Mayamata · Chapter 26.30
atha ṣaḍivaṃśo'dhyāyaḥ
śālāvidhānam
taitalānāṃ dvijādīnāṃ varṇānāṃ vāsayogyakāḥ
ekadvitricatu ssaptadaśaśālāśca ṣaḍi vadhāḥ
tyaktājāṃ śāḥ purolindrasaṃ yuktāḥ piṇḍabhinnakāḥ
tāsāṃ hastairayu gmaiśca yu gmai rvistāramāyatam
utsedhaṃ cāpyalaṅkāraṃ saṃ kṣepād vakṣyate'dhunā
tricaturhastamārabhya dvidvihastavivardhanāt
trayoviṃ śaccatu rviṃśaddhastāntā rudrasaṃ khyayā
ekaśālā viśālāśca tesarveparikīrtitāḥ
saptāṣṭahastādārabhya dvau dvau hastau pravardhayet
ekonaviṃ śaddhastāntaṃ viṃ śaddhastaṃ tusaptadhā
dviśālāyāstriśālāyā vai pu lyāḥ parikīrtitāḥ
vistārāt pādamādhikyamardhā dhikamathāpi vā
tripādaṃ dviguṇāyāmaṃ tasmāt pādārdhakaṃ tripāt
triguṇāntapramāṇaṃ cai vāyāmāścāṣṭadhā smṛtāḥ
sarvedai ghghyāsurāṇāṃ tudviguṇaṃ tunṛṇāṃ matam
dviguṇādyāyatāḥ sarvevihārāśramavāsinām
sarveṣāṃ saṅgamopetedviguṇādyāyataṃ matam
vistārasamamu tsedhaṃ sapādaṃ sārdhamevavā
tripādaṃ dviguṇaṃ cai vautsedhaṃ pañcadhā matam
śāntikaṃ pauṣṭikaṃ nai va jayadaṃ dhanamu dbhutam
taitalānāṃ dvijādīnāṃ pāṣaṇḍyāśramiṇāmapi
hastyaśvarathayaudhānāṃ yāgahomādiśilpinām
ekaśālā praśastā syāt strīṇāṃ rūpopajīvinām
daṇḍakaṃ maulikaṃ cai va svastikaṃ ca caturmu kham
sāmānyaṃ taitalādīnāṃ pūrvoktānāṃ catuṣṭayam
ekādibahubhūmyantaṃ khaṇḍaharm yādimaṇḍitam
arpitānarpitaṃ cai vaprāsādavadalaṃ kṛtam
purataḥ pāśśvayoḥ pṛṣṭhe'lindraṃ kuryāt samantataḥ
narāṇāṃ ca surāṇāṃ ca pāṣaṇḍyāśramiṇāṃ tathā
purato maṇḍapopetaṃ pṛṣṭhe pāśśvetubhadrakam
madhyevāsaṃ tudevānāṃ pāśśvevāso bhavennṛṇām
prāgavāgaparodīcyāṃ pṛthakśālā pradhānikā
sarveṣāmapi jātīnāṃ sāmānyamiti vidyate
dakṣiṇepaścimecai va śālā vai śeṣikā nṛṇām
prāgudakprāgavākpratyagudaggehetulāṅgale
svāmino maraṇaṃ syāddhi śriyai yāmyepratīcyapi
avākpratyagudak sampat prāgavāgaparo jayaḥ
dakṣiṇepaścimehīnāstriśālāḥ sarvadoṣakāḥ
lāṅgalaṃ gaṇikādīnāṃ śūrpamu gropajīvinām
lāṅgalecai va śūrpeca pṛthakśālāsusarvathā
śālāvirahitasthāneku ḍyadvāraṃ prayojayet
ekasandhi dviśālāyāṃ triśālāyāṃ dvisandhikam
uktānāṃ daṇḍakādīnāṃ vinyāsaṃ ca vadāmyaham
vistāraṃ tutridhā kṛtvā caturbhā gaṃ tadāyatam
dvibhāgaṃ gṛhavistāraṃ vāramekāṃ śamagrataḥ
āsyaṃ tatkhaṇḍadaṇḍābhaṃ vāsaṃ sarvajanārhakam
etad daṇḍakamityu ktaṃ śālānāṃ kṣudrarūpakam
vistārecaturaṃ śetuṣaḍaṃśādhikamāyatam
dvibhāgaṃ gṛhavistāraṃ dvyaṃ śaṃ caṅ kramaṇaṃ bhavet
śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ daṇḍakaṃ tadudīritam
gṛhāyatenandavibhāgabhājiteśarāṃ śakardakṣiṇabhāgamādhikam
adakṣiṇebandhapadaṃ tadantarevidhīyatāṃ dvāramathaikaśālake
kecid dvāraṃ madhyasūtrasya vāmecāhuḥ śiṣṭaṃ mānuṣāṇāṃ nivāse
sarvāsvetāsvatra śālāsuśālābhāgekuryādāyatedvāramekam
tribhāgaṃ gṛhavistāraṃ dviguṇaṃ tasya dīrghakam
bhāgaṃ caṅ kramaṇopetaṃ madhyamesakabhittikam
ku lyābhadvārasaṃ yuktaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret
vaṃ śamūletuvāsaṃ syād vaṃ śāgreraṅgamīritam
sarvataḥ paritaḥ ku ḍyaṃ raṅgaṃ pādasamanvitam
bhāgena purato'lindraṃ pāśśvayoḥ pṛṣṭhatastuvā
prāsadavadalaṅkuryād daṇḍakaṃ tadudīritam
tadevamadhyameraṅgaṃ vāsau vaṃ śāgramūlayoḥ
yu ktyāntaḥ stambhasaṃ yuktaṃ vaṃ śadvāraṃ na yojayet
śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ daṇḍakaṃ tadudīritam
ṣaḍaṃśaṃ vistṛtaṃ cai va dvādaśāṃ śaṃ tadāyatam
bhāgena parito'lindraṃ śālābhāgaṃ dvibhāgataḥ
tatsamaṃ purato'lindraṃ yuktyāntaḥstambhasaṃ yutam
pāśśvayoddvitribhāgena śālāyāmedvivāsakau
dvicaturbhā gavistārāyāmaṃ madhyeturaṅgakam
daṇḍakaṃ tadapi proktaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret
vyāse'gnibhūtapātālanandāṃ śeṃ'śadvikatribhiḥ
catu rbhiḥ purato'lindraṃ syādekadvitriśālake
etat sarvaṃdaṇḍakaṃ jātirūpaṃ devānāṃ bhūtaitalānāṃ nṛpāṇām
pāṣaṇḍādīnāṃ viśāṃ śūdrakāṇāṃ yodhānāṃ rūpāṅganānāṃ praśastam
etadeva sabhākāraśiroyu ktaṃ tumaulikam
tadeva kānanopetaṃ maulikaṃ tadudīritam
chandaṃ pūrvoditānāṃ tusaṃ mataṃ nai va yoṣitām
tadevapuratobhadraṃ catu ddvyaṃśena nirgamam
vāsaṃ netratrayopetaṃ svastikaṃ tad vikalpakam
devabhūsurabhūpeṣuyogyaṃ nai vāntyajanmanām
tadevamukhabhadraṃ tuyathā tat pṛṣṭhato bhavet
krakarīvaṃ śamūlāgraṃ caturnetrasamanvitam
adhiṣṭhānādivargāḍhyaṃ prāsādavadalaṅkṛtam
nāsikātoraṇādyaṅgairyuktaṃ vātāyanādibhiḥ
caturmu khamidaṃ nāmnā ābhāsamiti kalpitam
devadvijanṛpāṇāṃ ca saṃ mataṃ sampadāṃ padam
ekādipañcabhūmyantaṃ daṇḍakādicatuṣṭayam
svāmicittavaśānnyastasthānavinyāsasaṃ yutam
hastyaśvavṛṣabhādīnāṃ pratyekaṃ vāsapaṅktikam
sadvicūlitricūlyaṅgaṃ sapragrīvaṃ satalpakam
sapādaṃ sārdhamu tsedhaṃ tatsamaṃ vā'bhidhīyate
daṇḍakaṃ maulikaṃ cai vayatheṣṭadiśi vāraṇam
caturaśredviśāletudharmabhāgavibhājite
bhāgena bāhyato vāraṃ dvyaṃ śaṃ gehaviśālakam
pramukhevāramekāṃ śaṃ maṇḍapaṃ navabhāgikam
tadāvṛttyaikato'lindraṃ śeṣaṃ caṅ kramaṇaṃ bhavet
mukhagehaṃ bahirvāraṃ lāṅgalābhaṃ yathā tathā
mukhacaṅ kramaṇādyantarvinyāsaṃ caturaśrakam
madhyaraṅgasamāyu ktaṃ mukhyagehaṃ dvivāsakam
bāhyacaṅ kramaṇād bāhyemukhabhadraṃ dvibhāgataḥ
caturmu khasamāyu ktaṃ dviśālaṃ taccaturmu kham
tadeva pañcabhāgāntamekaśālāmukhāyatam
dvāraṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ sarvālaṅkāraśobhitam
maṇḍapaṃ bāhyato'lindraṃ sāyataṃ pravidhīyate
netratrayasamāyu ktaṃ dīghghyāṃsāyatabhadrakam
etat svastikamityu ktaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret
tadevadvimukhopetaṃ daṇḍavaktramiti smṛtam
sāvakāśāṅgaṇopetaṃ maṇḍapena vinā yadi
śālāvirahitasthāneku ḍyadvāraṃ prayojayet
ekānekatalopetaṃ kuryād rūpopajīvinām
vyāsāyāme'ṣṭadharmāṃśetriśāledvyaṃ śamaṅgaṇam
tripāśśvelindramekāṃ śaṃ dvyaṃ śaṃ śālāviśālakam
tyaktamadhyamapādaṃ tudvyaṃ śaṃ tanmukhabhadrakam
ṣaḍānanasamopetaṃ sapracchannamajāṅkaṇam
ekānekatalopetaṃ prāsādavadalaṅkṛtam
dvārādi pūrvavanmerukāntaṃ nāmograjīvinām
vyāsepaṅktyakabhāgetupāśśvayoḥ pṛṣṭhatastuvā
vāramekāṃ śataḥ kuryād dvyaṃ śaṃ gehaviśālakam
pramukhevāramekāṃ śaṃ dvyaṃ śaṃ tanmadhyamāṅgaṇam
parito vāramekāṃ śaṃ sapracchannamathāpi vā
tāradvyaṃ śādhikāyāmaṃ caturānanamaṇḍitam
pramukhetucatu ddvyaṃśaṃ nirgatadvārabhadrakam
pāśśvayorvāparemukhyavāsaṃ syād dvilalāṭakam
maulibhadramidaṃ nāmnā śeṣaṃ pūrvavadācaret
tripañcaṣoḍaśāratnitārā dvau dvau pravardhayet
ācatu rviṃśatevvyāsaḥ pañcadhoktastriśālake
navapaṅkti karādevaṃ dvidvihastavivardhanāt
āpañcottaraṣaṣṭyantaṃ ṣaṭ ṣaṣṭyantaṃ tuvistṛtam
catuḥśālāviśālāḥ syurnavaviṃ śatisaṃ khyayā
ādyadvisaptamānaṃ tusaṃvṛtāṅgaṇakānvitam
vivṛtāṅgaṇakaṃ śeṣaṃ kuryād yatra yathocitam
ādyaṃ tusarvatobhadraṃ dvitīyaṃ vardhamānakam
tṛtīyaṃ svastikaṃ cai va nandyāvartaṃcaturthakam
pañcamaṃ rucakaṃ vidyācchālānāmabhidhānakam
tattadāttaviśālena bījaṃ syāccaturaśrakam
āttavyāsād dvihastenādhikyajātyāyataṃ matam
caturhastādhikaṃ chandaṃ vikalpaṃ ṣaṭ karādhikam
ābhāsamaṣṭahastenāchikyaṃ dai ghghyamiti smṛtam
vaiśeṣikāyāmamāttāṃ śena vidhīyate
āttavyāsāṃ śake jātiddvibhāgenādhikāyatam
catu raṃ śādhikaṃ bījād dīrghaṃchandamiti smṛtam
ṣaḍaṃśadīrghaṃvipulād vikalpamiti kathyate
aṣṭabhāgādhikaṃ vyāsādābhāsaṃ syāt tadāyatam
ṣaḍaṃśena viśāletuneṣṭamābhāsadai ghghyakam
sarvatobhadravinyāsaṃ saṃ kṣepād vakṣyate'dhunā
vāsavyāse'ṣṭabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
tadardhaṃparito mārgaṃdvibhāgaṃ gehavistṛtam
catuṣkarṇesabhāsthānaṃ sabhāmadhyetuvārakam
pūrvāparagṛhevā'pi svāmyāvāsaṃ praśasyate
sarvataḥ ku ḍyasaṃ yuktaṃ ku lyābhadvārasaṃ yutam
bahirjālakaku ḍyaṃ syādantarnirvṛttapādakam
pakṣaśālāṃ śake dvāraṃ mukhaṃ pūrve'paratra vā
jālakaṃ ca kavāṭaṃ ca bāhye'bāhyetathai vaca
krakarīvaṃ śaśālā gramaṣṭāsyaṃ bhadrasaṃ yutam
catu rdigbhadrasaṃ yuktamekakārdhasabhāmukham
antarbhadrasabhākarṇeśaṅkhasaṅgalupānvitam
mukhapiṭṭakayopetamardhakoṭisamanvitam
parito daṇḍikāvāraṃ śikharenīvrapiṭṭakā
prastaraṃ nāsikāyu ktamantaraprastarānvitam
samakāyaṃ samadvāraṃ samavaṃ śaṃ tukārayet
viparītamanarthāya bhavedevana saṃ śayaḥ
mu ktamu ktatalaṃ tatra maṇḍapakriyayānvitam
ekānekatalopetaṃ prāsādavadalaṃ kṛtam
devadvijanṛpāṇāṃ ca vāsayogyaṃ sanātanam
sarvāsāmapi śālānāmetat sāmānyamīritam
hastacchedapravṛddhyā vā hānyā pūrṇaṃyathā kuru
krakarīkarṇavaktrāntā śālāvāsacatuṣṭayā
aṣṭāsyodhdhvatalagrīvā sasthūpisamavaṃ śakā
bhadrodhdhvamukhakatna ṭaṃ syādantaddvāraṃ bahirmu kham
etattusarvatobhadraṃ rājñāmāvāsayogyakam
vāsavyāse'kabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito mārgamekāṃ śamantarvāramathāṃ śakam
śālāvyāsaṃ dvibhāgena bāhyavāraṃ tadardhakam
etattusarvatobhadramalaṅkārādi pūrvavat
vyāsedvisaptabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito mārgamekāṃ śaṃ dvyaṃ śaṃ śālāviśālakam
tadardhaṃbāhyavāraṃ tupṛthu vāraṃ dvibhāgataḥ
catuṣṭayānāṃ śālānāṃ śikharaṃ tusabhākṛti
madhyenāsisamāyu ktaṃ bhadraprabhṛti pūrvavat
sarvāsāmapi śālānāṃ tyajenmadhyasthapādakam
tritalāditalopetaṃ khaṇḍaharm yādimaṇḍitam
etattusarvatobhadraṃ devadvijamahībhṛtām
vyāsedviraṣṭabhāgetucaturaṃ śamathāṅgaṇam
pūrvavad yojayeccheṣaṃ prahīṇaśikharākṛti
nāsikātoraṇādyaṅgai rjālakaśca samanvitam
tritalāditalopetaṃ prāsādavadalaṅkṛtam
taletaletusopānaṃ madhyemadhyetumaṇḍapam
vivṛtaṃ vāṅgaṇaṃ sarvaṃyu ktyānu ktaṃ prayojayet
etattusarvatobhadraṃ nṛpāṇāmadhivāsakam
aṣṭādaśāṃ śake vyāsedvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito mārgamekāṃ śamantarvāramathāṃ śakam
śālāvyāsaṃ dvibhāgena bāhyavāraṃ tadardhakam
dvibhāgaṃ pṛthu vāraṃ syād bāhyavāramathāṃ śakam
śālākāraṃ sabhākāraṃ yathā vā śikharaṃ tutat
tritalāditalopetaṃ khaṇḍaharm yādimaṇḍitam
