃ tucaturbhau maṃ yodhaseneśayorapi

26.30.81

ekāditritalāntaṃ ca śūdrāṇāṃ pravidhīyate
sāmantapramukhādīnāṃ kārayet pañcabhūmakam

26.30.82

yu gmaṃ vāyu gmabhūmaṃ vā sarvabhūpendramandiram
rājñāṃ strīṇāṃ ca devīnāṃ yu gmaṃ vā'yu gmeva vā

26.30.83

sadaṇḍikaṃ lupārohi dvinetraṃ prastarānvitam
mṛnmayaṃ tutṛṇācchādyamekadvitalasaṃ yutam

26.30.84

stūpi karṇalupāhīnaṃ praśastaṃ sarvajātiṣu
miśritāntaravarṇānāṃ saṃ padaiśvaryabhoginām

26.30.85

rucakādinivāsāṃ śca yuktyā tatra prayojayet
anu ktaṃ sarvamatrai vayu ktyā tadyojayet sudhīḥ

26.30.86

sāmānyenoditā rājñāṃ rājadhānī tupaṇḍitaiḥ
viśeṣeṇa narendrāṇāṃ vakṣyeveśma sanātanam

26.30.87

prākāro vipulo daṇḍaḥ parikhā dvitridaṇḍakaḥ
vṛttamārgaścaturdaṇḍai rviśaddaṇḍai rgṛhāvaliḥ

26.30.88

veśyālīlāvṛto mārgastricaturdaṇḍamānataḥ
vapramārgastridaṇḍaṃ syāt prākāraṃ pañcahastakam

26.30.89

tasyāpi parikhā proktā caturdaṇḍaka rvistṛtā
parikhā parito mārgāścāṣṭayaṣṭiviśālakāḥ

26.30.90

tato'ṣṭacatvāriṃ śadbhirviśvā valirathāvṛtā
tabdahiḥ parito mārgāḥ ṣaṭ sapta dhanurādikāḥ

26.30.91

caturdaṇḍaṃ tato vapraprākāraṃ saptahastakam
daṇḍe naike na vidhṛtaṃ nāgapūritabandhanam

26.30.92

aṣṭadaṇḍādisūryāntaṃ parikhāvipulaṃ bhavet
bāhyābhyantaramārgaṃtuprākāravipulaṃ tathā

26.30.93

tabdahirdaśadaṇḍe na sīmā sarvajanālayā
prākāraṃ vā savāsaṃ ca parikhāśca samīritāḥ

26.30.94

vapraprākāramityevaṃ vāstu vidbhiḥ praśaṃsitam
pañcāvaraṇake śastāvaraṇakaṃ dvicatuṣṭayaiḥ

26.30.2

antaḥparivṛtaṃ yuktiyu ktaṃ vīkṣya niveśayet 94-

26.30.95

āttaviśālāyāmepāśśvāṃśeṃ'śaṃ mukhe'mukhenītvā
śeṣeṣaṇṇavabhāgetriṃ śatipañcāṃ śabrahmavastusyāt

26.30.96

tasmin śatapādayutaṃ maṇḍapamantastuvedikāpīṭham
antarasaṃ yutametat prāsādo vā prapā tataḥ paritaḥ

26.30.97

panthā bhāgastena samādeśakhalūrikā paritaḥ
dvāracatuṣṭayayu ktā sauṣṭikakoṣṭhānvitā tathā śubhadā

26.30.98

yu ktyāsanamu ditaṃ tanmukhadevāṃ śake tunavake vā
prāsādādiṣṭāṃ śedakṣiṇato rājakatvevā

26.30.99

uttaradiśyapi diṣṭaṃ jyeṣṭhayu vatyālayaṃ tutataḥ
āryapadenihitaṃ tad dvārakahammyaṃpratīcyāṃ vitanam

26.30.100

śālā vā hyabhiṣekā sarvavicitrānvitā sabhā tatra
karṇacatuṣṭayake'ntardṛḍhapadayu ktā sabhā khalūriyutā

26.30.101

prāguttaradiśi salilaṃ snānaṃ devālayaṃ tuhomāgram
senālokanahammyaṃkatna ṭaṃ vā prāgavāgdiśi yattat

26.30.102

paścimadakṣiṇakoṇenṛttakavādyādilīlayā ca sabhā
uttarapaścimakoṇevāsaṃ syād gītakādivanitānām

26.30.103

prācyāṃ diśyaṅgaṇakaṃ du rgāyā merugopurakam
prāguttaradiśi salilaṃ tatkrīḍāṅgaṇaṃ ca sabhā tatra

26.30.104

grāsanapānāyatanaṃ kuryāt samyak tulakṣaṇābhiyutam
tatprāgdakṣiṇakoṇemadhyāṅgaṇakānvitā sabhā tatra

26.30.105

ratnāṣṭapadavastraprabhṛtīnāṃ vāsamiṣṭaṃ syāt
tatparadakṣiṇakoṇemadhyāṅgaṇakādisaṃ yutā ca sabhā

26.30.106

tabdahirāvṛtabhāgeyatra svabhavanāni tatra vanitānām
aparecārāmayutaṃ vāsakrīḍānvitaṃ tutatsajalam

26.30.107

pratyudagdiśi koṇesarvastraiṇānvitaṃ sabhāvāsam
atrānu ktaṃ sarvaṃpūrvavadiṣṭaṃ bahistvayaṃ svabahiḥ

26.30.2

etatpadmakamu ditaṃ rājñāmāvāsakaṃ mu nibhiḥ 107-

26.30.108

gṛhītavipulāyāmesthānīyāṃ śetumadhyame
sakalebrahmaṇaḥ pīṭhaṃ vedikāntaṃ tumaṇḍapam

26.30.109

dakṣiṇecottarecai va rājadevīgṛhaṃ bhavet
paścimenṛpatīśasya mandiraṃ bahubhūmikam

26.30.110

prācyāṃ diśyaṅgaṇaṃ madhyedvāraśobhādimaṇḍitam
dvārasya paścimeprācyāmabhiṣekālayaṃ bhavet

26.30.111

etatpīṭhapadenyāsaṃ tasmin sālaṃ tupūrvavat
upapīṭhapadetasmād bāhyepūrvā diṣukramāt

26.30.112

jayantebhānubhāgetubhṛśabhāge'ṅgaṇaṃ bhavet
tanmadhyedvārahammyaṃsyāt tritalāditalānvitam