pūrvavad yojayeccheṣaṃ yathāyu kti yathāruci
svāmicittavaśānnyastasthānavinyāsasaṃ yutam
anyat prāsādavat sarvamalaṅkuryād vicakṣaṇaḥ
etattusarvatobhadraṃ nṛpeśabhavanaṃ smṛtam 99-
śālājātistacchiro yu g vimānaṃ muṇḍākāraṃ śīrṣakaṃ hammyametat
nānākārāṅgānvitānekabhūmā mālābaddhā syāt tusā mālikākhyā
vyāseṣaḍvasvaṃ śake'ṣṭābhiraṃ śākarmanvaṃ śai rdai ghghyakaṃ tadvadaṃ śe
ekadvayaṃ śaṃ mukhyavāsasya vāraṃ dai ghghyāṣṭāṃ śairvāramekaṃ ca sārdham
vardhamānasya vinyāsaṃ vakṣyesaṃ kṣepataḥ kramāt
vyāseṣaḍaṃśake tatra dvyaṃ śaṃ śālāviśālakam
dvibhāgamaṅgaṇaṃ bāhyesarvataḥ ku ḍyasaṃ yutam
pramukhemukhyavāsasya bhāgaṃ caṅ kramaṇaṃ bhavet
madhyabhittisamāyu ktaṃ ku lyābhadvārasaṃ yutam
aparedīrghaśālā syād dvinetrottuṅgasaṃ yutā
īṣannimnonnatā prācīśālā dīrghānanānvitā
pakṣake dve tuśāletuvaṃ śanimnevivaktrake
ekakadiśi niṣkrāntaṃ dvibhāgaṃ madhyavāraṇam
hrasvapādasamāyu ktaṃ yathālaṅkārakaṃ tuyat
śaṅkhāvartaṃtusopānaṃ karṇedvyaṃ śena yojayet
nāsikātoraṇastambhajālakādivirājitam
prāsādavadalaṅkuryādanu ktaṃ cātra pūrvavat
ekadvitritalopetaṃ nodagdvāraṃ mahībhṛtām
tadevāṃ śena vāraṃ tuvivṛtastambhabhittikam
mukhyagehārdhadākṣiṇyemūlavaṃ śāntatonnatam
yatheṣṭadiśi bhadrāṅgaṃ yatheṣṭadiśi vāṃ sakam
daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ prāsādavadalaṅkṛtam
dvāratoraṇanāsībhistathā vedikajālakaḥ
yathāruci yathāśobhaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ
etattuvardhamānaṃ syāccaturṇāmapi śaṃsitam
vyāsedaśāṃ śake tatra dvibhāgamaṅgaṇaṃ bhavet
tabdahirvāramekāṃ śaṃ śālāvyāsaṃ dvibhāgikam
tadardhaṃtubahirvariṃ dvāraṃ bhadrasamanvitam
katna ṭakoṣṭhādisarvāṅgaṃ yathāyu kti yathāruci
etattuvardhamānaṃ syāccaturṇāmapi śaṃsitam
athavā tabdahirvāraṃ dvyaṃ śaṃ vyāsedaśāṃ śake
mu ktamu ktatalaṃ tatra maṇḍapakriyayānvitam
yathocitamalaṅkāramuparyu pari tatkramāt
mukhabhadraṃ vinā tatra śeṣaṃ prāgu ktavannayet
samaṃ tripādamardhaṃvā mukhamaṇḍapamiṣyate
śeṣaṃ prāgu ktavanneyaṃ viprādīnāṃ praśaṃsitam
tricatuṣpañcabhaumaṃ syād vardhamānaṃ samoharam
dvādaśāṃ śeviśāletudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
śālāvyāsaṃ dvibhāgaṃ tabdāhyālindraṃ dvibhāgataḥ
tabdahirvāramekāṃ śaṃ stambhaṃ ku ḍyaṃ yathocitam
pāśśvayostabdahiddvyaṃ śaikāṃ śavistāranirgamā
savāramukhapaṭṭyaṅganetraśālāvinirgatā
purataḥ pāśśvayornetraśāle'lindrāttupūrvavat
tayormadhyecatu ddvyaṃśedvitalevāḥsthalānvitam
vāraṃ syāt tritaletatra tatra śālā catuḥsthale
aparekarṇakatna ṭedve kartavyepañcabhūmike
tayormadhyecatu ddvyaśeṣaṭ tale'rdhasabhāmukham
pāśśvayornetrakatna ṭedve mukhyadhāmnastuṣaṭ tale
purataḥ karṇakatna ṭedve sopānaṃ syāt tadantare
tatpuraḥ karṇakatna ṭedve kartavyetucatuḥsthale
śālā pañcatalekāryādai ghghyetatrai va pañjare
dvibhāgavipulāyāmekartavyepāśśvayostute
aṅgaṇaṃ maṇḍapaṃ codhdhvetadūdhdhvesthalapādayuk
dvāranetrasamāyu ktaṃ vāmesopānasaṃ yutam
mukhacaṅkamaṇeguhyasopāna syāt taletale
pṛṣṭhe'ṣṭadvyaṃ śavistāranirgamaṃ bhadraśobhitam
tadaṃ śepāśśvayorvaktrevāraṃ syāt tritalānvitam
dvyaṃ śai kāṃ śai kavistāranirgamā pañcabhūmike
savāramukhapaṭṭyaṅgapṛṣṭhaśālāvinirgatā
pāśśvayoddvidvibhāgena katna ṭau dvau tucatuḥsthale
parito maṇḍapaṃ tatra vāsavyāsasamanvitam
dvitalopari bhadrāṅgī śālā netrasamanvitā
vāstūnāṃ tucaturmadhyecatuḥsūtraṃ prasārayet
tattatsūtrasya vāmetudvāraṃ vidhivadācaret 131-
madhyestambhaṃ tusaṃsthāpya pāśśvedvārayutaṃ tutat
kartavyaṃ vidhinā tajjñaiḥ kampadvāraṃ tadu cyate
prāsādavadalaṅkuryāt stambhādyaṅgaṃ taletale
saptabhaumaṃ nṛpeśasya mandiraṃ vardhamānakam
caturdaśāṃ śake vyāsedvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito vāramekāṃ śaṃ śālāvyāsaṃ dvibhāgikam
dvibhāgaṃ pṛthu vāraṃ syāt bāhyavāraṃ tadardhakam
j parito daṇḍikāvāraṃ mu ṣṭibandhādiśobhitam
cūlaharm yādikaṃ ku ḍyaṃ mahāvāramuparyapi
katna ṭakoṣṭhādisarvāṅgaṃ yuktyā tatra prayojayet
etattuvardhamānaṃ syānnodagdvāraṃ mahībhṛtām
vyāsedviraṣṭabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
tāvat syād gṛhavistāraṃ paritaḥ ku ḍyasaṃ yutam
dvibhāgaṃ pṛthu vāraṃ syādantaḥstmbhaṃ yathocitam
tabdahirvāramekāṃ śaṃ pṛthu vāraṃ dvibhāgataḥ
stambhaṃ ku ḍyaṃ yathāyu kti yathāśobhaṃ tathācaret
daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ pāśśvepṛṣṭhe sabhadrakam
pāśśvayornetraśāledve dve mahāvārasaṃ yute
dvidvibhāgaviniṣkrāntesyātāṃ temukhapiṭṭake
pṛṣṭhavāsaṃ yathāśobhaṃ yathācitraṃ vibhāgataḥ
yathāruci yathāśobhaṃ katna ṭakoṣṭhaṃ taletale
dvitaletritalevā'pi gopānārūḍhamañcakam
śaṅkhāvartaṃtusopānaṃ pramukhekarṇakatna ṭayoḥ
taletaletusopānaṃ mukhecaṅ kramaṇo bhavet
pādaṃ pādāśrayaṃ pādaṃ yathāśobhaṃ yathābalam
kiñcidāśrayamevaṃ vānāśrayaṃ vipado padam
varṣasthalaṃ cūlahammyaṃkartavyaṃ syāt taletale
gopānaṃ ca lupāścai va vaktrastambhaṃ ca nāṭakam
mu ṣṭibandhaṃ ca niryū havalabhī ca kacagraham
yatra yatrocitaṃ tatra yojayet tad vicakṣaṇaḥ
sabhā vā maṇḍapākāraṃ mālikākāramevavā
etāsāmapi śālānāmaṅgaṇaṃ kārayed budhaḥ
maṇḍapasya tumadhyetustambhaṃ nai vaprayojayet
maṇḍapaṃ puratastasya vāsavyāsasamaṃ tuvā
tripādaṃ vā tadardhaṃvā yuktyāntaḥ stambhasaṃ yutam
ekadvitritalopetaṃ mālikābhaṃ yathā tathā
vivṛtastambhasaṃ yuktaṃ vāsālindrānvitaṃ tuvā
antaḥ sopānasaṃ yuktamanu ktaṃ cātra pūrvavat
tritalādyānavatalamekādaśatalaṃ tuvā
etattuvardhamānaṃ syād bhūpendrāṇāṃ viśeṣataḥ
nandyāvartasya vinyāsamalaṅkāramathocyate
vyāseṣaḍaṃśake tatra dvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
śālāvyāsaṃ dvibhāgaṃ syāt tanmānaṃ tucatuṣ tayam
bāhyavāraṃ ca ku ḍyaṃ ca nandyāvartasamākṛti
diśyathaikā na tad dvāśālā vātha catuṣṭayam
jālakaṃ ca kavāṭaṃ ca bāhye'bāhyetathai va ca
sarvataḥ ku ḍyasaṃ yuktaṃ mukhyagehaṃ kabhittibhāk
ku lyābhadvārasaṃ yuktaṃ mukhacaṅkamaṇaṃ bhavet
antarvivṛtapādaṃ syād bāhyeku ḍyāvṛtaṃ tutat
catu rdikṣuviniṣkrāntamardhakatna ṭasamākṛtiḥ
daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ prāsādavadalaṅkṛtam 156-
caturṇāmu ditaṃ vaiśyaśūdrayoḥ prāgdigānanam
tadevāṃ śāvṛtālindraṃ bahiddvāraṃ praśobhitam
adhiṣṭhānāṅi ghrakādīni pūrvavad yojayed budhaḥ
ekadvitritalopetaḥ muṇḍaprāsādasaṃjñikam
caturṇāmapi varṇānāṃ yojayet tadvicakṣaṇaḥ
vyāsedaśāṃ śake tatra dvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito mārgamekāṃ śaṃ śālāvyāsaṃ dvibhāgataḥ
bāhyato'lindramekāṃ śaṃ bhadraprabhṛti pūrvavat
yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā harm yāṅgamaṇḍitam
dviṣaḍaṃśeviśāletudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
dvyaṃ śaṃ śālāviśālaṃ syānmukhagehaṃ kabhittibhāk
pṛthu vāraṃ dvibhāgena tabdāhyetusamantataḥ
parito'lindramekāṃ śaṃ stambhaṃ ku ḍyaṃ yatheṣṭataḥ
sālindraṃ cūlaharm yāṅgaṃ yathāyu kti yathāruci
dvāraṃ ca mukhabhadraṃ cāpyadhiṣṭhānādi pūrvavat
catuṣṭayānāṃ śālānāṃ madhyavaṃ śodhdhvamastakam
purepurebhavet katna ṭaṃ pakṣaśālānanānvitam
nandyāvartākṛtiścātha yathāyu ktaṃ caturmu kham
ūdhdhvodhdhvamaṅgaṇaṃ kuryāt pakṣaśālāsamopari
sabhā vā maṇḍapaṃ vā'pi mālikā cāṅgaṇakriyā
tritalāditalopetamūhapratyūhasaṃ yutam
dvijānāṃ ca mahīpānāmetat prāsādakaṃ hi tat
caturdaśāṃ śake vyāsedvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
parito mārgamekāṃ śaṃ dvibhāgaṃ gehavistṛtam
pṛthu vāraṃ dvibhāgaṃ syād yuktyāntaḥ stambhasaṃ yutam
tabdahirvāramekāṃ śaṃ ku ḍyastambhādimaṇḍitam
catu rdiśānanopetaṃ nandyāvartasamākṛti
ūdhdhvaśālāstathāṣṭāsyāścaturāsyā vyavasthitāḥ
dvādaśāsyasamāyu ktamūdhdhvādhastād viśeṣataḥ
catu rdikṣusabhadrāṅgadvāraśālākaśobhitam
anu ktaṃ hi yathā sarvaṃpūrvavat kārayed budhaḥ
vyāsedviraṣṭabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam
śālāvyāsaṃ dvibhāgena pṛthu vāraṃ tutatsamam
tad bahirvāramekāṃ śaṃ tabdahirvāramekataḥ
sālindraṃ cūlaharm yāṅgaṃ yathāyu kti yathāruci
tasyopari gatā śālā catuṣkaśirasā saha
tritalādyā navatalaṃ bhūpabhūsurayogyakam
dvārāṇi bhittayaḥ sarvehyuttarādyā hyanukramāt
prāsādavadalaṅkuryānnandyāvartaṃtujālakam
yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ
ūhapratyūhasarvāṅgai rgehālaṅkāramiṣyate
vyāseṣaḍaṃśake tatra svastike dvyaṃ śamaṅgaṇam
tāvacchālāviśālaṃ syāt ku lyābhadvārasaṃ yutam
pṛṣṭhe tudīrghakoṣṭhaṃ syāt purataḥ koṣṭhakaṃ tathā
pakṣake kakarīśālā mukhapiṭṭakayānvitā
vinā piṭṭakayā pṛṣṭhe koṣṭhake pṛṣṭhasaṃ yutam
daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ ṣaṇnetraṃ bhadrasaṃ yutam
anyat prāsādavat sarvamalaṅkuryād vicakṣaṇaḥ
prāṅmukhaṃ svastikaṃ vaiśyaśūdrayoḥ saṃ mataṃ budhaiḥ
tadevāṃ śāvṛtālindraṃ khaṇḍaharm yābhimaṇḍitam
pūrvavad bhadrasaṃ yuktamalaṅkārādi pūrvavat
dviḥṣaḍaṃśe'tha manvaṃ śeṣoḍaśāṃ śeyatheṣṭataḥ
aṅgaṇaṃ ca bahirvāraṃ pṛthu vāramalindrakam
śālāvyāsaṃ dvibhāgena sarvataḥh parikalpayet
dvāraṃ ca stambhaku ḍyaṃ ca bhadraṃ yuktyā prayojayet
yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā harm yāṅgasaṃ yutam
śālākāraṃ sabhākāraṃ harm yāṅgaṃ vā'tha śīrṣakam
etat svastikamityu ktamanu ktaṃ cātra pūrvavat
nirviṣṭāḥ koṭisaṃ yuktāḥ karṇesopānasaṃ yutāḥ
rucakākhyā vicitrāṅgā nodagdvārāḥh prakīrtitāḥ
pāṣaṇḍināṃ dvijādīnāṃ surāṇāṃ vāsayogyakāḥ
caturṇāmu ditaṃ rājñāṃ sarvamu rvī divaukasām
vai śyānāmu ditaṃ sarvaṃśūdrāṇāṃ sammataṃ budhaiḥ 187-
uktavyāsenānvitā dīrghahīnā
vedāśrābhā stāḥ surāṇāṃ dvijānām
dānādīnāṃ sarvapāṣaṇḍikānāṃ
catuḥśālāḥ saṃ matāḥ sadbhireva
etad vadanti munayo vipulenavāṃ śe
vasvaṃ śake mu nipaderasabhāgike tu
dvyaṃ śaṃ gṛhasya vipulaṃ tvatha pañcabhāge
śālāviśālamiha bhāgamiti krameṇa
aṣṭāṣṭahastavisṛtaṃ dviguṇāyataṃ ca
dvidvāri paṅktivadanaṃ dvayamaṅgaṇaṃ ca
ṣaṭ sandhikaṃ bhavanavat parimaṇḍanīyaṃ
tat saptavāsamavanīsuramandiraṃ syāt
vyāsepañcāṃ śenavāṃ śāyataṃ syātṣaḍ bhāgerudrāṃ śakaḥ saptabhāge
dviḥṣaḍ bhāgairaṣṭabhāgenavāṃ śedviḥsaptāṃ śaiḥ ṣoḍaśāṃ śai studai ghghyam
evaṃ pañcai vāyataṃ sapt śālepūrvoktavyāsāṃ śake paṅktiśāle
dai ghghyaṃsaikāka rvikāraiḥ sasaptadharmāṃ śai rviṃśatrayoviṃ śadaṃ śaiḥ
rājñāmudīritamaśītikarairviśāledai ghghyaṃtutatriguṇamakalalāṭayu ktam
tridvāri cāṅgaṇaguṇānvitamaṣṭasandhi dviḥpañcaśālāmatha hammyamiva prayojyam
vāsatryaṃ śaṃ sārdhabhāgaṃ hyalindraṃ tryaṃ śai kāṃ śaṃ vā tadardhaṃpraveśam
bāhye'bāhyenālanīpraṃ tadardhaṃśālānāṃ syādatra sāmānyametat
niraṅgaṇaṃ karṇagatānvitaṃ bahubahupraveśaṃ bahucānanānvitam
antarbahirbaktryutaṃ hyasīmakaṃ vāsaṃ na sāmānyagatāṅgaṇānvitam
hastastambhatulādikān naragṛheyu ñjyādayu gmaṃ yathā
yu gmāyu gmakasaṃ khyayā suragṛheyuñjīta hastādij kam
madhyadvāramaninditaṃ suramahīdevakṣitīśālaye
śeṣāṇāmupamadhyameva vihitaṃ tat saṃ padāmāspadam
garbhaṃkuryānnetrake bhittibhāgepādādhārācch vabhrakādhaḥ krameṇa
madhyasya syād vāmabhāgegṛhevā śālāyāṃ syānmukhyadhāmanyavaśyam
bhittivyāse'ṣṭāṃ śake cāturaṃ śaṃ bāhye'bāhyetatribhāgaṃ vihāya
madhyegarbhaṃyojanīyaṃ surāṇāṃ viprādīnāṃ mandirenindataṃ tat
vaṃ śadvāraṃ nai va viprādikānāṃ varṇānāmāvāsake yojanīyam
pāṣaṇḍyādīnāṃ munīnāṃ gṛhetadvaṃśadvāraṃ yojanīyaṃ na dūṣyam
ādyamathāttaviśālaṃ triguṇāyāmaṃ tataḥ pravṛddhiḥ syāt
vyāsadviguṇai strayoviṃ śati yāvat tāvattusaikadaśasaṃ khyā
purato bhadrasametaṃ karṇasabhākoṣṭanīḍamaṇḍitakam
pṛṣṭhe vārayutaṃ vā dvilalāṭaṃ garbhakatna ṭasamam
ekadvitritalāḍhyaṃ purato'parato vicitranāsyaṅgam
etad vihāraśālaṃ prāsādavadeva karaṇīyam
sarvāsāmapi vakṣyepādāyāmaṃ tutasya viṣkambham
sārdhadvihastamādi tribhiratha ṣaḍi bhaḥ karāgrajadddhyātu
sārdhatricaturhastāvadhikaṃ yāvannavāṅi ghrakāyāmam
vyāsaṃ ṣaḍaṅgulaṃ syāttasmādardhaikamātravṛddhyā tu
daśa vā caturdaśamātraṃ yāvannavadhā viśālaṃ syāt
pūrvoditamānaṃ vā yojyaṃ yuktikrameṇa vidvadbhiḥ
svavyāsakaraṃ triguṇaṃ kṛtvā vasu bhirharet tutaccheṣam
dhvajadhūmasiṃ haśvāvṛṣakharagajavāyasāśca yonigaṇāḥ
eṣudhvajamṛgavṛṣabhebhāḥ śubhayu ktā na śobhanāstvanye
dai ghghyaṃvasu gu ṇitaṃ yattat trirnavabhirharet tutaccheṣam
aśvayujādikamṛkṣaṃ tadvaśatastveva rāśayaḥ proktāḥ
āyāmevasunavabhirgu ṇiteyat tvakapaṅktibhirhāsam
śeṣaṃ dhanamṛṇamu ditaṃ kramaśastvṛṇādhikāyaṃ tuśubham
nāhaṃ navagu ṇitaṃ yatriśatibhirbhājanaṃ tutaccheṣam
tithirapi sūryapramukho vāraḥ syāt tadṛkṣasaṃ yogam
amṛtavarasiddhayogairyojyaṃ nai vānyayogameva syāt
yajamānajanmanāmakkṣayutaṃ yad vastutādṛśaṃ tuśubham
evaṃ nṛṇāmu ditamamarāṇāṃ cecchubhaṃ yathā kartu m
saikatriṃ śaddhastavistārakādyāṃ dvābhyāṃ dvābhyāṃ vardhayet tatkarābhyām
śālābāhyesaikaṣaṣṭyantamānābhīṣṭāyāmā saṃ matā syāt khalūrī
bahirabahirabhīṣṭā ku ḍyapādāṅgaśobhā
śikharamapi lupārūḍhānvitaṃ maṇḍapaṃ vā
amaranaravimānādyāvṛtā sā khalūrī
bhavanatalavihīnaikadvibhūmiprayu ktā
prathamāvaraṇedvitīyake vā parabhāgesadanaṃ tuyoṣitām
niartau sūtigṛhaṃ ca varcasaḥ pavanādīnduṣuvāṅgaṇāgṛham
yamadiśi bhojanaśālā somedhanasañcayāvāsam
agnau dhānyāgāraṃ khepaktivvyañjanāni tatrai va
ārādhanagṛhamīśekatna paṃ tatroditau snānam
yasminyasminnu ditānyanyāni hi tatra saṃprayojyāni
dvārāṇi ca ku ḍyāni ca yuktyā tusvāmivāñchavaśāt
anyaccheṣaṃ sarvaṃkuryādu ktikrameṇa dṛḍhataradhīḥ
api ca śikhini goṣṭhaṃ naiarte'jāvikānāṃ
pavanadiśi nivāsaṃ māhiṣaṃ caiśakoṇe
bhavati turagaśālā nāgaśālā ca tasmin
diśi ca diśi ca sarvevāhanā dvāravāme
sāmānyaṃ syādetadu ktaṃ caturṇāṃvāserājñāṃ yojanīyaṃ viśeṣam
triprākaraṃ ca tripaṅktistribhogaṃ śeṣāṇāṃ cāpyu ktanītyā trayāṇām
ekadvitrīṇyatra sālāni nṝ ṇāṃ pañcatrīṇyekādi devālayeṣu
yattat proktaṃ dhāmanānena pūrvaṃtatrai vāyojyaṃ vidhijñairnarāṇām
iti mayamatevastuśāstreśālāvidhānaṃ nāma ṣaḍivaṃśo'dhyāyaḥ
atha saptaviṃśo'dhyāyaḥ
varṇānāṃ gṛhavinyāsalakṣaṇaṃ vakṣyate'dhunā
caturdaṇḍāt samārabhya dvidvihastavivardhanāt
triṃ śaddhastāvadhiryā vadekakaṃ gṛhamānakam
kṣudrāṇāmaṣṭadhā proktaṃ madhyamānāṃ vidhīyate
aṣṭadaṇḍāt samārabhya dvidvidaṇḍavivardhanāt
dvātriṃ śaddaṇḍaparyantaṃ gṛhāṇāṃ mānamiṣyate
asmādāśatadaṇḍāntaṃ daṇḍābhyāṃ vardhayet kramāt
vāṭabhitteridaṃ mānaṃ tadabhyantarato gṛham
caturaśraṃ dvijānāṃ ca nṛpāṇāṃ ca viśeṣataḥ
aṣṭaṣaṭ caturaṃ śena dai ghghyaṃsyāt kṣatriyādiṣu
hīnaṃ ṣoḍaśahastebhyo gṛhamānaṃ na kārayet
navāṣṭasaptaṣaḍḍhastairuttuṅgaṃ tuṅgamānataḥ
tricaturbhā gavistārā pādonāgraviśālakā
chatraśīrṣakatu lyābhā candranāsīvibhūṣitā
catu rdikṣucatuddvāropetātalpasamāyutā
dvāragopurasaṃ yuktā nānāvayavaśobhitā
bahiṣṭhāt parikhopetā sarvarakṣāsamanvitā
vāṭabhitti proktā gṛhabāhyasamāvṛtā
mṛṇmayā vā lupārūḍhā tṛṇādicchādanānvitā
khalūrikā vā kartavyā vedikāpādaśobhitā
gṛhakriyā hi dvividhā bhinnābhinnaprakārataḥ
bhinnaṃ ca piṇḍabhedaṃ ca vakṣyesphuṭataraṃ yathā
asandhikaṃ bhinnagṛhaṃ samandhikaṃ hyabhinnakaṃ bhinnagṛheṣuteṣuvai
catu rgṛhaṃ dikṣugataṃ pradhānakaṃ vidikṣuvā maṇḍapakaṃ khalūrikā
syād vāṭabhitterabahiḥ pṛthag gṛhaṃ trayaṃ dvikaṃ vai kamasampadāṃ padam
tasmāccatuḥśālamaninditaṃ paraṃ savistaraṃ tasya tumānamu cyate
nīcānāṃ nīcamānaṃ syāt śreṣṭhānāṃ śreṣṭhamu cyate
śreṣṭhamānaṃ nikṛṣṭhānāṃ sarvadā na prayu jyate
kvacidiṣṭaṃ kaniṣṭhānāṃ yanmānaṃ śreṣṭhajātiṣu
alpatvevā mahattvevā sīmāsūtreviniścite
sāyatecaturaśrevā catuṣṣaṣṭyā vibhājite
rajju vaṃ śasirāṣaṭ kacatuṣkāṣṭakasandhibhiḥ
marmaśūlaṃ ca yatnena varjayed vāstukovidaḥ
sūtrādīnāṃ gṛhāṅgaiśca pīḍā cet sarvanāśanam
tasmāt sarvaprayatnena sūtrādīni vivarjayet
pūrvā dimadhyasūtrāṇi cānnaṃ dhānyaṃ dhanaṃ sukham
iti nāmāni tannāmā catvāri syu rgṛhāṇi ca
annālayaṃ dhānyālayaṃ dhanālayaṃ sukhālayam
kartavyaṃ vāstumadhyetumaṇḍapaṃ prathamaṃ budhaiḥ
vāstu vyāsacaturbhā gaṃ maṇḍapasya tuvistṛtam
pañcaṣaṭ saptabhāgāṣṭanavabhāgaikamevavā
saptahastādi ṣaṇmānaṃ dvidvihastavivardhanāt
āsaptadaśahastāntaṃ śreṣṭhamadhyakaniṣṭhakam
ekabhaktyā dvibhaktyā vā catuṣpādāṣṭapādakam
dvijabhūpativaiśyānāṃ yu gmapādaṃ prakīrtitam
śūdrāṇāmanyajātīnāmayu gmastambhamiṣyate
dvijavannṛpavaiśyānāṃ vaiśiṣṭyaṃ madhyavedikā
trikālabalilabdhā ca puṣpagandhādipūjitā
sā tritālasamu tsedhā cotsedhasamavistṛtā
tanmadhyebrahmapīṭhaṃ syād vedikārdhapramāṇataḥ
ṣaṭ ṣaḍaṅgulahīnaṃ syāt tanmānaṃ nṛpavaiśyayoḥ
śūdrādyantarajātīnāṃ na kuryād brahmavedikām
sāyatecaturaśrevā tattadākṛti maṇḍapam
pañcatālaṃ samārabhya tritryaṅgulavivardhanāt
navadhā talipāyāmāḥ saptatālāntamānakāḥ
pañcāṅgulaṃ samārabhya trayodaśāṅgulāntakāḥ
navadhā pādaviṣkambhāstvagre'ṣṭāṃ śavivarjitāḥ
pādoccārdhamadhiṣṭhānaṃ ṣaḍaṣṭāṃ śonameva vā
pādoccetricaturbhā gaṃ caturaśraṃ ca vṛttakam
vasvaśraṃ citrakhaṇḍaṃ ca stambhānāmākṛtiḥ smṛtā
śamīkhādirakhadirastambhāśca dvijarājayoḥ
silīndhraṃ piśitaṃ madhūkaṃ vaiśyastambhāḥ prakīrtitāḥ
rājādanaṃ ca nimbaṃ ca silīndhraḥ piśitindukā
śūdrāṇāṃ stambhavṛkṣāśca tvaksārāḥ sarvayogyakāḥ
pakveṣṭakābhiḥ sudhayā maṇḍapaṃ dvijabhūpayoḥ
vai śyādīnāmapakvābhirnānālaṅkāraśobhitam
prapā vā tatra kartavyā nālike radalacchadā
gṛhamaṇḍapayormadhyetricatu ṣpañcaṣaṭ karāḥ
sarvataḥ samavistāraṃ prakuryādāvṛtaṃ patham
ekahastaṃ dvihastaṃ vā kṣudremārgaviśālatā
annāgārādimadhyaṃ tuvāstumadhyāt pradakṣiṇam
ādityanandapātālabhūtāṅgulamiti kramāt
dharmanandāṣṭadhātvaṃ śā annāgārādipādagāḥ
ekakāṅi ghragataṃ tattatstambhasthāpanakarmaṇi
vāstumadhyādudak pūrvadakṣiṇā parataḥ kramāt
gṛhāṅi ghramadhyayormadhyabhittirmadhyamiti smṛtam
antarmu khāni gehāni vāstunaśca bahirmu kham
mahīdharendubhallāṭamṛgāditipadāśritam
saukhyaṃ mahīsurāvāsaṃ tattārāyāmamu cyate
pañcādinavahastāntaṃ madhyārdhaṃca daśārdhakam
saptaikādaśahastaṃ syāditi mānatrayaṃ viduḥ
cūlyuccaṃ sarvagehānāṃ gṛhāntaṃ vipulaṃ bhavet
pādodayasamā bhittiḥ svapādatriguṇā tatiḥ
gehatāracaturbhā gapañcabhāgāntaraṃ kramāt
pādavyāsa iti proktaṃ gehavyāsātkarāttuvā
yāvanto vipulehastāstāvadaṅgulasaṃ khyayā
sarveṣāmapi gehānāṃ stambhaviṣkambhamiṣyate
mahendrāṃ śebhaved dvāraṃ mukhyāṃ śevāriniḥsravam
brāhmaṇānāmidaṃ sarvaṃsampadāṃ syāt sadāspadam
mahendrārkāryake satyebhṛśabhāgemahānasam
trihastaṃ pañcahastaṃ ca tryardhahastaṃ ṣaḍardhakam
caturhastaṃ saptahastaṃ caturaṣṭārdhahastakam
pañcahastaṃ navahastaṃ pañcamānaṃ mahānase
gṛhakṣatāṃ śake dvāraṃ jayantevāriniḥsravam
prācyāvāsaṃ nṛpasyoktaṃ kośavāhanavardhanam
gṛhakṣatāki gandharvabhṛṅgarājevivasvati
dhānyālayaṃ prakartavyaṃ tattarāyāmamu cyate
pañcahastaṃ navahastaṃ ṣaḍardhaṃca daśārdhakam
saptaikādaśahastaṃ syānnavatrayodaśahastakam
ekādaśapañcadaśahastaṃ pañcapramāṇakam
puṣpadantapadedvāraṃ vitathevāriniḥsravam
viśāṃ dakṣiṇavāsaṃ syād dhanadhānyasukhāvaham
puṣpadante'sureśoṣevāruṇemitrake pade
dhanālayaṃ dhānyasamaṃ kiñcinnyūnatvamiṣyate
śūdrasya paścimevāsaṃ dhanadhānyaśubhapradam
bhallāṭāṃśebhaved dvāraṃ su grīvevāriniḥsravam
caturṇāmapi varṇānāmu kto vāsavidhikramaḥ
stambhasyopari kartavyaṃ potikottaravājanam
tulājayantyanumārgaṃghnakāṃ bhūmikalpanam
kapotaṃ tatpratiścai va vitastijalakāni ca
mu ṣṭibandhaṃ mṛṇālī ca daṇḍikāṃ ca lupākriyām
lulpāpracchādanaṃ cai vamukhapiṭṭakayānvitam
gṛhasya dakṣiṇepāśśvedvāraṃ prati mahad bhavet
dvitrihastatrihastārdhaṃcaturhastaṃ ca bhaktayaḥ
catu ṣpadādyādvātriṃ śadbhaktyā vā vāstumaṇḍapam
ekabhaktyādyekatriṃ śadbhaktyantālpe'ntaraprapā