26.30.113

agnau mahānasaṃ kuryād vitathemūlakośakam
tasmin padāṃ śamāśritya dvāraprāsādayogikam

26.30.114

yamebhṛṅganṛpecai vapitraṃ śeyoṣitāṃ gṛham
su galenṛttaśālā syād vāruṇenṛpamandiram

26.30.115

śoṣecāntaḥ puraṃ vāyau vāpīkrīḍāsamanvitam
mukhyevāsaṃ mahiṣyāstuśālā vā mālikā bhavet

26.30.116

somabhāgetulābhāraṃ hemagarbhaṃtutatpare
dityaṃ śehemaratnāni gandhāgāramihocyate

26.30.117

tatrai va hastiśālā syādīśevāpī ca katna pakam
vacorgehaṃ tutatrai va jalayantraṃ vidhīyate

26.30.118

tatra sālaṃ ca mārgaṃca pūrvavat parikalpayet
sthaṇḍilaṃ tabdahirbhā geparjanyāṃ śemahendrake

26.30.119

bhānusatyānta rikṣeṣvevāṅgaṇaṃ kārayet sudhīḥ
mahendrāṃ śebhaved dvāraṃ catuṣpañcatalānvitam

26.30.120

tatrai va śaṅkhabheryā ditauryaśabdādicitrakam
anu ktaṃ pūrvavat sarvaṃparitaḥ pravidhīyate

26.30.121

paramaśāyibāhyetattatprācyāmaṅgaṇaṃ bhavet
jayantādyantarikṣāntamaṅgaṇaṃ kārayed bhṛśam

26.30.122

anu ktaṃ pūrvavat sarvaṃśyenāṃ śādikrameṇa ca
sthānīyetabdahirbhā geprācyāṃ diśyaṅgaṇaṃ bhavet

26.30.123

aṅgaṇasya tuvistāraṃ dai ghghyadvissaptabhāgikam
dvāragopurasaṃ yuktaṃ du rgādhāmasamanvitam

26.30.124

mahāmahānasaṃ tasya prāgdakṣiṇagataṃ bhavet
tatra karmāntavatsānāṃ lekhanānāṃ tukarmiṇām

26.30.125

dakṣiṇecāṣṭabhāgetucai vāṅgaṇamahāntaram
aśvalīlārthakaṃ vā'tha gajalīlārthakaṃ tuyat

26.30.126

tatrai vatuṅgakatna ṭaṃ syānniartau nṛpamandiram
khalūriṃ tabdahirbhā getabdahiryoṣitāṃ gṛham

26.30.127

varuṇenṛpavāmesyād yoṣitāṃ saṅkarālayam
jalakrīḍā sabhā vā'tha mālikā vāsamandiram

26.30.128

vāyubhāgetuvāpī syād vihārāśramabhūmikam
somabhāgetulābhāraṃ hemagarbhaṃtutatpare

26.30.129

īdadeśeśivāvāsaṃ yuktyā tatra prayojayet
tabdahirnagaraṃ vā'tha śibiraṃ pūrvavat kramāt

26.30.2

etatsaubalamityu ktaṃ nāmnā rājendramandiram 129-

26.30.130

adhirājñāṃ pratibhavanaṃ vakṣyeśeṣake na saṃkṣipya
āttaviśālāyāmetatrobhayacaṇḍitetumadhyapade

26.30.131

brahmāsanamathavāsminnabhiṣekārhasabhāsumaṇḍapakam
tadaparabhāgebhavanaṃ tena sahaiveṣusaptanavanalakam

26.30.132

pṛṣṭhe tadi dvakapāśśvecāṅgaṇayu ktā khalūrikāṃ śena
bhojanabhojyālayakā nṛpatervā ñchā vaśādabahiḥ

26.30.133

tatprāgu ttarakoṇemajjanaśālā ca devagṛham
purato'ṅgaṇamuruvipulāyāmopetaṃ navāṃ śena

26.30.134

prāgiva tatra khalūrī kartavyā madhyadeśayutā
dvāraṃ dvitritalāḍhyaṃ tasmin bherī nidhātavyā

26.30.135

maṇḍapamukhamiha bhavanaṃ pāśśvepotasya pāśśvakartavyā
yadyadadvareprayogike nṛpateḥ

26.30.136

triddhikapāśśve'ṅgaṇake golādīnāṃ vihārasthā
prāguttaradiśi koṇebhavanaṃ syānmūlakośagṛham

26.30.137

tadaparabhāgevastraprabhṛtīnāmālayasthalaṃ kuryāt
dvārasyottarapāśśvepānīyoṣṇodakālayaṃ kuryāt

26.30.138

kuryāt pacanālayakaṃ sarvadravyālayaṃ tutatrai va
dvārasya dakṣiṇādiśi tatrādhivāsakaṃ kuryāt

26.30.139

taddakṣiṇadiśi gandhaprabhṛtīnāmālayaṃ kuryāt
prāgdakṣiṇagatakoṇebhavanaṃ syānmūlakośagṛham

26.30.140

rākṣasabhāgetattupaścimabhāgedvipendramandirakam
tatparadakṣiṇakoṇeśaivasthānaṃ saratnahemagṛham

26.30.141

tatpratyagudakkoṇedānādhyayanārthakālayaṃ kuryāt
prāyaḥ prayogadvāraṃ --- tunīcaṃ tat

26.30.142

dvārasyobhayapāśśvesāradravyālayaṃ tukatna ṭagṛham
tatrai va hastiśālā sarvau ṣadhi śastraśālā syāt

26.30.2

anyatsarvaṃnṛpatericchāvaśataḥ prakartavyam 142-

26.30.143

atha nṛpeśagṛhaṃ ca mukhāṅgaṇaṃ pariyutaṃ hi bhavenmukhamaṇḍapam
api ca bhogagṛhaṃ tunivāraṇaṃ nṛpativāñcatigṛhā ---

26.30.144

taddakṣiṇataḥ pāśśvedviḥṣaṭ padake mahāṅgaṇaṃ dīghghyam
tasmin paścimabhāgemaṇḍapamatha mālikā vā'tha

26.30.145

śālā tadubhayapāśśve'pyabhitaḥ snānaṃ ca maṇḍapaṃ ca syāt
aṅgaṇakadakṣiṇake sarvadravyālayaṃ tadeva syāt