sapadā ca saviṣṭā ca nālitāladalacchadā
gṛhāṇāṃ garbhasthānaṃ tupravakṣyāmyanupūrvaśaḥ
devānāṃ cai va vinyāseviśeṣeṇa prabhāgataḥ
puṣpadanteca bhallāṭemahendreca gṛhakṣate
dakṣiṇenetrabhittau tusaumyādau tucatu rgṛhe
bhittivyāsenavāṣṭāṃ śebāhyetucaturaṃ śakam
antastrayāṃ śakaṃ nītvā madhyegarbhaṃnidhāpayet
svāmivāsasya vistārepañcaṣaṭ saptabhāgike
nītvāntarbhā gikaṃ netraṃ tatpradakṣiṇabhāgike
stambhamūlevidhātavyaṃ garbhaṃguhyataraṃ varam
dvārapradakṣiṇestambhekabhittau gūḍhapādake
vāstumaṇḍapamadhyasya dakṣiṇevāṅi ghramūlake
piṇḍabhinnagṛhegarbhasthānaṃ pañcavidhaṃ bhavet
tasyopari nidhātavyaṃ muhūrtastambhamutamam
vidhijñaistatra khadiraṃ khādiraṃ ca madhūkakam
rājādanaṃ yathāsaṃ khyaṃ vistārāyāmamu cyate
bhānurudradaśadvāravitastyāyāmasaṃ yutāḥ
tatsaṃ khyāṅgulavistīrṇāḥ svāgre'ṣṭāṃ śavivarjitāḥ
bhūtasārdhacatu rvedaguṇatālānikhātakāḥ
vṛttaku ḍ malakhaṇḍāgrabu bdudākṛtiśīrṣakāḥ
dvijādīnāṃ caturṇāṃhi stambhāḥ samyak prapūjitāḥ
piṇḍaśālā ca kartavyā tyaktamadhyasthapādakā
gṛhamadhyamabhittiśca pādamadhyamavarjitā
tāmāśritya tuku lyābhadvāradvayamiheṣyate
yatra cābhyantaradvāraṃ pūrvadakṣiṇato diśi
dakṣiṇegṛhapāśśvetugṛhapāśśvemahānase
abhyantaretuyad dvāraṃ paścimottarato diśi
uttaregṛhapāśśvetupāśśvepaścimato gṛhe
śālāsubhinnaśālāsusandhikarmana kārayet
devatāsthāpanaṃ piṇḍaśālāsutuvidhīyate
iṣṭato bāhyadevānāṃ padmajasya niveśanam
śeṣāśca niṣpadāḥ sarverakṣaṇārthaṃniveśitāḥ
kadācit piṇḍaśālāyāṃ madhyaṃ na pravidhīyate
pāśśvayoḥ pṛṣṭhataḥ pūrvepādānāṃ ca samuccayam
pravakṣyāmyanupūrveṇa hastasaṃ khyāvaśāt punaḥ
trihastevā trihastārdhestambhā aṣṭau samāhitāḥ
caturhasteca sārdheca pañcahasteca sadmani
dviraṣṭastambhamu ddiṣṭaṃ ṣaṭ ṣaḍardheca saptake
triraṣṭāṅ ghrayaḥ uddiṣṭāḥ sārdhāṣṭanavahastake
caturaṣṭāṅ ghrayaḥ proktā daśārdhaikādaśe'pi ca
pañcāṣṭastambha saṃ khyāḥ syuḥ sārdhedvādaśahastake
trayodaśaviśāletuṣaḍaṣṭai vāṅ ghrayaḥ smṛtāḥ
vistāreca tathāyāmesamāḥ pādāstusaṃ khyayā
saptahastaṃ tuvistīrṇaṃṣaḍ bhāgena vibhājayet
dvibhāgena mukhe'lindraṃ navahaste'ṣṭabhāgake
tribhāgaṃ purato'lindramekādaśaviśālake
daśabhāgecaturbhā gamakabhāgetrayodaśe
ṣaḍaṃśaṃ purato'lindramevaṃ bhāgakramaṃ viduḥ
svāmisthānasya vistāraṃ catuṣpañcāśadaṅgulam
aṣṭasaptatatimātraṃ hi mahattvaṃ tuvidhīyate
ṣaṭ ṣaḍaṅgulavṛddhyā tupañcamānaṃ vidhīyate
ṣaṣṭibhāgekṛtestambheṣoḍaśāṃ śena vedikā
vedikādviguṇaṃ pādaṃ śeṣaṃ prastaramānakam
pādabandhamadhiṣṭhānaṃ pādaṃ sarvāṅgasaṃ yutam
uttaropari bhūtāni kapotapratisaṃ yutam
vyālebhamakaraiḥ siṃ hairnā sikādyairalaṃ kṛtam
dvāratoraṇasaṃ yuktaṃ vicitrāntarabhittikam
svāmivāsamidaṃ vāsekartavyaṃ cātra maṇḍapam
na jātusvāmino vāsevaṃ śānu gataśāyanam
svāmisthānesthitāḥ stambhā netrabhaktyā prakīrtitāḥ
ekakāntaritāḥ pādā nirantara niveśitāḥ
mūlastambhārdhavistārā yatheṣṭālaṃ kṛtairyu tāḥ
uparyu pari vāsānāṃ svamisthānaṃ vidhīyate
iṣṭakāsudhayā vā'pi ghnakāmayabhittikam
hematāmrādikaṃ cai va rājñāṃ yadi vicitrakam
annāgārādiṣudvau dvau pāñcālādilupocchrayau
lupākriyākramaṃ sarvaṃpūrvavat parikalpayet
dhanakṣayo mandavedhetīvresyād aṇabandhanam
tricūlī vaiśyaśūdrāṇāṃ pañca sapta mahībhṛtām
brāhmaṇānāṃ navaivaṃ tuekādaśaṃ tudai vikam
pāṣaṇḍyāśramiṇaṃ yu gmasaṃ khyā cūlī vidhīyate
garbhādhānaṃ caṅ kramaṇaṃ kabhittiṃ mukhya vāsake
śilāstambhaṃ talaṃ ku ḍyaṃ nṛṇāṃ vāsena kārayet
tṛṇādyairmṛnmayaṃ chādyaṃ loṣṭai śchādyamamṛnmayam
brahmasthānaṃ talānnimnaṃ gṛhāntaḥ sthalamiṣyate
nimnegṛhasthaledvāraṃ pracchannājalabhūmikam
sarveṣāmapi varṇānāṃ pādoccārdhaṃmasūrakam
kecit svabhartṛvakṣorunābhyu tsedhaṃ vadanti vai
adhiṣṭhānaṃ ca yāmyādi catu rgṛhavidhau kramāt
ekasyai vapradhānatvādīdṛśeṣugṛheṣuvai
tasya kartu śca bhogānāṃ sthānaṃ tatrai va kalpayet
kāñcīlavaṇayoḥ pātraṃ prāgudagdiśi vinyaset
antarikṣebhaveccu llī satyake syādulūkhalam
aiśānyāṃ pacanasthānaṃ sarveṣāṃ dehināṃ hitam
vasubhānvaṅgulavai pulocchritābhyāṃ nayanāṃ śākṣakarāgrajapravṛddhyā
savikārāṅgularatnikāntamānaṃ kathitaṃ pañcavidhaṃ hi cu llibhedam
caturarkādyavasānamāsyatāraṃ puṭatāraṃ ca tathai vapṛṣṭha katna ṭam
samatuṅgaṃ vipulaṃ tucu llikārthaṃhyadhamānāmadhamādimānameva
naraśīrṣakavannṛpasya cu llī caturaśraṃ dyusadāṃ mahīsurāṇām
caturāyatakaṃ viśāṃ pareṣāmitareṣāmitareṣusarvamiṣṭam
indvagnibhūtamu ninandakarudra saṃ khyāścūlyo nṛṇāmamaradhāmni samāsamāḥ syuḥ
sarvāḥ surāvanisurāvanipeṣuyogyāḥ śeṣeṣutattadu ditāśca matā yamīndraiḥ
annaprāśanamāryāṃśecendrāṃ śeca savindrake
śravaṇaṃ tuvivasvāṃ śemitrāṃ śetuvivāhakam
kṣauramindrajayevidyād vāyau someca saṃ matam
vyayaṃ copanayaṃ cai vapitṛdauvārike jale
su galepuṣpadanteca prasūtigṛhamiṣyate
jalakośamāpavatsekuṇḍamāpevidhīyate
aṅkanaṃ tumahendrāṃ śepeṣaṇī ca mahīdhare
vastubhedaṃ pravakṣyāmi pūrvokte sadmani kramāt
diśābhadrākhyamādau tugaruḍapakṣaṃ tataḥparam
kāyabhāraṃ tulānīyamiti vastucatu rvidham
gehāyāmasamaṃ dikṣubhādr kaṃ diśibhadrakam
aṅgaṇaṃ dikṣukartavyaṃ vidikṣuprativāṭabhūḥ
śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ viśeṣād dvijabhūpayoḥ
veśmanyapi yathā rājñāṃ garuḍapakṣavidhikramaḥ
vistāradviguṇāyāmamāyāmaṃ pañcabhāgikam
dvibhāgaṃ paścimetyaktvā śeṣamaṣṭāṣṭabhāgikam
maṇḍapādīni sarvā ṇi pūrvavat parikalpayet
pradhānaṃ dakṣiṇāvāsaṃ śeṣaṃ bhogādhivāsakam
bhṛṅgarājani dauvāryesu grīvepitṛbhāgike
ariṣṭāgāradiṣṭaṃ ca tatropaskarabhūmikam
vāhanaṃ dvāravāmeca dānaśālā ca vāruṇe
asuredhānyavāsaṃ syādāyudhaṃ cendrarājake
mitravāsaṃ tathā mitrerogelūkhalayantrakam
bhūdharekośagehaṃ syānnāgāṃ śeghṛtamauṣadham
jayantecāpavatseca parjanyeca śivekramāt
viṣaṃ ca viṣaghātaṃ ca katna paṃ devagṛhaṃ bhavet
savitrādyantarikṣāntesavyañjanamahānasam
vitathepūṣṇi sāvindrebhu ktigehaṃ manoramam
evamaiśvaryayu ktānāṃ vaiśyānāṃ pravidhīyate
viśāṃ yathārhakaṃ sarvaṃtyaktapaścimabhāgakam
kāyabhāramiti proktaṃ tulānīyaṃ pravakṣyate
vistāradviguṇāyāmamāyāmaṃ sapta bhāgakam
tribhāgaṃ vastumadhyetucatuṣṣaṣṭi vibhājite
maṇḍapādīni sarvā ṇi pūrvavat parikalpayet
tatpūrvāparayoddvidvibhāgaṃ tyaktvā prayatnataḥ
tatra sthānamalaṅkuryād yathāyu kti vicakṣaṇaḥ
vāyubhallāṭasomeṣubhavedāsthānaśālakam
mukhyāṃ śelūkhalaṃ cāpegaṇikānāṃ niveśanam
vāhanaṃ purato vāmeśeṣaṃ tatra yatheṣṭataḥ
śūdrāṇāṃ bhogayu ktānāmevaṃ samyak prakīrtitam
paryantebhittike tasmin jalapātaṃ kulakṣayam
nīvrasaṃ kramaṇaṃ tasminnāsti ced yadi veśmani
sarveṣāmapi varṇānāṃ sarvasaṃ patkṣayo bhavet
gṛhavistāramānena cāyāmena gṛhonnatam
uktaprakāraṃ śubhadamanyathā ced vināśanam
stambhāyāme'ṣṭāṃ śake sārdhaṣaṭdvārāyāmaṃ nandabhāgetadardhe
tyaktvārdhāṃśaṃ śeṣabhāgaṃ viśālaṃ dvāraṃ nṝ ṇāṃ dhāmni kuryād vidhijñaiḥ
pādāyāmepañcabhāgeyu gāṃ śaṃ dvārāyāmaṃ śeṣabhāgaṃ ṣaḍaṃśam
tryardhaṃdvyardhaṃcottarādhaḥ pratiḥ syād dvārebandhaṃ pūrvavat tasya tāram
taruṇaravimayūkhaprekṣaṇādannaśālaṃ hyatinatamaparāhnevāruṇād raśmijālam
dhanagṛhamatituṅgaṃ du rnirīkṣaṃ triśaṅkoratitaramurutuṅgaṃ dakṣiṇāgāramiṣṭam
mu niśubhakararaśmiprekṣaṇādatra hetoḥ sukhagṛhamatinīcaṃ cātha kartavyameva
dvijanṛpavaṇijāṃ vai sadmanāṃ śūdrakāṇāmudayanatavibhāgaṃ proktamādyairmu nīndraiḥ
gṛhagatavaramai śaṃ rākṣasepuṣpadanteśubhakaramatha bhallāṭāṃśakeṃ'śemahendre
dhanakulapaśu vṛddhiṃ śaṃ satetasya bharturgṛhagataśubhamānaṃ pādamadhyaṃ ca bhitteḥ
dakṣiṇāvasathakaṃ gṛheśitu rvāmaraṅgamu ditaṃ tuyoṣitaḥ
tadviparyayamaśobhanaṃ tayościttaduḥkhamaniśaṃ dadāti hi
madhyaṃ proktaṃ vastu gehāṅi ghrakānāṃ bhitteryuktyā tat kramaṃ sampadṛddhyai
tattanmiśraṃ sarvasampatkṣayaṃ syāt tasmāt samyak saṃ parīkṣyai vakuryāt
meṣevṛṣecānnagṛhaṃ prakuryā nmṛgendrake kakaṭake ca dhānyam
dhanaṃ tulāyāmatha vṛścike vā sukhālayaṃ vai makareca ku mbhe
animiṣayamakanyākārmu ke saṃsthitecet
sakaladiśi na kuryā nmandiraṃ karmavidvān
yadi vidhimanavekṣya svecchayā kartumicched
vrajati yamapuraṃ vā dāsanāśo bhaved vā
iti mayamatevastuśāstrecaturgṛhavidhānaṃ nāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ
atha aṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ
atha niṣpannagṛhaṃ praviśya taṃ tvaritaṃ na praviśedaniṣṭhitam
yadi niṣpannamaveśitaṃ ciraṃ surabhūtādigaṇāścarantyalam
atha karmāntamupetya tad gṛhaṃ śubhanakṣatratithau ca vārake
śubhahorāsumuhūrtakāṃ śake karaṇelagnayuteviśecchubham
pūrvedyu rvāsayitvā dvijapaśu vṛṣabhāṃ starpayitvā jalādyaiḥ
svādhyāyai rho maśāntidvijavaramu ditaistam̐ haṃ svastivācyaiḥ
pūtaṃ kalkarharidrāgarusaruṣapakuṣṭhādikānāṃ vacānāṃ
ku ḍyesaṃ lepitaṃ taiḥ saha bhu vi salilaiścandanasyānu siktam
bhavanasyottarapūrvabhāgetvadhivāsaṃ niśi cārabhet sudhīḥ
savitānādi patākalaṅghanairbahuvarṇāmbaracitramaṇḍape
sitavastradharaḥ su varṇayajñaḥ sitapuṣpaśca sitānulepanaḥ
sthapatiḥ sumanāḥ su varṇaratnai rvividhai rniṣṭhitabhūṣaṇānvitaḥ
kalaśān pañcakapañca vāryu tān navavastrān maṇihemasaṃ yutān
matimān śāligirau sataṇḍulehyupapīṭhetupadenyaset tataḥ
balyannaṃ sitaraktapītakṛṣṇaṃ muām̐nnaṃ payasānnakaṃ yavānnam
piṅgānnaṃ kṛsarānnakaṃ gulānnaṃ śuddhānnaṃ kalaśottarenyaset
paryaṅkoparitalpabandhaneśayanedīpaturīyasaṃ yute
nivasedambaraveṣṭiteśubhesthapatiḥ śambaramu cyatesadā
balicaru sakalānnaṃ ratnahemaprayu ktaṃ
dadhi gulamadhupuṣpājyākṣatābhistulājaiḥ
rajani tagarukuṣṭhānāṃ prayoge'cchakalka -ryu tamapi hi tadānīṃ nikṣipeddhema pātre
bhavanavihitadevān svasvakoṣṭhe nidhāya
sthapatiramalaku mbhān hastamātrāvalaiśca
sitatarakusumaṃ vai yūpadīpaṃ ca gandhaṃ
dṛḍhataramatimadbhistakṣako dhārayitvā
praṇavādinamontake na nāmnā vihitaṃ svāmbaramādarāt surebhyaḥ
prathamaṃ vidhinā tvajāya natvā balimātraṃ vinivedayet tutasmai
svāyaṃ bhu vaḥ svasya caturmu kheṣucatuṣṭayānāṃ diśi tai tilānām
yathārhakaḥ svairbalibhiśca puṣpakaḥ sagandhadhūpādibhiratra tarpayet
indrāya pūrvadiśi bandhu bhiragnaye'gnau yāmyeyamāya niartau sahabandhu vargaiḥ
pitrepratīcyapi baliṃ varuṇāya dadyādvāyau sabandhuranilāya baliṃ nayeddhi
somāya somapadake diśi cottarasyāṃ
mitraiḥ saha svabalimatra nivedayet tat
pūrvo ttarediśi śivāya sabandhu vargai
revaṃ hi dikṣuca vidikṣubaliṃ vidadhyāt
īśecarakyaijvalanevidāryai syāt pūtanāyai pitṛbāhyabhāge
evaṃ punarmārutabāhyabhāgesyāt pāparākṣasyapi bhojanīyā
stambhevanāya ca tṛṇāya divācarebhyo
dikṣveva tatra ca vidikṣuniśācarebhyaḥ
uvvyāṃkṣiped balimathoragadevatābhyo
dharmāya kīryahi dive'khiladevatābhyaḥ
dvārasya vāmapadake manaveparebhyo
dadyuḥ śriyai ca śayanevidhinā baliṃ tat
śālāsumaṇḍapasabhāsvatha mālikāyāṃ
madhye'ṅgaṇetumukhamaṇḍapake vimāne
dhāmnyaṣṭakāṣṭapadake'bhyamarāntarāṃ stānāhūya gandhakusumādibhirarcayitvā
dattvodakaṃ subalimatra nidhāya paścādde yaṃ jalaṃ sthapatinā vihitaṃ ca dhūpam
tulasisajjjarasārju namañjarīghanavacākapaṭolasaguggulaḥ
trapuṣahiṅgumahauṣadhisarṣapāḥ kuravako'tra sadai va sadhūparāṭ
dadati dhānyadhanāni bahūnyaho harati bhūtapiśācasarākṣasān
dahati kīṭabhujaṃ gamamakṣikān maśakamūṣikalūtikalūtakān
paścācca pātrāntikapaścimāṃ śedhānyāstaretakṣakasādhanāni
sarvā ṇi vinyasya baliṃ ca dattvā tebhyo vadet saṃgrahamadhyamasthaḥ
nirujā mṛditā sadhanā prathitā yaśasā mahadadbhutavīryayutā
satataṃ nirupadravakarmayutā pṛthivī pṛthujīvatudharmavidheḥ
dhārānipātāt salilaprakopād daṃ ṣṭrānipātāt pavanaprakopāt
agneśca dāhānmu ṣitācca corād rakṣantvidaṃ sadma śivaṃ ca me'stu
uktvai vamevamakhilānyapi sādhanāni
sthitvā praṇamya śirasā sthapatiḥ karābhyām
ādāya tāni sakalāni tadīyabāhau
samyaṅ nidhāya vidhinā svajanaiḥ sabhṛtyaiḥ
saṃgrāhya bandhujanaputrasahāyakādyai rgacchet svakīyabhavanaṃ prati tuṣṭacetāḥ
saṃnyasya sarvamatha tabdaliśeṣamannaṃ
samyak kṣipet salilake gṛhadevatābhyaḥ
atha samyag gṛhamārjanekṛtesitakuṣṭhāgarucandanāmbu bhiḥ
kalaśodairapi gandhasaṃ yutairmaṇihemāmbu bhiratra secyate
atha siddhārthakalājaśālikān bhavanābhyantarato vikīryapaścāt
upadaṃ śai ryu tamaṣṭa dhānyayu g dhanaratnaṃ gṛhavastuveśya sarvam
gṛhapatirgṛhiṇī ca samaṅgalau sujanasubhṛtyasutānujābhidhau
svabhavanaṃ gṛhavastusamagrakaṃ praviśatāmanu cintya jagatpatim
prītyā praviśya gṛhavastunirīkṣya sarvaṃ
tau daṃ patī ca śayane'pyupaviśya paścāt
savyañjanodanamatho gṛhiṇī gṛhītvā
nirvartayed gṛhabaliṃ baliśeṣamannam
svamūladāsyaisvakulānu gāyai dattvā'tha devadvijatakṣakādīn
dhanaiśca ratnaiḥ paśu bhiśca dhānyaiḥ saṃ tappyavastrādibhiratra nityam
svajanagurujanādyai rmitrabhṛtyādivargairanu gatajanabṛndairatra bhoktavyamādau
gṛhapatirapi patnī tatra natvā gurūṃ statsutajanamapi pautraurbho jayet tān
krameṇa
ambhobhiḥ pūrṇakumbhaiḥ saghnakadalikā vañjulaiḥ pūgavṛkṣai-rdīpairaśvatthapatraiḥ sitatarakusumaiḥ sāṅkuraiḥ pālikābhiḥ
kanyābhirmaṅgalābhiryuvatibhiramalai rvipramukhyairupetaṃ
dvāraṃ tattoraṇāḍhyaṃ gṛhamanaghataraṃ veśayad veśmanātham
sitavastrajalapradīpapūrṇaṃsitakusumāmbaradhāraṇaṃ suhṛṣṭam
gṛhapatipurato yathā vivāhegṛhiṇikaragrahaṇaṃ gṛhapraveśe
adattabalibhojanamanācchadamagarbhaṃdvijasthapatikādibhiratarpitamatalpam
viśatyapi gṛhaṃ yadalamevahi vipattyaivipatpadavimeyamati duṣṭahṛdayaḥ saḥ
atisaṃ tuṣṭamanā gṛheśvaraḥ sutayoṣitsvajanapriyānu gaḥ
svagṛhaṃ praviśet praviśya cai vaṃ śubhavāgbhiḥ paripūrṇakarṇakaḥ
grāmāgrahārapurapattanakādikānāṃ deyo baliḥ kapadake ca vidikṣudikṣu
śastau catuṣkasahitesuramandireca śreṣṭhe kajāyanilaye'khiladevatābhyaḥ
iti mayamatevastuśāstregṛhapraveśo nāma aṣṭaviṃśo'dhyāyaḥ
athaikonatriṃśo'dhyāyaḥ
atha vakṣyerājagṛhaṃ saṃ kṣepād bāhyanagaraśibirayutam
tricaturbhā genagareprācyāṃ vāpyu ktaśālāyām
narapatigṛhamadhirājño dakṣiṇataḥ paścimāṃ śetu
pāṣṣṇīyādikabhavanaṃ syāt saptanavāṃ śepratīcyāṃ tu
aṅkurādīnāṃ bhavanaṃ seneśānāṃ hi tatrai va
viśvanṛpaiśvarabhavanaṃ madhyevāsaṃ tribhāgabhāgeṣu
nagarāṃ śavaśānmānaṃ hyetaddaṇḍe na saṃvakṣye
sacaturcatvāriṃ śacchata daṇḍaṃ veśmavistāram
yu gavasubhānu vikārai rdaṇḍaiḥ kṣapayettataḥ kramaśaḥ
dvātriṃ śaddaṇḍāntaṃ veśmavyāsaṃ tathoktānām
tattadve śmaviśālādūdhdhvesaṃvadddhayet tutathā
saptacaturdaṇḍayutapañcaśatajyeṣṭhavistāram
dvātriṃ śaddaṇḍādādvātriṃ śanmānamevamu ddiṣṭam
jyeṣṭhājyeṣṭhaviśālamanyeṣāmanyadiṣṭaṃ syāt
dai ghghyaṃvyāsadviguṇaṃ dviguṇaṃ pādonamardhakaṃ pādam
dvādaśa sālākāraṃ caturaṃ vṛttaṃ tadāyataṃ śakaṭam
nandyāvatttaṃkaukkuṭamibhaku mbhaṃ svastikaṃ cai va
golāvacca mṛdaṅgaṃ magnamiti hyekamānayutam
iṣṭavyāsāyāmaṃ prāgevālaṃ vicintya kartavyam
tasmāddhīnaṃ yattanniṣpannaṃ vāstuyena ke nāpi
aśubhamavanīpatestat satataṃ vipadāṃ padaṃ bhavati
paurāṇāṃ yadvastuvardhitu micched bahistatastasmāt
prāguttaradiśi vṛddhiḥ śastā paritastuvā nyāyyā
prāgaṅgamatha mukhyaṃ dakṣiṇato vāpyathāṅgaṇaṃ śreṣṭham
veśmābhyantaramadhyedaṇḍārdhavyāsatuṅgapīṭhaṃ syāt
daṇḍe na bahistasmāt pīṭhenai vātra cai va saha vedī
tadve dyā dakṣiṇataḥ pañcakaṣaḍḍhastadaṇḍakaṃ nītvā
kṣoṇībhṛtāṃ pratibhavanaṃ vedyā aparetusūtramadhyagatam
tadve dyā uttaratastāvanmānaṃ vihāya tadve dyāḥ
prāksūtramadhyagataṃ devyā dhāmnastutatra tatrai va
triḥṣoḍaśadaṇḍaṃ vā dvātriṃ śaddaṇḍamānakaṃ vā'pi
sacatu rviṃśatidaṇḍaṃ ṣoḍaśadaṇḍaṃ tuvāthavā nītvā
nṛpaterdai ghghyāyāmaṃ bahiḥ prākāraṃ trihastavistāram
ekādaśakaratuṅgaṃ tabdāhyesaptahastamānena
paritaḥ panthāstisrastasmānnavadaṇḍamāvalyām
veśmāvalyā vṛttaṃ ku ḍyatatistvekadaṇḍamānena
sārdhadaśāratnyuccaṃ tasmāt panthā b ahistunavahastaiḥ
tasmād dviṣṣoḍaśabhirdaṇḍairmaryā direva bhittiḥ syāt
vyāsaṃ sapādadaṇḍaṃ pañcadaśāratnibhistutattuṅgaḥ
bhittirabhyantarataḥ parito mārgastridaṇḍe na
dvādaśabhavanerakṣāveśanāni yojyāni
bhittyabhyantarato vā bāhyād vā mānayed dṛḍhataradhīḥ
triprākāraṃ tripathaṃ tribhāgayugghīnanṛpabhavanam
sacatu rgo purakāntaṃ mukhagopuramunnataṃ hi tatrai va
nimnaṃ paścimaveśaṃ mukhyaṃ syāt prāṅmukhaṃ bhavanam
dakṣiṇamukhamapi vā'tha nodakpratyagdiśi subhadramukham
pañcamukhaṃ tvatha rājñāṃ neṣṭaṃ syād veśanaṃ ca yattatsyāt
rājñāṃ śrīdevīnāmālayakāntarālayaṃ kecit
atha madhyevāṅgaṇakaṃ śatapādayutā prapā vā syāt
dakṣiṇato rājagṛhamabhiṣekaṃ syāt pratīcītaḥ
uttaradiśi bhavanaṃ syād rājamahiṣyāstvanekamekatalam
paścimadiggatabhavanaṃ prāṅmukhamevāvanīpatermu khyam
paritaḥ parikhā bāhyeprākārāddhyeva dvitridaṇḍāni
navadaṇḍaviśālāntaṃ parikhāvipulaṃ samu ddiṣṭam
parikhāyā bahirabahirmā rgaviśālastridaṇḍe na
parikhāmūlaviśālaṃ svavyāsādaṣṭake na bhāgena
gāmbhīryād yuktivaśādākṛtyā cai va pālikābhāsā
bhavanasya bahirdevyā yāni gṛhāṇyatra tatra yuktyā tu
tāni ca dai vikabhāgesamyag vakṣye'hamatrāpi 29-
antarmaṇḍalabāhyaṃ tudai vatāṃ śavaśād gṛham
aryāṃśedvārahammyaṃsyāccendesūrye'ṅgaṇaṃ bhṛśam
bhṛśevyomni ca vṛttaṃ syāt pūṣṇehemaṃ sadakṣiṇam
sālānāṃ vitatherākṣādabhūdaṅgaṇakaṃ viduḥ
senāveśanahammyaṃtuyamabhāge'tituṅgavat
gandharvenīḍabhā nṛttayogyā raṅgavibhūṣitā
vimānamandiraṃ vā'pi śālā vā hammyamevavā
bhṛṅgarāje'śvaśālā syād mṛṣecārtavasūtikā
pitari sthānahammyaṃsyād dauvārikasukaṇṭhayoḥ
jalalīlā vidhātavyā puṣpadantekhalūrikā
lavaṇaṃ tatra vejñeyaṃ marīcādyaṃ yathocitam
varuṇāsuraśoṣeṣumitresyātsaṅkarālayam
rājadevīgṛhaṃ garbhā gāraṃ dakṣiṇavāmayoḥ
gehaṃ nṛttarasāṅgānāṃ mitresopaskaraṃ gṛham
antarvivṛttaveśārthaṃrogādimupadopaṇe
vardhamānādikaṃ cāpi śālānāṃ pādaśālakam
nāgesairandhridhātrīṇāṃ mukhyekanyāgṛhaṃ bhavet
bhai ṣajyaṃ cāpi bhallāṭemṛgesāṃvāhikāgṛham
rucakādicatuḥśālāvimānaṃ vātra yojitam
abhito majjanāgāramu dityāmāpavatsayoḥ
pānīyoṣṇodakaṃ dhāma yacca prāsādavabdudhaiḥ
sveṣṭadai vatamīśānejayanteca vidhīyate
mahendrebhojanasthānaṃ mahīdharamarīcayoḥ
saṃ bādhaṃ vā'tra ku rvīta sabhāpārvatakatna rmavat
dvāraśca bhittayaḥ sarvāḥ svāmivāñchavaśānmatāḥ
prathamāvaraṇeproktā dvitīyāvaraṇekramāt
indrecādityake chatrabheryādīnāṃ nivāsakam
śaṅkhakāhalatūryāṇāmanyeṣāṃ tatra sammatam
satyedānārcitā śālā bhṛśedharmo dakālayam
paṅktike jvalanāṃ śetūlūkhalaṃ cendhanādikam
pūṣabhāgetusāvindrevitathevājiśālakam
pūrvasthāḥ paścimadvārā dakṣiṇasthā udaṅmukhāḥ
paścimasthāḥ pūrvamukhā udaks thā dakṣiṇānanāḥ
sarvegṛhasya mārgeṇāntaritāḥ sadmasammukhāḥ
rākṣaseśastraśālā syād dvāraśālātha vāmake
dharmarāje'nnapānādikarmaṇāmālayaṃ bhavet
madhyaraṅgasamāyu ktaṃ catuḥśālāṃ samālikhet
senāpateḥ praśastesyād gandharvāṃśejayāvaham
bhṛṅgarājāṃ śamānyā vājitā vāśālakā matā
vyālakāmīndrakājāli prabhṛtīnāṃ mṛṣebhavet
niartau māhiṣaṃ gehaṃ dauvārikasukaṇṭhayoḥ
dānaśālekṣaṇaśālā snānaṃ puṣpādike gṛhe
nāgerudrāṃ śake cai va sāyatā dīrghikā bhavet
kanyakānāṃ ca dhātrīṇāṃ mukhyabhāgevimānakam
kañcukīnāṃ ca mūm̐nāmanyat sāmānyato budhaiḥ
bhallāṭesomamārgāṃśekṛṇvādīnāṃ nivāsakam
ku bjinīvāmanīkanyāṣaṇḍakīnāṃ tathāditau
dhātrīṇāmu ditau gehamīśeparjanyake pade
āpecai vāpavatseca vāpī katna paṃ ca dīrghikā
pānīyasadanaṃ puṣpodyānaṃ tatrai vakīrtitam
jayantedakṣiṇāśālā dānaśālā surendrake
dhāmnastvabhimukhā sarvāśālā prāgdakṣiṇānvitā
indreśāstraṃ ravau gānaṃ satyecādhyayanaṃ bhṛśe
mahāmahānasaṃ vyomni gaurvatsā pūṣṇi pāvake
vitathelavaṇaṃ cai va vallūrasnāyucarmaṇām
rākṣasenāgavāsam ca citraśilpādisaudhakam
dharmāṃśedaṇḍakāvāsaṃ śūrpaṃvā lāṅgalaṃ tuvā
gandharvebhṛṅgarājeca rasādīnāṃ nivāsakam