26.30.146

veśanaparighāmiṇṭhakakatna ṭaśālāvicitritaṃ purataḥ
purato bhavanāṅgaṇayoddvipāśśvabhāgataḥ paritaḥ

26.30.147

aparo strī vāso vā sāṅgaṇakaṃ mālikābhidhā paṅktiḥ
bhavanasyottarapāśśvetatra mahiṣyālayaṃ tutattuṅgam

26.30.148

bhāgaṃ tatrikapāśśvaṃ rājñāṃ ca mālikāpaṅkti
tatrai va kanyakānāṃ vāsaṃ vasudhātra kubjakādīnām

26.30.149

ekadvitribhiraṃ śai rdakṣiṇataścottarakramaśaḥ
tatrodyānaviśālaṃ sālaṃ kuryāt tutatra bahireva

26.30.150

tatrai vottarabhāgeyatra yutā sammatā jalakrīḍā
tatra ca salilāvāsaṃ syād nṛpaterdī rghikā cai va

26.30.151

aparenṛpateśca gṛhaṃ strīṇāṃ syādeva saṅkarā śālā
prāguttaradiśi bāhyenavasveṣṭadevatādigṛham

26.30.152

tatrāgrāyaṇaśālā puṣpodyānāni katna paṃ syāt
prācyāṃ tumahāṅgaṇakaṃ triṃ śadbhāgai rvidhātavyam

26.30.153

samahendradvāraṃ tat tritalaṃ vā gopuraṃ catuḥsthalakam
--- jāsarasvatī -- sadmānyetāni dvāradakṣiṇataḥ

26.30.154

abhyantaramukhayu ktānyekadvitrayaturyabhaumāni
tatprāci śaṅkhabheriprabhṛtīnāmālayaṃ tusyāt

26.30.155

taddakṣiṇato dabhraṃ mahānasaṃ sarvarakṣayutam
aṅgaṇadakṣiṇabhāgedvāraṃ syādeva dvitritalasahitam

26.30.156

dvārasyobhayapāśśvelekhakayostat khalūrī syāt
aṅgaṇakottarapāśśvekartavyā cai vadabhrakā ca sabhā

26.30.157

dakṣiṇamukhagatasahitā sarvavicitrā manoharā tuṅgā
tadaparabhāgepūrvāṃśesthānaṃ tugītakādisabhā

26.30.2

anyatsarvaṃnṛpatericchāvaśataḥ prakartavyam 157-

26.30.158

veśmāvadhau vihitatuṅgaviśālamūlaṃ
sālaṃ śilābhiratha ceṣṭakayā prayojyam
tabdāhyataḥ parikhayānvitamiṣṭakādya-airyuktaṃ jayaṅgamiti veśma varaṃ hi nāmnā

26.30.159

āvāhanodvāhanatoyakardajha ṣairjalūkaranekābdhisarpakaḥ
padmāribhūkaṇṭakamatsyakacchapaiḥ kulīraśaṅkhaiḥ parikhā samanvitā

26.30.160

vāsārhakālambanakatna ṭasaṃ yutā jālairlatābhiḥ paripūrṇapatrikā
abhyantaraprāptanatonnatānvitā chidrānvitā bhittiranekayantrakā

26.30.161

evaṃ du rgai rājaveśmāni kuryād bāhye'bāhye'bhyantaretatkrameṇa
sarverakṣyā bhūpatīnāṃ janānāṃ tasmāt tasyā bāhyataḥ ṣaḍ balaṃ tat

26.30.162

sthānīyamāhutaṃ vai paramaṃ yātrāmaṇistathā vijayaḥ
nagaraṃ catu rvidhaṃ hi proktaṃ tajjñairnarendrāṇām

26.30.163

tatku lamūlanṛpeśai rjanapadamadhye'bhraṃsthitasthānam
satṛṇajalorvī garbhaṃnagaraṃ sthānīyamiti kathitam

26.30.164

prabhumantrotsāhākhyairyuktaṃ śaktitrayairvarāvanipaiḥ
tṛṇabhūjalagarbhayutaṃ nadyāvārādiyu ktaṃ ca

26.30.165

tanyānna jāturiktaṃ cāgamamityu cyateparai rnagaram
āvanyāpakayu ktaṃ satṛṇaṃ saṃgrāmayātrake vihitam

26.30.166

saṃgrāmaṃ tadabhīṣṭaṃ vijayeyu ktyāṇitam̐rbham
garbhatrayai rupetaṃ vijayamiti procyateprajñaiḥ

26.30.167

mahati veśmani vānvitakārmu karbhavanamatra vigṛhya tataḥ param
parivṛtaṃ sakalaṃ hi yathāpurā bhavati śeṣamaśeṣa balārthadam

26.30.168

trihastādyardhahastena vṛddhyā pañcakarāntakā
pañcai va bhaktayastābhirhastiśālā vidhīyate

26.30.169

ṣaṇṇaveti catu ssaptatripañcai riti kīrtitāḥ
bhaktyastrividhā śālā vistārāyāmataḥ kramāt

26.30.170

alpatvetumahatvetuyathāyogyaṃ tathācaret
mukhaśālaukabhaktyā tumadhyevistāranirgatā

26.30.171

śayanasthānakaṃ bhaktyā dakṣiṇepravidhīyate
rājādano madhūkaśca khadiraḥ khādirastathā

26.30.172

tintriṇī cārju naścai va stambakaṃ piśitaḥ śamī
kṣīriṇī padmakādyāsteśālāstambhā gajasya ca

26.30.173

saptāṣṭanavahastoccamavagāhaṃ vihāya ca
vistārastuviśālātsyādavagāho yathābalam

26.30.174

śālāstambhā imeproktā viṭapābhaśikhānvitāḥ
su vṛtto hastinaḥ stambhastvekahastaviśālataḥ

26.30.175

tripādonārdhahasto vā vistāraṃ trividhaṃ smṛtam
candrabhāge'ṣṭabhāgena hīnāgratārakānvitam

26.30.176

śālāvyāsetupañcāṃ śaṃ nītvā pṛṣṭhe triyaṃ śakam
āpādaṃ ṣoḍaśāṃ śetuvāme'ṣṭāṃ śavyapohitam

26.30.177

sthāpayet tutadalānān pūrvoktāṃ śca samanvitam
anupādārdhamānena bhittyu tsedho vidhīyate

26.30.178

tadūdhdhvekaṭakacchādyaṃ ghāṭano ddhāṭanakṣamam
vitastigostanaṃ paścāt sthāpayed bahirānanam

26.30.179

kārayeddhastimānena ghnakaprastaraṃ talam
śilābhirveṣṭakābhirvāprastaraṃ nai va kārayet

26.30.180

mūtradvārayutaṃ labdhadvārayu ktyā kramānvitam
anyatsarvaṃyathāyu kti tathā kuryād vicakṣaṇaḥ

26.30.181

navāṣṭasaptaṣaṭ pañcahastepañcavisāriṇi
trayabhaktyādyaikaviṃ śadbhaktyāntāyāmamīritam

26.30.182

caturmu khacatuśśālāḥ sapragrīvāśca śālakāḥ
daśadvādaśahastai rvāstambha vyāsaṃ prakīrtitam

26.30.183

tricatuañcaṣaḍḍhastaiḥ ku ḍyotsedhaṃ vidhīyate
abhinnānāṃ tubhinnānāṃ bhittibandhaṃ yatheṣṭataḥ

26.30.184

netrabhittau ca pṛṣṭhe ca jālakaṃ syād gṛhegṛhe
gṛhāntekarṇadhārā syāttadadarbhāvayocitāḥ

26.30.185

ayu gmavaṃ śavistīrṇaiḥ ghnakaḥ prastaraṃ talam
mūtracchidrasamāyu ktaṃ sāradārumardṛḍham

26.30.186

pratyekaṃ turagasthānamekabhaktisvaveśanam
sāradārumayaṃ kīlaṃ dvisaptāṅguladai ghghyakam

26.30.187

dvitryaṅgulaṃ tuvistāraṃ sūcikāgrasamanvitam
paścād bandho'grabandhetuyojayed dṛḍhakhātavat

26.30.188

mayūravānarādīnāmālayaṃ śukapañjaram
citragoyu gmagovatsapānadhānyadhanālayam

26.30.189

vastraratnāyudhadyūtakarmāntāvaraṇālayam
dānabhojanaśālā ca yogaśālā sadakṣiṇā

26.30.190

dakṣiṇaṃ pañjarāvāsaṃ yathāsthānaṃ prayojayet
udyānecāpi vāḥsthānesthānamaṇḍapamiṣyate

26.30.2

katna ṭāgāraṃ tuvā vṛttaśālā yā vṛṣabhasya tu190-

26.30.191

uttaṅguku ḍyā nṛpamantraśālā pūrvāparāyāmayutā manojñā
sabhā ca pādāvṛtaku ḍyahīnātidūrataḥ prekṣaṇakarmayogyā

26.30.192

katna ṭāgāraṃ tuvā tasmiṃ stataḥ paścimato diśi
rājñāṃ siṃ hāsanaṃ yuktyā prāṅmukhaṃ kalpiteyathā

26.30.193

tatpūrvadakṣiṇebhāgemantriṇāṃ cāsanaṃ bhavet
dūtasya prāgudagbhāgepraśāstāsanamuttare

26.30.194

senāpatestaddakṣiṇyesarvaṃnālisamāntaram
pañcabandhaikāṅgulīkā manojñā mantranālikā

26.30.195

mātreṇaike na su ṣirā mukulāgradvayānvitā
vyasāyāmetupañcāṃ śaṣaḍaṃ śaikāṃ śadvyaṃ śakaḥ

26.30.196

madhye'ṅgaṇaṃ tadāvṛttaṃ stanamātroccabhittikam
vṛttopalaṃ tutanmadhyeprāgudagjalaprātrakam

26.30.197

ke śakṣālanaparyaṅkaṃ taddakṣiṇagataṃ bhavet
prāgudagdvārasaṃ yuktā tatha maṇḍapamālikā

26.30.198

prāsādhikāsanaṃ mitresudṛśāṃ sthānamaṇḍapam
pañcādi pañcakāntaṃ vā vyāsaṃ tatrojasaṃ khayā

26.30.199

sabhāmaṇḍapaśālānāṃ sāmānyamiṣṭadai ghghyakam
pañcādaśakaravyāsaṃ trisaptāratnidardhakam

26.30.200

saikadvādaśahastāntaṃ cūlyantādimanoharam
śālābhiṣekayogyā sā kartavyā prāgivānanā

26.30.201

tadaṅgamadhyameraṅgasaṃ yuktā ca sabhā bhavet
maṇḍapaṃ dakṣiṇerājñāṃ tadudīcyāṃ diśi kramāt

26.30.202

paṭṭābhiṣeka saṃvāsaṃ dhāmaṃ tatra prayojaet
pañcasaptanavā ratnivyāsatāradvivaidikam

26.30.203

tricatuṣpañcabhāgaṃ vā vedikodayamīritam
vedikodayapādoccaṃ svavyāsasamamiṣyate

26.30.204

antaḥstambhasamāyu ktaṃ tyaktamadhyasthapādakam
dviṣaḍi bharaṣṭamātraṃ tutriṣṣaḍaṅi ghraviśālakam

26.30.205

ekabhaktyāvṛtaṃ tatra jālaṃ tadvabdahiṣprabham
tulābhārārhakaṃ katna ṭaṃ maṇḍapaṃ vā prabhā bhavet

26.30.206

trihastaṃ toraṇastambhadai dhdhyaṃ vyāsaṃ daśāṅgulam
navāṣṭasaptamātraṃ vā pṛṣṭhabhāgaśikhānvitam

26.30.207

vastumadhyenidhātavyaṃ dakṣiṇottaragaṃ yathā
toraṇāntaramu tsedhaṃ samameva vidhīyate

26.30.208

nirviṣṭaviṣṭakaṃ madhyavakratuṇḍasamanvitam
pūrvāparāyataṃ bhartṛtulāntādacalaṃ caret

26.30.209

tulāntarakarārāṇāṃ mahārājasya yogyatām
kīlitaṃ vitalaṃ madyekuṇḍalaṃ sāradārujam

26.30.210

yojayed vakratuṇḍe na yathābalasamanvitam
tyaktvā tupuṃ mukhāt ṣaṇḍādevaṃ tughnakāsanam

26.30.211

tatsamāṅgamitālambiśṛṅkhalābalasaṃ yutam
bakatuṇḍadvayaṃ dvidvibhūtaṃ yatnena yojayet

26.30.212

vastunaśca catu rdikṣuprāṅmukhasya ca toraṇam
stambhaṃ viṣṭaṃ tulāmātraṃ kuryāt sārāṅi ghrapaiḥ śubhaiḥ