mṛṣedāhastupitraṃ śedānaṃ dauvārike matam
su grīvemalladhāmaṃ syāt puṣpake yu gakoṣṭhakam
vāruṇeyu varājasya śālā vā mālikā bhavet
hayebhasadanaṃ cai vapurohitagṛhaṃ tathā
asurecandraśālā syācchoṣeśarabhakālayam
kharoṣṭrāyatanaṃ rogebhai ṣajyaṃ ca prakalpayet
vāyau vāpī bhaveom̐tranāgepuṣkaraṇī ca vā
mukhyabhallāṭayorhastivājiśālā vidhīyate
someprasūtikā copanītikā ca pravakṣyate
mṛgādityu ditīśānejayantedīrghikādikā
vihārārāmabhūmiḥ syāt tatra sāṅgaṇakā sabhā
tṛtīyāvaraṇeproktāḥ sarveṣāmantarānanāḥ
veśmanāṃ purataḥ pāśśveśeṣarājabalāvaliḥ
tabdāhyevaṇijādīnāṃ vāsapaṅktistuyu ktitaḥ
aparedīrghikāyāmaṃ vāpīkatna pādikaṃ kramāt
tatrai vāntaḥ puraṃ mūlabhṛtyānāṃ vāsapaṅktikam
sarvatra dīrghikārāmavāpīkatna pasamanvitam
nānājātisāmakīrṇaṃnānāstrījanasaṃ yutam
nānāśilpasamopetaṃ ṣaḍ balaiḥ paripūritam
prāgudakprāgavākkoṇeśālā hastyaśvavāsikā
nānāvarṇasamopetā nānāpaṇikayānvitā
sarvevarṇāyathārājā svasvanāmnābhidhānakāḥ
nagarāvṛtasālaḥ syād viśālaḥ syād dvidaṇḍakaḥ
kathyatepañcaṣaṭ saptahastai rvāvistaraṃ kramāt
vyāsadvitriguṇotsedhaṃ bahiḥ pāṃ sucayānvitam
abhīpsitadhanu rvātra parikhāvaprayormatam
tabdahiḥ śilpikopetaṃ sarvatrai vasamanvitam
sarveṣāṃ saṃpraśastaṃ syānmahatyalpeca gopuram
svāmyāvāsa samaṃ bāhyagopuraṃ pravidhīyate
alpatvesvāmivāsasya talādekonamiṣyate
nandarudratalemūlesaptabhūdvāragopuram
ekakatalasaṃ khyābhirhīnamabhyantarekramāt
viśeṣeṇa narendrāṇāṃ mahendradvāramuttamam
rākṣasāṃ śe'thavā mu kyaṃ dvāraṃ pañcatribhūmikam
puṣpadanteca bhallāṭedvāraṃ nīcatalānvitam
su grīvāṃ śe'thavā mukhyejayantevitathe'pi ca
pakṣadvāraṃ prakartavyamekadvitalasaṃ yutam
sālaṃ bahiḥ sālaṃ sacchidraṃ ca sacakrakam
viśeṣeṇa narendrāṇāmindrabhāgetumandiram
brahmāṃ śamāśritam veśma sarvasampatsukhāvaham
sakalakṣitipendrāṇāmekādaśatalaṃ bhavet
navabhūmiddvijātīnāṃ nṛpāṇāṃ saptabhūmakam
ṣaṭ talaṃ maṇḍalīśānāṃ pañcabhūryuvarājake
vai śyānāṃ tucaturbhau maṃ yodhaseneśayorapi
ekāditritalāntaṃ ca śūdrāṇāṃ pravidhīyate
sāmantapramukhādīnāṃ kārayet pañcabhūmakam
yu gmaṃ vāyu gmabhūmaṃ vā sarvabhūpendramandiram
rājñāṃ strīṇāṃ ca devīnāṃ yu gmaṃ vā'yu gmeva vā
sadaṇḍikaṃ lupārohi dvinetraṃ prastarānvitam
mṛnmayaṃ tutṛṇācchādyamekadvitalasaṃ yutam
stūpi karṇalupāhīnaṃ praśastaṃ sarvajātiṣu
miśritāntaravarṇānāṃ saṃ padaiśvaryabhoginām
rucakādinivāsāṃ śca yuktyā tatra prayojayet
anu ktaṃ sarvamatrai vayu ktyā tadyojayet sudhīḥ
sāmānyenoditā rājñāṃ rājadhānī tupaṇḍitaiḥ
viśeṣeṇa narendrāṇāṃ vakṣyeveśma sanātanam
prākāro vipulo daṇḍaḥ parikhā dvitridaṇḍakaḥ
vṛttamārgaścaturdaṇḍai rviśaddaṇḍai rgṛhāvaliḥ
veśyālīlāvṛto mārgastricaturdaṇḍamānataḥ
vapramārgastridaṇḍaṃ syāt prākāraṃ pañcahastakam
tasyāpi parikhā proktā caturdaṇḍaka rvistṛtā
parikhā parito mārgāścāṣṭayaṣṭiviśālakāḥ
tato'ṣṭacatvāriṃ śadbhirviśvā valirathāvṛtā
tabdahiḥ parito mārgāḥ ṣaṭ sapta dhanurādikāḥ
caturdaṇḍaṃ tato vapraprākāraṃ saptahastakam
daṇḍe naike na vidhṛtaṃ nāgapūritabandhanam
aṣṭadaṇḍādisūryāntaṃ parikhāvipulaṃ bhavet
bāhyābhyantaramārgaṃtuprākāravipulaṃ tathā
tabdahirdaśadaṇḍe na sīmā sarvajanālayā
prākāraṃ vā savāsaṃ ca parikhāśca samīritāḥ
vapraprākāramityevaṃ vāstu vidbhiḥ praśaṃsitam
pañcāvaraṇake śastāvaraṇakaṃ dvicatuṣṭayaiḥ
antaḥparivṛtaṃ yuktiyu ktaṃ vīkṣya niveśayet 94-
āttaviśālāyāmepāśśvāṃśeṃ'śaṃ mukhe'mukhenītvā
śeṣeṣaṇṇavabhāgetriṃ śatipañcāṃ śabrahmavastusyāt
tasmin śatapādayutaṃ maṇḍapamantastuvedikāpīṭham
antarasaṃ yutametat prāsādo vā prapā tataḥ paritaḥ
panthā bhāgastena samādeśakhalūrikā paritaḥ
dvāracatuṣṭayayu ktā sauṣṭikakoṣṭhānvitā tathā śubhadā
yu ktyāsanamu ditaṃ tanmukhadevāṃ śake tunavake vā
prāsādādiṣṭāṃ śedakṣiṇato rājakatvevā
uttaradiśyapi diṣṭaṃ jyeṣṭhayu vatyālayaṃ tutataḥ
āryapadenihitaṃ tad dvārakahammyaṃpratīcyāṃ vitanam
śālā vā hyabhiṣekā sarvavicitrānvitā sabhā tatra
karṇacatuṣṭayake'ntardṛḍhapadayu ktā sabhā khalūriyutā
prāguttaradiśi salilaṃ snānaṃ devālayaṃ tuhomāgram
senālokanahammyaṃkatna ṭaṃ vā prāgavāgdiśi yattat
paścimadakṣiṇakoṇenṛttakavādyādilīlayā ca sabhā
uttarapaścimakoṇevāsaṃ syād gītakādivanitānām
prācyāṃ diśyaṅgaṇakaṃ du rgāyā merugopurakam
prāguttaradiśi salilaṃ tatkrīḍāṅgaṇaṃ ca sabhā tatra
grāsanapānāyatanaṃ kuryāt samyak tulakṣaṇābhiyutam
tatprāgdakṣiṇakoṇemadhyāṅgaṇakānvitā sabhā tatra
ratnāṣṭapadavastraprabhṛtīnāṃ vāsamiṣṭaṃ syāt
tatparadakṣiṇakoṇemadhyāṅgaṇakādisaṃ yutā ca sabhā
tabdahirāvṛtabhāgeyatra svabhavanāni tatra vanitānām
aparecārāmayutaṃ vāsakrīḍānvitaṃ tutatsajalam
pratyudagdiśi koṇesarvastraiṇānvitaṃ sabhāvāsam
atrānu ktaṃ sarvaṃpūrvavadiṣṭaṃ bahistvayaṃ svabahiḥ
etatpadmakamu ditaṃ rājñāmāvāsakaṃ mu nibhiḥ 107-
gṛhītavipulāyāmesthānīyāṃ śetumadhyame
sakalebrahmaṇaḥ pīṭhaṃ vedikāntaṃ tumaṇḍapam
dakṣiṇecottarecai va rājadevīgṛhaṃ bhavet
paścimenṛpatīśasya mandiraṃ bahubhūmikam
prācyāṃ diśyaṅgaṇaṃ madhyedvāraśobhādimaṇḍitam
dvārasya paścimeprācyāmabhiṣekālayaṃ bhavet
etatpīṭhapadenyāsaṃ tasmin sālaṃ tupūrvavat
upapīṭhapadetasmād bāhyepūrvā diṣukramāt
jayantebhānubhāgetubhṛśabhāge'ṅgaṇaṃ bhavet
tanmadhyedvārahammyaṃsyāt tritalāditalānvitam
agnau mahānasaṃ kuryād vitathemūlakośakam
tasmin padāṃ śamāśritya dvāraprāsādayogikam
yamebhṛṅganṛpecai vapitraṃ śeyoṣitāṃ gṛham
su galenṛttaśālā syād vāruṇenṛpamandiram
śoṣecāntaḥ puraṃ vāyau vāpīkrīḍāsamanvitam
mukhyevāsaṃ mahiṣyāstuśālā vā mālikā bhavet
somabhāgetulābhāraṃ hemagarbhaṃtutatpare
dityaṃ śehemaratnāni gandhāgāramihocyate
tatrai va hastiśālā syādīśevāpī ca katna pakam
vacorgehaṃ tutatrai va jalayantraṃ vidhīyate
tatra sālaṃ ca mārgaṃca pūrvavat parikalpayet
sthaṇḍilaṃ tabdahirbhā geparjanyāṃ śemahendrake
bhānusatyānta rikṣeṣvevāṅgaṇaṃ kārayet sudhīḥ
mahendrāṃ śebhaved dvāraṃ catuṣpañcatalānvitam
tatrai va śaṅkhabheryā ditauryaśabdādicitrakam
anu ktaṃ pūrvavat sarvaṃparitaḥ pravidhīyate
paramaśāyibāhyetattatprācyāmaṅgaṇaṃ bhavet
jayantādyantarikṣāntamaṅgaṇaṃ kārayed bhṛśam
anu ktaṃ pūrvavat sarvaṃśyenāṃ śādikrameṇa ca
sthānīyetabdahirbhā geprācyāṃ diśyaṅgaṇaṃ bhavet
aṅgaṇasya tuvistāraṃ dai ghghyadvissaptabhāgikam
dvāragopurasaṃ yuktaṃ du rgādhāmasamanvitam
mahāmahānasaṃ tasya prāgdakṣiṇagataṃ bhavet
tatra karmāntavatsānāṃ lekhanānāṃ tukarmiṇām
dakṣiṇecāṣṭabhāgetucai vāṅgaṇamahāntaram
aśvalīlārthakaṃ vā'tha gajalīlārthakaṃ tuyat
tatrai vatuṅgakatna ṭaṃ syānniartau nṛpamandiram
khalūriṃ tabdahirbhā getabdahiryoṣitāṃ gṛham
varuṇenṛpavāmesyād yoṣitāṃ saṅkarālayam
jalakrīḍā sabhā vā'tha mālikā vāsamandiram
vāyubhāgetuvāpī syād vihārāśramabhūmikam
somabhāgetulābhāraṃ hemagarbhaṃtutatpare
īdadeśeśivāvāsaṃ yuktyā tatra prayojayet
tabdahirnagaraṃ vā'tha śibiraṃ pūrvavat kramāt
etatsaubalamityu ktaṃ nāmnā rājendramandiram 129-
adhirājñāṃ pratibhavanaṃ vakṣyeśeṣake na saṃkṣipya
āttaviśālāyāmetatrobhayacaṇḍitetumadhyapade
brahmāsanamathavāsminnabhiṣekārhasabhāsumaṇḍapakam
tadaparabhāgebhavanaṃ tena sahaiveṣusaptanavanalakam
pṛṣṭhe tadi dvakapāśśvecāṅgaṇayu ktā khalūrikāṃ śena
bhojanabhojyālayakā nṛpatervā ñchā vaśādabahiḥ
tatprāgu ttarakoṇemajjanaśālā ca devagṛham
purato'ṅgaṇamuruvipulāyāmopetaṃ navāṃ śena
prāgiva tatra khalūrī kartavyā madhyadeśayutā
dvāraṃ dvitritalāḍhyaṃ tasmin bherī nidhātavyā
maṇḍapamukhamiha bhavanaṃ pāśśvepotasya pāśśvakartavyā
yadyadadvareprayogike nṛpateḥ
triddhikapāśśve'ṅgaṇake golādīnāṃ vihārasthā
prāguttaradiśi koṇebhavanaṃ syānmūlakośagṛham
tadaparabhāgevastraprabhṛtīnāmālayasthalaṃ kuryāt
dvārasyottarapāśśvepānīyoṣṇodakālayaṃ kuryāt
kuryāt pacanālayakaṃ sarvadravyālayaṃ tutatrai va
dvārasya dakṣiṇādiśi tatrādhivāsakaṃ kuryāt
taddakṣiṇadiśi gandhaprabhṛtīnāmālayaṃ kuryāt
prāgdakṣiṇagatakoṇebhavanaṃ syānmūlakośagṛham
rākṣasabhāgetattupaścimabhāgedvipendramandirakam
tatparadakṣiṇakoṇeśaivasthānaṃ saratnahemagṛham
tatpratyagudakkoṇedānādhyayanārthakālayaṃ kuryāt
prāyaḥ prayogadvāraṃ --- tunīcaṃ tat
dvārasyobhayapāśśvesāradravyālayaṃ tukatna ṭagṛham
tatrai va hastiśālā sarvau ṣadhi śastraśālā syāt
anyatsarvaṃnṛpatericchāvaśataḥ prakartavyam 142-
atha nṛpeśagṛhaṃ ca mukhāṅgaṇaṃ pariyutaṃ hi bhavenmukhamaṇḍapam
api ca bhogagṛhaṃ tunivāraṇaṃ nṛpativāñcatigṛhā ---
taddakṣiṇataḥ pāśśvedviḥṣaṭ padake mahāṅgaṇaṃ dīghghyam
tasmin paścimabhāgemaṇḍapamatha mālikā vā'tha
śālā tadubhayapāśśve'pyabhitaḥ snānaṃ ca maṇḍapaṃ ca syāt
aṅgaṇakadakṣiṇake sarvadravyālayaṃ tadeva syāt
veśanaparighāmiṇṭhakakatna ṭaśālāvicitritaṃ purataḥ
purato bhavanāṅgaṇayoddvipāśśvabhāgataḥ paritaḥ
aparo strī vāso vā sāṅgaṇakaṃ mālikābhidhā paṅktiḥ
bhavanasyottarapāśśvetatra mahiṣyālayaṃ tutattuṅgam
bhāgaṃ tatrikapāśśvaṃ rājñāṃ ca mālikāpaṅkti
tatrai va kanyakānāṃ vāsaṃ vasudhātra kubjakādīnām
ekadvitribhiraṃ śai rdakṣiṇataścottarakramaśaḥ
tatrodyānaviśālaṃ sālaṃ kuryāt tutatra bahireva
tatrai vottarabhāgeyatra yutā sammatā jalakrīḍā
tatra ca salilāvāsaṃ syād nṛpaterdī rghikā cai va
aparenṛpateśca gṛhaṃ strīṇāṃ syādeva saṅkarā śālā
prāguttaradiśi bāhyenavasveṣṭadevatādigṛham
tatrāgrāyaṇaśālā puṣpodyānāni katna paṃ syāt
prācyāṃ tumahāṅgaṇakaṃ triṃ śadbhāgai rvidhātavyam
samahendradvāraṃ tat tritalaṃ vā gopuraṃ catuḥsthalakam
--- jāsarasvatī -- sadmānyetāni dvāradakṣiṇataḥ
abhyantaramukhayu ktānyekadvitrayaturyabhaumāni
tatprāci śaṅkhabheriprabhṛtīnāmālayaṃ tusyāt
taddakṣiṇato dabhraṃ mahānasaṃ sarvarakṣayutam
aṅgaṇadakṣiṇabhāgedvāraṃ syādeva dvitritalasahitam
dvārasyobhayapāśśvelekhakayostat khalūrī syāt