26.30.213

vastumadhyagataṃ bāhyeparitastat prapā bhavet
tatsamaṃ paritaścāpi tabdāhyeyojayed budhaḥ

26.30.214

audumbaravaṭāśvatthanyagrodhāstoraṇaṃ bhavet
pītaṃ raktaṃ tathā śvetaṃ nīlaṃ kuryād dhvajaṃ kramāt

26.30.215

tulā samaṃ tat samupetya bhūpatiḥ sukhaṃ samāstāmamarendradiṅmukham
samīkṣya rāśiṃ nijahemasañcayaṃ virājamāno dhanado yathā bhu vi

26.30.216

hemagarbhayutaṃ saptanavaratnyāpi bhittikam
vyāsena cataraśrā sā vyāsatu lyocchritā talāt

26.30.217

daśadvādaśamātrai rvāstambhavyāsaṃ prakīrtitam
vṛtto vā caturaśro vā cāvagāhed yathābalam

26.30.218

trihastāvṛtabhittiḥ syād daṇḍotsedhaṃ svavedikā
stambhāgrastho'ntarāviṣṭadvyaṣṭadvyavibhūṣitā

26.30.219

lupārūḍhāgravistāraṃ samotsedhāḥ praśaṃsitāḥ
saptahastadvihastādivyāsotsedhena vedikā

26.30.220

pañcahastadvihastena vyāsotsedhena vā bhavet
sabhāmadyenidhātavyā tanmadyecāvaṭakriyā

26.30.221

bahirjālakaku ḍyaṃ syāt tabdāhyeca prabhā bhavet
sabhā nīvrasamu tsedhā viśālā daṇḍamānataḥ

26.30.222

trayoviṃ śatihastena tabdahiḥ parikhā bhavet
catu rdikṣucatuddvāraṃ toraṇaṃ kṣīrapādapaiḥ

26.30.223

sopānaṃ yogyadeśetucatu rdiśi vidhīyate
dvāratu lyonnatavyāsaṃ nirgamadvāratoraṇam

26.30.224

stambhāgratoraṇāviṣṭakaṃ sādiṣvaṣṭamaṅgalam
cakravartiśikhopetaṃ dvāredvāreprayojayet

26.30.225

chatrake tupatākāśca bherīśrīku mbhadīpikāḥ
nandyāvartena cāṣṭau tusarveṣāmaṣṭamaṅgalam

26.30.226

dvāradvayocchritaṃ śālārakṣyavāsaṃ yathābalam
tabdahirjanacāreṇa bāhyā rakṣā prakīrtitā

26.30.227

rājecchayā kumāryāstaddevyāḥ ku lyāvimānakam
mālikānteca bhūmau vā yojanīyaṃ manobhavam

26.30.228

yatrocitaṃ nṛpaticittavaśād vimānaṃ sārālibhogabhavanaṃ ca nivāraṇaṃ ca
kuḍyaṃ gajāśvanilayaṃ yu vatīnivāsaṃ kartavyamādyanikhilaṃ nagaraṃ ca yuktyā

26.30.1

iti mayamatevastuśāstrerājaveśmavidhānaṃ nāma ekonatriṃśo'dhyāyaḥ
atha triṃśo'dhyāyaḥ
dvijanṛpavaṇijāṃ vā sadmanāṃ śūdrakāṇā-mabhimukhaviniveśadvāratāraṃ ca tuṅgam
pṛthagatha nijabhe daṃ maṇḍanaṃ cāpi nāmnā
sukhamanu gatabu ddhirvastu vākyaṃ munīnām

26.30.2

trivitastiviśālaṃ syād dai ghghyaṃsaptavitastikam
vistārāyāmatastasmāt ṣaḍ dvādaśakarāgrajaiḥ

26.30.3

vṛddhyā tripañcasaike ṣuṣaḍi vatastyantakāni hi
pañcaviṃ śatimānāni dvāratārodayāni hi

26.30.4

tadādyaṃ śayanīyasya gṛhasya dvādaśaivahi
samāvṛtakhalūrīṇāṃ tāni coktāni paṇḍitaiḥ

26.30.5

nagaragrāmadu rgāṇāṃ dvādaśoktāni veśmanām
vistāradviguṇotsedhaṃ ṣaṇmātraṃ sādhikaṃ bhavet

26.30.6

navamātrādhikaṃ vātha sarveṣāṃ samudīritam
saṣaṇmātradvitālaṃ ca satrimātradvitālakam

26.30.7

dvitālaṃ kṣudramānaṃ ca trividhaṃ paripaṭhyate
svavyāsadviguṇotsedhaṃ ṣaṇmātraṃ vā dvimātrakam

26.30.8

adhikaṃ śubhadaṃ cāraṃ viprādīnāṃ gṛhematam
stambhāyāmāṣṭabhāgetuṣaḍardhaṃ dvāradai ghghyakam

26.30.2

tadardhenandabhāgetusārdhāṣṭāṃ śā tutattatiḥ 8-

26.30.9

nīcamadhyādyapi dvāraṃ bhūmau bhūmau vidhīyate
vyāsadviguṇatuṅgaṃ tuneṣṭadvāraṃ nṛṇāṃ gṛhe

26.30.10

stambhāyāmāṣṭabhāgonaṃ tuṅgadvāraṃ surālaye
nandapaṃktyaṃ śahīnaṃ vā vistāraṃ syāt tadardhataḥ

26.30.11

pādapādaudviśād bhūmau bhūmāvatra vidhīyate
sapādapādavistāraḥ sārdho vā yoga vistaraḥ

26.30.12

stambhavyāsasamo vā'pi tadardhabahulaṃ matam
tripādaṃ cottarādhastād pratīkāntasya vājanam

26.30.13

tricatu ṣpañcaṣaḍ bhāgebhāgena stambhavai pule
kavāṭabahalaṃ proktaṃ devadvijamahībhṛtām

26.30.14

dvikavāṭaviśeṣeṇa eka eva prakīrtitaḥ
sāmantapramukhādīnāṃ dvikavāṭaṃ praśasyate

26.30.15

sārdhavedeṣupātalanandarudrakarānvitaiḥ
uccāni tāni talpāni veśmābhyantaratodayāt

26.30.16

gulphārdhavimalārdhaṃtukiñcittīvraṃ yathābalam
veśmābhyantaratalpoccetricatuṣpañcabhāgike

26.30.17

dvitrivedāṃ śatuṅgaṃ tatsarapaṃ pūrvavartini
yu gmemahattare'lpeca dakṣiṇasthekavāṭake

26.30.18

vipulecāyatetasmiṃstryaṃ śecañcāṃ śake kṛte
upariṣṭādadhastāt tupāśśvayostryaṃ śamaṃ śakam

26.30.19

tyaktvā śeṣaṃ praveśena yadāvāraṃ tadu cyate
yathābalaṃ yathāśobhamayaḥpaṭṭairdṛḍhīkṛtam

26.30.20

madhyemahattarehīneyogyavyāsakalānvitam
tricatuṣpañcaṣaṇmātraṃ vyāsārdhaṃdvitriyaṃ śakam

26.30.21

satripādatribhāgaiśca sabhājanavikāsanam
bahulī daśamātrā syāddhastihastādviśāli vā

26.30.22

vitastīnāṃ vidhātavyaṃ netraṃ sāmum̐pāṇivat
ayu gmaghnakaṃ grāhyaṃ madhyasandhivivarjitam

26.30.23

talpasya bheṣaṇī cai vamadhyaṃ tyaktvā samāhite
kavāṭayu galopeteyathābalamabheṣaṇī

26.30.24

atha talpaghanasyārdhaghanā dviguṇavistṛtāḥ
daṇḍatripañcasaptai vanavai kādaśasaṃ khyayā

26.30.25

aśvaskandha nakhābhāste'śvatthapatrāgrasannibhāḥ
svastikābhāstughaṭikā mirṇakā vā'thavā matāḥ

26.30.26

śrīmukhai rvāmadaṇḍaiśca piñjarīgalakārgalaiḥ
kṣepaṇaiḥ sandhipatraiśca gu cchagai rvanakastathā

26.30.27

gu lmairantargatai rgrāhyai rvālārmadhyakuṇḍalaiḥ
viṣāṇaparighākṣudradaṇḍairyuktaṃ kavāṭakam

26.30.28

indrakīlasamopetaṃ sarvacitramanoharam
athavā sānyalohaiśca yuktyā tatra dṛḍhīkṛtam

26.30.29

gulphesandhelalāṭeca śṛṅgāyomayapatrakaḥ
badhnīyāt sarvayatnena yathāśobhaṃ yathābalam

26.30.30

mukulānantaraṃ patratrinetrā sūcikāyatā
yogodayatribhāgaikanikhātaṃ vā yathābalam

26.30.31

talpatīvrasamā tīvradviguṇaṃ vistṛtānvitā
padmapatravicitrā sā paṭṭāṅgaskandhapiṭṭakā

26.30.32

praveśadakṣiṇetalpesthāpitavyā manoharā
sārgalaṃ dakṣiṇaṃ yogaṃ vāmeyogaṃ satalpakam

26.30.33

vidadhyādvāmahastena talpaṃ dakṣiṇapāṇinā
ghaṭikāṃ ropayed vidvān yu gme'yu gmekareṇa tu

26.30.34

ghāṭano ddhāṭanetalpesvasvanādāṃ śapūjite
bherīsamānaśabdaṃ ca hastisiṃ hasvaropamam

26.30.35

vīṇāveṇusvaraṃ cai va śastaṃ kandharagarjitam
krośanaṃ katna janaṃ sarvamanyaccāpi vininditam

26.30.36

adhastādupariṣṭāt tupraśastaṃ ghāṭanaṃ samam
sacchidrāntyārgalatvaṃ ca yogārgalavighaṭṭanam

26.30.37

bandhukṣayakaraṃ śatrupīḍanopadravaṃ sadā
svayameva pidhānaṃ yat svayamapāvṛtaṃ tutat

26.30.38

tad dvāraṃ bandhunāśāya saṃ padāṃ sāpadaṃ padam
vṛkṣakarṇā vadhisthūṇakatna paviddhaṃ tathai vaca

26.30.39

devāyatanaviddhaṃ ca vīthividdhaṃ tathai vaca
valmīkabhasmaviddhaṃ ca sirāmarmā dividdhakam

26.30.40

viṣanāḍīsamānaṃ ca phaṇināṃ padamevaca
sthūlabhāvāvanaṃ rakṣadvāraṃ tallasitaṃ varaiḥ

26.30.41

gamanāgamanegajopariṣṭād dvijaghātāvaraṇaspṛśā ca
kṣayadaṃ nṛpaterhitaṃ tuyatsapade'vanataṃ viśeṣataḥ

26.30.42

phu llapraveśanebhūpaḥ su ciraṃ jīvitaṃ dhruvam
pararājyādhipatyaṃ ca kṣīṇatvaṃ nai va yāti saḥ

26.30.43

madhyadvāraṃ tudevānāṃ dvijānāmavanībhṛtām
śeṣāṇāmapi sarveṣāmupamadhyaṃ vidhīyate

26.30.44

dvātriṃ śaddevatāṃ śeṣuteṣumāhendrake pade
rākṣasepuṣpadanteca bhallāṭeca catu ṣṣvapi

26.30.45

taddigīśānamāśritya dvāraṃ kuryāt suśobhanam
antaddvārabahiddvāramevaṃ yuñjīta bu ddhimān

26.30.46

śeṣadvārāṇi sarvā ṇi sarvadoṣapradāni hi
brahmaṇo'bhimukhaṃ brahmāparāvṛttaṃ niṣidhyate

26.30.47

kimanena pralāpena dvāramanyad vigarhitam
viśālaṃ vyaktatāraṃ syād vyatyastaṃ rogadāyi tat

26.30.48

vivṛtesaṃvṛtekāryesthāpitethitimad bhavet
upariṣṭādadhastācca vyāsāyāmaṃ samaṃ śubham

26.30.49

atidūresaśabdatvamatha dhāvakadhāvanam
doṣadaṃ satataṃ patyu rvipadāmāspadaṃ bhavet

26.30.50

jayantevitathecai vasu grīvemukhyake pade
jaladvāraṃ prayoktavyaṃ kramādanyad vivarjitam

26.30.51

parjanyebhṛśabhāgetupūṣṇi bhṛṅganṛpetathā
dauvārike tuśoṣāṃ śenage'ditipadekramāt

26.30.52

upadvāraṃ prayoktavyaṃ tatsuraṅgamiti smṛtam
ekadvitalasaṃ yuktaṃ bahurakṣāsamanvitam