aṅgaṇakottarapāśśvekartavyā cai vadabhrakā ca sabhā
dakṣiṇamukhagatasahitā sarvavicitrā manoharā tuṅgā
tadaparabhāgepūrvāṃśesthānaṃ tugītakādisabhā
anyatsarvaṃnṛpatericchāvaśataḥ prakartavyam 157-
veśmāvadhau vihitatuṅgaviśālamūlaṃ
sālaṃ śilābhiratha ceṣṭakayā prayojyam
tabdāhyataḥ parikhayānvitamiṣṭakādya-airyuktaṃ jayaṅgamiti veśma varaṃ hi nāmnā
āvāhanodvāhanatoyakardajha ṣairjalūkaranekābdhisarpakaḥ
padmāribhūkaṇṭakamatsyakacchapaiḥ kulīraśaṅkhaiḥ parikhā samanvitā
vāsārhakālambanakatna ṭasaṃ yutā jālairlatābhiḥ paripūrṇapatrikā
abhyantaraprāptanatonnatānvitā chidrānvitā bhittiranekayantrakā
evaṃ du rgai rājaveśmāni kuryād bāhye'bāhye'bhyantaretatkrameṇa
sarverakṣyā bhūpatīnāṃ janānāṃ tasmāt tasyā bāhyataḥ ṣaḍ balaṃ tat
sthānīyamāhutaṃ vai paramaṃ yātrāmaṇistathā vijayaḥ
nagaraṃ catu rvidhaṃ hi proktaṃ tajjñairnarendrāṇām
tatku lamūlanṛpeśai rjanapadamadhye'bhraṃsthitasthānam
satṛṇajalorvī garbhaṃnagaraṃ sthānīyamiti kathitam
prabhumantrotsāhākhyairyuktaṃ śaktitrayairvarāvanipaiḥ
tṛṇabhūjalagarbhayutaṃ nadyāvārādiyu ktaṃ ca
tanyānna jāturiktaṃ cāgamamityu cyateparai rnagaram
āvanyāpakayu ktaṃ satṛṇaṃ saṃgrāmayātrake vihitam
saṃgrāmaṃ tadabhīṣṭaṃ vijayeyu ktyāṇitam̐rbham
garbhatrayai rupetaṃ vijayamiti procyateprajñaiḥ
mahati veśmani vānvitakārmu karbhavanamatra vigṛhya tataḥ param
parivṛtaṃ sakalaṃ hi yathāpurā bhavati śeṣamaśeṣa balārthadam
trihastādyardhahastena vṛddhyā pañcakarāntakā
pañcai va bhaktayastābhirhastiśālā vidhīyate
ṣaṇṇaveti catu ssaptatripañcai riti kīrtitāḥ
bhaktyastrividhā śālā vistārāyāmataḥ kramāt
alpatvetumahatvetuyathāyogyaṃ tathācaret
mukhaśālaukabhaktyā tumadhyevistāranirgatā
śayanasthānakaṃ bhaktyā dakṣiṇepravidhīyate
rājādano madhūkaśca khadiraḥ khādirastathā
tintriṇī cārju naścai va stambakaṃ piśitaḥ śamī
kṣīriṇī padmakādyāsteśālāstambhā gajasya ca
saptāṣṭanavahastoccamavagāhaṃ vihāya ca
vistārastuviśālātsyādavagāho yathābalam
śālāstambhā imeproktā viṭapābhaśikhānvitāḥ
su vṛtto hastinaḥ stambhastvekahastaviśālataḥ
tripādonārdhahasto vā vistāraṃ trividhaṃ smṛtam
candrabhāge'ṣṭabhāgena hīnāgratārakānvitam
śālāvyāsetupañcāṃ śaṃ nītvā pṛṣṭhe triyaṃ śakam
āpādaṃ ṣoḍaśāṃ śetuvāme'ṣṭāṃ śavyapohitam
sthāpayet tutadalānān pūrvoktāṃ śca samanvitam
anupādārdhamānena bhittyu tsedho vidhīyate
tadūdhdhvekaṭakacchādyaṃ ghāṭano ddhāṭanakṣamam
vitastigostanaṃ paścāt sthāpayed bahirānanam
kārayeddhastimānena ghnakaprastaraṃ talam
śilābhirveṣṭakābhirvāprastaraṃ nai va kārayet
mūtradvārayutaṃ labdhadvārayu ktyā kramānvitam
anyatsarvaṃyathāyu kti tathā kuryād vicakṣaṇaḥ
navāṣṭasaptaṣaṭ pañcahastepañcavisāriṇi
trayabhaktyādyaikaviṃ śadbhaktyāntāyāmamīritam
caturmu khacatuśśālāḥ sapragrīvāśca śālakāḥ
daśadvādaśahastai rvāstambha vyāsaṃ prakīrtitam
tricatuañcaṣaḍḍhastaiḥ ku ḍyotsedhaṃ vidhīyate
abhinnānāṃ tubhinnānāṃ bhittibandhaṃ yatheṣṭataḥ
netrabhittau ca pṛṣṭhe ca jālakaṃ syād gṛhegṛhe
gṛhāntekarṇadhārā syāttadadarbhāvayocitāḥ
ayu gmavaṃ śavistīrṇaiḥ ghnakaḥ prastaraṃ talam
mūtracchidrasamāyu ktaṃ sāradārumardṛḍham
pratyekaṃ turagasthānamekabhaktisvaveśanam
sāradārumayaṃ kīlaṃ dvisaptāṅguladai ghghyakam
dvitryaṅgulaṃ tuvistāraṃ sūcikāgrasamanvitam
paścād bandho'grabandhetuyojayed dṛḍhakhātavat
mayūravānarādīnāmālayaṃ śukapañjaram
citragoyu gmagovatsapānadhānyadhanālayam
vastraratnāyudhadyūtakarmāntāvaraṇālayam
dānabhojanaśālā ca yogaśālā sadakṣiṇā
dakṣiṇaṃ pañjarāvāsaṃ yathāsthānaṃ prayojayet
udyānecāpi vāḥsthānesthānamaṇḍapamiṣyate
katna ṭāgāraṃ tuvā vṛttaśālā yā vṛṣabhasya tu190-
uttaṅguku ḍyā nṛpamantraśālā pūrvāparāyāmayutā manojñā
sabhā ca pādāvṛtaku ḍyahīnātidūrataḥ prekṣaṇakarmayogyā
katna ṭāgāraṃ tuvā tasmiṃ stataḥ paścimato diśi
rājñāṃ siṃ hāsanaṃ yuktyā prāṅmukhaṃ kalpiteyathā
tatpūrvadakṣiṇebhāgemantriṇāṃ cāsanaṃ bhavet
dūtasya prāgudagbhāgepraśāstāsanamuttare
senāpatestaddakṣiṇyesarvaṃnālisamāntaram
pañcabandhaikāṅgulīkā manojñā mantranālikā
mātreṇaike na su ṣirā mukulāgradvayānvitā
vyasāyāmetupañcāṃ śaṣaḍaṃ śaikāṃ śadvyaṃ śakaḥ
madhye'ṅgaṇaṃ tadāvṛttaṃ stanamātroccabhittikam
vṛttopalaṃ tutanmadhyeprāgudagjalaprātrakam
ke śakṣālanaparyaṅkaṃ taddakṣiṇagataṃ bhavet
prāgudagdvārasaṃ yuktā tatha maṇḍapamālikā
prāsādhikāsanaṃ mitresudṛśāṃ sthānamaṇḍapam
pañcādi pañcakāntaṃ vā vyāsaṃ tatrojasaṃ khayā
sabhāmaṇḍapaśālānāṃ sāmānyamiṣṭadai ghghyakam
pañcādaśakaravyāsaṃ trisaptāratnidardhakam
saikadvādaśahastāntaṃ cūlyantādimanoharam
śālābhiṣekayogyā sā kartavyā prāgivānanā
tadaṅgamadhyameraṅgasaṃ yuktā ca sabhā bhavet
maṇḍapaṃ dakṣiṇerājñāṃ tadudīcyāṃ diśi kramāt
paṭṭābhiṣeka saṃvāsaṃ dhāmaṃ tatra prayojaet
pañcasaptanavā ratnivyāsatāradvivaidikam
tricatuṣpañcabhāgaṃ vā vedikodayamīritam
vedikodayapādoccaṃ svavyāsasamamiṣyate
antaḥstambhasamāyu ktaṃ tyaktamadhyasthapādakam
dviṣaḍi bharaṣṭamātraṃ tutriṣṣaḍaṅi ghraviśālakam
ekabhaktyāvṛtaṃ tatra jālaṃ tadvabdahiṣprabham
tulābhārārhakaṃ katna ṭaṃ maṇḍapaṃ vā prabhā bhavet
trihastaṃ toraṇastambhadai dhdhyaṃ vyāsaṃ daśāṅgulam
navāṣṭasaptamātraṃ vā pṛṣṭhabhāgaśikhānvitam
vastumadhyenidhātavyaṃ dakṣiṇottaragaṃ yathā
toraṇāntaramu tsedhaṃ samameva vidhīyate
nirviṣṭaviṣṭakaṃ madhyavakratuṇḍasamanvitam
pūrvāparāyataṃ bhartṛtulāntādacalaṃ caret
tulāntarakarārāṇāṃ mahārājasya yogyatām
kīlitaṃ vitalaṃ madyekuṇḍalaṃ sāradārujam
yojayed vakratuṇḍe na yathābalasamanvitam
tyaktvā tupuṃ mukhāt ṣaṇḍādevaṃ tughnakāsanam
tatsamāṅgamitālambiśṛṅkhalābalasaṃ yutam
bakatuṇḍadvayaṃ dvidvibhūtaṃ yatnena yojayet
vastunaśca catu rdikṣuprāṅmukhasya ca toraṇam
stambhaṃ viṣṭaṃ tulāmātraṃ kuryāt sārāṅi ghrapaiḥ śubhaiḥ
vastumadhyagataṃ bāhyeparitastat prapā bhavet
tatsamaṃ paritaścāpi tabdāhyeyojayed budhaḥ
audumbaravaṭāśvatthanyagrodhāstoraṇaṃ bhavet
pītaṃ raktaṃ tathā śvetaṃ nīlaṃ kuryād dhvajaṃ kramāt
tulā samaṃ tat samupetya bhūpatiḥ sukhaṃ samāstāmamarendradiṅmukham
samīkṣya rāśiṃ nijahemasañcayaṃ virājamāno dhanado yathā bhu vi
hemagarbhayutaṃ saptanavaratnyāpi bhittikam
vyāsena cataraśrā sā vyāsatu lyocchritā talāt
daśadvādaśamātrai rvāstambhavyāsaṃ prakīrtitam
vṛtto vā caturaśro vā cāvagāhed yathābalam
trihastāvṛtabhittiḥ syād daṇḍotsedhaṃ svavedikā
stambhāgrastho'ntarāviṣṭadvyaṣṭadvyavibhūṣitā
lupārūḍhāgravistāraṃ samotsedhāḥ praśaṃsitāḥ
saptahastadvihastādivyāsotsedhena vedikā
pañcahastadvihastena vyāsotsedhena vā bhavet
sabhāmadyenidhātavyā tanmadyecāvaṭakriyā
bahirjālakaku ḍyaṃ syāt tabdāhyeca prabhā bhavet
sabhā nīvrasamu tsedhā viśālā daṇḍamānataḥ
trayoviṃ śatihastena tabdahiḥ parikhā bhavet
catu rdikṣucatuddvāraṃ toraṇaṃ kṣīrapādapaiḥ
sopānaṃ yogyadeśetucatu rdiśi vidhīyate
dvāratu lyonnatavyāsaṃ nirgamadvāratoraṇam
stambhāgratoraṇāviṣṭakaṃ sādiṣvaṣṭamaṅgalam
cakravartiśikhopetaṃ dvāredvāreprayojayet
chatrake tupatākāśca bherīśrīku mbhadīpikāḥ
nandyāvartena cāṣṭau tusarveṣāmaṣṭamaṅgalam
dvāradvayocchritaṃ śālārakṣyavāsaṃ yathābalam
tabdahirjanacāreṇa bāhyā rakṣā prakīrtitā
rājecchayā kumāryāstaddevyāḥ ku lyāvimānakam
mālikānteca bhūmau vā yojanīyaṃ manobhavam
yatrocitaṃ nṛpaticittavaśād vimānaṃ sārālibhogabhavanaṃ ca nivāraṇaṃ ca
kuḍyaṃ gajāśvanilayaṃ yu vatīnivāsaṃ kartavyamādyanikhilaṃ nagaraṃ ca yuktyā
iti mayamatevastuśāstrerājaveśmavidhānaṃ nāma ekonatriṃśo'dhyāyaḥ
atha triṃśo'dhyāyaḥ
dvijanṛpavaṇijāṃ vā sadmanāṃ śūdrakāṇā-mabhimukhaviniveśadvāratāraṃ ca tuṅgam
pṛthagatha nijabhe daṃ maṇḍanaṃ cāpi nāmnā
sukhamanu gatabu ddhirvastu vākyaṃ munīnām
trivitastiviśālaṃ syād dai ghghyaṃsaptavitastikam
vistārāyāmatastasmāt ṣaḍ dvādaśakarāgrajaiḥ
vṛddhyā tripañcasaike ṣuṣaḍi vatastyantakāni hi
pañcaviṃ śatimānāni dvāratārodayāni hi
tadādyaṃ śayanīyasya gṛhasya dvādaśaivahi
samāvṛtakhalūrīṇāṃ tāni coktāni paṇḍitaiḥ
nagaragrāmadu rgāṇāṃ dvādaśoktāni veśmanām
vistāradviguṇotsedhaṃ ṣaṇmātraṃ sādhikaṃ bhavet
navamātrādhikaṃ vātha sarveṣāṃ samudīritam
saṣaṇmātradvitālaṃ ca satrimātradvitālakam
dvitālaṃ kṣudramānaṃ ca trividhaṃ paripaṭhyate
svavyāsadviguṇotsedhaṃ ṣaṇmātraṃ vā dvimātrakam
adhikaṃ śubhadaṃ cāraṃ viprādīnāṃ gṛhematam
stambhāyāmāṣṭabhāgetuṣaḍardhaṃ dvāradai ghghyakam
tadardhenandabhāgetusārdhāṣṭāṃ śā tutattatiḥ 8-
nīcamadhyādyapi dvāraṃ bhūmau bhūmau vidhīyate
vyāsadviguṇatuṅgaṃ tuneṣṭadvāraṃ nṛṇāṃ gṛhe
stambhāyāmāṣṭabhāgonaṃ tuṅgadvāraṃ surālaye
nandapaṃktyaṃ śahīnaṃ vā vistāraṃ syāt tadardhataḥ
pādapādaudviśād bhūmau bhūmāvatra vidhīyate
sapādapādavistāraḥ sārdho vā yoga vistaraḥ
stambhavyāsasamo vā'pi tadardhabahulaṃ matam
tripādaṃ cottarādhastād pratīkāntasya vājanam
tricatu ṣpañcaṣaḍ bhāgebhāgena stambhavai pule
kavāṭabahalaṃ proktaṃ devadvijamahībhṛtām
dvikavāṭaviśeṣeṇa eka eva prakīrtitaḥ
sāmantapramukhādīnāṃ dvikavāṭaṃ praśasyate
sārdhavedeṣupātalanandarudrakarānvitaiḥ
uccāni tāni talpāni veśmābhyantaratodayāt
gulphārdhavimalārdhaṃtukiñcittīvraṃ yathābalam
veśmābhyantaratalpoccetricatuṣpañcabhāgike
dvitrivedāṃ śatuṅgaṃ tatsarapaṃ pūrvavartini
yu gmemahattare'lpeca dakṣiṇasthekavāṭake
vipulecāyatetasmiṃstryaṃ śecañcāṃ śake kṛte
upariṣṭādadhastāt tupāśśvayostryaṃ śamaṃ śakam
tyaktvā śeṣaṃ praveśena yadāvāraṃ tadu cyate
yathābalaṃ yathāśobhamayaḥpaṭṭairdṛḍhīkṛtam
madhyemahattarehīneyogyavyāsakalānvitam
tricatuṣpañcaṣaṇmātraṃ vyāsārdhaṃdvitriyaṃ śakam
satripādatribhāgaiśca sabhājanavikāsanam
bahulī daśamātrā syāddhastihastādviśāli vā
vitastīnāṃ vidhātavyaṃ netraṃ sāmum̐pāṇivat
ayu gmaghnakaṃ grāhyaṃ madhyasandhivivarjitam
talpasya bheṣaṇī cai vamadhyaṃ tyaktvā samāhite
kavāṭayu galopeteyathābalamabheṣaṇī
atha talpaghanasyārdhaghanā dviguṇavistṛtāḥ
daṇḍatripañcasaptai vanavai kādaśasaṃ khyayā
aśvaskandha nakhābhāste'śvatthapatrāgrasannibhāḥ
svastikābhāstughaṭikā mirṇakā vā'thavā matāḥ
śrīmukhai rvāmadaṇḍaiśca piñjarīgalakārgalaiḥ
kṣepaṇaiḥ sandhipatraiśca gu cchagai rvanakastathā
gu lmairantargatai rgrāhyai rvālārmadhyakuṇḍalaiḥ
viṣāṇaparighākṣudradaṇḍairyuktaṃ kavāṭakam
indrakīlasamopetaṃ sarvacitramanoharam
athavā sānyalohaiśca yuktyā tatra dṛḍhīkṛtam
gulphesandhelalāṭeca śṛṅgāyomayapatrakaḥ
badhnīyāt sarvayatnena yathāśobhaṃ yathābalam
mukulānantaraṃ patratrinetrā sūcikāyatā
yogodayatribhāgaikanikhātaṃ vā yathābalam
talpatīvrasamā tīvradviguṇaṃ vistṛtānvitā
padmapatravicitrā sā paṭṭāṅgaskandhapiṭṭakā
praveśadakṣiṇetalpesthāpitavyā manoharā
sārgalaṃ dakṣiṇaṃ yogaṃ vāmeyogaṃ satalpakam
vidadhyādvāmahastena talpaṃ dakṣiṇapāṇinā
ghaṭikāṃ ropayed vidvān yu gme'yu gmekareṇa tu
ghāṭano ddhāṭanetalpesvasvanādāṃ śapūjite
bherīsamānaśabdaṃ ca hastisiṃ hasvaropamam
vīṇāveṇusvaraṃ cai va śastaṃ kandharagarjitam
krośanaṃ katna janaṃ sarvamanyaccāpi vininditam
adhastādupariṣṭāt tupraśastaṃ ghāṭanaṃ samam
sacchidrāntyārgalatvaṃ ca yogārgalavighaṭṭanam
bandhukṣayakaraṃ śatrupīḍanopadravaṃ sadā
svayameva pidhānaṃ yat svayamapāvṛtaṃ tutat
tad dvāraṃ bandhunāśāya saṃ padāṃ sāpadaṃ padam
vṛkṣakarṇā vadhisthūṇakatna paviddhaṃ tathai vaca
devāyatanaviddhaṃ ca vīthividdhaṃ tathai vaca
valmīkabhasmaviddhaṃ ca sirāmarmā dividdhakam
viṣanāḍīsamānaṃ ca phaṇināṃ padamevaca
sthūlabhāvāvanaṃ rakṣadvāraṃ tallasitaṃ varaiḥ
gamanāgamanegajopariṣṭād dvijaghātāvaraṇaspṛśā ca
kṣayadaṃ nṛpaterhitaṃ tuyatsapade'vanataṃ viśeṣataḥ
phu llapraveśanebhūpaḥ su ciraṃ jīvitaṃ dhruvam
pararājyādhipatyaṃ ca kṣīṇatvaṃ nai va yāti saḥ
madhyadvāraṃ tudevānāṃ dvijānāmavanībhṛtām
śeṣāṇāmapi sarveṣāmupamadhyaṃ vidhīyate
dvātriṃ śaddevatāṃ śeṣuteṣumāhendrake pade
rākṣasepuṣpadanteca bhallāṭeca catu ṣṣvapi
taddigīśānamāśritya dvāraṃ kuryāt suśobhanam
antaddvārabahiddvāramevaṃ yuñjīta bu ddhimān
śeṣadvārāṇi sarvā ṇi sarvadoṣapradāni hi
brahmaṇo'bhimukhaṃ brahmāparāvṛttaṃ niṣidhyate
kimanena pralāpena dvāramanyad vigarhitam
viśālaṃ vyaktatāraṃ syād vyatyastaṃ rogadāyi tat
vivṛtesaṃvṛtekāryesthāpitethitimad bhavet
upariṣṭādadhastācca vyāsāyāmaṃ samaṃ śubham
atidūresaśabdatvamatha dhāvakadhāvanam
doṣadaṃ satataṃ patyu rvipadāmāspadaṃ bhavet
jayantevitathecai vasu grīvemukhyake pade
jaladvāraṃ prayoktavyaṃ kramādanyad vivarjitam
parjanyebhṛśabhāgetupūṣṇi bhṛṅganṛpetathā
dauvārike tuśoṣāṃ śenage'ditipadekramāt
upadvāraṃ prayoktavyaṃ tatsuraṅgamiti smṛtam
ekadvitalasaṃ yuktaṃ bahurakṣāsamanvitam
pādādhiṣṭhānayormānaṃ nītvā roṣaṃ yadunnatam
tattutatropapīṭhoccepūrvoktadvāratuṅgakam
purato varṇakaṃ guhyaṃ sopānaṃ talpasaṃ yutam
dvāragopuragambhīraṃ gṛhī yogaṃ nidhāpayet
sīmā sālaṃ ca sīmāntaṃ veśmādīnāmudīritam
idānīṃ dvāraśobhādigopurāntaṃ tuvistṛtam
dai ghghyamuttuṅgamānaṃ tusaṅkṣepād vakṣyatekramāt
pañcasaptatritridhaikādaśatrayodaśamānataḥ
prathamāvaraṇedvāraśobhāvyāsāstupañcadhā
tripañcādyātrayoviṃ śad dvāraśālā karāntakam
pañcaviṃ śatkarādyāvatrayastriṃ śatkarāntakam
dvāragopuravistāraṃ pañcai vaparigīyate
vistāratritayo dvyaṃ śaṃ pādamardhaṃtripādakam
tatsamaṃ vādhikaṃ teṣāmāyāmāḥ syuḥ pṛthak pṛthak
uttuṅgaṃ tutathai veṣṭamathavonnatamiṣyate
pañcāṃ śebhyaśca saptāṃ śesaptāṃ śebhyo daśāṃ śake
svavyāsādadhikotsedhaṃ pūrvoktānāmudīritam
vakṣyatedvāraśobhādipañcadhakhyālaṅkṛ tikriyā
dvicatuṣkaṣaḍāyāmaṃ nālīgehaṃ tadardhataḥ
śeṣaṃ tubhittiviṣkambhaṃ madhyedvāraṃ prayojayet
trivargamaṇḍapākāraṃ nāmnā tacchrīkaraṃ bhavet
tadeva parito bhaktyā mahāvārasamanvitam
saṃvṛtaṃ vivṛtaṃ vā'pi lāṅgalākārabhittikam
vāropariṣṭātsopānaṃ prastalastulasaṃvṛtam
sakalaṃ dustakaṃ koṣṭhaṃ kānanaṃ mukhapiṭṭakā
madhyapādasamāyu ktaṃ nāsikā madhyamebhavet
mahāvāre'ṣṭanāsaṃ syād grāmetacchītamiṣyate
tadaikakakaraṃ koṣṭhaṃ kānanaṃ mukhapiṭṭakā
śrībhadrametadu ddiṣṭaṃ nāmnā sarveṣupūjitam
ekabhūmi tridhā proktaṃ dvitalaṃ vakṣyate'dhunā
catuṣṣaḍi vastṛtāyāmaṃ dvāratāraṃ viśiṣyate
ekatribhāgika vvyāsāyāmaṃ nālīgṛhaṃ tathā
ardhāṃśaṃ paritaḥ ku ḍyaṃ bahirvāramathāṃ śakam
tadardhaṃtabdahiḥ kuyat tryaṃ śagopānamañcakam
sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ stambhādiparimaṇḍitam
mahāvāreṣṭanāsyaṅgaṃ śikharaṃ koṣṭhakākṛti
mukhe'mukhemahānāsā dvibhāgavistṛtānvitāḥ
sabhadraṃ vā vibhadraṃ vā bhadraṃ pādasamanvitam
prādakṣiṇyena sopānaṃ mahāvārādhirohaṇam
nāmnedaṃ ratikāntaṃ syāt sarveṣāṃ rativardhanam
tadeva śikharaṃ dabhracaturṇā sisamanvitam
yat kāntavijayaṃ nāmnā sarveṣāṃ kāntivardhanam
prahīṇaśikharākāraṃ hāropetaṃ tadevahi
vāreparītanāsyaṅgametannāmnā sumaṅgalam
etad dvitalakaṃ proktaṃ tritalaṃ vakṣyate'dhunā
catuṣṣaḍi vastṛtāyāmaṃ dvāratāraṃ viśiṣyatām
dvārasya pāśśvayorvāsāvaṃ śenāṃ śena yojitau
tattatparivṛtaṃ kuḍyamardhāṃśena vidhīyate
bhāgena parito vāraṃ dvikaṃ cai vātra nāsikam
gehadvayaṃ sasopānaṃ hāropetamuparyapi
vāstalaṃ ca tayormadhyedvāratāraṃ vidhīyate
dvārahammyamidaṃ nāmnā mardalaṃ rājamandire
ṣaṭ paṅktivistṛtāyāmaṃ dvāratāraṃ vidhīyate
dvārasya pāśśvayorvāsamekakāṃ śena yojitam
tattatparivṛtaṃ ku ḍyamardhabhāgena sammatam
bahiḥ parivṛtaṃ vāramekakāṃ śena yojayet
jalasthali tayormadhyedvāratāraṃ vidhīyate
bahiṣṭhātparito vāraṃ bhāgenai vasamanvitam
māsāvṛtaṃ mahāvāraṃ pratyekaṃ ceṣṭanāsikam
prahīṇaśikharākāraṃ hāropetamuparyapi
nāsikā bāhyavāretudvisapta parikīrtitāḥ
dvārasopānamārgaṃca yuktyā tatra prayojayet
mātrakhaṇḍamidaṃ nāmnā rājñāmetajjayāvaham
vyāsāyāmedaśāṣṭāṃ śedvāratāraṃ viśiṣyatām
nālīgṛhaṃ dvibhāgena gṛhapiṇḍistadaṃ śake
alindramardhabhāgena parito'ndhāramaṃ śakam
aṃ śena parito'lindraṃ hāraṃ bhāgena yojayet
dvibhāgaṃ katna ṭavistāraṃ śālāyāmaṃ ṣaḍaṃśakam
vistārecaturaṃ śena koṣṭhakāyāmamiṣyate
hārā bhāgena kartavyā cūlahammyasamanvitā
jalasthalaṃ tadevāhuḥ katna ṭaśālāntare'pi vā
evamāditalaṃ proktaṃ dvitalebhāgamu cyate
pūrvavannāligehaṃ ca gṛhapiṇḍimalindrakam
ardhena paritaḥ piṇḍigopānaprastarānvitam
upariṣṭānmahāvāramaṣṭanāsisamanvitam
śikharaṃ koṣṭhakākāramāyāmārdhena vistaram
mukhe'mukhemahānāsi dvibhāgavistṛtānvitam
uparyu pari veśaṃ ca yuktyā madhyāṅi ghrasaṃ yutam
prādakṣiṇyena sopānamuparyu pari yojayet
sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ stambhādiparimaṇḍitam
ūhapratyūhasaṃ yuktaṃ nāmnedaṃ śrīnike tanam
tritalaṃ trividhaṃ proktaṃ śuddhamiśratayānvitam
nānāvātāyanopetamantasmāleṣusammatam
adhunā saptabhaumādi caturbhū māntamiṣyate
dvisaptāṣṭāṃ śake vyāsād dvāratāraṃ viśiṣyatām
nāligehaṃ dviṣaḍ bhāgaṃ vyāsāyāmasabhittikam
parito dvyaṃ śamānenālīndraṃ kuryāccatuṣṭayam
hārācatuṣṭayaṃ kuryādardhāṃśena samantataḥ
tabdahistvekabhāgena parito'lindramiṣyate
hārabhāgaṃ tubhāgena gṛhapiṇḍistadardhataḥ
hārabhāgena kartavyaṃ pāśśvayoḥ pañjarasya tu
saprtyaṅgasahāmūlaṃ bhūmau bhūmāvuparyapi
tritalekhaṇḍaharm yādimaṇḍitaṃ vāḥsthalanvitam
uparyu pari ca grīvemahāvāracatuṣṭayam
uparyu pari yuktyāṅi ghraṃ yojayed dvāramadhyame
ayu gmasthūpikopetaśirasāmyāṅgapiṭṭakā
toraṇairjālakaḥ kṣudranīḍaiḥ samyag vicitritam
taletalemahāvāreyu ktyā nāsyaṅgasaṃ yutam
dvārasyobhayapāśśvetukatna ṭaśālāntaretataḥ
upapīṭhādirohārthaṃsopānaṃ cāramiṣyate
sopanāṅgaṇakatna ṭasya trikhaṇḍaṃ śṛṅgamaṇḍalam
uparyu pari sopānaṃ yuktyā tatra prayojayet
bhadrakalyāṇamityu ktaṃ nāmnedaṃ dvāragopuram
tadeva śikharemadhyenāsikā pāśśvayoddvayoḥ
mukhe'mukhetunāsyaṅgayu ktaṃ tasya subhadrakam
dvyaṃ śaṃ vāritalaṃ garbhagehetatpāśśvayoddvayoḥ
dvibhāgaṃ caturaśrābhaṃ caturnā syaṅgasauṣṭikam
bhadrasundaramityu ktaṃ nāmnā tattata eva hi
dviraṣṭadvinavāṃ śena vyāsepāśśveniyojayet
svavyāsāṃ śaṃ caturbhā ge'pyadhikaṃ syāttadāyatam
śeṣaṃ yuktyā prakartavyaṃ śuddhamiśratayānvitam
evaṃ saptatalaṃ jñātvā nāmnā tat trividhaṃ bhavet
tadevādhaḥ sthalaṃ tyaktvā ṣaṭ talaṃ yatkrameṇa tu
subalaṃ sukumāraṃ ca sundaraṃ ceti kīrtitam
dvisaptavistārāyāmedvāratāraṃ viśiṣyatām
gṛhapiṇḍiṃ ca gehaṃ ca pūrvavat parikalpayet
hārālindraṃ tupañcārdhārdhāṃśena paritaḥ kramāt
alīndraṃ bāhyabhittiṃ ca bhāgenāṃ śena yojayet
aṅgaṇesauṣṭhikadvyaṃ śaṃ śālāyāmaṃ ṣaḍaṃśakam
jalasthalaṃ tribhāgena katna ṭaśālāntareviduḥ
vistārevāḥsthalaṃ dvyaṃ śaṃ mahāvāratrayānvitam
śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ pañcabhūmaṃ yathākramam
śrīcchandaṃ śrīviśālaṃ ca vijayaṃ ceti kīrtitam
nāmnedaṃ trividhaṃ proktaṃ nānāvayavaśobhitam
tadeva vyāsavyāyāmedvyaṃ śena parivarjite
mahāvāradvayopetaṃ katna ṭakoṣṭhaṃ ca pūrvavat
lalitaṃ cai va kalyāṇaṃ komalaṃ ca tridhā matam
nāmnā catustalaṃ cai vagrāmādīnāṃ ca veśmanām
tridvyekālīndrayu ktaṃ vā saptabhaumādiṣutriṣu
śeṣaṃ ku ḍyeprayoktavyaṃ tritrikarapi kārayet
yathābalaṃ yathāśobhaṃ tathā maṇḍanamaṇḍitam
stambhāyāmaṃ viśālaṃ ca prastaraṃ pūrvavad bhavet
ūdhdhvabhūmeradhobhūmeravadhiḥ pratiriṣyate
praveśadakṣiṇegarbhamārūḍhe bhittike bhavet
ekādisaptāntatalāni yuktyā trisaptabhedāni hitāni nāmnā
proktāni viprādicatuṣṭayānāṃ mayena veśāyatāni vāse
ādyatrayaṃ sakalavarṇahitaṃ tadevaiśvaryo payu ktamanujeṣuvidhīyatehi
grāmāgrahārapurapattanake dvitīyaṃ sarvaṃnṛpeśa bhavanevihitaṃ surāṇām
iti mayamatevastuśāstredvāravidhānaṃ nāma triṃśo'dhyāyaḥ
Original text: mayamatam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0