26.30.53

pādādhiṣṭhānayormānaṃ nītvā roṣaṃ yadunnatam
tattutatropapīṭhoccepūrvoktadvāratuṅgakam

26.30.54

purato varṇakaṃ guhyaṃ sopānaṃ talpasaṃ yutam
dvāragopuragambhīraṃ gṛhī yogaṃ nidhāpayet

26.30.55

sīmā sālaṃ ca sīmāntaṃ veśmādīnāmudīritam
idānīṃ dvāraśobhādigopurāntaṃ tuvistṛtam

26.30.56

dai ghghyamuttuṅgamānaṃ tusaṅkṣepād vakṣyatekramāt
pañcasaptatritridhaikādaśatrayodaśamānataḥ

26.30.57

prathamāvaraṇedvāraśobhāvyāsāstupañcadhā
tripañcādyātrayoviṃ śad dvāraśālā karāntakam

26.30.58

pañcaviṃ śatkarādyāvatrayastriṃ śatkarāntakam
dvāragopuravistāraṃ pañcai vaparigīyate

26.30.59

vistāratritayo dvyaṃ śaṃ pādamardhaṃtripādakam
tatsamaṃ vādhikaṃ teṣāmāyāmāḥ syuḥ pṛthak pṛthak

26.30.60

uttuṅgaṃ tutathai veṣṭamathavonnatamiṣyate
pañcāṃ śebhyaśca saptāṃ śesaptāṃ śebhyo daśāṃ śake

26.30.61

svavyāsādadhikotsedhaṃ pūrvoktānāmudīritam
vakṣyatedvāraśobhādipañcadhakhyālaṅkṛ tikriyā

26.30.62

dvicatuṣkaṣaḍāyāmaṃ nālīgehaṃ tadardhataḥ
śeṣaṃ tubhittiviṣkambhaṃ madhyedvāraṃ prayojayet

26.30.63

trivargamaṇḍapākāraṃ nāmnā tacchrīkaraṃ bhavet
tadeva parito bhaktyā mahāvārasamanvitam

26.30.64

saṃvṛtaṃ vivṛtaṃ vā'pi lāṅgalākārabhittikam
vāropariṣṭātsopānaṃ prastalastulasaṃvṛtam

26.30.65

sakalaṃ dustakaṃ koṣṭhaṃ kānanaṃ mukhapiṭṭakā
madhyapādasamāyu ktaṃ nāsikā madhyamebhavet

26.30.66

mahāvāre'ṣṭanāsaṃ syād grāmetacchītamiṣyate
tadaikakakaraṃ koṣṭhaṃ kānanaṃ mukhapiṭṭakā

26.30.67

śrībhadrametadu ddiṣṭaṃ nāmnā sarveṣupūjitam
ekabhūmi tridhā proktaṃ dvitalaṃ vakṣyate'dhunā

26.30.68

catuṣṣaḍi vastṛtāyāmaṃ dvāratāraṃ viśiṣyate
ekatribhāgika vvyāsāyāmaṃ nālīgṛhaṃ tathā

26.30.69

ardhāṃśaṃ paritaḥ ku ḍyaṃ bahirvāramathāṃ śakam
tadardhaṃtabdahiḥ kuyat tryaṃ śagopānamañcakam

26.30.70

sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ stambhādiparimaṇḍitam
mahāvāreṣṭanāsyaṅgaṃ śikharaṃ koṣṭhakākṛti

26.30.71

mukhe'mukhemahānāsā dvibhāgavistṛtānvitāḥ
sabhadraṃ vā vibhadraṃ vā bhadraṃ pādasamanvitam

26.30.72

prādakṣiṇyena sopānaṃ mahāvārādhirohaṇam
nāmnedaṃ ratikāntaṃ syāt sarveṣāṃ rativardhanam

26.30.73

tadeva śikharaṃ dabhracaturṇā sisamanvitam
yat kāntavijayaṃ nāmnā sarveṣāṃ kāntivardhanam

26.30.74

prahīṇaśikharākāraṃ hāropetaṃ tadevahi
vāreparītanāsyaṅgametannāmnā sumaṅgalam

26.30.75

etad dvitalakaṃ proktaṃ tritalaṃ vakṣyate'dhunā
catuṣṣaḍi vastṛtāyāmaṃ dvāratāraṃ viśiṣyatām

26.30.76

dvārasya pāśśvayorvāsāvaṃ śenāṃ śena yojitau
tattatparivṛtaṃ kuḍyamardhāṃśena vidhīyate

26.30.77

bhāgena parito vāraṃ dvikaṃ cai vātra nāsikam
gehadvayaṃ sasopānaṃ hāropetamuparyapi

26.30.78

vāstalaṃ ca tayormadhyedvāratāraṃ vidhīyate
dvārahammyamidaṃ nāmnā mardalaṃ rājamandire

26.30.79

ṣaṭ paṅktivistṛtāyāmaṃ dvāratāraṃ vidhīyate
dvārasya pāśśvayorvāsamekakāṃ śena yojitam

26.30.80

tattatparivṛtaṃ ku ḍyamardhabhāgena sammatam
bahiḥ parivṛtaṃ vāramekakāṃ śena yojayet

26.30.81

jalasthali tayormadhyedvāratāraṃ vidhīyate
bahiṣṭhātparito vāraṃ bhāgenai vasamanvitam

26.30.82

māsāvṛtaṃ mahāvāraṃ pratyekaṃ ceṣṭanāsikam
prahīṇaśikharākāraṃ hāropetamuparyapi

26.30.83

nāsikā bāhyavāretudvisapta parikīrtitāḥ
dvārasopānamārgaṃca yuktyā tatra prayojayet

26.30.84

mātrakhaṇḍamidaṃ nāmnā rājñāmetajjayāvaham
vyāsāyāmedaśāṣṭāṃ śedvāratāraṃ viśiṣyatām

26.30.85

nālīgṛhaṃ dvibhāgena gṛhapiṇḍistadaṃ śake
alindramardhabhāgena parito'ndhāramaṃ śakam

26.30.86

aṃ śena parito'lindraṃ hāraṃ bhāgena yojayet
dvibhāgaṃ katna ṭavistāraṃ śālāyāmaṃ ṣaḍaṃśakam

26.30.87

vistārecaturaṃ śena koṣṭhakāyāmamiṣyate
hārā bhāgena kartavyā cūlahammyasamanvitā

26.30.88

jalasthalaṃ tadevāhuḥ katna ṭaśālāntare'pi vā
evamāditalaṃ proktaṃ dvitalebhāgamu cyate

26.30.89

pūrvavannāligehaṃ ca gṛhapiṇḍimalindrakam
ardhena paritaḥ piṇḍigopānaprastarānvitam

26.30.90

upariṣṭānmahāvāramaṣṭanāsisamanvitam
śikharaṃ koṣṭhakākāramāyāmārdhena vistaram

26.30.91

mukhe'mukhemahānāsi dvibhāgavistṛtānvitam
uparyu pari veśaṃ ca yuktyā madhyāṅi ghrasaṃ yutam

26.30.92

prādakṣiṇyena sopānamuparyu pari yojayet
sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ stambhādiparimaṇḍitam

26.30.93

ūhapratyūhasaṃ yuktaṃ nāmnedaṃ śrīnike tanam
tritalaṃ trividhaṃ proktaṃ śuddhamiśratayānvitam

26.30.94

nānāvātāyanopetamantasmāleṣusammatam
adhunā saptabhaumādi caturbhū māntamiṣyate

26.30.95

dvisaptāṣṭāṃ śake vyāsād dvāratāraṃ viśiṣyatām
nāligehaṃ dviṣaḍ bhāgaṃ vyāsāyāmasabhittikam

26.30.96

parito dvyaṃ śamānenālīndraṃ kuryāccatuṣṭayam
hārācatuṣṭayaṃ kuryādardhāṃśena samantataḥ

26.30.97

tabdahistvekabhāgena parito'lindramiṣyate
hārabhāgaṃ tubhāgena gṛhapiṇḍistadardhataḥ

26.30.98

hārabhāgena kartavyaṃ pāśśvayoḥ pañjarasya tu
saprtyaṅgasahāmūlaṃ bhūmau bhūmāvuparyapi

26.30.99

tritalekhaṇḍaharm yādimaṇḍitaṃ vāḥsthalanvitam
uparyu pari ca grīvemahāvāracatuṣṭayam

26.30.100

uparyu pari yuktyāṅi ghraṃ yojayed dvāramadhyame
ayu gmasthūpikopetaśirasāmyāṅgapiṭṭakā

26.30.101

toraṇairjālakaḥ kṣudranīḍaiḥ samyag vicitritam
taletalemahāvāreyu ktyā nāsyaṅgasaṃ yutam

26.30.102

dvārasyobhayapāśśvetukatna ṭaśālāntaretataḥ
upapīṭhādirohārthaṃsopānaṃ cāramiṣyate

26.30.103

sopanāṅgaṇakatna ṭasya trikhaṇḍaṃ śṛṅgamaṇḍalam
uparyu pari sopānaṃ yuktyā tatra prayojayet

26.30.104

bhadrakalyāṇamityu ktaṃ nāmnedaṃ dvāragopuram
tadeva śikharemadhyenāsikā pāśśvayoddvayoḥ

26.30.105

mukhe'mukhetunāsyaṅgayu ktaṃ tasya subhadrakam
dvyaṃ śaṃ vāritalaṃ garbhagehetatpāśśvayoddvayoḥ

26.30.106

dvibhāgaṃ caturaśrābhaṃ caturnā syaṅgasauṣṭikam
bhadrasundaramityu ktaṃ nāmnā tattata eva hi

26.30.107

dviraṣṭadvinavāṃ śena vyāsepāśśveniyojayet
svavyāsāṃ śaṃ caturbhā ge'pyadhikaṃ syāttadāyatam

26.30.108

śeṣaṃ yuktyā prakartavyaṃ śuddhamiśratayānvitam
evaṃ saptatalaṃ jñātvā nāmnā tat trividhaṃ bhavet

26.30.109

tadevādhaḥ sthalaṃ tyaktvā ṣaṭ talaṃ yatkrameṇa tu
subalaṃ sukumāraṃ ca sundaraṃ ceti kīrtitam

26.30.110

dvisaptavistārāyāmedvāratāraṃ viśiṣyatām
gṛhapiṇḍiṃ ca gehaṃ ca pūrvavat parikalpayet

26.30.111

hārālindraṃ tupañcārdhārdhāṃśena paritaḥ kramāt
alīndraṃ bāhyabhittiṃ ca bhāgenāṃ śena yojayet

26.30.112

aṅgaṇesauṣṭhikadvyaṃ śaṃ śālāyāmaṃ ṣaḍaṃśakam
jalasthalaṃ tribhāgena katna ṭaśālāntareviduḥ

26.30.113

vistārevāḥsthalaṃ dvyaṃ śaṃ mahāvāratrayānvitam
śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ pañcabhūmaṃ yathākramam

26.30.114

śrīcchandaṃ śrīviśālaṃ ca vijayaṃ ceti kīrtitam
nāmnedaṃ trividhaṃ proktaṃ nānāvayavaśobhitam

26.30.115

tadeva vyāsavyāyāmedvyaṃ śena parivarjite
mahāvāradvayopetaṃ katna ṭakoṣṭhaṃ ca pūrvavat

26.30.116

lalitaṃ cai va kalyāṇaṃ komalaṃ ca tridhā matam
nāmnā catustalaṃ cai vagrāmādīnāṃ ca veśmanām

26.30.117

tridvyekālīndrayu ktaṃ vā saptabhaumādiṣutriṣu
śeṣaṃ ku ḍyeprayoktavyaṃ tritrikarapi kārayet

26.30.118

yathābalaṃ yathāśobhaṃ tathā maṇḍanamaṇḍitam
stambhāyāmaṃ viśālaṃ ca prastaraṃ pūrvavad bhavet

26.30.119

ūdhdhvabhūmeradhobhūmeravadhiḥ pratiriṣyate
praveśadakṣiṇegarbhamārūḍhe bhittike bhavet

26.30.120

ekādisaptāntatalāni yuktyā trisaptabhedāni hitāni nāmnā
proktāni viprādicatuṣṭayānāṃ mayena veśāyatāni vāse

26.30.121

ādyatrayaṃ sakalavarṇahitaṃ tadevaiśvaryo payu ktamanujeṣuvidhīyatehi
grāmāgrahārapurapattanake dvitīyaṃ sarvaṃnṛpeśa bhavanevihitaṃ surāṇām

iti mayamatevastuśāstredvāravidhānaṃ nāma triṃśo'dhyāyaḥ

Original text: mayamatam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc