mayamatam · અધ્યાય 26.30

અથ ષડિવંશોઽધ્યાયઃ
શાલાવિધાનમ્
તૈતલાનાં દ્વિજાદીનાં વર્ણાનાં વાસયોગ્યકાઃ
એકદ્વિત્રિચતુ સ્સપ્તદશશાલાશ્ચ ષડિ વધાઃ

ત્યક્તાજાં શાઃ પુરોલિન્દ્રસં યુક્તાઃ પિણ્ડભિન્નકાઃ
તાસાં હસ્તૈરયુ ગ્મૈશ્ચ યુ ગ્મૈ ર્વિસ્તારમાયતમ્

ઉત્સેધં ચાપ્યલઙ્કારં સં ક્ષેપાદ્ વક્ષ્યતેઽધુના
ત્રિચતુર્હસ્તમારભ્ય દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

ત્રયોવિં શચ્ચતુ ર્વિંશદ્ધસ્તાન્તા રુદ્રસં ખ્યયા
એકશાલા વિશાલાશ્ચ તેસર્વેપરિકીર્તિતાઃ

સપ્તાષ્ટહસ્તાદારભ્ય દ્વૌ દ્વૌ હસ્તૌ પ્રવર્ધયેત્
એકોનવિં શદ્ધસ્તાન્તં વિં શદ્ધસ્તં તુસપ્તધા

દ્વિશાલાયાસ્ત્રિશાલાયા વૈ પુ લ્યાઃ પરિકીર્તિતાઃ
વિસ્તારાત્ પાદમાધિક્યમર્ધા ધિકમથાપિ વા

ત્રિપાદં દ્વિગુણાયામં તસ્માત્ પાદાર્ધકં ત્રિપાત્
ત્રિગુણાન્તપ્રમાણં ચૈ વાયામાશ્ચાષ્ટધા સ્મૃતાઃ

સર્વેદૈ ઘ્ઘ્યાસુરાણાં તુદ્વિગુણં તુનૃણાં મતમ્
દ્વિગુણાદ્યાયતાઃ સર્વેવિહારાશ્રમવાસિનામ્

સર્વેષાં સઙ્ગમોપેતેદ્વિગુણાદ્યાયતં મતમ્
વિસ્તારસમમુ ત્સેધં સપાદં સાર્ધમેવવા

ત્રિપાદં દ્વિગુણં ચૈ વૌત્સેધં પઞ્ચધા મતમ્
શાન્તિકં પૌષ્ટિકં નૈ વ જયદં ધનમુ દ્ભુતમ્

તૈતલાનાં દ્વિજાદીનાં પાષણ્ડ્યાશ્રમિણામપિ
હસ્ત્યશ્વરથયૌધાનાં યાગહોમાદિશિલ્પિનામ્

એકશાલા પ્રશસ્તા સ્યાત્ સ્ત્રીણાં રૂપોપજીવિનામ્
દણ્ડકં મૌલિકં ચૈ વ સ્વસ્તિકં ચ ચતુર્મુ ખમ્

સામાન્યં તૈતલાદીનાં પૂર્વોક્તાનાં ચતુષ્ટયમ્
એકાદિબહુભૂમ્યન્તં ખણ્ડહર્મ્ યાદિમણ્ડિતમ્

અર્પિતાનર્પિતં ચૈ વપ્રાસાદવદલં કૃતમ્
પુરતઃ પાશ્શ્વયોઃ પૃષ્ઠેઽલિન્દ્રં કુર્યાત્ સમન્તતઃ

નરાણાં ચ સુરાણાં ચ પાષણ્ડ્યાશ્રમિણાં તથા
પુરતો મણ્ડપોપેતં પૃષ્ઠે પાશ્શ્વેતુભદ્રકમ્

મધ્યેવાસં તુદેવાનાં પાશ્શ્વેવાસો ભવેન્નૃણામ્
પ્રાગવાગપરોદીચ્યાં પૃથક્શાલા પ્રધાનિકા

સર્વેષામપિ જાતીનાં સામાન્યમિતિ વિદ્યતે
દક્ષિણેપશ્ચિમેચૈ વ શાલા વૈ શેષિકા નૃણામ્

પ્રાગુદક્પ્રાગવાક્પ્રત્યગુદગ્ગેહેતુલાઙ્ગલે
સ્વામિનો મરણં સ્યાદ્ધિ શ્રિયૈ યામ્યેપ્રતીચ્યપિ

અવાક્પ્રત્યગુદક્ સમ્પત્ પ્રાગવાગપરો જયઃ
દક્ષિણેપશ્ચિમેહીનાસ્ત્રિશાલાઃ સર્વદોષકાઃ

લાઙ્ગલં ગણિકાદીનાં શૂર્પમુ ગ્રોપજીવિનામ્
લાઙ્ગલેચૈ વ શૂર્પેચ પૃથક્શાલાસુસર્વથા

શાલાવિરહિતસ્થાનેકુ ડ્યદ્વારં પ્રયોજયેત્
એકસન્ધિ દ્વિશાલાયાં ત્રિશાલાયાં દ્વિસન્ધિકમ્

ઉક્તાનાં દણ્ડકાદીનાં વિન્યાસં ચ વદામ્યહમ્
વિસ્તારં તુત્રિધા કૃત્વા ચતુર્ભા ગં તદાયતમ્

દ્વિભાગં ગૃહવિસ્તારં વારમેકાં શમગ્રતઃ
આસ્યં તત્ખણ્ડદણ્ડાભં વાસં સર્વજનાર્હકમ્

એતદ્ દણ્ડકમિત્યુ ક્તં શાલાનાં ક્ષુદ્રરૂપકમ્
વિસ્તારેચતુરં શેતુષડંશાધિકમાયતમ્

દ્વિભાગં ગૃહવિસ્તારં દ્વ્યં શં ચઙ્ ક્રમણં ભવેત્
શેષં પૂર્વવદુ દ્દિષ્ટં દણ્ડકં તદુદીરિતમ્

ગૃહાયતેનન્દવિભાગભાજિતેશરાં શકર્દક્ષિણભાગમાધિકમ્
અદક્ષિણેબન્ધપદં તદન્તરેવિધીયતાં દ્વારમથૈકશાલકે

કેચિદ્ દ્વારં મધ્યસૂત્રસ્ય વામેચાહુઃ શિષ્ટં માનુષાણાં નિવાસે
સર્વાસ્વેતાસ્વત્ર શાલાસુશાલાભાગેકુર્યાદાયતેદ્વારમેકમ્

ત્રિભાગં ગૃહવિસ્તારં દ્વિગુણં તસ્ય દીર્ઘકમ્
ભાગં ચઙ્ ક્રમણોપેતં મધ્યમેસકભિત્તિકમ્

કુ લ્યાભદ્વારસં યુક્તં શેષં પૂર્વવદાચરેત્
વં શમૂલેતુવાસં સ્યાદ્ વં શાગ્રેરઙ્ગમીરિતમ્

સર્વતઃ પરિતઃ કુ ડ્યં રઙ્ગં પાદસમન્વિતમ્
ભાગેન પુરતોઽલિન્દ્રં પાશ્શ્વયોઃ પૃષ્ઠતસ્તુવા

પ્રાસદવદલઙ્કુર્યાદ્ દણ્ડકં તદુદીરિતમ્
તદેવમધ્યમેરઙ્ગં વાસૌ વં શાગ્રમૂલયોઃ

યુ ક્ત્યાન્તઃ સ્તમ્ભસં યુક્તં વં શદ્વારં ન યોજયેત્
શેષં પૂર્વવદુ દ્દિષ્ટં દણ્ડકં તદુદીરિતમ્

ષડંશં વિસ્તૃતં ચૈ વ દ્વાદશાં શં તદાયતમ્
ભાગેન પરિતોઽલિન્દ્રં શાલાભાગં દ્વિભાગતઃ

તત્સમં પુરતોઽલિન્દ્રં યુક્ત્યાન્તઃસ્તમ્ભસં યુતમ્
પાશ્શ્વયોદ્દ્વિત્રિભાગેન શાલાયામેદ્વિવાસકૌ

દ્વિચતુર્ભા ગવિસ્તારાયામં મધ્યેતુરઙ્ગકમ્
દણ્ડકં તદપિ પ્રોક્તં શેષં પૂર્વવદાચરેત્

વ્યાસેઽગ્નિભૂતપાતાલનન્દાં શેંઽશદ્વિકત્રિભિઃ
ચતુ ર્ભિઃ પુરતોઽલિન્દ્રં સ્યાદેકદ્વિત્રિશાલકે

એતત્ સર્વંદણ્ડકં જાતિરૂપં દેવાનાં ભૂતૈતલાનાં નૃપાણામ્
પાષણ્ડાદીનાં વિશાં શૂદ્રકાણાં યોધાનાં રૂપાઙ્ગનાનાં પ્રશસ્તમ્

એતદેવ સભાકારશિરોયુ ક્તં તુમૌલિકમ્
તદેવ કાનનોપેતં મૌલિકં તદુદીરિતમ્

છન્દં પૂર્વોદિતાનાં તુસં મતં નૈ વ યોષિતામ્
તદેવપુરતોભદ્રં ચતુ દ્દ્વ્યંશેન નિર્ગમમ્

વાસં નેત્રત્રયોપેતં સ્વસ્તિકં તદ્ વિકલ્પકમ્
દેવભૂસુરભૂપેષુયોગ્યં નૈ વાન્ત્યજન્મનામ્

તદેવમુખભદ્રં તુયથા તત્ પૃષ્ઠતો ભવેત્
ક્રકરીવં શમૂલાગ્રં ચતુર્નેત્રસમન્વિતમ્

અધિષ્ઠાનાદિવર્ગાઢ્યં પ્રાસાદવદલઙ્કૃતમ્
નાસિકાતોરણાદ્યઙ્ગૈર્યુક્તં વાતાયનાદિભિઃ

ચતુર્મુ ખમિદં નામ્ના આભાસમિતિ કલ્પિતમ્
દેવદ્વિજનૃપાણાં ચ સં મતં સમ્પદાં પદમ્

એકાદિપઞ્ચભૂમ્યન્તં દણ્ડકાદિચતુષ્ટયમ્
સ્વામિચિત્તવશાન્ન્યસ્તસ્થાનવિન્યાસસં યુતમ્

હસ્ત્યશ્વવૃષભાદીનાં પ્રત્યેકં વાસપઙ્ક્તિકમ્
સદ્વિચૂલિત્રિચૂલ્યઙ્ગં સપ્રગ્રીવં સતલ્પકમ્

સપાદં સાર્ધમુ ત્સેધં તત્સમં વાઽભિધીયતે
દણ્ડકં મૌલિકં ચૈ વયથેષ્ટદિશિ વારણમ્

ચતુરશ્રેદ્વિશાલેતુધર્મભાગવિભાજિતે
ભાગેન બાહ્યતો વારં દ્વ્યં શં ગેહવિશાલકમ્

પ્રમુખેવારમેકાં શં મણ્ડપં નવભાગિકમ્
તદાવૃત્ત્યૈકતોઽલિન્દ્રં શેષં ચઙ્ ક્રમણં ભવેત્

મુખગેહં બહિર્વારં લાઙ્ગલાભં યથા તથા
મુખચઙ્ ક્રમણાદ્યન્તર્વિન્યાસં ચતુરશ્રકમ્

મધ્યરઙ્ગસમાયુ ક્તં મુખ્યગેહં દ્વિવાસકમ્
બાહ્યચઙ્ ક્રમણાદ્ બાહ્યેમુખભદ્રં દ્વિભાગતઃ

ચતુર્મુ ખસમાયુ ક્તં દ્વિશાલં તચ્ચતુર્મુ ખમ્
તદેવ પઞ્ચભાગાન્તમેકશાલામુખાયતમ્

દ્વારં પૂર્વવદુ દ્દિષ્ટં સર્વાલઙ્કારશોભિતમ્
મણ્ડપં બાહ્યતોઽલિન્દ્રં સાયતં પ્રવિધીયતે

નેત્રત્રયસમાયુ ક્તં દીઘ્ઘ્યાંસાયતભદ્રકમ્
એતત્ સ્વસ્તિકમિત્યુ ક્તં શેષં પૂર્વવદાચરેત્

તદેવદ્વિમુખોપેતં દણ્ડવક્ત્રમિતિ સ્મૃતમ્
સાવકાશાઙ્ગણોપેતં મણ્ડપેન વિના યદિ

શાલાવિરહિતસ્થાનેકુ ડ્યદ્વારં પ્રયોજયેત્
એકાનેકતલોપેતં કુર્યાદ્ રૂપોપજીવિનામ્

વ્યાસાયામેઽષ્ટધર્માંશેત્રિશાલેદ્વ્યં શમઙ્ગણમ્
ત્રિપાશ્શ્વેલિન્દ્રમેકાં શં દ્વ્યં શં શાલાવિશાલકમ્

ત્યક્તમધ્યમપાદં તુદ્વ્યં શં તન્મુખભદ્રકમ્
ષડાનનસમોપેતં સપ્રચ્છન્નમજાઙ્કણમ્

એકાનેકતલોપેતં પ્રાસાદવદલઙ્કૃતમ્
દ્વારાદિ પૂર્વવન્મેરુકાન્તં નામોગ્રજીવિનામ્

વ્યાસેપઙ્ક્ત્યકભાગેતુપાશ્શ્વયોઃ પૃષ્ઠતસ્તુવા
વારમેકાં શતઃ કુર્યાદ્ દ્વ્યં શં ગેહવિશાલકમ્

પ્રમુખેવારમેકાં શં દ્વ્યં શં તન્મધ્યમાઙ્ગણમ્
પરિતો વારમેકાં શં સપ્રચ્છન્નમથાપિ વા

તારદ્વ્યં શાધિકાયામં ચતુરાનનમણ્ડિતમ્
પ્રમુખેતુચતુ દ્દ્વ્યંશં નિર્ગતદ્વારભદ્રકમ્

પાશ્શ્વયોર્વાપરેમુખ્યવાસં સ્યાદ્ દ્વિલલાટકમ્
મૌલિભદ્રમિદં નામ્ના શેષં પૂર્વવદાચરેત્

ત્રિપઞ્ચષોડશારત્નિતારા દ્વૌ દ્વૌ પ્રવર્ધયેત્
આચતુ ર્વિંશતેવ્વ્યાસઃ પઞ્ચધોક્તસ્ત્રિશાલકે

નવપઙ્ક્તિ કરાદેવં દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્
આપઞ્ચોત્તરષષ્ટ્યન્તં ષટ્ ષષ્ટ્યન્તં તુવિસ્તૃતમ્

ચતુઃશાલાવિશાલાઃ સ્યુર્નવવિં શતિસં ખ્યયા
આદ્યદ્વિસપ્તમાનં તુસંવૃતાઙ્ગણકાન્વિતમ્

વિવૃતાઙ્ગણકં શેષં કુર્યાદ્ યત્ર યથોચિતમ્
આદ્યં તુસર્વતોભદ્રં દ્વિતીયં વર્ધમાનકમ્

તૃતીયં સ્વસ્તિકં ચૈ વ નન્દ્યાવર્તંચતુર્થકમ્
પઞ્ચમં રુચકં વિદ્યાચ્છાલાનામભિધાનકમ્

તત્તદાત્તવિશાલેન બીજં સ્યાચ્ચતુરશ્રકમ્
આત્તવ્યાસાદ્ દ્વિહસ્તેનાધિક્યજાત્યાયતં મતમ્

ચતુર્હસ્તાધિકં છન્દં વિકલ્પં ષટ્ કરાધિકમ્
આભાસમષ્ટહસ્તેનાછિક્યં દૈ ઘ્ઘ્યમિતિ સ્મૃતમ્

વૈશેષિકાયામમાત્તાં શેન વિધીયતે
આત્તવ્યાસાં શકે જાતિદ્દ્વિભાગેનાધિકાયતમ્

ચતુ રં શાધિકં બીજાદ્ દીર્ઘંછન્દમિતિ સ્મૃતમ્
ષડંશદીર્ઘંવિપુલાદ્ વિકલ્પમિતિ કથ્યતે

અષ્ટભાગાધિકં વ્યાસાદાભાસં સ્યાત્ તદાયતમ્
ષડંશેન વિશાલેતુનેષ્ટમાભાસદૈ ઘ્ઘ્યકમ્

સર્વતોભદ્રવિન્યાસં સં ક્ષેપાદ્ વક્ષ્યતેઽધુના
વાસવ્યાસેઽષ્ટભાગેતુદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્

તદર્ધંપરિતો માર્ગંદ્વિભાગં ગેહવિસ્તૃતમ્
ચતુષ્કર્ણેસભાસ્થાનં સભામધ્યેતુવારકમ્

પૂર્વાપરગૃહેવાઽપિ સ્વામ્યાવાસં પ્રશસ્યતે
સર્વતઃ કુ ડ્યસં યુક્તં કુ લ્યાભદ્વારસં યુતમ્

બહિર્જાલકકુ ડ્યં સ્યાદન્તર્નિર્વૃત્તપાદકમ્
પક્ષશાલાં શકે દ્વારં મુખં પૂર્વેઽપરત્ર વા

જાલકં ચ કવાટં ચ બાહ્યેઽબાહ્યેતથૈ વચ
ક્રકરીવં શશાલા ગ્રમષ્ટાસ્યં ભદ્રસં યુતમ્

ચતુ ર્દિગ્ભદ્રસં યુક્તમેકકાર્ધસભામુખમ્
અન્તર્ભદ્રસભાકર્ણેશઙ્ખસઙ્ગલુપાન્વિતમ્

મુખપિટ્ટકયોપેતમર્ધકોટિસમન્વિતમ્
પરિતો દણ્ડિકાવારં શિખરેનીવ્રપિટ્ટકા

પ્રસ્તરં નાસિકાયુ ક્તમન્તરપ્રસ્તરાન્વિતમ્
સમકાયં સમદ્વારં સમવં શં તુકારયેત્

વિપરીતમનર્થાય ભવેદેવન સં શયઃ
મુ ક્તમુ ક્તતલં તત્ર મણ્ડપક્રિયયાન્વિતમ્

એકાનેકતલોપેતં પ્રાસાદવદલં કૃતમ્
દેવદ્વિજનૃપાણાં ચ વાસયોગ્યં સનાતનમ્

સર્વાસામપિ શાલાનામેતત્ સામાન્યમીરિતમ્
હસ્તચ્છેદપ્રવૃદ્ધ્યા વા હાન્યા પૂર્ણંયથા કુરુ

ક્રકરીકર્ણવક્ત્રાન્તા શાલાવાસચતુષ્ટયા
અષ્ટાસ્યોધ્ધ્વતલગ્રીવા સસ્થૂપિસમવં શકા

ભદ્રોધ્ધ્વમુખકત્ન ટં સ્યાદન્તદ્દ્વારં બહિર્મુ ખમ્
એતત્તુસર્વતોભદ્રં રાજ્ઞામાવાસયોગ્યકમ્

વાસવ્યાસેઽકભાગેતુદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્
પરિતો માર્ગમેકાં શમન્તર્વારમથાં શકમ્

શાલાવ્યાસં દ્વિભાગેન બાહ્યવારં તદર્ધકમ્
એતત્તુસર્વતોભદ્રમલઙ્કારાદિ પૂર્વવત્

વ્યાસેદ્વિસપ્તભાગેતુદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્
પરિતો માર્ગમેકાં શં દ્વ્યં શં શાલાવિશાલકમ્

તદર્ધંબાહ્યવારં તુપૃથુ વારં દ્વિભાગતઃ
ચતુષ્ટયાનાં શાલાનાં શિખરં તુસભાકૃતિ

મધ્યેનાસિસમાયુ ક્તં ભદ્રપ્રભૃતિ પૂર્વવત્
સર્વાસામપિ શાલાનાં ત્યજેન્મધ્યસ્થપાદકમ્

ત્રિતલાદિતલોપેતં ખણ્ડહર્મ્ યાદિમણ્ડિતમ્
એતત્તુસર્વતોભદ્રં દેવદ્વિજમહીભૃતામ્

વ્યાસેદ્વિરષ્ટભાગેતુચતુરં શમથાઙ્ગણમ્
પૂર્વવદ્ યોજયેચ્છેષં પ્રહીણશિખરાકૃતિ

નાસિકાતોરણાદ્યઙ્ગૈ ર્જાલકશ્ચ સમન્વિતમ્
ત્રિતલાદિતલોપેતં પ્રાસાદવદલઙ્કૃતમ્

તલેતલેતુસોપાનં મધ્યેમધ્યેતુમણ્ડપમ્
વિવૃતં વાઙ્ગણં સર્વંયુ ક્ત્યાનુ ક્તં પ્રયોજયેત્

એતત્તુસર્વતોભદ્રં નૃપાણામધિવાસકમ્
અષ્ટાદશાં શકે વ્યાસેદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્

પરિતો માર્ગમેકાં શમન્તર્વારમથાં શકમ્
શાલાવ્યાસં દ્વિભાગેન બાહ્યવારં તદર્ધકમ્

દ્વિભાગં પૃથુ વારં સ્યાદ્ બાહ્યવારમથાં શકમ્
શાલાકારં સભાકારં યથા વા શિખરં તુતત્

ત્રિતલાદિતલોપેતં ખણ્ડહર્મ્ યાદિમણ્ડિતમ્
પૂર્વવદ્ યોજયેચ્છેષં યથાયુ ક્તિ યથારુચિ

સ્વામિચિત્તવશાન્ન્યસ્તસ્થાનવિન્યાસસં યુતમ્
અન્યત્ પ્રાસાદવત્ સર્વમલઙ્કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ

એતત્તુસર્વતોભદ્રં નૃપેશભવનં સ્મૃતમ્ 99-

શાલાજાતિસ્તચ્છિરો યુ ગ્ વિમાનં મુણ્ડાકારં શીર્ષકં હમ્મ્યમેતત્
નાનાકારાઙ્ગાન્વિતાનેકભૂમા માલાબદ્ધા સ્યાત્ તુસા માલિકાખ્યા

વ્યાસેષડ્વસ્વં શકેઽષ્ટાભિરં શાકર્મન્વં શૈ ર્દૈ ઘ્ઘ્યકં તદ્વદં શે
એકદ્વયં શં મુખ્યવાસસ્ય વારં દૈ ઘ્ઘ્યાષ્ટાં શૈર્વારમેકં ચ સાર્ધમ્

વર્ધમાનસ્ય વિન્યાસં વક્ષ્યેસં ક્ષેપતઃ ક્રમાત્

વ્યાસેષડંશકે તત્ર દ્વ્યં શં શાલાવિશાલકમ્
દ્વિભાગમઙ્ગણં બાહ્યેસર્વતઃ કુ ડ્યસં યુતમ્

પ્રમુખેમુખ્યવાસસ્ય ભાગં ચઙ્ ક્રમણં ભવેત્
મધ્યભિત્તિસમાયુ ક્તં કુ લ્યાભદ્વારસં યુતમ્

અપરેદીર્ઘશાલા સ્યાદ્ દ્વિનેત્રોત્તુઙ્ગસં યુતા
ઈષન્નિમ્નોન્નતા પ્રાચીશાલા દીર્ઘાનનાન્વિતા

પક્ષકે દ્વે તુશાલેતુવં શનિમ્નેવિવક્ત્રકે
એકકદિશિ નિષ્ક્રાન્તં દ્વિભાગં મધ્યવારણમ્

હ્રસ્વપાદસમાયુ ક્તં યથાલઙ્કારકં તુયત્
શઙ્ખાવર્તંતુસોપાનં કર્ણેદ્વ્યં શેન યોજયેત્

નાસિકાતોરણસ્તમ્ભજાલકાદિવિરાજિતમ્
પ્રાસાદવદલઙ્કુર્યાદનુ ક્તં ચાત્ર પૂર્વવત્

એકદ્વિત્રિતલોપેતં નોદગ્દ્વારં મહીભૃતામ્
તદેવાં શેન વારં તુવિવૃતસ્તમ્ભભિત્તિકમ્

મુખ્યગેહાર્ધદાક્ષિણ્યેમૂલવં શાન્તતોન્નતમ્
યથેષ્ટદિશિ ભદ્રાઙ્ગં યથેષ્ટદિશિ વાં સકમ્

દણ્ડિકાવારસં યુક્તં પ્રાસાદવદલઙ્કૃતમ્
દ્વારતોરણનાસીભિસ્તથા વેદિકજાલકઃ

યથારુચિ યથાશોભં તથા કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ
એતત્તુવર્ધમાનં સ્યાચ્ચતુર્ણામપિ શંસિતમ્

વ્યાસેદશાં શકે તત્ર દ્વિભાગમઙ્ગણં ભવેત્
તબ્દહિર્વારમેકાં શં શાલાવ્યાસં દ્વિભાગિકમ્

તદર્ધંતુબહિર્વરિં દ્વારં ભદ્રસમન્વિતમ્
કત્ન ટકોષ્ઠાદિસર્વાઙ્ગં યથાયુ ક્તિ યથારુચિ

એતત્તુવર્ધમાનં સ્યાચ્ચતુર્ણામપિ શંસિતમ્
અથવા તબ્દહિર્વારં દ્વ્યં શં વ્યાસેદશાં શકે

મુ ક્તમુ ક્તતલં તત્ર મણ્ડપક્રિયયાન્વિતમ્
યથોચિતમલઙ્કારમુપર્યુ પરિ તત્ક્રમાત્

મુખભદ્રં વિના તત્ર શેષં પ્રાગુ ક્તવન્નયેત્
સમં ત્રિપાદમર્ધંવા મુખમણ્ડપમિષ્યતે

શેષં પ્રાગુ ક્તવન્નેયં વિપ્રાદીનાં પ્રશંસિતમ્
ત્રિચતુષ્પઞ્ચભૌમં સ્યાદ્ વર્ધમાનં સમોહરમ્

દ્વાદશાં શેવિશાલેતુદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્
શાલાવ્યાસં દ્વિભાગં તબ્દાહ્યાલિન્દ્રં દ્વિભાગતઃ

તબ્દહિર્વારમેકાં શં સ્તમ્ભં કુ ડ્યં યથોચિતમ્
પાશ્શ્વયોસ્તબ્દહિદ્દ્વ્યં શૈકાં શવિસ્તારનિર્ગમા

સવારમુખપટ્ટ્યઙ્ગનેત્રશાલાવિનિર્ગતા
પુરતઃ પાશ્શ્વયોર્નેત્રશાલેઽલિન્દ્રાત્તુપૂર્વવત્

તયોર્મધ્યેચતુ દ્દ્વ્યંશેદ્વિતલેવાઃસ્થલાન્વિતમ્
વારં સ્યાત્ ત્રિતલેતત્ર તત્ર શાલા ચતુઃસ્થલે

અપરેકર્ણકત્ન ટેદ્વે કર્તવ્યેપઞ્ચભૂમિકે
તયોર્મધ્યેચતુ દ્દ્વ્યશેષટ્ તલેઽર્ધસભામુખમ્

પાશ્શ્વયોર્નેત્રકત્ન ટેદ્વે મુખ્યધામ્નસ્તુષટ્ તલે
પુરતઃ કર્ણકત્ન ટેદ્વે સોપાનં સ્યાત્ તદન્તરે

તત્પુરઃ કર્ણકત્ન ટેદ્વે કર્તવ્યેતુચતુઃસ્થલે
શાલા પઞ્ચતલેકાર્યાદૈ ઘ્ઘ્યેતત્રૈ વ પઞ્જરે

દ્વિભાગવિપુલાયામેકર્તવ્યેપાશ્શ્વયોસ્તુતે
અઙ્ગણં મણ્ડપં ચોધ્ધ્વેતદૂધ્ધ્વેસ્થલપાદયુક્

દ્વારનેત્રસમાયુ ક્તં વામેસોપાનસં યુતમ્
મુખચઙ્કમણેગુહ્યસોપાન સ્યાત્ તલેતલે

પૃષ્ઠેઽષ્ટદ્વ્યં શવિસ્તારનિર્ગમં ભદ્રશોભિતમ્
તદં શેપાશ્શ્વયોર્વક્ત્રેવારં સ્યાત્ ત્રિતલાન્વિતમ્

દ્વ્યં શૈ કાં શૈ કવિસ્તારનિર્ગમા પઞ્ચભૂમિકે
સવારમુખપટ્ટ્યઙ્ગપૃષ્ઠશાલાવિનિર્ગતા

પાશ્શ્વયોદ્દ્વિદ્વિભાગેન કત્ન ટૌ દ્વૌ તુચતુઃસ્થલે
પરિતો મણ્ડપં તત્ર વાસવ્યાસસમન્વિતમ્

દ્વિતલોપરિ ભદ્રાઙ્ગી શાલા નેત્રસમન્વિતા
વાસ્તૂનાં તુચતુર્મધ્યેચતુઃસૂત્રં પ્રસારયેત્

તત્તત્સૂત્રસ્ય વામેતુદ્વારં વિધિવદાચરેત્ 131-

મધ્યેસ્તમ્ભં તુસંસ્થાપ્ય પાશ્શ્વેદ્વારયુતં તુતત્
કર્તવ્યં વિધિના તજ્જ્ઞૈઃ કમ્પદ્વારં તદુ ચ્યતે

પ્રાસાદવદલઙ્કુર્યાત્ સ્તમ્ભાદ્યઙ્ગં તલેતલે
સપ્તભૌમં નૃપેશસ્ય મન્દિરં વર્ધમાનકમ્

ચતુર્દશાં શકે વ્યાસેદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્
પરિતો વારમેકાં શં શાલાવ્યાસં દ્વિભાગિકમ્

દ્વિભાગં પૃથુ વારં સ્યાત્ બાહ્યવારં તદર્ધકમ્
જ્ પરિતો દણ્ડિકાવારં મુ ષ્ટિબન્ધાદિશોભિતમ્

ચૂલહર્મ્ યાદિકં કુ ડ્યં મહાવારમુપર્યપિ
કત્ન ટકોષ્ઠાદિસર્વાઙ્ગં યુક્ત્યા તત્ર પ્રયોજયેત્

એતત્તુવર્ધમાનં સ્યાન્નોદગ્દ્વારં મહીભૃતામ્
વ્યાસેદ્વિરષ્ટભાગેતુદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્

તાવત્ સ્યાદ્ ગૃહવિસ્તારં પરિતઃ કુ ડ્યસં યુતમ્
દ્વિભાગં પૃથુ વારં સ્યાદન્તઃસ્ત્મ્ભં યથોચિતમ્

તબ્દહિર્વારમેકાં શં પૃથુ વારં દ્વિભાગતઃ
સ્તમ્ભં કુ ડ્યં યથાયુ ક્તિ યથાશોભં તથાચરેત્

દણ્ડિકાવારસં યુક્તં પાશ્શ્વેપૃષ્ઠે સભદ્રકમ્
પાશ્શ્વયોર્નેત્રશાલેદ્વે દ્વે મહાવારસં યુતે

દ્વિદ્વિભાગવિનિષ્ક્રાન્તેસ્યાતાં તેમુખપિટ્ટકે
પૃષ્ઠવાસં યથાશોભં યથાચિત્રં વિભાગતઃ

યથારુચિ યથાશોભં કત્ન ટકોષ્ઠં તલેતલે
દ્વિતલેત્રિતલેવાઽપિ ગોપાનારૂઢમઞ્ચકમ્

શઙ્ખાવર્તંતુસોપાનં પ્રમુખેકર્ણકત્ન ટયોઃ
તલેતલેતુસોપાનં મુખેચઙ્ ક્રમણો ભવેત્

પાદં પાદાશ્રયં પાદં યથાશોભં યથાબલમ્
કિઞ્ચિદાશ્રયમેવં વાનાશ્રયં વિપદો પદમ્

વર્ષસ્થલં ચૂલહમ્મ્યંકર્તવ્યં સ્યાત્ તલેતલે
ગોપાનં ચ લુપાશ્ચૈ વ વક્ત્રસ્તમ્ભં ચ નાટકમ્

મુ ષ્ટિબન્ધં ચ નિર્યૂ હવલભી ચ કચગ્રહમ્
યત્ર યત્રોચિતં તત્ર યોજયેત્ તદ્ વિચક્ષણઃ

સભા વા મણ્ડપાકારં માલિકાકારમેવવા
એતાસામપિ શાલાનામઙ્ગણં કારયેદ્ બુધઃ

મણ્ડપસ્ય તુમધ્યેતુસ્તમ્ભં નૈ વપ્રયોજયેત્
મણ્ડપં પુરતસ્તસ્ય વાસવ્યાસસમં તુવા

ત્રિપાદં વા તદર્ધંવા યુક્ત્યાન્તઃ સ્તમ્ભસં યુતમ્
એકદ્વિત્રિતલોપેતં માલિકાભં યથા તથા

વિવૃતસ્તમ્ભસં યુક્તં વાસાલિન્દ્રાન્વિતં તુવા
અન્તઃ સોપાનસં યુક્તમનુ ક્તં ચાત્ર પૂર્વવત્

ત્રિતલાદ્યાનવતલમેકાદશતલં તુવા
એતત્તુવર્ધમાનં સ્યાદ્ ભૂપેન્દ્રાણાં વિશેષતઃ

નન્દ્યાવર્તસ્ય વિન્યાસમલઙ્કારમથોચ્યતે
વ્યાસેષડંશકે તત્ર દ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્

શાલાવ્યાસં દ્વિભાગં સ્યાત્ તન્માનં તુચતુષ્ તયમ્
બાહ્યવારં ચ કુ ડ્યં ચ નન્દ્યાવર્તસમાકૃતિ

દિશ્યથૈકા ન તદ્ દ્વાશાલા વાથ ચતુષ્ટયમ્
જાલકં ચ કવાટં ચ બાહ્યેઽબાહ્યેતથૈ વ ચ

સર્વતઃ કુ ડ્યસં યુક્તં મુખ્યગેહં કભિત્તિભાક્
કુ લ્યાભદ્વારસં યુક્તં મુખચઙ્કમણં ભવેત્

અન્તર્વિવૃતપાદં સ્યાદ્ બાહ્યેકુ ડ્યાવૃતં તુતત્
ચતુ ર્દિક્ષુવિનિષ્ક્રાન્તમર્ધકત્ન ટસમાકૃતિઃ

દણ્ડિકાવારસં યુક્તં પ્રાસાદવદલઙ્કૃતમ્ 156-

ચતુર્ણામુ દિતં વૈશ્યશૂદ્રયોઃ પ્રાગ્દિગાનનમ્
તદેવાં શાવૃતાલિન્દ્રં બહિદ્દ્વારં પ્રશોભિતમ્

અધિષ્ઠાનાઙિ ઘ્રકાદીનિ પૂર્વવદ્ યોજયેદ્ બુધઃ
એકદ્વિત્રિતલોપેતઃ મુણ્ડપ્રાસાદસંજ્ઞિકમ્

ચતુર્ણામપિ વર્ણાનાં યોજયેત્ તદ્વિચક્ષણઃ
વ્યાસેદશાં શકે તત્ર દ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્

પરિતો માર્ગમેકાં શં શાલાવ્યાસં દ્વિભાગતઃ
બાહ્યતોઽલિન્દ્રમેકાં શં ભદ્રપ્રભૃતિ પૂર્વવત્

યથાયુ ક્તિ યથાશોભં તથા હર્મ્ યાઙ્ગમણ્ડિતમ્
દ્વિષડંશેવિશાલેતુદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્

દ્વ્યં શં શાલાવિશાલં સ્યાન્મુખગેહં કભિત્તિભાક્
પૃથુ વારં દ્વિભાગેન તબ્દાહ્યેતુસમન્તતઃ

પરિતોઽલિન્દ્રમેકાં શં સ્તમ્ભં કુ ડ્યં યથેષ્ટતઃ
સાલિન્દ્રં ચૂલહર્મ્ યાઙ્ગં યથાયુ ક્તિ યથારુચિ

દ્વારં ચ મુખભદ્રં ચાપ્યધિષ્ઠાનાદિ પૂર્વવત્
ચતુષ્ટયાનાં શાલાનાં મધ્યવં શોધ્ધ્વમસ્તકમ્

પુરેપુરેભવેત્ કત્ન ટં પક્ષશાલાનનાન્વિતમ્
નન્દ્યાવર્તાકૃતિશ્ચાથ યથાયુ ક્તં ચતુર્મુ ખમ્

ઊધ્ધ્વોધ્ધ્વમઙ્ગણં કુર્યાત્ પક્ષશાલાસમોપરિ
સભા વા મણ્ડપં વાઽપિ માલિકા ચાઙ્ગણક્રિયા

ત્રિતલાદિતલોપેતમૂહપ્રત્યૂહસં યુતમ્
દ્વિજાનાં ચ મહીપાનામેતત્ પ્રાસાદકં હિ તત્

ચતુર્દશાં શકે વ્યાસેદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્
પરિતો માર્ગમેકાં શં દ્વિભાગં ગેહવિસ્તૃતમ્

પૃથુ વારં દ્વિભાગં સ્યાદ્ યુક્ત્યાન્તઃ સ્તમ્ભસં યુતમ્
તબ્દહિર્વારમેકાં શં કુ ડ્યસ્તમ્ભાદિમણ્ડિતમ્

ચતુ ર્દિશાનનોપેતં નન્દ્યાવર્તસમાકૃતિ
ઊધ્ધ્વશાલાસ્તથાષ્ટાસ્યાશ્ચતુરાસ્યા વ્યવસ્થિતાઃ

દ્વાદશાસ્યસમાયુ ક્તમૂધ્ધ્વાધસ્તાદ્ વિશેષતઃ
ચતુ ર્દિક્ષુસભદ્રાઙ્ગદ્વારશાલાકશોભિતમ્

અનુ ક્તં હિ યથા સર્વંપૂર્વવત્ કારયેદ્ બુધઃ
વ્યાસેદ્વિરષ્ટભાગેતુદ્વિભાગં મધ્યમાઙ્ગણમ્

શાલાવ્યાસં દ્વિભાગેન પૃથુ વારં તુતત્સમમ્
તદ્ બહિર્વારમેકાં શં તબ્દહિર્વારમેકતઃ

સાલિન્દ્રં ચૂલહર્મ્ યાઙ્ગં યથાયુ ક્તિ યથારુચિ
તસ્યોપરિ ગતા શાલા ચતુષ્કશિરસા સહ

ત્રિતલાદ્યા નવતલં ભૂપભૂસુરયોગ્યકમ્
દ્વારાણિ ભિત્તયઃ સર્વેહ્યુત્તરાદ્યા હ્યનુક્રમાત્

પ્રાસાદવદલઙ્કુર્યાન્નન્દ્યાવર્તંતુજાલકમ્
યથાયુ ક્તિ યથાશોભં તથા કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ

ઊહપ્રત્યૂહસર્વાઙ્ગૈ ર્ગેહાલઙ્કારમિષ્યતે
વ્યાસેષડંશકે તત્ર સ્વસ્તિકે દ્વ્યં શમઙ્ગણમ્

તાવચ્છાલાવિશાલં સ્યાત્ કુ લ્યાભદ્વારસં યુતમ્
પૃષ્ઠે તુદીર્ઘકોષ્ઠં સ્યાત્ પુરતઃ કોષ્ઠકં તથા

પક્ષકે કકરીશાલા મુખપિટ્ટકયાન્વિતા
વિના પિટ્ટકયા પૃષ્ઠે કોષ્ઠકે પૃષ્ઠસં યુતમ્

દણ્ડિકાવારસં યુક્તં ષણ્નેત્રં ભદ્રસં યુતમ્
અન્યત્ પ્રાસાદવત્ સર્વમલઙ્કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ

પ્રાઙ્મુખં સ્વસ્તિકં વૈશ્યશૂદ્રયોઃ સં મતં બુધૈઃ
તદેવાં શાવૃતાલિન્દ્રં ખણ્ડહર્મ્ યાભિમણ્ડિતમ્

પૂર્વવદ્ ભદ્રસં યુક્તમલઙ્કારાદિ પૂર્વવત્
દ્વિઃષડંશેઽથ મન્વં શેષોડશાં શેયથેષ્ટતઃ

અઙ્ગણં ચ બહિર્વારં પૃથુ વારમલિન્દ્રકમ્
શાલાવ્યાસં દ્વિભાગેન સર્વતઃહ્ પરિકલ્પયેત્

દ્વારં ચ સ્તમ્ભકુ ડ્યં ચ ભદ્રં યુક્ત્યા પ્રયોજયેત્
યથાયુ ક્તિ યથાશોભં તથા હર્મ્ યાઙ્ગસં યુતમ્

શાલાકારં સભાકારં હર્મ્ યાઙ્ગં વાઽથ શીર્ષકમ્
એતત્ સ્વસ્તિકમિત્યુ ક્તમનુ ક્તં ચાત્ર પૂર્વવત્

નિર્વિષ્ટાઃ કોટિસં યુક્તાઃ કર્ણેસોપાનસં યુતાઃ
રુચકાખ્યા વિચિત્રાઙ્ગા નોદગ્દ્વારાઃહ્ પ્રકીર્તિતાઃ

પાષણ્ડિનાં દ્વિજાદીનાં સુરાણાં વાસયોગ્યકાઃ
ચતુર્ણામુ દિતં રાજ્ઞાં સર્વમુ ર્વી દિવૌકસામ્

વૈ શ્યાનામુ દિતં સર્વંશૂદ્રાણાં સમ્મતં બુધૈઃ 187-

ઉક્તવ્યાસેનાન્વિતા દીર્ઘહીના
વેદાશ્રાભા સ્તાઃ સુરાણાં દ્વિજાનામ્
દાનાદીનાં સર્વપાષણ્ડિકાનાં
ચતુઃશાલાઃ સં મતાઃ સદ્ભિરેવ

એતદ્ વદન્તિ મુનયો વિપુલેનવાં શે
વસ્વં શકે મુ નિપદેરસભાગિકે તુ
દ્વ્યં શં ગૃહસ્ય વિપુલં ત્વથ પઞ્ચભાગે
શાલાવિશાલમિહ ભાગમિતિ ક્રમેણ

અષ્ટાષ્ટહસ્તવિસૃતં દ્વિગુણાયતં ચ
દ્વિદ્વારિ પઙ્ક્તિવદનં દ્વયમઙ્ગણં ચ
ષટ્ સન્ધિકં ભવનવત્ પરિમણ્ડનીયં
તત્ સપ્તવાસમવનીસુરમન્દિરં સ્યાત્

વ્યાસેપઞ્ચાં શેનવાં શાયતં સ્યાત્ષડ્ ભાગેરુદ્રાં શકઃ સપ્તભાગે
દ્વિઃષડ્ ભાગૈરષ્ટભાગેનવાં શેદ્વિઃસપ્તાં શૈઃ ષોડશાં શૈ સ્તુદૈ ઘ્ઘ્યમ્

એવં પઞ્ચૈ વાયતં સપ્ત્ શાલેપૂર્વોક્તવ્યાસાં શકે પઙ્ક્તિશાલે
દૈ ઘ્ઘ્યંસૈકાક ર્વિકારૈઃ સસપ્તધર્માં શૈ ર્વિંશત્રયોવિં શદં શૈઃ

રાજ્ઞામુદીરિતમશીતિકરૈર્વિશાલેદૈ ઘ્ઘ્યંતુતત્રિગુણમકલલાટયુ ક્તમ્
ત્રિદ્વારિ ચાઙ્ગણગુણાન્વિતમષ્ટસન્ધિ દ્વિઃપઞ્ચશાલામથ હમ્મ્યમિવ પ્રયોજ્યમ્
વાસત્ર્યં શં સાર્ધભાગં હ્યલિન્દ્રં ત્ર્યં શૈ કાં શં વા તદર્ધંપ્રવેશમ્
બાહ્યેઽબાહ્યેનાલનીપ્રં તદર્ધંશાલાનાં સ્યાદત્ર સામાન્યમેતત્

નિરઙ્ગણં કર્ણગતાન્વિતં બહુબહુપ્રવેશં બહુચાનનાન્વિતમ્
અન્તર્બહિર્બક્ત્ર્યુતં હ્યસીમકં વાસં ન સામાન્યગતાઙ્ગણાન્વિતમ્

હસ્તસ્તમ્ભતુલાદિકાન્ નરગૃહેયુ ઞ્જ્યાદયુ ગ્મં યથા
યુ ગ્માયુ ગ્મકસં ખ્યયા સુરગૃહેયુઞ્જીત હસ્તાદિજ્ કમ્
મધ્યદ્વારમનિન્દિતં સુરમહીદેવક્ષિતીશાલયે
શેષાણામુપમધ્યમેવ વિહિતં તત્ સં પદામાસ્પદમ્

ગર્ભંકુર્યાન્નેત્રકે ભિત્તિભાગેપાદાધારાચ્છ્ વભ્રકાધઃ ક્રમેણ
મધ્યસ્ય સ્યાદ્ વામભાગેગૃહેવા શાલાયાં સ્યાન્મુખ્યધામન્યવશ્યમ્
ભિત્તિવ્યાસેઽષ્ટાં શકે ચાતુરં શં બાહ્યેઽબાહ્યેતત્રિભાગં વિહાય
મધ્યેગર્ભંયોજનીયં સુરાણાં વિપ્રાદીનાં મન્દિરેનિન્દતં તત્

વં શદ્વારં નૈ વ વિપ્રાદિકાનાં વર્ણાનામાવાસકે યોજનીયમ્
પાષણ્ડ્યાદીનાં મુનીનાં ગૃહેતદ્વંશદ્વારં યોજનીયં ન દૂષ્યમ્

આદ્યમથાત્તવિશાલં ત્રિગુણાયામં તતઃ પ્રવૃદ્ધિઃ સ્યાત્
વ્યાસદ્વિગુણૈ સ્ત્રયોવિં શતિ યાવત્ તાવત્તુસૈકદશસં ખ્યા

પુરતો ભદ્રસમેતં કર્ણસભાકોષ્ટનીડમણ્ડિતકમ્
પૃષ્ઠે વારયુતં વા દ્વિલલાટં ગર્ભકત્ન ટસમમ્

એકદ્વિત્રિતલાઢ્યં પુરતોઽપરતો વિચિત્રનાસ્યઙ્ગમ્
એતદ્ વિહારશાલં પ્રાસાદવદેવ કરણીયમ્

સર્વાસામપિ વક્ષ્યેપાદાયામં તુતસ્ય વિષ્કમ્ભમ્
સાર્ધદ્વિહસ્તમાદિ ત્રિભિરથ ષડિ ભઃ કરાગ્રજદ્દ્ધ્યાતુ

સાર્ધત્રિચતુર્હસ્તાવધિકં યાવન્નવાઙિ ઘ્રકાયામમ્
વ્યાસં ષડઙ્ગુલં સ્યાત્તસ્માદર્ધૈકમાત્રવૃદ્ધ્યા તુ

દશ વા ચતુર્દશમાત્રં યાવન્નવધા વિશાલં સ્યાત્
પૂર્વોદિતમાનં વા યોજ્યં યુક્તિક્રમેણ વિદ્વદ્ભિઃ

સ્વવ્યાસકરં ત્રિગુણં કૃત્વા વસુ ભિર્હરેત્ તુતચ્છેષમ્
ધ્વજધૂમસિં હશ્વાવૃષખરગજવાયસાશ્ચ યોનિગણાઃ

એષુધ્વજમૃગવૃષભેભાઃ શુભયુ ક્તા ન શોભનાસ્ત્વન્યે
દૈ ઘ્ઘ્યંવસુ ગુ ણિતં યત્તત્ ત્રિર્નવભિર્હરેત્ તુતચ્છેષમ્

અશ્વયુજાદિકમૃક્ષં તદ્વશતસ્ત્વેવ રાશયઃ પ્રોક્તાઃ
આયામેવસુનવભિર્ગુ ણિતેયત્ ત્વકપઙ્ક્તિભિર્હાસમ્

શેષં ધનમૃણમુ દિતં ક્રમશસ્ત્વૃણાધિકાયં તુશુભમ્
નાહં નવગુ ણિતં યત્રિશતિભિર્ભાજનં તુતચ્છેષમ્

તિથિરપિ સૂર્યપ્રમુખો વારઃ સ્યાત્ તદૃક્ષસં યોગમ્
અમૃતવરસિદ્ધયોગૈર્યોજ્યં નૈ વાન્યયોગમેવ સ્યાત્

યજમાનજન્મનામક્ક્ષયુતં યદ્ વસ્તુતાદૃશં તુશુભમ્
એવં નૃણામુ દિતમમરાણાં ચેચ્છુભં યથા કર્તુ મ્

સૈકત્રિં શદ્ધસ્તવિસ્તારકાદ્યાં દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યાં વર્ધયેત્ તત્કરાભ્યામ્
શાલાબાહ્યેસૈકષષ્ટ્યન્તમાનાભીષ્ટાયામા સં મતા સ્યાત્ ખલૂરી

બહિરબહિરભીષ્ટા કુ ડ્યપાદાઙ્ગશોભા
શિખરમપિ લુપારૂઢાન્વિતં મણ્ડપં વા
અમરનરવિમાનાદ્યાવૃતા સા ખલૂરી
ભવનતલવિહીનૈકદ્વિભૂમિપ્રયુ ક્તા

પ્રથમાવરણેદ્વિતીયકે વા પરભાગેસદનં તુયોષિતામ્
નિઅર્તૌ સૂતિગૃહં ચ વર્ચસઃ પવનાદીન્દુષુવાઙ્ગણાગૃહમ્

યમદિશિ ભોજનશાલા સોમેધનસઞ્ચયાવાસમ્
અગ્નૌ ધાન્યાગારં ખેપક્તિવ્વ્યઞ્જનાનિ તત્રૈ વ

આરાધનગૃહમીશેકત્ન પં તત્રોદિતૌ સ્નાનમ્
યસ્મિન્યસ્મિન્નુ દિતાન્યન્યાનિ હિ તત્ર સંપ્રયોજ્યાનિ

દ્વારાણિ ચ કુ ડ્યાનિ ચ યુક્ત્યા તુસ્વામિવાઞ્છવશાત્
અન્યચ્છેષં સર્વંકુર્યાદુ ક્તિક્રમેણ દૃઢતરધીઃ

અપિ ચ શિખિનિ ગોષ્ઠં નૈઅર્તેઽજાવિકાનાં
પવનદિશિ નિવાસં માહિષં ચૈશકોણે
ભવતિ તુરગશાલા નાગશાલા ચ તસ્મિન્
દિશિ ચ દિશિ ચ સર્વેવાહના દ્વારવામે

સામાન્યં સ્યાદેતદુ ક્તં ચતુર્ણાંવાસેરાજ્ઞાં યોજનીયં વિશેષમ્
ત્રિપ્રાકરં ચ ત્રિપઙ્ક્તિસ્ત્રિભોગં શેષાણાં ચાપ્યુ ક્તનીત્યા ત્રયાણામ્

એકદ્વિત્રીણ્યત્ર સાલાનિ નૄ ણાં પઞ્ચત્રીણ્યેકાદિ દેવાલયેષુ
યત્તત્ પ્રોક્તં ધામનાનેન પૂર્વંતત્રૈ વાયોજ્યં વિધિજ્ઞૈર્નરાણામ્

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેશાલાવિધાનં નામ ષડિવંશોઽધ્યાયઃ
અથ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ
વર્ણાનાં ગૃહવિન્યાસલક્ષણં વક્ષ્યતેઽધુના
ચતુર્દણ્ડાત્ સમારભ્ય દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

ત્રિં શદ્ધસ્તાવધિર્યા વદેકકં ગૃહમાનકમ્
ક્ષુદ્રાણામષ્ટધા પ્રોક્તં મધ્યમાનાં વિધીયતે

અષ્ટદણ્ડાત્ સમારભ્ય દ્વિદ્વિદણ્ડવિવર્ધનાત્
દ્વાત્રિં શદ્દણ્ડપર્યન્તં ગૃહાણાં માનમિષ્યતે

અસ્માદાશતદણ્ડાન્તં દણ્ડાભ્યાં વર્ધયેત્ ક્રમાત્
વાટભિત્તેરિદં માનં તદભ્યન્તરતો ગૃહમ્

ચતુરશ્રં દ્વિજાનાં ચ નૃપાણાં ચ વિશેષતઃ
અષ્ટષટ્ ચતુરં શેન દૈ ઘ્ઘ્યંસ્યાત્ ક્ષત્રિયાદિષુ

હીનં ષોડશહસ્તેભ્યો ગૃહમાનં ન કારયેત્
નવાષ્ટસપ્તષડ્ઢસ્તૈરુત્તુઙ્ગં તુઙ્ગમાનતઃ

ત્રિચતુર્ભા ગવિસ્તારા પાદોનાગ્રવિશાલકા
છત્રશીર્ષકતુ લ્યાભા ચન્દ્રનાસીવિભૂષિતા

ચતુ ર્દિક્ષુચતુદ્દ્વારોપેતાતલ્પસમાયુતા
દ્વારગોપુરસં યુક્તા નાનાવયવશોભિતા

બહિષ્ઠાત્ પરિખોપેતા સર્વરક્ષાસમન્વિતા
વાટભિત્તિ પ્રોક્તા ગૃહબાહ્યસમાવૃતા

મૃણ્મયા વા લુપારૂઢા તૃણાદિચ્છાદનાન્વિતા
ખલૂરિકા વા કર્તવ્યા વેદિકાપાદશોભિતા

ગૃહક્રિયા હિ દ્વિવિધા ભિન્નાભિન્નપ્રકારતઃ
ભિન્નં ચ પિણ્ડભેદં ચ વક્ષ્યેસ્ફુટતરં યથા

અસન્ધિકં ભિન્નગૃહં સમન્ધિકં હ્યભિન્નકં ભિન્નગૃહેષુતેષુવૈ
ચતુ ર્ગૃહં દિક્ષુગતં પ્રધાનકં વિદિક્ષુવા મણ્ડપકં ખલૂરિકા

સ્યાદ્ વાટભિત્તેરબહિઃ પૃથગ્ ગૃહં ત્રયં દ્વિકં વૈ કમસમ્પદાં પદમ્
તસ્માચ્ચતુઃશાલમનિન્દિતં પરં સવિસ્તરં તસ્ય તુમાનમુ ચ્યતે

નીચાનાં નીચમાનં સ્યાત્ શ્રેષ્ઠાનાં શ્રેષ્ઠમુ ચ્યતે
શ્રેષ્ઠમાનં નિકૃષ્ઠાનાં સર્વદા ન પ્રયુ જ્યતે

ક્વચિદિષ્ટં કનિષ્ઠાનાં યન્માનં શ્રેષ્ઠજાતિષુ
અલ્પત્વેવા મહત્ત્વેવા સીમાસૂત્રેવિનિશ્ચિતે

સાયતેચતુરશ્રેવા ચતુષ્ષષ્ટ્યા વિભાજિતે
રજ્જુ વં શસિરાષટ્ કચતુષ્કાષ્ટકસન્ધિભિઃ

મર્મશૂલં ચ યત્નેન વર્જયેદ્ વાસ્તુકોવિદઃ
સૂત્રાદીનાં ગૃહાઙ્ગૈશ્ચ પીડા ચેત્ સર્વનાશનમ્

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન સૂત્રાદીનિ વિવર્જયેત્
પૂર્વા દિમધ્યસૂત્રાણિ ચાન્નં ધાન્યં ધનં સુખમ્

ઇતિ નામાનિ તન્નામા ચત્વારિ સ્યુ ર્ગૃહાણિ ચ
અન્નાલયં ધાન્યાલયં ધનાલયં સુખાલયમ્

કર્તવ્યં વાસ્તુમધ્યેતુમણ્ડપં પ્રથમં બુધૈઃ
વાસ્તુ વ્યાસચતુર્ભા ગં મણ્ડપસ્ય તુવિસ્તૃતમ્

પઞ્ચષટ્ સપ્તભાગાષ્ટનવભાગૈકમેવવા
સપ્તહસ્તાદિ ષણ્માનં દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

આસપ્તદશહસ્તાન્તં શ્રેષ્ઠમધ્યકનિષ્ઠકમ્
એકભક્ત્યા દ્વિભક્ત્યા વા ચતુષ્પાદાષ્ટપાદકમ્

દ્વિજભૂપતિવૈશ્યાનાં યુ ગ્મપાદં પ્રકીર્તિતમ્
શૂદ્રાણામન્યજાતીનામયુ ગ્મસ્તમ્ભમિષ્યતે

દ્વિજવન્નૃપવૈશ્યાનાં વૈશિષ્ટ્યં મધ્યવેદિકા
ત્રિકાલબલિલબ્ધા ચ પુષ્પગન્ધાદિપૂજિતા

સા ત્રિતાલસમુ ત્સેધા ચોત્સેધસમવિસ્તૃતા
તન્મધ્યેબ્રહ્મપીઠં સ્યાદ્ વેદિકાર્ધપ્રમાણતઃ

ષટ્ ષડઙ્ગુલહીનં સ્યાત્ તન્માનં નૃપવૈશ્યયોઃ
શૂદ્રાદ્યન્તરજાતીનાં ન કુર્યાદ્ બ્રહ્મવેદિકામ્

સાયતેચતુરશ્રેવા તત્તદાકૃતિ મણ્ડપમ્
પઞ્ચતાલં સમારભ્ય ત્રિત્ર્યઙ્ગુલવિવર્ધનાત્

નવધા તલિપાયામાઃ સપ્તતાલાન્તમાનકાઃ
પઞ્ચાઙ્ગુલં સમારભ્ય ત્રયોદશાઙ્ગુલાન્તકાઃ

નવધા પાદવિષ્કમ્ભાસ્ત્વગ્રેઽષ્ટાં શવિવર્જિતાઃ
પાદોચ્ચાર્ધમધિષ્ઠાનં ષડષ્ટાં શોનમેવ વા

પાદોચ્ચેત્રિચતુર્ભા ગં ચતુરશ્રં ચ વૃત્તકમ્
વસ્વશ્રં ચિત્રખણ્ડં ચ સ્તમ્ભાનામાકૃતિઃ સ્મૃતા

શમીખાદિરખદિરસ્તમ્ભાશ્ચ દ્વિજરાજયોઃ
સિલીન્ધ્રં પિશિતં મધૂકં વૈશ્યસ્તમ્ભાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

રાજાદનં ચ નિમ્બં ચ સિલીન્ધ્રઃ પિશિતિન્દુકા
શૂદ્રાણાં સ્તમ્ભવૃક્ષાશ્ચ ત્વક્સારાઃ સર્વયોગ્યકાઃ

પક્વેષ્ટકાભિઃ સુધયા મણ્ડપં દ્વિજભૂપયોઃ
વૈ શ્યાદીનામપક્વાભિર્નાનાલઙ્કારશોભિતમ્

પ્રપા વા તત્ર કર્તવ્યા નાલિકે રદલચ્છદા
ગૃહમણ્ડપયોર્મધ્યેત્રિચતુ ષ્પઞ્ચષટ્ કરાઃ

સર્વતઃ સમવિસ્તારં પ્રકુર્યાદાવૃતં પથમ્
એકહસ્તં દ્વિહસ્તં વા ક્ષુદ્રેમાર્ગવિશાલતા

અન્નાગારાદિમધ્યં તુવાસ્તુમધ્યાત્ પ્રદક્ષિણમ્
આદિત્યનન્દપાતાલભૂતાઙ્ગુલમિતિ ક્રમાત્

ધર્મનન્દાષ્ટધાત્વં શા અન્નાગારાદિપાદગાઃ

એકકાઙિ ઘ્રગતં તત્તત્સ્તમ્ભસ્થાપનકર્મણિ
વાસ્તુમધ્યાદુદક્ પૂર્વદક્ષિણા પરતઃ ક્રમાત્

ગૃહાઙિ ઘ્રમધ્યયોર્મધ્યભિત્તિર્મધ્યમિતિ સ્મૃતમ્
અન્તર્મુ ખાનિ ગેહાનિ વાસ્તુનશ્ચ બહિર્મુ ખમ્

મહીધરેન્દુભલ્લાટમૃગાદિતિપદાશ્રિતમ્
સૌખ્યં મહીસુરાવાસં તત્તારાયામમુ ચ્યતે

પઞ્ચાદિનવહસ્તાન્તં મધ્યાર્ધંચ દશાર્ધકમ્
સપ્તૈકાદશહસ્તં સ્યાદિતિ માનત્રયં વિદુઃ

ચૂલ્યુચ્ચં સર્વગેહાનાં ગૃહાન્તં વિપુલં ભવેત્
પાદોદયસમા ભિત્તિઃ સ્વપાદત્રિગુણા તતિઃ

ગેહતારચતુર્ભા ગપઞ્ચભાગાન્તરં ક્રમાત્
પાદવ્યાસ ઇતિ પ્રોક્તં ગેહવ્યાસાત્કરાત્તુવા

યાવન્તો વિપુલેહસ્તાસ્તાવદઙ્ગુલસં ખ્યયા
સર્વેષામપિ ગેહાનાં સ્તમ્ભવિષ્કમ્ભમિષ્યતે

મહેન્દ્રાં શેભવેદ્ દ્વારં મુખ્યાં શેવારિનિઃસ્રવમ્
બ્રાહ્મણાનામિદં સર્વંસમ્પદાં સ્યાત્ સદાસ્પદમ્

મહેન્દ્રાર્કાર્યકે સત્યેભૃશભાગેમહાનસમ્
ત્રિહસ્તં પઞ્ચહસ્તં ચ ત્ર્યર્ધહસ્તં ષડર્ધકમ્

ચતુર્હસ્તં સપ્તહસ્તં ચતુરષ્ટાર્ધહસ્તકમ્
પઞ્ચહસ્તં નવહસ્તં પઞ્ચમાનં મહાનસે

ગૃહક્ષતાં શકે દ્વારં જયન્તેવારિનિઃસ્રવમ્
પ્રાચ્યાવાસં નૃપસ્યોક્તં કોશવાહનવર્ધનમ્

ગૃહક્ષતાકિ ગન્ધર્વભૃઙ્ગરાજેવિવસ્વતિ
ધાન્યાલયં પ્રકર્તવ્યં તત્તરાયામમુ ચ્યતે

પઞ્ચહસ્તં નવહસ્તં ષડર્ધંચ દશાર્ધકમ્
સપ્તૈકાદશહસ્તં સ્યાન્નવત્રયોદશહસ્તકમ્

એકાદશપઞ્ચદશહસ્તં પઞ્ચપ્રમાણકમ્
પુષ્પદન્તપદેદ્વારં વિતથેવારિનિઃસ્રવમ્

વિશાં દક્ષિણવાસં સ્યાદ્ ધનધાન્યસુખાવહમ્
પુષ્પદન્તેઽસુરેશોષેવારુણેમિત્રકે પદે

ધનાલયં ધાન્યસમં કિઞ્ચિન્ન્યૂનત્વમિષ્યતે
શૂદ્રસ્ય પશ્ચિમેવાસં ધનધાન્યશુભપ્રદમ્

ભલ્લાટાંશેભવેદ્ દ્વારં સુ ગ્રીવેવારિનિઃસ્રવમ્
ચતુર્ણામપિ વર્ણાનામુ ક્તો વાસવિધિક્રમઃ

સ્તમ્ભસ્યોપરિ કર્તવ્યં પોતિકોત્તરવાજનમ્
તુલાજયન્ત્યનુમાર્ગંઘ્નકાં ભૂમિકલ્પનમ્

કપોતં તત્પ્રતિશ્ચૈ વ વિતસ્તિજલકાનિ ચ
મુ ષ્ટિબન્ધં મૃણાલી ચ દણ્ડિકાં ચ લુપાક્રિયામ્

લુલ્પાપ્રચ્છાદનં ચૈ વમુખપિટ્ટકયાન્વિતમ્
ગૃહસ્ય દક્ષિણેપાશ્શ્વેદ્વારં પ્રતિ મહદ્ ભવેત્

દ્વિત્રિહસ્તત્રિહસ્તાર્ધંચતુર્હસ્તં ચ ભક્તયઃ
ચતુ ષ્પદાદ્યાદ્વાત્રિં શદ્ભક્ત્યા વા વાસ્તુમણ્ડપમ્

એકભક્ત્યાદ્યેકત્રિં શદ્ભક્ત્યન્તાલ્પેઽન્તરપ્રપા
સપદા ચ સવિષ્ટા ચ નાલિતાલદલચ્છદા

ગૃહાણાં ગર્ભસ્થાનં તુપ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ
દેવાનાં ચૈ વ વિન્યાસેવિશેષેણ પ્રભાગતઃ

પુષ્પદન્તેચ ભલ્લાટેમહેન્દ્રેચ ગૃહક્ષતે
દક્ષિણેનેત્રભિત્તૌ તુસૌમ્યાદૌ તુચતુ ર્ગૃહે

ભિત્તિવ્યાસેનવાષ્ટાં શેબાહ્યેતુચતુરં શકમ્
અન્તસ્ત્રયાં શકં નીત્વા મધ્યેગર્ભંનિધાપયેત્

સ્વામિવાસસ્ય વિસ્તારેપઞ્ચષટ્ સપ્તભાગિકે
નીત્વાન્તર્ભા ગિકં નેત્રં તત્પ્રદક્ષિણભાગિકે

સ્તમ્ભમૂલેવિધાતવ્યં ગર્ભંગુહ્યતરં વરમ્
દ્વારપ્રદક્ષિણેસ્તમ્ભેકભિત્તૌ ગૂઢપાદકે

વાસ્તુમણ્ડપમધ્યસ્ય દક્ષિણેવાઙિ ઘ્રમૂલકે
પિણ્ડભિન્નગૃહેગર્ભસ્થાનં પઞ્ચવિધં ભવેત્

તસ્યોપરિ નિધાતવ્યં મુહૂર્તસ્તમ્ભમુતમમ્
વિધિજ્ઞૈસ્તત્ર ખદિરં ખાદિરં ચ મધૂકકમ્

રાજાદનં યથાસં ખ્યં વિસ્તારાયામમુ ચ્યતે
ભાનુરુદ્રદશદ્વારવિતસ્ત્યાયામસં યુતાઃ

તત્સં ખ્યાઙ્ગુલવિસ્તીર્ણાઃ સ્વાગ્રેઽષ્ટાં શવિવર્જિતાઃ
ભૂતસાર્ધચતુ ર્વેદગુણતાલાનિખાતકાઃ

વૃત્તકુ ડ્ મલખણ્ડાગ્રબુ બ્દુદાકૃતિશીર્ષકાઃ
દ્વિજાદીનાં ચતુર્ણાંહિ સ્તમ્ભાઃ સમ્યક્ પ્રપૂજિતાઃ

પિણ્ડશાલા ચ કર્તવ્યા ત્યક્તમધ્યસ્થપાદકા
ગૃહમધ્યમભિત્તિશ્ચ પાદમધ્યમવર્જિતા

તામાશ્રિત્ય તુકુ લ્યાભદ્વારદ્વયમિહેષ્યતે
યત્ર ચાભ્યન્તરદ્વારં પૂર્વદક્ષિણતો દિશિ

દક્ષિણેગૃહપાશ્શ્વેતુગૃહપાશ્શ્વેમહાનસે
અભ્યન્તરેતુયદ્ દ્વારં પશ્ચિમોત્તરતો દિશિ

ઉત્તરેગૃહપાશ્શ્વેતુપાશ્શ્વેપશ્ચિમતો ગૃહે
શાલાસુભિન્નશાલાસુસન્ધિકર્મન કારયેત્

દેવતાસ્થાપનં પિણ્ડશાલાસુતુવિધીયતે
ઇષ્ટતો બાહ્યદેવાનાં પદ્મજસ્ય નિવેશનમ્

શેષાશ્ચ નિષ્પદાઃ સર્વેરક્ષણાર્થંનિવેશિતાઃ
કદાચિત્ પિણ્ડશાલાયાં મધ્યં ન પ્રવિધીયતે

પાશ્શ્વયોઃ પૃષ્ઠતઃ પૂર્વેપાદાનાં ચ સમુચ્ચયમ્
પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વેણ હસ્તસં ખ્યાવશાત્ પુનઃ

ત્રિહસ્તેવા ત્રિહસ્તાર્ધેસ્તમ્ભા અષ્ટૌ સમાહિતાઃ
ચતુર્હસ્તેચ સાર્ધેચ પઞ્ચહસ્તેચ સદ્મનિ

દ્વિરષ્ટસ્તમ્ભમુ દ્દિષ્ટં ષટ્ ષડર્ધેચ સપ્તકે
ત્રિરષ્ટાઙ્ ઘ્રયઃ ઉદ્દિષ્ટાઃ સાર્ધાષ્ટનવહસ્તકે

ચતુરષ્ટાઙ્ ઘ્રયઃ પ્રોક્તા દશાર્ધૈકાદશેઽપિ ચ
પઞ્ચાષ્ટસ્તમ્ભ સં ખ્યાઃ સ્યુઃ સાર્ધેદ્વાદશહસ્તકે

ત્રયોદશવિશાલેતુષડષ્ટૈ વાઙ્ ઘ્રયઃ સ્મૃતાઃ
વિસ્તારેચ તથાયામેસમાઃ પાદાસ્તુસં ખ્યયા

સપ્તહસ્તં તુવિસ્તીર્ણંષડ્ ભાગેન વિભાજયેત્
દ્વિભાગેન મુખેઽલિન્દ્રં નવહસ્તેઽષ્ટભાગકે

ત્રિભાગં પુરતોઽલિન્દ્રમેકાદશવિશાલકે
દશભાગેચતુર્ભા ગમકભાગેત્રયોદશે

ષડંશં પુરતોઽલિન્દ્રમેવં ભાગક્રમં વિદુઃ
સ્વામિસ્થાનસ્ય વિસ્તારં ચતુષ્પઞ્ચાશદઙ્ગુલમ્

અષ્ટસપ્તતતિમાત્રં હિ મહત્ત્વં તુવિધીયતે
ષટ્ ષડઙ્ગુલવૃદ્ધ્યા તુપઞ્ચમાનં વિધીયતે

ષષ્ટિભાગેકૃતેસ્તમ્ભેષોડશાં શેન વેદિકા
વેદિકાદ્વિગુણં પાદં શેષં પ્રસ્તરમાનકમ્

પાદબન્ધમધિષ્ઠાનં પાદં સર્વાઙ્ગસં યુતમ્
ઉત્તરોપરિ ભૂતાનિ કપોતપ્રતિસં યુતમ્

વ્યાલેભમકરૈઃ સિં હૈર્ના સિકાદ્યૈરલં કૃતમ્
દ્વારતોરણસં યુક્તં વિચિત્રાન્તરભિત્તિકમ્

સ્વામિવાસમિદં વાસેકર્તવ્યં ચાત્ર મણ્ડપમ્
ન જાતુસ્વામિનો વાસેવં શાનુ ગતશાયનમ્

સ્વામિસ્થાનેસ્થિતાઃ સ્તમ્ભા નેત્રભક્ત્યા પ્રકીર્તિતાઃ
એકકાન્તરિતાઃ પાદા નિરન્તર નિવેશિતાઃ

મૂલસ્તમ્ભાર્ધવિસ્તારા યથેષ્ટાલં કૃતૈર્યુ તાઃ
ઉપર્યુ પરિ વાસાનાં સ્વમિસ્થાનં વિધીયતે

ઇષ્ટકાસુધયા વાઽપિ ઘ્નકામયભિત્તિકમ્
હેમતામ્રાદિકં ચૈ વ રાજ્ઞાં યદિ વિચિત્રકમ્

અન્નાગારાદિષુદ્વૌ દ્વૌ પાઞ્ચાલાદિલુપોચ્છ્રયૌ
લુપાક્રિયાક્રમં સર્વંપૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્

ધનક્ષયો મન્દવેધેતીવ્રેસ્યાદ્ અણબન્ધનમ્
ત્રિચૂલી વૈશ્યશૂદ્રાણાં પઞ્ચ સપ્ત મહીભૃતામ્

બ્રાહ્મણાનાં નવૈવં તુએકાદશં તુદૈ વિકમ્
પાષણ્ડ્યાશ્રમિણં યુ ગ્મસં ખ્યા ચૂલી વિધીયતે

ગર્ભાધાનં ચઙ્ ક્રમણં કભિત્તિં મુખ્ય વાસકે
શિલાસ્તમ્ભં તલં કુ ડ્યં નૃણાં વાસેન કારયેત્

તૃણાદ્યૈર્મૃન્મયં છાદ્યં લોષ્ટૈ શ્છાદ્યમમૃન્મયમ્
બ્રહ્મસ્થાનં તલાન્નિમ્નં ગૃહાન્તઃ સ્થલમિષ્યતે

નિમ્નેગૃહસ્થલેદ્વારં પ્રચ્છન્નાજલભૂમિકમ્
સર્વેષામપિ વર્ણાનાં પાદોચ્ચાર્ધંમસૂરકમ્

કેચિત્ સ્વભર્તૃવક્ષોરુનાભ્યુ ત્સેધં વદન્તિ વૈ
અધિષ્ઠાનં ચ યામ્યાદિ ચતુ ર્ગૃહવિધૌ ક્રમાત્

એકસ્યૈ વપ્રધાનત્વાદીદૃશેષુગૃહેષુવૈ
તસ્ય કર્તુ શ્ચ ભોગાનાં સ્થાનં તત્રૈ વ કલ્પયેત્

કાઞ્ચીલવણયોઃ પાત્રં પ્રાગુદગ્દિશિ વિન્યસેત્
અન્તરિક્ષેભવેચ્ચુ લ્લી સત્યકે સ્યાદુલૂખલમ્
ઐશાન્યાં પચનસ્થાનં સર્વેષાં દેહિનાં હિતમ્

વસુભાન્વઙ્ગુલવૈ પુલોચ્છ્રિતાભ્યાં નયનાં શાક્ષકરાગ્રજપ્રવૃદ્ધ્યા
સવિકારાઙ્ગુલરત્નિકાન્તમાનં કથિતં પઞ્ચવિધં હિ ચુ લ્લિભેદમ્

ચતુરર્કાદ્યવસાનમાસ્યતારં પુટતારં ચ તથૈ વપૃષ્ઠ કત્ન ટમ્
સમતુઙ્ગં વિપુલં તુચુ લ્લિકાર્થંહ્યધમાનામધમાદિમાનમેવ

નરશીર્ષકવન્નૃપસ્ય ચુ લ્લી ચતુરશ્રં દ્યુસદાં મહીસુરાણામ્
ચતુરાયતકં વિશાં પરેષામિતરેષામિતરેષુસર્વમિષ્ટમ્

ઇન્દ્વગ્નિભૂતમુ નિનન્દકરુદ્ર સં ખ્યાશ્ચૂલ્યો નૃણામમરધામ્નિ સમાસમાઃ સ્યુઃ
સર્વાઃ સુરાવનિસુરાવનિપેષુયોગ્યાઃ શેષેષુતત્તદુ દિતાશ્ચ મતા યમીન્દ્રૈઃ
અન્નપ્રાશનમાર્યાંશેચેન્દ્રાં શેચ સવિન્દ્રકે

શ્રવણં તુવિવસ્વાં શેમિત્રાં શેતુવિવાહકમ્
ક્ષૌરમિન્દ્રજયેવિદ્યાદ્ વાયૌ સોમેચ સં મતમ્

વ્યયં ચોપનયં ચૈ વપિતૃદૌવારિકે જલે
સુ ગલેપુષ્પદન્તેચ પ્રસૂતિગૃહમિષ્યતે

જલકોશમાપવત્સેકુણ્ડમાપેવિધીયતે
અઙ્કનં તુમહેન્દ્રાં શેપેષણી ચ મહીધરે

વસ્તુભેદં પ્રવક્ષ્યામિ પૂર્વોક્તે સદ્મનિ ક્રમાત્
દિશાભદ્રાખ્યમાદૌ તુગરુડપક્ષં તતઃપરમ્

કાયભારં તુલાનીયમિતિ વસ્તુચતુ ર્વિધમ્
ગેહાયામસમં દિક્ષુભાદ્ર્ કં દિશિભદ્રકમ્

અઙ્ગણં દિક્ષુકર્તવ્યં વિદિક્ષુપ્રતિવાટભૂઃ
શેષં પૂર્વવદુ દ્દિષ્ટં વિશેષાદ્ દ્વિજભૂપયોઃ

વેશ્મન્યપિ યથા રાજ્ઞાં ગરુડપક્ષવિધિક્રમઃ
વિસ્તારદ્વિગુણાયામમાયામં પઞ્ચભાગિકમ્

દ્વિભાગં પશ્ચિમેત્યક્ત્વા શેષમષ્ટાષ્ટભાગિકમ્
મણ્ડપાદીનિ સર્વા ણિ પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્

પ્રધાનં દક્ષિણાવાસં શેષં ભોગાધિવાસકમ્
ભૃઙ્ગરાજનિ દૌવાર્યેસુ ગ્રીવેપિતૃભાગિકે

અરિષ્ટાગારદિષ્ટં ચ તત્રોપસ્કરભૂમિકમ્
વાહનં દ્વારવામેચ દાનશાલા ચ વારુણે

અસુરેધાન્યવાસં સ્યાદાયુધં ચેન્દ્રરાજકે
મિત્રવાસં તથા મિત્રેરોગેલૂખલયન્ત્રકમ્

ભૂધરેકોશગેહં સ્યાન્નાગાં શેઘૃતમૌષધમ્
જયન્તેચાપવત્સેચ પર્જન્યેચ શિવેક્રમાત્

વિષં ચ વિષઘાતં ચ કત્ન પં દેવગૃહં ભવેત્
સવિત્રાદ્યન્તરિક્ષાન્તેસવ્યઞ્જનમહાનસમ્

વિતથેપૂષ્ણિ સાવિન્દ્રેભુ ક્તિગેહં મનોરમમ્
એવમૈશ્વર્યયુ ક્તાનાં વૈશ્યાનાં પ્રવિધીયતે

વિશાં યથાર્હકં સર્વંત્યક્તપશ્ચિમભાગકમ્
કાયભારમિતિ પ્રોક્તં તુલાનીયં પ્રવક્ષ્યતે

વિસ્તારદ્વિગુણાયામમાયામં સપ્ત ભાગકમ્
ત્રિભાગં વસ્તુમધ્યેતુચતુષ્ષષ્ટિ વિભાજિતે

મણ્ડપાદીનિ સર્વા ણિ પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્
તત્પૂર્વાપરયોદ્દ્વિદ્વિભાગં ત્યક્ત્વા પ્રયત્નતઃ

તત્ર સ્થાનમલઙ્કુર્યાદ્ યથાયુ ક્તિ વિચક્ષણઃ
વાયુભલ્લાટસોમેષુભવેદાસ્થાનશાલકમ્

મુખ્યાં શેલૂખલં ચાપેગણિકાનાં નિવેશનમ્
વાહનં પુરતો વામેશેષં તત્ર યથેષ્ટતઃ

શૂદ્રાણાં ભોગયુ ક્તાનામેવં સમ્યક્ પ્રકીર્તિતમ્
પર્યન્તેભિત્તિકે તસ્મિન્ જલપાતં કુલક્ષયમ્

નીવ્રસં ક્રમણં તસ્મિન્નાસ્તિ ચેદ્ યદિ વેશ્મનિ
સર્વેષામપિ વર્ણાનાં સર્વસં પત્ક્ષયો ભવેત્

ગૃહવિસ્તારમાનેન ચાયામેન ગૃહોન્નતમ્
ઉક્તપ્રકારં શુભદમન્યથા ચેદ્ વિનાશનમ્

સ્તમ્ભાયામેઽષ્ટાં શકે સાર્ધષટ્દ્વારાયામં નન્દભાગેતદર્ધે
ત્યક્ત્વાર્ધાંશં શેષભાગં વિશાલં દ્વારં નૄ ણાં ધામ્નિ કુર્યાદ્ વિધિજ્ઞૈઃ

પાદાયામેપઞ્ચભાગેયુ ગાં શં દ્વારાયામં શેષભાગં ષડંશમ્
ત્ર્યર્ધંદ્વ્યર્ધંચોત્તરાધઃ પ્રતિઃ સ્યાદ્ દ્વારેબન્ધં પૂર્વવત્ તસ્ય તારમ્

તરુણરવિમયૂખપ્રેક્ષણાદન્નશાલં હ્યતિનતમપરાહ્નેવારુણાદ્ રશ્મિજાલમ્
ધનગૃહમતિતુઙ્ગં દુ ર્નિરીક્ષં ત્રિશઙ્કોરતિતરમુરુતુઙ્ગં દક્ષિણાગારમિષ્ટમ્

મુ નિશુભકરરશ્મિપ્રેક્ષણાદત્ર હેતોઃ સુખગૃહમતિનીચં ચાથ કર્તવ્યમેવ
દ્વિજનૃપવણિજાં વૈ સદ્મનાં શૂદ્રકાણામુદયનતવિભાગં પ્રોક્તમાદ્યૈર્મુ નીન્દ્રૈઃ

ગૃહગતવરમૈ શં રાક્ષસેપુષ્પદન્તેશુભકરમથ ભલ્લાટાંશકેંઽશેમહેન્દ્રે
ધનકુલપશુ વૃદ્ધિં શં સતેતસ્ય ભર્તુર્ગૃહગતશુભમાનં પાદમધ્યં ચ ભિત્તેઃ

દક્ષિણાવસથકં ગૃહેશિતુ ર્વામરઙ્ગમુ દિતં તુયોષિતઃ
તદ્વિપર્યયમશોભનં તયોશ્ચિત્તદુઃખમનિશં દદાતિ હિ

મધ્યં પ્રોક્તં વસ્તુ ગેહાઙિ ઘ્રકાનાં ભિત્તેર્યુક્ત્યા તત્ ક્રમં સમ્પદૃદ્ધ્યૈ
તત્તન્મિશ્રં સર્વસમ્પત્ક્ષયં સ્યાત્ તસ્માત્ સમ્યક્ સં પરીક્ષ્યૈ વકુર્યાત્

મેષેવૃષેચાન્નગૃહં પ્રકુર્યા ન્મૃગેન્દ્રકે કકટકે ચ ધાન્યમ્
ધનં તુલાયામથ વૃશ્ચિકે વા સુખાલયં વૈ મકરેચ કુ મ્ભે

અનિમિષયમકન્યાકાર્મુ કે સંસ્થિતેચેત્
સકલદિશિ ન કુર્યા ન્મન્દિરં કર્મવિદ્વાન્
યદિ વિધિમનવેક્ષ્ય સ્વેચ્છયા કર્તુમિચ્છેદ્
વ્રજતિ યમપુરં વા દાસનાશો ભવેદ્ વા

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેચતુર્ગૃહવિધાનં નામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ
અથ અષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ
અથ નિષ્પન્નગૃહં પ્રવિશ્ય તં ત્વરિતં ન પ્રવિશેદનિષ્ઠિતમ્
યદિ નિષ્પન્નમવેશિતં ચિરં સુરભૂતાદિગણાશ્ચરન્ત્યલમ્

અથ કર્માન્તમુપેત્ય તદ્ ગૃહં શુભનક્ષત્રતિથૌ ચ વારકે
શુભહોરાસુમુહૂર્તકાં શકે કરણેલગ્નયુતેવિશેચ્છુભમ્

પૂર્વેદ્યુ ર્વાસયિત્વા દ્વિજપશુ વૃષભાં સ્તર્પયિત્વા જલાદ્યૈઃ
સ્વાધ્યાયૈ ર્હો મશાન્તિદ્વિજવરમુ દિતૈસ્તઁ હં સ્વસ્તિવાચ્યૈઃ
પૂતં કલ્કર્હરિદ્રાગરુસરુષપકુષ્ઠાદિકાનાં વચાનાં
કુ ડ્યેસં લેપિતં તૈઃ સહ ભુ વિ સલિલૈશ્ચન્દનસ્યાનુ સિક્તમ્

ભવનસ્યોત્તરપૂર્વભાગેત્વધિવાસં નિશિ ચારભેત્ સુધીઃ
સવિતાનાદિ પતાકલઙ્ઘનૈર્બહુવર્ણામ્બરચિત્રમણ્ડપે

સિતવસ્ત્રધરઃ સુ વર્ણયજ્ઞઃ સિતપુષ્પશ્ચ સિતાનુલેપનઃ
સ્થપતિઃ સુમનાઃ સુ વર્ણરત્નૈ ર્વિવિધૈ ર્નિષ્ઠિતભૂષણાન્વિતઃ

કલશાન્ પઞ્ચકપઞ્ચ વાર્યુ તાન્ નવવસ્ત્રાન્ મણિહેમસં યુતાન્
મતિમાન્ શાલિગિરૌ સતણ્ડુલેહ્યુપપીઠેતુપદેન્યસેત્ તતઃ

બલ્યન્નં સિતરક્તપીતકૃષ્ણં મુઆઁન્નં પયસાન્નકં યવાન્નમ્
પિઙ્ગાન્નં કૃસરાન્નકં ગુલાન્નં શુદ્ધાન્નં કલશોત્તરેન્યસેત્

પર્યઙ્કોપરિતલ્પબન્ધનેશયનેદીપતુરીયસં યુતે
નિવસેદમ્બરવેષ્ટિતેશુભેસ્થપતિઃ શમ્બરમુ ચ્યતેસદા

બલિચરુ સકલાન્નં રત્નહેમપ્રયુ ક્તં
દધિ ગુલમધુપુષ્પાજ્યાક્ષતાભિસ્તુલાજૈઃ
રજનિ તગરુકુષ્ઠાનાં પ્રયોગેઽચ્છકલ્ક -ર્યુ તમપિ હિ તદાનીં નિક્ષિપેદ્ધેમ પાત્રે

ભવનવિહિતદેવાન્ સ્વસ્વકોષ્ઠે નિધાય
સ્થપતિરમલકુ મ્ભાન્ હસ્તમાત્રાવલૈશ્ચ
સિતતરકુસુમં વૈ યૂપદીપં ચ ગન્ધં
દૃઢતરમતિમદ્ભિસ્તક્ષકો ધારયિત્વા

પ્રણવાદિનમોન્તકે ન નામ્ના વિહિતં સ્વામ્બરમાદરાત્ સુરેભ્યઃ
પ્રથમં વિધિના ત્વજાય નત્વા બલિમાત્રં વિનિવેદયેત્ તુતસ્મૈ

સ્વાયં ભુ વઃ સ્વસ્ય ચતુર્મુ ખેષુચતુષ્ટયાનાં દિશિ તૈ તિલાનામ્
યથાર્હકઃ સ્વૈર્બલિભિશ્ચ પુષ્પકઃ સગન્ધધૂપાદિભિરત્ર તર્પયેત્

ઇન્દ્રાય પૂર્વદિશિ બન્ધુ ભિરગ્નયેઽગ્નૌ યામ્યેયમાય નિઅર્તૌ સહબન્ધુ વર્ગૈઃ
પિત્રેપ્રતીચ્યપિ બલિં વરુણાય દદ્યાદ્વાયૌ સબન્ધુરનિલાય બલિં નયેદ્ધિ
સોમાય સોમપદકે દિશિ ચોત્તરસ્યાં
મિત્રૈઃ સહ સ્વબલિમત્ર નિવેદયેત્ તત્
પૂર્વો ત્તરેદિશિ શિવાય સબન્ધુ વર્ગૈ
રેવં હિ દિક્ષુચ વિદિક્ષુબલિં વિદધ્યાત્

ઈશેચરક્યૈજ્વલનેવિદાર્યૈ સ્યાત્ પૂતનાયૈ પિતૃબાહ્યભાગે
એવં પુનર્મારુતબાહ્યભાગેસ્યાત્ પાપરાક્ષસ્યપિ ભોજનીયા

સ્તમ્ભેવનાય ચ તૃણાય દિવાચરેભ્યો
દિક્ષ્વેવ તત્ર ચ વિદિક્ષુનિશાચરેભ્યઃ
ઉવ્વ્યાંક્ષિપેદ્ બલિમથોરગદેવતાભ્યો
ધર્માય કીર્યહિ દિવેઽખિલદેવતાભ્યઃ

દ્વારસ્ય વામપદકે મનવેપરેભ્યો
દદ્યુઃ શ્રિયૈ ચ શયનેવિધિના બલિં તત્
શાલાસુમણ્ડપસભાસ્વથ માલિકાયાં
મધ્યેઽઙ્ગણેતુમુખમણ્ડપકે વિમાને

ધામ્ન્યષ્ટકાષ્ટપદકેઽભ્યમરાન્તરાં સ્તાનાહૂય ગન્ધકુસુમાદિભિરર્ચયિત્વા
દત્ત્વોદકં સુબલિમત્ર નિધાય પશ્ચાદ્દે યં જલં સ્થપતિના વિહિતં ચ ધૂપમ્

તુલસિસજ્જ્જરસાર્જુ નમઞ્જરીઘનવચાકપટોલસગુગ્ગુલઃ
ત્રપુષહિઙ્ગુમહૌષધિસર્ષપાઃ કુરવકોઽત્ર સદૈ વ સધૂપરાટ્

દદતિ ધાન્યધનાનિ બહૂન્યહો હરતિ ભૂતપિશાચસરાક્ષસાન્
દહતિ કીટભુજં ગમમક્ષિકાન્ મશકમૂષિકલૂતિકલૂતકાન્

પશ્ચાચ્ચ પાત્રાન્તિકપશ્ચિમાં શેધાન્યાસ્તરેતક્ષકસાધનાનિ
સર્વા ણિ વિન્યસ્ય બલિં ચ દત્ત્વા તેભ્યો વદેત્ સંગ્રહમધ્યમસ્થઃ

નિરુજા મૃદિતા સધના પ્રથિતા યશસા મહદદ્ભુતવીર્યયુતા
સતતં નિરુપદ્રવકર્મયુતા પૃથિવી પૃથુજીવતુધર્મવિધેઃ

ધારાનિપાતાત્ સલિલપ્રકોપાદ્ દં ષ્ટ્રાનિપાતાત્ પવનપ્રકોપાત્
અગ્નેશ્ચ દાહાન્મુ ષિતાચ્ચ ચોરાદ્ રક્ષન્ત્વિદં સદ્મ શિવં ચ મેઽસ્તુ

ઉક્ત્વૈ વમેવમખિલાન્યપિ સાધનાનિ
સ્થિત્વા પ્રણમ્ય શિરસા સ્થપતિઃ કરાભ્યામ્
આદાય તાનિ સકલાનિ તદીયબાહૌ
સમ્યઙ્ નિધાય વિધિના સ્વજનૈઃ સભૃત્યૈઃ

સંગ્રાહ્ય બન્ધુજનપુત્રસહાયકાદ્યૈ ર્ગચ્છેત્ સ્વકીયભવનં પ્રતિ તુષ્ટચેતાઃ
સંન્યસ્ય સર્વમથ તબ્દલિશેષમન્નં
સમ્યક્ ક્ષિપેત્ સલિલકે ગૃહદેવતાભ્યઃ

અથ સમ્યગ્ ગૃહમાર્જનેકૃતેસિતકુષ્ઠાગરુચન્દનામ્બુ ભિઃ
કલશોદૈરપિ ગન્ધસં યુતૈર્મણિહેમામ્બુ ભિરત્ર સેચ્યતે

અથ સિદ્ધાર્થકલાજશાલિકાન્ ભવનાભ્યન્તરતો વિકીર્યપશ્ચાત્
ઉપદં શૈ ર્યુ તમષ્ટ ધાન્યયુ ગ્ ધનરત્નં ગૃહવસ્તુવેશ્ય સર્વમ્

ગૃહપતિર્ગૃહિણી ચ સમઙ્ગલૌ સુજનસુભૃત્યસુતાનુજાભિધૌ
સ્વભવનં ગૃહવસ્તુસમગ્રકં પ્રવિશતામનુ ચિન્ત્ય જગત્પતિમ્

પ્રીત્યા પ્રવિશ્ય ગૃહવસ્તુનિરીક્ષ્ય સર્વં
તૌ દં પતી ચ શયનેઽપ્યુપવિશ્ય પશ્ચાત્
સવ્યઞ્જનોદનમથો ગૃહિણી ગૃહીત્વા
નિર્વર્તયેદ્ ગૃહબલિં બલિશેષમન્નમ્

સ્વમૂલદાસ્યૈસ્વકુલાનુ ગાયૈ દત્ત્વાઽથ દેવદ્વિજતક્ષકાદીન્
ધનૈશ્ચ રત્નૈઃ પશુ ભિશ્ચ ધાન્યૈઃ સં તપ્પ્યવસ્ત્રાદિભિરત્ર નિત્યમ્

સ્વજનગુરુજનાદ્યૈ ર્મિત્રભૃત્યાદિવર્ગૈરનુ ગતજનબૃન્દૈરત્ર ભોક્તવ્યમાદૌ
ગૃહપતિરપિ પત્ની તત્ર નત્વા ગુરૂં સ્તત્સુતજનમપિ પૌત્રૌર્ભો જયેત્ તાન્
ક્રમેણ

અમ્ભોભિઃ પૂર્ણકુમ્ભૈઃ સઘ્નકદલિકા વઞ્જુલૈઃ પૂગવૃક્ષૈ-ર્દીપૈરશ્વત્થપત્રૈઃ સિતતરકુસુમૈઃ સાઙ્કુરૈઃ પાલિકાભિઃ
કન્યાભિર્મઙ્ગલાભિર્યુવતિભિરમલૈ ર્વિપ્રમુખ્યૈરુપેતં
દ્વારં તત્તોરણાઢ્યં ગૃહમનઘતરં વેશયદ્ વેશ્મનાથમ્

સિતવસ્ત્રજલપ્રદીપપૂર્ણંસિતકુસુમામ્બરધારણં સુહૃષ્ટમ્
ગૃહપતિપુરતો યથા વિવાહેગૃહિણિકરગ્રહણં ગૃહપ્રવેશે

અદત્તબલિભોજનમનાચ્છદમગર્ભંદ્વિજસ્થપતિકાદિભિરતર્પિતમતલ્પમ્
વિશત્યપિ ગૃહં યદલમેવહિ વિપત્ત્યૈવિપત્પદવિમેયમતિ દુષ્ટહૃદયઃ સઃ

અતિસં તુષ્ટમના ગૃહેશ્વરઃ સુતયોષિત્સ્વજનપ્રિયાનુ ગઃ
સ્વગૃહં પ્રવિશેત્ પ્રવિશ્ય ચૈ વં શુભવાગ્ભિઃ પરિપૂર્ણકર્ણકઃ

ગ્રામાગ્રહારપુરપત્તનકાદિકાનાં દેયો બલિઃ કપદકે ચ વિદિક્ષુદિક્ષુ
શસ્તૌ ચતુષ્કસહિતેસુરમન્દિરેચ શ્રેષ્ઠે કજાયનિલયેઽખિલદેવતાભ્યઃ

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેગૃહપ્રવેશો નામ અષ્ટવિંશોઽધ્યાયઃ
અથૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ
અથ વક્ષ્યેરાજગૃહં સં ક્ષેપાદ્ બાહ્યનગરશિબિરયુતમ્
ત્રિચતુર્ભા ગેનગરેપ્રાચ્યાં વાપ્યુ ક્તશાલાયામ્

નરપતિગૃહમધિરાજ્ઞો દક્ષિણતઃ પશ્ચિમાં શેતુ
પાષ્ષ્ણીયાદિકભવનં સ્યાત્ સપ્તનવાં શેપ્રતીચ્યાં તુ

અઙ્કુરાદીનાં ભવનં સેનેશાનાં હિ તત્રૈ વ
વિશ્વનૃપૈશ્વરભવનં મધ્યેવાસં ત્રિભાગભાગેષુ

નગરાં શવશાન્માનં હ્યેતદ્દણ્ડે ન સંવક્ષ્યે
સચતુર્ચત્વારિં શચ્છત દણ્ડં વેશ્મવિસ્તારમ્

યુ ગવસુભાનુ વિકારૈ ર્દણ્ડૈઃ ક્ષપયેત્તતઃ ક્રમશઃ
દ્વાત્રિં શદ્દણ્ડાન્તં વેશ્મવ્યાસં તથોક્તાનામ્

તત્તદ્વે શ્મવિશાલાદૂધ્ધ્વેસંવદ્દ્ધયેત્ તુતથા
સપ્તચતુર્દણ્ડયુતપઞ્ચશતજ્યેષ્ઠવિસ્તારમ્

દ્વાત્રિં શદ્દણ્ડાદાદ્વાત્રિં શન્માનમેવમુ દ્દિષ્ટમ્
જ્યેષ્ઠાજ્યેષ્ઠવિશાલમન્યેષામન્યદિષ્ટં સ્યાત્

દૈ ઘ્ઘ્યંવ્યાસદ્વિગુણં દ્વિગુણં પાદોનમર્ધકં પાદમ્
દ્વાદશ સાલાકારં ચતુરં વૃત્તં તદાયતં શકટમ્

નન્દ્યાવત્ત્તંકૌક્કુટમિભકુ મ્ભં સ્વસ્તિકં ચૈ વ
ગોલાવચ્ચ મૃદઙ્ગં મગ્નમિતિ હ્યેકમાનયુતમ્

ઇષ્ટવ્યાસાયામં પ્રાગેવાલં વિચિન્ત્ય કર્તવ્યમ્
તસ્માદ્ધીનં યત્તન્નિષ્પન્નં વાસ્તુયેન કે નાપિ

અશુભમવનીપતેસ્તત્ સતતં વિપદાં પદં ભવતિ
પૌરાણાં યદ્વસ્તુવર્ધિતુ મિચ્છેદ્ બહિસ્તતસ્તસ્માત્

પ્રાગુત્તરદિશિ વૃદ્ધિઃ શસ્તા પરિતસ્તુવા ન્યાય્યા
પ્રાગઙ્ગમથ મુખ્યં દક્ષિણતો વાપ્યથાઙ્ગણં શ્રેષ્ઠમ્

વેશ્માભ્યન્તરમધ્યેદણ્ડાર્ધવ્યાસતુઙ્ગપીઠં સ્યાત્
દણ્ડે ન બહિસ્તસ્માત્ પીઠેનૈ વાત્ર ચૈ વ સહ વેદી

તદ્વે દ્યા દક્ષિણતઃ પઞ્ચકષડ્ઢસ્તદણ્ડકં નીત્વા
ક્ષોણીભૃતાં પ્રતિભવનં વેદ્યા અપરેતુસૂત્રમધ્યગતમ્

તદ્વે દ્યા ઉત્તરતસ્તાવન્માનં વિહાય તદ્વે દ્યાઃ
પ્રાક્સૂત્રમધ્યગતં દેવ્યા ધામ્નસ્તુતત્ર તત્રૈ વ

ત્રિઃષોડશદણ્ડં વા દ્વાત્રિં શદ્દણ્ડમાનકં વાઽપિ
સચતુ ર્વિંશતિદણ્ડં ષોડશદણ્ડં તુવાથવા નીત્વા

નૃપતેર્દૈ ઘ્ઘ્યાયામં બહિઃ પ્રાકારં ત્રિહસ્તવિસ્તારમ્
એકાદશકરતુઙ્ગં તબ્દાહ્યેસપ્તહસ્તમાનેન

પરિતઃ પન્થાસ્તિસ્રસ્તસ્માન્નવદણ્ડમાવલ્યામ્
વેશ્માવલ્યા વૃત્તં કુ ડ્યતતિસ્ત્વેકદણ્ડમાનેન

સાર્ધદશારત્ન્યુચ્ચં તસ્માત્ પન્થા બ્ અહિસ્તુનવહસ્તૈઃ
તસ્માદ્ દ્વિષ્ષોડશભિર્દણ્ડૈર્મર્યા દિરેવ ભિત્તિઃ સ્યાત્

વ્યાસં સપાદદણ્ડં પઞ્ચદશારત્નિભિસ્તુતત્તુઙ્ગઃ
ભિત્તિરભ્યન્તરતઃ પરિતો માર્ગસ્ત્રિદણ્ડે ન

દ્વાદશભવનેરક્ષાવેશનાનિ યોજ્યાનિ
ભિત્ત્યભ્યન્તરતો વા બાહ્યાદ્ વા માનયેદ્ દૃઢતરધીઃ

ત્રિપ્રાકારં ત્રિપથં ત્રિભાગયુગ્ઘીનનૃપભવનમ્
સચતુ ર્ગો પુરકાન્તં મુખગોપુરમુન્નતં હિ તત્રૈ વ

નિમ્નં પશ્ચિમવેશં મુખ્યં સ્યાત્ પ્રાઙ્મુખં ભવનમ્
દક્ષિણમુખમપિ વાઽથ નોદક્પ્રત્યગ્દિશિ સુભદ્રમુખમ્

પઞ્ચમુખં ત્વથ રાજ્ઞાં નેષ્ટં સ્યાદ્ વેશનં ચ યત્તત્સ્યાત્
રાજ્ઞાં શ્રીદેવીનામાલયકાન્તરાલયં કેચિત્

અથ મધ્યેવાઙ્ગણકં શતપાદયુતા પ્રપા વા સ્યાત્
દક્ષિણતો રાજગૃહમભિષેકં સ્યાત્ પ્રતીચીતઃ

ઉત્તરદિશિ ભવનં સ્યાદ્ રાજમહિષ્યાસ્ત્વનેકમેકતલમ્
પશ્ચિમદિગ્ગતભવનં પ્રાઙ્મુખમેવાવનીપતેર્મુ ખ્યમ્

પરિતઃ પરિખા બાહ્યેપ્રાકારાદ્ધ્યેવ દ્વિત્રિદણ્ડાનિ
નવદણ્ડવિશાલાન્તં પરિખાવિપુલં સમુ દ્દિષ્ટમ્

પરિખાયા બહિરબહિર્મા ર્ગવિશાલસ્ત્રિદણ્ડે ન
પરિખામૂલવિશાલં સ્વવ્યાસાદષ્ટકે ન ભાગેન

ગામ્ભીર્યાદ્ યુક્તિવશાદાકૃત્યા ચૈ વ પાલિકાભાસા
ભવનસ્ય બહિર્દેવ્યા યાનિ ગૃહાણ્યત્ર તત્ર યુક્ત્યા તુ

તાનિ ચ દૈ વિકભાગેસમ્યગ્ વક્ષ્યેઽહમત્રાપિ 29-

અન્તર્મણ્ડલબાહ્યં તુદૈ વતાં શવશાદ્ ગૃહમ્
અર્યાંશેદ્વારહમ્મ્યંસ્યાચ્ચેન્દેસૂર્યેઽઙ્ગણં ભૃશમ્

ભૃશેવ્યોમ્નિ ચ વૃત્તં સ્યાત્ પૂષ્ણેહેમં સદક્ષિણમ્
સાલાનાં વિતથેરાક્ષાદભૂદઙ્ગણકં વિદુઃ

સેનાવેશનહમ્મ્યંતુયમભાગેઽતિતુઙ્ગવત્
ગન્ધર્વેનીડભા નૃત્તયોગ્યા રઙ્ગવિભૂષિતા

વિમાનમન્દિરં વાઽપિ શાલા વા હમ્મ્યમેવવા
ભૃઙ્ગરાજેઽશ્વશાલા સ્યાદ્ મૃષેચાર્તવસૂતિકા

પિતરિ સ્થાનહમ્મ્યંસ્યાદ્ દૌવારિકસુકણ્ઠયોઃ
જલલીલા વિધાતવ્યા પુષ્પદન્તેખલૂરિકા

લવણં તત્ર વેજ્ઞેયં મરીચાદ્યં યથોચિતમ્
વરુણાસુરશોષેષુમિત્રેસ્યાત્સઙ્કરાલયમ્

રાજદેવીગૃહં ગર્ભા ગારં દક્ષિણવામયોઃ
ગેહં નૃત્તરસાઙ્ગાનાં મિત્રેસોપસ્કરં ગૃહમ્

અન્તર્વિવૃત્તવેશાર્થંરોગાદિમુપદોપણે
વર્ધમાનાદિકં ચાપિ શાલાનાં પાદશાલકમ્

નાગેસૈરન્ધ્રિધાત્રીણાં મુખ્યેકન્યાગૃહં ભવેત્
ભૈ ષજ્યં ચાપિ ભલ્લાટેમૃગેસાંવાહિકાગૃહમ્

રુચકાદિચતુઃશાલાવિમાનં વાત્ર યોજિતમ્
અભિતો મજ્જનાગારમુ દિત્યામાપવત્સયોઃ

પાનીયોષ્ણોદકં ધામ યચ્ચ પ્રાસાદવબ્દુધૈઃ
સ્વેષ્ટદૈ વતમીશાનેજયન્તેચ વિધીયતે

મહેન્દ્રેભોજનસ્થાનં મહીધરમરીચયોઃ
સં બાધં વાઽત્ર કુ ર્વીત સભાપાર્વતકત્ન ર્મવત્

દ્વારશ્ચ ભિત્તયઃ સર્વાઃ સ્વામિવાઞ્છવશાન્મતાઃ
પ્રથમાવરણેપ્રોક્તા દ્વિતીયાવરણેક્રમાત્

ઇન્દ્રેચાદિત્યકે છત્રભેર્યાદીનાં નિવાસકમ્
શઙ્ખકાહલતૂર્યાણામન્યેષાં તત્ર સમ્મતમ્

સત્યેદાનાર્ચિતા શાલા ભૃશેધર્મો દકાલયમ્
પઙ્ક્તિકે જ્વલનાં શેતૂલૂખલં ચેન્ધનાદિકમ્

પૂષભાગેતુસાવિન્દ્રેવિતથેવાજિશાલકમ્
પૂર્વસ્થાઃ પશ્ચિમદ્વારા દક્ષિણસ્થા ઉદઙ્મુખાઃ

પશ્ચિમસ્થાઃ પૂર્વમુખા ઉદક્સ્ થા દક્ષિણાનનાઃ
સર્વેગૃહસ્ય માર્ગેણાન્તરિતાઃ સદ્મસમ્મુખાઃ

રાક્ષસેશસ્ત્રશાલા સ્યાદ્ દ્વારશાલાથ વામકે
ધર્મરાજેઽન્નપાનાદિકર્મણામાલયં ભવેત્

મધ્યરઙ્ગસમાયુ ક્તં ચતુઃશાલાં સમાલિખેત્
સેનાપતેઃ પ્રશસ્તેસ્યાદ્ ગન્ધર્વાંશેજયાવહમ્

ભૃઙ્ગરાજાં શમાન્યા વાજિતા વાશાલકા મતા
વ્યાલકામીન્દ્રકાજાલિ પ્રભૃતીનાં મૃષેભવેત્

નિઅર્તૌ માહિષં ગેહં દૌવારિકસુકણ્ઠયોઃ
દાનશાલેક્ષણશાલા સ્નાનં પુષ્પાદિકે ગૃહે

નાગેરુદ્રાં શકે ચૈ વ સાયતા દીર્ઘિકા ભવેત્
કન્યકાનાં ચ ધાત્રીણાં મુખ્યભાગેવિમાનકમ્

કઞ્ચુકીનાં ચ મૂઁનામન્યત્ સામાન્યતો બુધૈઃ
ભલ્લાટેસોમમાર્ગાંશેકૃણ્વાદીનાં નિવાસકમ્

કુ બ્જિનીવામનીકન્યાષણ્ડકીનાં તથાદિતૌ
ધાત્રીણામુ દિતૌ ગેહમીશેપર્જન્યકે પદે

આપેચૈ વાપવત્સેચ વાપી કત્ન પં ચ દીર્ઘિકા
પાનીયસદનં પુષ્પોદ્યાનં તત્રૈ વકીર્તિતમ્

જયન્તેદક્ષિણાશાલા દાનશાલા સુરેન્દ્રકે
ધામ્નસ્ત્વભિમુખા સર્વાશાલા પ્રાગ્દક્ષિણાન્વિતા

ઇન્દ્રેશાસ્ત્રં રવૌ ગાનં સત્યેચાધ્યયનં ભૃશે
મહામહાનસં વ્યોમ્નિ ગૌર્વત્સા પૂષ્ણિ પાવકે

વિતથેલવણં ચૈ વ વલ્લૂરસ્નાયુચર્મણામ્
રાક્ષસેનાગવાસમ્ ચ ચિત્રશિલ્પાદિસૌધકમ્

ધર્માંશેદણ્ડકાવાસં શૂર્પંવા લાઙ્ગલં તુવા
ગન્ધર્વેભૃઙ્ગરાજેચ રસાદીનાં નિવાસકમ્

મૃષેદાહસ્તુપિત્રં શેદાનં દૌવારિકે મતમ્
સુ ગ્રીવેમલ્લધામં સ્યાત્ પુષ્પકે યુ ગકોષ્ઠકમ્

વારુણેયુ વરાજસ્ય શાલા વા માલિકા ભવેત્
હયેભસદનં ચૈ વપુરોહિતગૃહં તથા

અસુરેચન્દ્રશાલા સ્યાચ્છોષેશરભકાલયમ્
ખરોષ્ટ્રાયતનં રોગેભૈ ષજ્યં ચ પ્રકલ્પયેત્

વાયૌ વાપી ભવેઓઁત્રનાગેપુષ્કરણી ચ વા
મુખ્યભલ્લાટયોર્હસ્તિવાજિશાલા વિધીયતે

સોમેપ્રસૂતિકા ચોપનીતિકા ચ પ્રવક્ષ્યતે
મૃગાદિત્યુ દિતીશાનેજયન્તેદીર્ઘિકાદિકા

વિહારારામભૂમિઃ સ્યાત્ તત્ર સાઙ્ગણકા સભા
તૃતીયાવરણેપ્રોક્તાઃ સર્વેષામન્તરાનનાઃ

વેશ્મનાં પુરતઃ પાશ્શ્વેશેષરાજબલાવલિઃ
તબ્દાહ્યેવણિજાદીનાં વાસપઙ્ક્તિસ્તુયુ ક્તિતઃ

અપરેદીર્ઘિકાયામં વાપીકત્ન પાદિકં ક્રમાત્
તત્રૈ વાન્તઃ પુરં મૂલભૃત્યાનાં વાસપઙ્ક્તિકમ્

સર્વત્ર દીર્ઘિકારામવાપીકત્ન પસમન્વિતમ્
નાનાજાતિસામકીર્ણંનાનાસ્ત્રીજનસં યુતમ્

નાનાશિલ્પસમોપેતં ષડ્ બલૈઃ પરિપૂરિતમ્
પ્રાગુદક્પ્રાગવાક્કોણેશાલા હસ્ત્યશ્વવાસિકા

નાનાવર્ણસમોપેતા નાનાપણિકયાન્વિતા
સર્વેવર્ણાયથારાજા સ્વસ્વનામ્નાભિધાનકાઃ

નગરાવૃતસાલઃ સ્યાદ્ વિશાલઃ સ્યાદ્ દ્વિદણ્ડકઃ
કથ્યતેપઞ્ચષટ્ સપ્તહસ્તૈ ર્વાવિસ્તરં ક્રમાત્

વ્યાસદ્વિત્રિગુણોત્સેધં બહિઃ પાં સુચયાન્વિતમ્
અભીપ્સિતધનુ ર્વાત્ર પરિખાવપ્રયોર્મતમ્

તબ્દહિઃ શિલ્પિકોપેતં સર્વત્રૈ વસમન્વિતમ્
સર્વેષાં સંપ્રશસ્તં સ્યાન્મહત્યલ્પેચ ગોપુરમ્

સ્વામ્યાવાસ સમં બાહ્યગોપુરં પ્રવિધીયતે
અલ્પત્વેસ્વામિવાસસ્ય તલાદેકોનમિષ્યતે

નન્દરુદ્રતલેમૂલેસપ્તભૂદ્વારગોપુરમ્
એકકતલસં ખ્યાભિર્હીનમભ્યન્તરેક્રમાત્

વિશેષેણ નરેન્દ્રાણાં મહેન્દ્રદ્વારમુત્તમમ્
રાક્ષસાં શેઽથવા મુ ક્યં દ્વારં પઞ્ચત્રિભૂમિકમ્

પુષ્પદન્તેચ ભલ્લાટેદ્વારં નીચતલાન્વિતમ્
સુ ગ્રીવાં શેઽથવા મુખ્યેજયન્તેવિતથેઽપિ ચ

પક્ષદ્વારં પ્રકર્તવ્યમેકદ્વિતલસં યુતમ્
સાલં બહિઃ સાલં સચ્છિદ્રં ચ સચક્રકમ્

વિશેષેણ નરેન્દ્રાણામિન્દ્રભાગેતુમન્દિરમ્
બ્રહ્માં શમાશ્રિતમ્ વેશ્મ સર્વસમ્પત્સુખાવહમ્

સકલક્ષિતિપેન્દ્રાણામેકાદશતલં ભવેત્
નવભૂમિદ્દ્વિજાતીનાં નૃપાણાં સપ્તભૂમકમ્

ષટ્ તલં મણ્ડલીશાનાં પઞ્ચભૂર્યુવરાજકે
વૈ શ્યાનાં તુચતુર્ભૌ મં યોધસેનેશયોરપિ

એકાદિત્રિતલાન્તં ચ શૂદ્રાણાં પ્રવિધીયતે
સામન્તપ્રમુખાદીનાં કારયેત્ પઞ્ચભૂમકમ્

યુ ગ્મં વાયુ ગ્મભૂમં વા સર્વભૂપેન્દ્રમન્દિરમ્
રાજ્ઞાં સ્ત્રીણાં ચ દેવીનાં યુ ગ્મં વાઽયુ ગ્મેવ વા

સદણ્ડિકં લુપારોહિ દ્વિનેત્રં પ્રસ્તરાન્વિતમ્
મૃન્મયં તુતૃણાચ્છાદ્યમેકદ્વિતલસં યુતમ્

સ્તૂપિ કર્ણલુપાહીનં પ્રશસ્તં સર્વજાતિષુ
મિશ્રિતાન્તરવર્ણાનાં સં પદૈશ્વર્યભોગિનામ્

રુચકાદિનિવાસાં શ્ચ યુક્ત્યા તત્ર પ્રયોજયેત્
અનુ ક્તં સર્વમત્રૈ વયુ ક્ત્યા તદ્યોજયેત્ સુધીઃ

સામાન્યેનોદિતા રાજ્ઞાં રાજધાની તુપણ્ડિતૈઃ
વિશેષેણ નરેન્દ્રાણાં વક્ષ્યેવેશ્મ સનાતનમ્

પ્રાકારો વિપુલો દણ્ડઃ પરિખા દ્વિત્રિદણ્ડકઃ
વૃત્તમાર્ગશ્ચતુર્દણ્ડૈ ર્વિશદ્દણ્ડૈ ર્ગૃહાવલિઃ

વેશ્યાલીલાવૃતો માર્ગસ્ત્રિચતુર્દણ્ડમાનતઃ
વપ્રમાર્ગસ્ત્રિદણ્ડં સ્યાત્ પ્રાકારં પઞ્ચહસ્તકમ્

તસ્યાપિ પરિખા પ્રોક્તા ચતુર્દણ્ડક ર્વિસ્તૃતા
પરિખા પરિતો માર્ગાશ્ચાષ્ટયષ્ટિવિશાલકાઃ

તતોઽષ્ટચત્વારિં શદ્ભિર્વિશ્વા વલિરથાવૃતા
તબ્દહિઃ પરિતો માર્ગાઃ ષટ્ સપ્ત ધનુરાદિકાઃ

ચતુર્દણ્ડં તતો વપ્રપ્રાકારં સપ્તહસ્તકમ્
દણ્ડે નૈકે ન વિધૃતં નાગપૂરિતબન્ધનમ્

અષ્ટદણ્ડાદિસૂર્યાન્તં પરિખાવિપુલં ભવેત્
બાહ્યાભ્યન્તરમાર્ગંતુપ્રાકારવિપુલં તથા

તબ્દહિર્દશદણ્ડે ન સીમા સર્વજનાલયા
પ્રાકારં વા સવાસં ચ પરિખાશ્ચ સમીરિતાઃ

વપ્રપ્રાકારમિત્યેવં વાસ્તુ વિદ્ભિઃ પ્રશંસિતમ્
પઞ્ચાવરણકે શસ્તાવરણકં દ્વિચતુષ્ટયૈઃ

અન્તઃપરિવૃતં યુક્તિયુ ક્તં વીક્ષ્ય નિવેશયેત્ 94-

આત્તવિશાલાયામેપાશ્શ્વાંશેંઽશં મુખેઽમુખેનીત્વા
શેષેષણ્ણવભાગેત્રિં શતિપઞ્ચાં શબ્રહ્મવસ્તુસ્યાત્

તસ્મિન્ શતપાદયુતં મણ્ડપમન્તસ્તુવેદિકાપીઠમ્
અન્તરસં યુતમેતત્ પ્રાસાદો વા પ્રપા તતઃ પરિતઃ

પન્થા ભાગસ્તેન સમાદેશખલૂરિકા પરિતઃ
દ્વારચતુષ્ટયયુ ક્તા સૌષ્ટિકકોષ્ઠાન્વિતા તથા શુભદા

યુ ક્ત્યાસનમુ દિતં તન્મુખદેવાં શકે તુનવકે વા
પ્રાસાદાદિષ્ટાં શેદક્ષિણતો રાજકત્વેવા

ઉત્તરદિશ્યપિ દિષ્ટં જ્યેષ્ઠયુ વત્યાલયં તુતતઃ
આર્યપદેનિહિતં તદ્ દ્વારકહમ્મ્યંપ્રતીચ્યાં વિતનમ્

શાલા વા હ્યભિષેકા સર્વવિચિત્રાન્વિતા સભા તત્ર
કર્ણચતુષ્ટયકેઽન્તર્દૃઢપદયુ ક્તા સભા ખલૂરિયુતા

પ્રાગુત્તરદિશિ સલિલં સ્નાનં દેવાલયં તુહોમાગ્રમ્
સેનાલોકનહમ્મ્યંકત્ન ટં વા પ્રાગવાગ્દિશિ યત્તત્

પશ્ચિમદક્ષિણકોણેનૃત્તકવાદ્યાદિલીલયા ચ સભા
ઉત્તરપશ્ચિમકોણેવાસં સ્યાદ્ ગીતકાદિવનિતાનામ્

પ્રાચ્યાં દિશ્યઙ્ગણકં દુ ર્ગાયા મેરુગોપુરકમ્
પ્રાગુત્તરદિશિ સલિલં તત્ક્રીડાઙ્ગણં ચ સભા તત્ર

ગ્રાસનપાનાયતનં કુર્યાત્ સમ્યક્ તુલક્ષણાભિયુતમ્
તત્પ્રાગ્દક્ષિણકોણેમધ્યાઙ્ગણકાન્વિતા સભા તત્ર

રત્નાષ્ટપદવસ્ત્રપ્રભૃતીનાં વાસમિષ્ટં સ્યાત્
તત્પરદક્ષિણકોણેમધ્યાઙ્ગણકાદિસં યુતા ચ સભા

તબ્દહિરાવૃતભાગેયત્ર સ્વભવનાનિ તત્ર વનિતાનામ્
અપરેચારામયુતં વાસક્રીડાન્વિતં તુતત્સજલમ્

પ્રત્યુદગ્દિશિ કોણેસર્વસ્ત્રૈણાન્વિતં સભાવાસમ્
અત્રાનુ ક્તં સર્વંપૂર્વવદિષ્ટં બહિસ્ત્વયં સ્વબહિઃ

એતત્પદ્મકમુ દિતં રાજ્ઞામાવાસકં મુ નિભિઃ 107-

ગૃહીતવિપુલાયામેસ્થાનીયાં શેતુમધ્યમે
સકલેબ્રહ્મણઃ પીઠં વેદિકાન્તં તુમણ્ડપમ્

દક્ષિણેચોત્તરેચૈ વ રાજદેવીગૃહં ભવેત્
પશ્ચિમેનૃપતીશસ્ય મન્દિરં બહુભૂમિકમ્

પ્રાચ્યાં દિશ્યઙ્ગણં મધ્યેદ્વારશોભાદિમણ્ડિતમ્
દ્વારસ્ય પશ્ચિમેપ્રાચ્યામભિષેકાલયં ભવેત્

એતત્પીઠપદેન્યાસં તસ્મિન્ સાલં તુપૂર્વવત્
ઉપપીઠપદેતસ્માદ્ બાહ્યેપૂર્વા દિષુક્રમાત્

જયન્તેભાનુભાગેતુભૃશભાગેઽઙ્ગણં ભવેત્
તન્મધ્યેદ્વારહમ્મ્યંસ્યાત્ ત્રિતલાદિતલાન્વિતમ્

અગ્નૌ મહાનસં કુર્યાદ્ વિતથેમૂલકોશકમ્
તસ્મિન્ પદાં શમાશ્રિત્ય દ્વારપ્રાસાદયોગિકમ્

યમેભૃઙ્ગનૃપેચૈ વપિત્રં શેયોષિતાં ગૃહમ્
સુ ગલેનૃત્તશાલા સ્યાદ્ વારુણેનૃપમન્દિરમ્

શોષેચાન્તઃ પુરં વાયૌ વાપીક્રીડાસમન્વિતમ્
મુખ્યેવાસં મહિષ્યાસ્તુશાલા વા માલિકા ભવેત્

સોમભાગેતુલાભારં હેમગર્ભંતુતત્પરે
દિત્યં શેહેમરત્નાનિ ગન્ધાગારમિહોચ્યતે

તત્રૈ વ હસ્તિશાલા સ્યાદીશેવાપી ચ કત્ન પકમ્
વચોર્ગેહં તુતત્રૈ વ જલયન્ત્રં વિધીયતે

તત્ર સાલં ચ માર્ગંચ પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્
સ્થણ્ડિલં તબ્દહિર્ભા ગેપર્જન્યાં શેમહેન્દ્રકે

ભાનુસત્યાન્ત રિક્ષેષ્વેવાઙ્ગણં કારયેત્ સુધીઃ
મહેન્દ્રાં શેભવેદ્ દ્વારં ચતુષ્પઞ્ચતલાન્વિતમ્

તત્રૈ વ શઙ્ખભેર્યા દિતૌર્યશબ્દાદિચિત્રકમ્
અનુ ક્તં પૂર્વવત્ સર્વંપરિતઃ પ્રવિધીયતે

પરમશાયિબાહ્યેતત્તત્પ્રાચ્યામઙ્ગણં ભવેત્
જયન્તાદ્યન્તરિક્ષાન્તમઙ્ગણં કારયેદ્ ભૃશમ્

અનુ ક્તં પૂર્વવત્ સર્વંશ્યેનાં શાદિક્રમેણ ચ
સ્થાનીયેતબ્દહિર્ભા ગેપ્રાચ્યાં દિશ્યઙ્ગણં ભવેત્

અઙ્ગણસ્ય તુવિસ્તારં દૈ ઘ્ઘ્યદ્વિસ્સપ્તભાગિકમ્
દ્વારગોપુરસં યુક્તં દુ ર્ગાધામસમન્વિતમ્

મહામહાનસં તસ્ય પ્રાગ્દક્ષિણગતં ભવેત્
તત્ર કર્માન્તવત્સાનાં લેખનાનાં તુકર્મિણામ્

દક્ષિણેચાષ્ટભાગેતુચૈ વાઙ્ગણમહાન્તરમ્
અશ્વલીલાર્થકં વાઽથ ગજલીલાર્થકં તુયત્

તત્રૈ વતુઙ્ગકત્ન ટં સ્યાન્નિઅર્તૌ નૃપમન્દિરમ્
ખલૂરિં તબ્દહિર્ભા ગેતબ્દહિર્યોષિતાં ગૃહમ્

વરુણેનૃપવામેસ્યાદ્ યોષિતાં સઙ્કરાલયમ્
જલક્રીડા સભા વાઽથ માલિકા વાસમન્દિરમ્

વાયુભાગેતુવાપી સ્યાદ્ વિહારાશ્રમભૂમિકમ્
સોમભાગેતુલાભારં હેમગર્ભંતુતત્પરે

ઈદદેશેશિવાવાસં યુક્ત્યા તત્ર પ્રયોજયેત્
તબ્દહિર્નગરં વાઽથ શિબિરં પૂર્વવત્ ક્રમાત્

એતત્સૌબલમિત્યુ ક્તં નામ્ના રાજેન્દ્રમન્દિરમ્ 129-

અધિરાજ્ઞાં પ્રતિભવનં વક્ષ્યેશેષકે ન સંક્ષિપ્ય
આત્તવિશાલાયામેતત્રોભયચણ્ડિતેતુમધ્યપદે

બ્રહ્માસનમથવાસ્મિન્નભિષેકાર્હસભાસુમણ્ડપકમ્
તદપરભાગેભવનં તેન સહૈવેષુસપ્તનવનલકમ્

પૃષ્ઠે તદિ દ્વકપાશ્શ્વેચાઙ્ગણયુ ક્તા ખલૂરિકાં શેન
ભોજનભોજ્યાલયકા નૃપતેર્વા ઞ્છા વશાદબહિઃ

તત્પ્રાગુ ત્તરકોણેમજ્જનશાલા ચ દેવગૃહમ્
પુરતોઽઙ્ગણમુરુવિપુલાયામોપેતં નવાં શેન

પ્રાગિવ તત્ર ખલૂરી કર્તવ્યા મધ્યદેશયુતા
દ્વારં દ્વિત્રિતલાઢ્યં તસ્મિન્ ભેરી નિધાતવ્યા

મણ્ડપમુખમિહ ભવનં પાશ્શ્વેપોતસ્ય પાશ્શ્વકર્તવ્યા
યદ્યદદ્વરેપ્રયોગિકે નૃપતેઃ

ત્રિદ્ધિકપાશ્શ્વેઽઙ્ગણકે ગોલાદીનાં વિહારસ્થા
પ્રાગુત્તરદિશિ કોણેભવનં સ્યાન્મૂલકોશગૃહમ્

તદપરભાગેવસ્ત્રપ્રભૃતીનામાલયસ્થલં કુર્યાત્
દ્વારસ્યોત્તરપાશ્શ્વેપાનીયોષ્ણોદકાલયં કુર્યાત્

કુર્યાત્ પચનાલયકં સર્વદ્રવ્યાલયં તુતત્રૈ વ
દ્વારસ્ય દક્ષિણાદિશિ તત્રાધિવાસકં કુર્યાત્

તદ્દક્ષિણદિશિ ગન્ધપ્રભૃતીનામાલયં કુર્યાત્
પ્રાગ્દક્ષિણગતકોણેભવનં સ્યાન્મૂલકોશગૃહમ્

રાક્ષસભાગેતત્તુપશ્ચિમભાગેદ્વિપેન્દ્રમન્દિરકમ્
તત્પરદક્ષિણકોણેશૈવસ્થાનં સરત્નહેમગૃહમ્

તત્પ્રત્યગુદક્કોણેદાનાધ્યયનાર્થકાલયં કુર્યાત્
પ્રાયઃ પ્રયોગદ્વારં --- તુનીચં તત્

દ્વારસ્યોભયપાશ્શ્વેસારદ્રવ્યાલયં તુકત્ન ટગૃહમ્
તત્રૈ વ હસ્તિશાલા સર્વૌ ષધિ શસ્ત્રશાલા સ્યાત્

અન્યત્સર્વંનૃપતેરિચ્છાવશતઃ પ્રકર્તવ્યમ્ 142-

અથ નૃપેશગૃહં ચ મુખાઙ્ગણં પરિયુતં હિ ભવેન્મુખમણ્ડપમ્
અપિ ચ ભોગગૃહં તુનિવારણં નૃપતિવાઞ્ચતિગૃહા ---

તદ્દક્ષિણતઃ પાશ્શ્વેદ્વિઃષટ્ પદકે મહાઙ્ગણં દીઘ્ઘ્યમ્
તસ્મિન્ પશ્ચિમભાગેમણ્ડપમથ માલિકા વાઽથ

શાલા તદુભયપાશ્શ્વેઽપ્યભિતઃ સ્નાનં ચ મણ્ડપં ચ સ્યાત્
અઙ્ગણકદક્ષિણકે સર્વદ્રવ્યાલયં તદેવ સ્યાત્

વેશનપરિઘામિણ્ઠકકત્ન ટશાલાવિચિત્રિતં પુરતઃ
પુરતો ભવનાઙ્ગણયોદ્દ્વિપાશ્શ્વભાગતઃ પરિતઃ

અપરો સ્ત્રી વાસો વા સાઙ્ગણકં માલિકાભિધા પઙ્ક્તિઃ
ભવનસ્યોત્તરપાશ્શ્વેતત્ર મહિષ્યાલયં તુતત્તુઙ્ગમ્

ભાગં તત્રિકપાશ્શ્વં રાજ્ઞાં ચ માલિકાપઙ્ક્તિ
તત્રૈ વ કન્યકાનાં વાસં વસુધાત્ર કુબ્જકાદીનામ્

એકદ્વિત્રિભિરં શૈ ર્દક્ષિણતશ્ચોત્તરક્રમશઃ
તત્રોદ્યાનવિશાલં સાલં કુર્યાત્ તુતત્ર બહિરેવ

તત્રૈ વોત્તરભાગેયત્ર યુતા સમ્મતા જલક્રીડા
તત્ર ચ સલિલાવાસં સ્યાદ્ નૃપતેર્દી ર્ઘિકા ચૈ વ

અપરેનૃપતેશ્ચ ગૃહં સ્ત્રીણાં સ્યાદેવ સઙ્કરા શાલા
પ્રાગુત્તરદિશિ બાહ્યેનવસ્વેષ્ટદેવતાદિગૃહમ્

તત્રાગ્રાયણશાલા પુષ્પોદ્યાનાનિ કત્ન પં સ્યાત્
પ્રાચ્યાં તુમહાઙ્ગણકં ત્રિં શદ્ભાગૈ ર્વિધાતવ્યમ્

સમહેન્દ્રદ્વારં તત્ ત્રિતલં વા ગોપુરં ચતુઃસ્થલકમ્
--- જાસરસ્વતી -- સદ્માન્યેતાનિ દ્વારદક્ષિણતઃ

અભ્યન્તરમુખયુ ક્તાન્યેકદ્વિત્રયતુર્યભૌમાનિ
તત્પ્રાચિ શઙ્ખભેરિપ્રભૃતીનામાલયં તુસ્યાત્

તદ્દક્ષિણતો દભ્રં મહાનસં સર્વરક્ષયુતમ્
અઙ્ગણદક્ષિણભાગેદ્વારં સ્યાદેવ દ્વિત્રિતલસહિતમ્

દ્વારસ્યોભયપાશ્શ્વેલેખકયોસ્તત્ ખલૂરી સ્યાત્
અઙ્ગણકોત્તરપાશ્શ્વેકર્તવ્યા ચૈ વદભ્રકા ચ સભા

દક્ષિણમુખગતસહિતા સર્વવિચિત્રા મનોહરા તુઙ્ગા
તદપરભાગેપૂર્વાંશેસ્થાનં તુગીતકાદિસભા

અન્યત્સર્વંનૃપતેરિચ્છાવશતઃ પ્રકર્તવ્યમ્ 157-

વેશ્માવધૌ વિહિતતુઙ્ગવિશાલમૂલં
સાલં શિલાભિરથ ચેષ્ટકયા પ્રયોજ્યમ્
તબ્દાહ્યતઃ પરિખયાન્વિતમિષ્ટકાદ્ય-ઐર્યુક્તં જયઙ્ગમિતિ વેશ્મ વરં હિ નામ્ના

આવાહનોદ્વાહનતોયકર્દઝ ષૈર્જલૂકરનેકાબ્ધિસર્પકઃ
પદ્મારિભૂકણ્ટકમત્સ્યકચ્છપૈઃ કુલીરશઙ્ખૈઃ પરિખા સમન્વિતા

વાસાર્હકાલમ્બનકત્ન ટસં યુતા જાલૈર્લતાભિઃ પરિપૂર્ણપત્રિકા
અભ્યન્તરપ્રાપ્તનતોન્નતાન્વિતા છિદ્રાન્વિતા ભિત્તિરનેકયન્ત્રકા

એવં દુ ર્ગૈ રાજવેશ્માનિ કુર્યાદ્ બાહ્યેઽબાહ્યેઽભ્યન્તરેતત્ક્રમેણ
સર્વેરક્ષ્યા ભૂપતીનાં જનાનાં તસ્માત્ તસ્યા બાહ્યતઃ ષડ્ બલં તત્

સ્થાનીયમાહુતં વૈ પરમં યાત્રામણિસ્તથા વિજયઃ
નગરં ચતુ ર્વિધં હિ પ્રોક્તં તજ્જ્ઞૈર્નરેન્દ્રાણામ્

તત્કુ લમૂલનૃપેશૈ ર્જનપદમધ્યેઽભ્રંસ્થિતસ્થાનમ્
સતૃણજલોર્વી ગર્ભંનગરં સ્થાનીયમિતિ કથિતમ્

પ્રભુમન્ત્રોત્સાહાખ્યૈર્યુક્તં શક્તિત્રયૈર્વરાવનિપૈઃ
તૃણભૂજલગર્ભયુતં નદ્યાવારાદિયુ ક્તં ચ

તન્યાન્ન જાતુરિક્તં ચાગમમિત્યુ ચ્યતેપરૈ ર્નગરમ્
આવન્યાપકયુ ક્તં સતૃણં સંગ્રામયાત્રકે વિહિતમ્

સંગ્રામં તદભીષ્ટં વિજયેયુ ક્ત્યાણિતઁર્ભમ્
ગર્ભત્રયૈ રુપેતં વિજયમિતિ પ્રોચ્યતેપ્રજ્ઞૈઃ

મહતિ વેશ્મનિ વાન્વિતકાર્મુ કર્ભવનમત્ર વિગૃહ્ય તતઃ પરમ્
પરિવૃતં સકલં હિ યથાપુરા ભવતિ શેષમશેષ બલાર્થદમ્

ત્રિહસ્તાદ્યર્ધહસ્તેન વૃદ્ધ્યા પઞ્ચકરાન્તકા
પઞ્ચૈ વ ભક્તયસ્તાભિર્હસ્તિશાલા વિધીયતે

ષણ્ણવેતિ ચતુ સ્સપ્તત્રિપઞ્ચૈ રિતિ કીર્તિતાઃ
ભક્ત્યસ્ત્રિવિધા શાલા વિસ્તારાયામતઃ ક્રમાત્

અલ્પત્વેતુમહત્વેતુયથાયોગ્યં તથાચરેત્
મુખશાલૌકભક્ત્યા તુમધ્યેવિસ્તારનિર્ગતા

શયનસ્થાનકં ભક્ત્યા દક્ષિણેપ્રવિધીયતે
રાજાદનો મધૂકશ્ચ ખદિરઃ ખાદિરસ્તથા

તિન્ત્રિણી ચાર્જુ નશ્ચૈ વ સ્તમ્બકં પિશિતઃ શમી
ક્ષીરિણી પદ્મકાદ્યાસ્તેશાલાસ્તમ્ભા ગજસ્ય ચ

સપ્તાષ્ટનવહસ્તોચ્ચમવગાહં વિહાય ચ
વિસ્તારસ્તુવિશાલાત્સ્યાદવગાહો યથાબલમ્

શાલાસ્તમ્ભા ઇમેપ્રોક્તા વિટપાભશિખાન્વિતાઃ
સુ વૃત્તો હસ્તિનઃ સ્તમ્ભસ્ત્વેકહસ્તવિશાલતઃ

ત્રિપાદોનાર્ધહસ્તો વા વિસ્તારં ત્રિવિધં સ્મૃતમ્
ચન્દ્રભાગેઽષ્ટભાગેન હીનાગ્રતારકાન્વિતમ્

શાલાવ્યાસેતુપઞ્ચાં શં નીત્વા પૃષ્ઠે ત્રિયં શકમ્
આપાદં ષોડશાં શેતુવામેઽષ્ટાં શવ્યપોહિતમ્

સ્થાપયેત્ તુતદલાનાન્ પૂર્વોક્તાં શ્ચ સમન્વિતમ્
અનુપાદાર્ધમાનેન ભિત્ત્યુ ત્સેધો વિધીયતે

તદૂધ્ધ્વેકટકચ્છાદ્યં ઘાટનો દ્ધાટનક્ષમમ્
વિતસ્તિગોસ્તનં પશ્ચાત્ સ્થાપયેદ્ બહિરાનનમ્

કારયેદ્ધસ્તિમાનેન ઘ્નકપ્રસ્તરં તલમ્
શિલાભિર્વેષ્ટકાભિર્વાપ્રસ્તરં નૈ વ કારયેત્

મૂત્રદ્વારયુતં લબ્ધદ્વારયુ ક્ત્યા ક્રમાન્વિતમ્
અન્યત્સર્વંયથાયુ ક્તિ તથા કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ

નવાષ્ટસપ્તષટ્ પઞ્ચહસ્તેપઞ્ચવિસારિણિ
ત્રયભક્ત્યાદ્યૈકવિં શદ્ભક્ત્યાન્તાયામમીરિતમ્

ચતુર્મુ ખચતુશ્શાલાઃ સપ્રગ્રીવાશ્ચ શાલકાઃ
દશદ્વાદશહસ્તૈ ર્વાસ્તમ્ભ વ્યાસં પ્રકીર્તિતમ્

ત્રિચતુઅઞ્ચષડ્ઢસ્તૈઃ કુ ડ્યોત્સેધં વિધીયતે
અભિન્નાનાં તુભિન્નાનાં ભિત્તિબન્ધં યથેષ્ટતઃ

નેત્રભિત્તૌ ચ પૃષ્ઠે ચ જાલકં સ્યાદ્ ગૃહેગૃહે
ગૃહાન્તેકર્ણધારા સ્યાત્તદદર્ભાવયોચિતાઃ

અયુ ગ્મવં શવિસ્તીર્ણૈઃ ઘ્નકઃ પ્રસ્તરં તલમ્
મૂત્રચ્છિદ્રસમાયુ ક્તં સારદારુમર્દૃઢમ્

પ્રત્યેકં તુરગસ્થાનમેકભક્તિસ્વવેશનમ્
સારદારુમયં કીલં દ્વિસપ્તાઙ્ગુલદૈ ઘ્ઘ્યકમ્

દ્વિત્ર્યઙ્ગુલં તુવિસ્તારં સૂચિકાગ્રસમન્વિતમ્
પશ્ચાદ્ બન્ધોઽગ્રબન્ધેતુયોજયેદ્ દૃઢખાતવત્

મયૂરવાનરાદીનામાલયં શુકપઞ્જરમ્
ચિત્રગોયુ ગ્મગોવત્સપાનધાન્યધનાલયમ્

વસ્ત્રરત્નાયુધદ્યૂતકર્માન્તાવરણાલયમ્
દાનભોજનશાલા ચ યોગશાલા સદક્ષિણા

દક્ષિણં પઞ્જરાવાસં યથાસ્થાનં પ્રયોજયેત્
ઉદ્યાનેચાપિ વાઃસ્થાનેસ્થાનમણ્ડપમિષ્યતે

કત્ન ટાગારં તુવા વૃત્તશાલા યા વૃષભસ્ય તુ190-

ઉત્તઙ્ગુકુ ડ્યા નૃપમન્ત્રશાલા પૂર્વાપરાયામયુતા મનોજ્ઞા
સભા ચ પાદાવૃતકુ ડ્યહીનાતિદૂરતઃ પ્રેક્ષણકર્મયોગ્યા

કત્ન ટાગારં તુવા તસ્મિં સ્તતઃ પશ્ચિમતો દિશિ
રાજ્ઞાં સિં હાસનં યુક્ત્યા પ્રાઙ્મુખં કલ્પિતેયથા

તત્પૂર્વદક્ષિણેભાગેમન્ત્રિણાં ચાસનં ભવેત્
દૂતસ્ય પ્રાગુદગ્ભાગેપ્રશાસ્તાસનમુત્તરે

સેનાપતેસ્તદ્દક્ષિણ્યેસર્વંનાલિસમાન્તરમ્
પઞ્ચબન્ધૈકાઙ્ગુલીકા મનોજ્ઞા મન્ત્રનાલિકા

માત્રેણૈકે ન સુ ષિરા મુકુલાગ્રદ્વયાન્વિતા
વ્યસાયામેતુપઞ્ચાં શષડં શૈકાં શદ્વ્યં શકઃ

મધ્યેઽઙ્ગણં તદાવૃત્તં સ્તનમાત્રોચ્ચભિત્તિકમ્
વૃત્તોપલં તુતન્મધ્યેપ્રાગુદગ્જલપ્રાત્રકમ્

કે શક્ષાલનપર્યઙ્કં તદ્દક્ષિણગતં ભવેત્
પ્રાગુદગ્દ્વારસં યુક્તા તથ મણ્ડપમાલિકા

પ્રાસાધિકાસનં મિત્રેસુદૃશાં સ્થાનમણ્ડપમ્
પઞ્ચાદિ પઞ્ચકાન્તં વા વ્યાસં તત્રોજસં ખયા

સભામણ્ડપશાલાનાં સામાન્યમિષ્ટદૈ ઘ્ઘ્યકમ્
પઞ્ચાદશકરવ્યાસં ત્રિસપ્તારત્નિદર્ધકમ્

સૈકદ્વાદશહસ્તાન્તં ચૂલ્યન્તાદિમનોહરમ્
શાલાભિષેકયોગ્યા સા કર્તવ્યા પ્રાગિવાનના

તદઙ્ગમધ્યમેરઙ્ગસં યુક્તા ચ સભા ભવેત્
મણ્ડપં દક્ષિણેરાજ્ઞાં તદુદીચ્યાં દિશિ ક્રમાત્

પટ્ટાભિષેક સંવાસં ધામં તત્ર પ્રયોજએત્
પઞ્ચસપ્તનવા રત્નિવ્યાસતારદ્વિવૈદિકમ્

ત્રિચતુષ્પઞ્ચભાગં વા વેદિકોદયમીરિતમ્
વેદિકોદયપાદોચ્ચં સ્વવ્યાસસમમિષ્યતે

અન્તઃસ્તમ્ભસમાયુ ક્તં ત્યક્તમધ્યસ્થપાદકમ્
દ્વિષડિ ભરષ્ટમાત્રં તુત્રિષ્ષડઙિ ઘ્રવિશાલકમ્

એકભક્ત્યાવૃતં તત્ર જાલં તદ્વબ્દહિષ્પ્રભમ્
તુલાભારાર્હકં કત્ન ટં મણ્ડપં વા પ્રભા ભવેત્

ત્રિહસ્તં તોરણસ્તમ્ભદૈ ધ્ધ્યં વ્યાસં દશાઙ્ગુલમ્
નવાષ્ટસપ્તમાત્રં વા પૃષ્ઠભાગશિખાન્વિતમ્

વસ્તુમધ્યેનિધાતવ્યં દક્ષિણોત્તરગં યથા
તોરણાન્તરમુ ત્સેધં સમમેવ વિધીયતે

નિર્વિષ્ટવિષ્ટકં મધ્યવક્રતુણ્ડસમન્વિતમ્
પૂર્વાપરાયતં ભર્તૃતુલાન્તાદચલં ચરેત્

તુલાન્તરકરારાણાં મહારાજસ્ય યોગ્યતામ્
કીલિતં વિતલં મદ્યેકુણ્ડલં સારદારુજમ્

યોજયેદ્ વક્રતુણ્ડે ન યથાબલસમન્વિતમ્
ત્યક્ત્વા તુપું મુખાત્ ષણ્ડાદેવં તુઘ્નકાસનમ્

તત્સમાઙ્ગમિતાલમ્બિશૃઙ્ખલાબલસં યુતમ્
બકતુણ્ડદ્વયં દ્વિદ્વિભૂતં યત્નેન યોજયેત્

વસ્તુનશ્ચ ચતુ ર્દિક્ષુપ્રાઙ્મુખસ્ય ચ તોરણમ્
સ્તમ્ભં વિષ્ટં તુલામાત્રં કુર્યાત્ સારાઙિ ઘ્રપૈઃ શુભૈઃ

વસ્તુમધ્યગતં બાહ્યેપરિતસ્તત્ પ્રપા ભવેત્
તત્સમં પરિતશ્ચાપિ તબ્દાહ્યેયોજયેદ્ બુધઃ

ઔદુમ્બરવટાશ્વત્થન્યગ્રોધાસ્તોરણં ભવેત્
પીતં રક્તં તથા શ્વેતં નીલં કુર્યાદ્ ધ્વજં ક્રમાત્

તુલા સમં તત્ સમુપેત્ય ભૂપતિઃ સુખં સમાસ્તામમરેન્દ્રદિઙ્મુખમ્
સમીક્ષ્ય રાશિં નિજહેમસઞ્ચયં વિરાજમાનો ધનદો યથા ભુ વિ

હેમગર્ભયુતં સપ્તનવરત્ન્યાપિ ભિત્તિકમ્
વ્યાસેન ચતરશ્રા સા વ્યાસતુ લ્યોચ્છ્રિતા તલાત્

દશદ્વાદશમાત્રૈ ર્વાસ્તમ્ભવ્યાસં પ્રકીર્તિતમ્
વૃત્તો વા ચતુરશ્રો વા ચાવગાહેદ્ યથાબલમ્

ત્રિહસ્તાવૃતભિત્તિઃ સ્યાદ્ દણ્ડોત્સેધં સ્વવેદિકા
સ્તમ્ભાગ્રસ્થોઽન્તરાવિષ્ટદ્વ્યષ્ટદ્વ્યવિભૂષિતા

લુપારૂઢાગ્રવિસ્તારં સમોત્સેધાઃ પ્રશંસિતાઃ
સપ્તહસ્તદ્વિહસ્તાદિવ્યાસોત્સેધેન વેદિકા

પઞ્ચહસ્તદ્વિહસ્તેન વ્યાસોત્સેધેન વા ભવેત્
સભામદ્યેનિધાતવ્યા તન્મદ્યેચાવટક્રિયા

બહિર્જાલકકુ ડ્યં સ્યાત્ તબ્દાહ્યેચ પ્રભા ભવેત્
સભા નીવ્રસમુ ત્સેધા વિશાલા દણ્ડમાનતઃ

ત્રયોવિં શતિહસ્તેન તબ્દહિઃ પરિખા ભવેત્
ચતુ ર્દિક્ષુચતુદ્દ્વારં તોરણં ક્ષીરપાદપૈઃ

સોપાનં યોગ્યદેશેતુચતુ ર્દિશિ વિધીયતે
દ્વારતુ લ્યોન્નતવ્યાસં નિર્ગમદ્વારતોરણમ્

સ્તમ્ભાગ્રતોરણાવિષ્ટકં સાદિષ્વષ્ટમઙ્ગલમ્
ચક્રવર્તિશિખોપેતં દ્વારેદ્વારેપ્રયોજયેત્

છત્રકે તુપતાકાશ્ચ ભેરીશ્રીકુ મ્ભદીપિકાઃ
નન્દ્યાવર્તેન ચાષ્ટૌ તુસર્વેષામષ્ટમઙ્ગલમ્

દ્વારદ્વયોચ્છ્રિતં શાલારક્ષ્યવાસં યથાબલમ્
તબ્દહિર્જનચારેણ બાહ્યા રક્ષા પ્રકીર્તિતા

રાજેચ્છયા કુમાર્યાસ્તદ્દેવ્યાઃ કુ લ્યાવિમાનકમ્
માલિકાન્તેચ ભૂમૌ વા યોજનીયં મનોભવમ્

યત્રોચિતં નૃપતિચિત્તવશાદ્ વિમાનં સારાલિભોગભવનં ચ નિવારણં ચ
કુડ્યં ગજાશ્વનિલયં યુ વતીનિવાસં કર્તવ્યમાદ્યનિખિલં નગરં ચ યુક્ત્યા

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેરાજવેશ્મવિધાનં નામ એકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ
અથ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ
દ્વિજનૃપવણિજાં વા સદ્મનાં શૂદ્રકાણા-મભિમુખવિનિવેશદ્વારતારં ચ તુઙ્ગમ્
પૃથગથ નિજભે દં મણ્ડનં ચાપિ નામ્ના
સુખમનુ ગતબુ દ્ધિર્વસ્તુ વાક્યં મુનીનામ્

ત્રિવિતસ્તિવિશાલં સ્યાદ્ દૈ ઘ્ઘ્યંસપ્તવિતસ્તિકમ્
વિસ્તારાયામતસ્તસ્માત્ ષડ્ દ્વાદશકરાગ્રજૈઃ

વૃદ્ધ્યા ત્રિપઞ્ચસૈકે ષુષડિ વતસ્ત્યન્તકાનિ હિ
પઞ્ચવિં શતિમાનાનિ દ્વારતારોદયાનિ હિ

તદાદ્યં શયનીયસ્ય ગૃહસ્ય દ્વાદશૈવહિ
સમાવૃતખલૂરીણાં તાનિ ચોક્તાનિ પણ્ડિતૈઃ

નગરગ્રામદુ ર્ગાણાં દ્વાદશોક્તાનિ વેશ્મનામ્
વિસ્તારદ્વિગુણોત્સેધં ષણ્માત્રં સાધિકં ભવેત્

નવમાત્રાધિકં વાથ સર્વેષાં સમુદીરિતમ્
સષણ્માત્રદ્વિતાલં ચ સત્રિમાત્રદ્વિતાલકમ્

દ્વિતાલં ક્ષુદ્રમાનં ચ ત્રિવિધં પરિપઠ્યતે
સ્વવ્યાસદ્વિગુણોત્સેધં ષણ્માત્રં વા દ્વિમાત્રકમ્

અધિકં શુભદં ચારં વિપ્રાદીનાં ગૃહેમતમ્
સ્તમ્ભાયામાષ્ટભાગેતુષડર્ધં દ્વારદૈ ઘ્ઘ્યકમ્

તદર્ધેનન્દભાગેતુસાર્ધાષ્ટાં શા તુતત્તતિઃ 8-

નીચમધ્યાદ્યપિ દ્વારં ભૂમૌ ભૂમૌ વિધીયતે
વ્યાસદ્વિગુણતુઙ્ગં તુનેષ્ટદ્વારં નૃણાં ગૃહે

સ્તમ્ભાયામાષ્ટભાગોનં તુઙ્ગદ્વારં સુરાલયે
નન્દપંક્ત્યં શહીનં વા વિસ્તારં સ્યાત્ તદર્ધતઃ

પાદપાદૌદ્વિશાદ્ ભૂમૌ ભૂમાવત્ર વિધીયતે
સપાદપાદવિસ્તારઃ સાર્ધો વા યોગ વિસ્તરઃ

સ્તમ્ભવ્યાસસમો વાઽપિ તદર્ધબહુલં મતમ્
ત્રિપાદં ચોત્તરાધસ્તાદ્ પ્રતીકાન્તસ્ય વાજનમ્

ત્રિચતુ ષ્પઞ્ચષડ્ ભાગેભાગેન સ્તમ્ભવૈ પુલે
કવાટબહલં પ્રોક્તં દેવદ્વિજમહીભૃતામ્

દ્વિકવાટવિશેષેણ એક એવ પ્રકીર્તિતઃ
સામન્તપ્રમુખાદીનાં દ્વિકવાટં પ્રશસ્યતે

સાર્ધવેદેષુપાતલનન્દરુદ્રકરાન્વિતૈઃ
ઉચ્ચાનિ તાનિ તલ્પાનિ વેશ્માભ્યન્તરતોદયાત્

ગુલ્ફાર્ધવિમલાર્ધંતુકિઞ્ચિત્તીવ્રં યથાબલમ્
વેશ્માભ્યન્તરતલ્પોચ્ચેત્રિચતુષ્પઞ્ચભાગિકે

દ્વિત્રિવેદાં શતુઙ્ગં તત્સરપં પૂર્વવર્તિનિ
યુ ગ્મેમહત્તરેઽલ્પેચ દક્ષિણસ્થેકવાટકે

વિપુલેચાયતેતસ્મિંસ્ત્ર્યં શેચઞ્ચાં શકે કૃતે
ઉપરિષ્ટાદધસ્તાત્ તુપાશ્શ્વયોસ્ત્ર્યં શમં શકમ્

ત્યક્ત્વા શેષં પ્રવેશેન યદાવારં તદુ ચ્યતે
યથાબલં યથાશોભમયઃપટ્ટૈર્દૃઢીકૃતમ્

મધ્યેમહત્તરેહીનેયોગ્યવ્યાસકલાન્વિતમ્
ત્રિચતુષ્પઞ્ચષણ્માત્રં વ્યાસાર્ધંદ્વિત્રિયં શકમ્

સત્રિપાદત્રિભાગૈશ્ચ સભાજનવિકાસનમ્
બહુલી દશમાત્રા સ્યાદ્ધસ્તિહસ્તાદ્વિશાલિ વા

વિતસ્તીનાં વિધાતવ્યં નેત્રં સામુઁપાણિવત્
અયુ ગ્મઘ્નકં ગ્રાહ્યં મધ્યસન્ધિવિવર્જિતમ્

તલ્પસ્ય ભેષણી ચૈ વમધ્યં ત્યક્ત્વા સમાહિતે
કવાટયુ ગલોપેતેયથાબલમભેષણી

અથ તલ્પઘનસ્યાર્ધઘના દ્વિગુણવિસ્તૃતાઃ
દણ્ડત્રિપઞ્ચસપ્તૈ વનવૈ કાદશસં ખ્યયા

અશ્વસ્કન્ધ નખાભાસ્તેઽશ્વત્થપત્રાગ્રસન્નિભાઃ
સ્વસ્તિકાભાસ્તુઘટિકા મિર્ણકા વાઽથવા મતાઃ

શ્રીમુખૈ ર્વામદણ્ડૈશ્ચ પિઞ્જરીગલકાર્ગલૈઃ
ક્ષેપણૈઃ સન્ધિપત્રૈશ્ચ ગુ ચ્છગૈ ર્વનકસ્તથા

ગુ લ્મૈરન્તર્ગતૈ ર્ગ્રાહ્યૈ ર્વાલાર્મધ્યકુણ્ડલૈઃ
વિષાણપરિઘાક્ષુદ્રદણ્ડૈર્યુક્તં કવાટકમ્

ઇન્દ્રકીલસમોપેતં સર્વચિત્રમનોહરમ્
અથવા સાન્યલોહૈશ્ચ યુક્ત્યા તત્ર દૃઢીકૃતમ્

ગુલ્ફેસન્ધેલલાટેચ શૃઙ્ગાયોમયપત્રકઃ
બધ્નીયાત્ સર્વયત્નેન યથાશોભં યથાબલમ્

મુકુલાનન્તરં પત્રત્રિનેત્રા સૂચિકાયતા
યોગોદયત્રિભાગૈકનિખાતં વા યથાબલમ્

તલ્પતીવ્રસમા તીવ્રદ્વિગુણં વિસ્તૃતાન્વિતા
પદ્મપત્રવિચિત્રા સા પટ્ટાઙ્ગસ્કન્ધપિટ્ટકા

પ્રવેશદક્ષિણેતલ્પેસ્થાપિતવ્યા મનોહરા
સાર્ગલં દક્ષિણં યોગં વામેયોગં સતલ્પકમ્

વિદધ્યાદ્વામહસ્તેન તલ્પં દક્ષિણપાણિના
ઘટિકાં રોપયેદ્ વિદ્વાન્ યુ ગ્મેઽયુ ગ્મેકરેણ તુ

ઘાટનો દ્ધાટનેતલ્પેસ્વસ્વનાદાં શપૂજિતે
ભેરીસમાનશબ્દં ચ હસ્તિસિં હસ્વરોપમમ્

વીણાવેણુસ્વરં ચૈ વ શસ્તં કન્ધરગર્જિતમ્
ક્રોશનં કત્ન જનં સર્વમન્યચ્ચાપિ વિનિન્દિતમ્

અધસ્તાદુપરિષ્ટાત્ તુપ્રશસ્તં ઘાટનં સમમ્
સચ્છિદ્રાન્ત્યાર્ગલત્વં ચ યોગાર્ગલવિઘટ્ટનમ્

બન્ધુક્ષયકરં શત્રુપીડનોપદ્રવં સદા
સ્વયમેવ પિધાનં યત્ સ્વયમપાવૃતં તુતત્

તદ્ દ્વારં બન્ધુનાશાય સં પદાં સાપદં પદમ્
વૃક્ષકર્ણા વધિસ્થૂણકત્ન પવિદ્ધં તથૈ વચ

દેવાયતનવિદ્ધં ચ વીથિવિદ્ધં તથૈ વચ
વલ્મીકભસ્મવિદ્ધં ચ સિરામર્મા દિવિદ્ધકમ્

વિષનાડીસમાનં ચ ફણિનાં પદમેવચ
સ્થૂલભાવાવનં રક્ષદ્વારં તલ્લસિતં વરૈઃ

ગમનાગમનેગજોપરિષ્ટાદ્ દ્વિજઘાતાવરણસ્પૃશા ચ
ક્ષયદં નૃપતેર્હિતં તુયત્સપદેઽવનતં વિશેષતઃ

ફુ લ્લપ્રવેશનેભૂપઃ સુ ચિરં જીવિતં ધ્રુવમ્
પરરાજ્યાધિપત્યં ચ ક્ષીણત્વં નૈ વ યાતિ સઃ

મધ્યદ્વારં તુદેવાનાં દ્વિજાનામવનીભૃતામ્
શેષાણામપિ સર્વેષામુપમધ્યં વિધીયતે

દ્વાત્રિં શદ્દેવતાં શેષુતેષુમાહેન્દ્રકે પદે
રાક્ષસેપુષ્પદન્તેચ ભલ્લાટેચ ચતુ ષ્ષ્વપિ

તદ્દિગીશાનમાશ્રિત્ય દ્વારં કુર્યાત્ સુશોભનમ્
અન્તદ્દ્વારબહિદ્દ્વારમેવં યુઞ્જીત બુ દ્ધિમાન્

શેષદ્વારાણિ સર્વા ણિ સર્વદોષપ્રદાનિ હિ
બ્રહ્મણોઽભિમુખં બ્રહ્માપરાવૃત્તં નિષિધ્યતે

કિમનેન પ્રલાપેન દ્વારમન્યદ્ વિગર્હિતમ્
વિશાલં વ્યક્તતારં સ્યાદ્ વ્યત્યસ્તં રોગદાયિ તત્

વિવૃતેસંવૃતેકાર્યેસ્થાપિતેથિતિમદ્ ભવેત્
ઉપરિષ્ટાદધસ્તાચ્ચ વ્યાસાયામં સમં શુભમ્

અતિદૂરેસશબ્દત્વમથ ધાવકધાવનમ્
દોષદં સતતં પત્યુ ર્વિપદામાસ્પદં ભવેત્

જયન્તેવિતથેચૈ વસુ ગ્રીવેમુખ્યકે પદે
જલદ્વારં પ્રયોક્તવ્યં ક્રમાદન્યદ્ વિવર્જિતમ્

પર્જન્યેભૃશભાગેતુપૂષ્ણિ ભૃઙ્ગનૃપેતથા
દૌવારિકે તુશોષાં શેનગેઽદિતિપદેક્રમાત્

ઉપદ્વારં પ્રયોક્તવ્યં તત્સુરઙ્ગમિતિ સ્મૃતમ્
એકદ્વિતલસં યુક્તં બહુરક્ષાસમન્વિતમ્

પાદાધિષ્ઠાનયોર્માનં નીત્વા રોષં યદુન્નતમ્
તત્તુતત્રોપપીઠોચ્ચેપૂર્વોક્તદ્વારતુઙ્ગકમ્

પુરતો વર્ણકં ગુહ્યં સોપાનં તલ્પસં યુતમ્
દ્વારગોપુરગમ્ભીરં ગૃહી યોગં નિધાપયેત્

સીમા સાલં ચ સીમાન્તં વેશ્માદીનામુદીરિતમ્
ઇદાનીં દ્વારશોભાદિગોપુરાન્તં તુવિસ્તૃતમ્

દૈ ઘ્ઘ્યમુત્તુઙ્ગમાનં તુસઙ્ક્ષેપાદ્ વક્ષ્યતેક્રમાત્
પઞ્ચસપ્તત્રિત્રિધૈકાદશત્રયોદશમાનતઃ

પ્રથમાવરણેદ્વારશોભાવ્યાસાસ્તુપઞ્ચધા
ત્રિપઞ્ચાદ્યાત્રયોવિં શદ્ દ્વારશાલા કરાન્તકમ્

પઞ્ચવિં શત્કરાદ્યાવત્રયસ્ત્રિં શત્કરાન્તકમ્
દ્વારગોપુરવિસ્તારં પઞ્ચૈ વપરિગીયતે

વિસ્તારત્રિતયો દ્વ્યં શં પાદમર્ધંત્રિપાદકમ્
તત્સમં વાધિકં તેષામાયામાઃ સ્યુઃ પૃથક્ પૃથક્

ઉત્તુઙ્ગં તુતથૈ વેષ્ટમથવોન્નતમિષ્યતે
પઞ્ચાં શેભ્યશ્ચ સપ્તાં શેસપ્તાં શેભ્યો દશાં શકે

સ્વવ્યાસાદધિકોત્સેધં પૂર્વોક્તાનામુદીરિતમ્
વક્ષ્યતેદ્વારશોભાદિપઞ્ચધખ્યાલઙ્કૃ તિક્રિયા

દ્વિચતુષ્કષડાયામં નાલીગેહં તદર્ધતઃ
શેષં તુભિત્તિવિષ્કમ્ભં મધ્યેદ્વારં પ્રયોજયેત્

ત્રિવર્ગમણ્ડપાકારં નામ્ના તચ્છ્રીકરં ભવેત્
તદેવ પરિતો ભક્ત્યા મહાવારસમન્વિતમ્

સંવૃતં વિવૃતં વાઽપિ લાઙ્ગલાકારભિત્તિકમ્
વારોપરિષ્ટાત્સોપાનં પ્રસ્તલસ્તુલસંવૃતમ્

સકલં દુસ્તકં કોષ્ઠં કાનનં મુખપિટ્ટકા
મધ્યપાદસમાયુ ક્તં નાસિકા મધ્યમેભવેત્

મહાવારેઽષ્ટનાસં સ્યાદ્ ગ્રામેતચ્છીતમિષ્યતે
તદૈકકકરં કોષ્ઠં કાનનં મુખપિટ્ટકા

શ્રીભદ્રમેતદુ દ્દિષ્ટં નામ્ના સર્વેષુપૂજિતમ્
એકભૂમિ ત્રિધા પ્રોક્તં દ્વિતલં વક્ષ્યતેઽધુના

ચતુષ્ષડિ વસ્તૃતાયામં દ્વારતારં વિશિષ્યતે
એકત્રિભાગિક વ્વ્યાસાયામં નાલીગૃહં તથા

અર્ધાંશં પરિતઃ કુ ડ્યં બહિર્વારમથાં શકમ્
તદર્ધંતબ્દહિઃ કુયત્ ત્ર્યં શગોપાનમઞ્ચકમ્

સોપપીઠમધિષ્ઠાનં સ્તમ્ભાદિપરિમણ્ડિતમ્
મહાવારેષ્ટનાસ્યઙ્ગં શિખરં કોષ્ઠકાકૃતિ

મુખેઽમુખેમહાનાસા દ્વિભાગવિસ્તૃતાન્વિતાઃ
સભદ્રં વા વિભદ્રં વા ભદ્રં પાદસમન્વિતમ્

પ્રાદક્ષિણ્યેન સોપાનં મહાવારાધિરોહણમ્
નામ્નેદં રતિકાન્તં સ્યાત્ સર્વેષાં રતિવર્ધનમ્

તદેવ શિખરં દભ્રચતુર્ણા સિસમન્વિતમ્
યત્ કાન્તવિજયં નામ્ના સર્વેષાં કાન્તિવર્ધનમ્

પ્રહીણશિખરાકારં હારોપેતં તદેવહિ
વારેપરીતનાસ્યઙ્ગમેતન્નામ્ના સુમઙ્ગલમ્

એતદ્ દ્વિતલકં પ્રોક્તં ત્રિતલં વક્ષ્યતેઽધુના
ચતુષ્ષડિ વસ્તૃતાયામં દ્વારતારં વિશિષ્યતામ્

દ્વારસ્ય પાશ્શ્વયોર્વાસાવં શેનાં શેન યોજિતૌ
તત્તત્પરિવૃતં કુડ્યમર્ધાંશેન વિધીયતે

ભાગેન પરિતો વારં દ્વિકં ચૈ વાત્ર નાસિકમ્
ગેહદ્વયં સસોપાનં હારોપેતમુપર્યપિ

વાસ્તલં ચ તયોર્મધ્યેદ્વારતારં વિધીયતે
દ્વારહમ્મ્યમિદં નામ્ના મર્દલં રાજમન્દિરે

ષટ્ પઙ્ક્તિવિસ્તૃતાયામં દ્વારતારં વિધીયતે
દ્વારસ્ય પાશ્શ્વયોર્વાસમેકકાં શેન યોજિતમ્

તત્તત્પરિવૃતં કુ ડ્યમર્ધભાગેન સમ્મતમ્
બહિઃ પરિવૃતં વારમેકકાં શેન યોજયેત્

જલસ્થલિ તયોર્મધ્યેદ્વારતારં વિધીયતે
બહિષ્ઠાત્પરિતો વારં ભાગેનૈ વસમન્વિતમ્

માસાવૃતં મહાવારં પ્રત્યેકં ચેષ્ટનાસિકમ્
પ્રહીણશિખરાકારં હારોપેતમુપર્યપિ

નાસિકા બાહ્યવારેતુદ્વિસપ્ત પરિકીર્તિતાઃ
દ્વારસોપાનમાર્ગંચ યુક્ત્યા તત્ર પ્રયોજયેત્

માત્રખણ્ડમિદં નામ્ના રાજ્ઞામેતજ્જયાવહમ્
વ્યાસાયામેદશાષ્ટાં શેદ્વારતારં વિશિષ્યતામ્

નાલીગૃહં દ્વિભાગેન ગૃહપિણ્ડિસ્તદં શકે
અલિન્દ્રમર્ધભાગેન પરિતોઽન્ધારમં શકમ્

અં શેન પરિતોઽલિન્દ્રં હારં ભાગેન યોજયેત્
દ્વિભાગં કત્ન ટવિસ્તારં શાલાયામં ષડંશકમ્

વિસ્તારેચતુરં શેન કોષ્ઠકાયામમિષ્યતે
હારા ભાગેન કર્તવ્યા ચૂલહમ્મ્યસમન્વિતા

જલસ્થલં તદેવાહુઃ કત્ન ટશાલાન્તરેઽપિ વા
એવમાદિતલં પ્રોક્તં દ્વિતલેભાગમુ ચ્યતે

પૂર્વવન્નાલિગેહં ચ ગૃહપિણ્ડિમલિન્દ્રકમ્
અર્ધેન પરિતઃ પિણ્ડિગોપાનપ્રસ્તરાન્વિતમ્

ઉપરિષ્ટાન્મહાવારમષ્ટનાસિસમન્વિતમ્
શિખરં કોષ્ઠકાકારમાયામાર્ધેન વિસ્તરમ્

મુખેઽમુખેમહાનાસિ દ્વિભાગવિસ્તૃતાન્વિતમ્
ઉપર્યુ પરિ વેશં ચ યુક્ત્યા મધ્યાઙિ ઘ્રસં યુતમ્

પ્રાદક્ષિણ્યેન સોપાનમુપર્યુ પરિ યોજયેત્
સોપપીઠમધિષ્ઠાનં સ્તમ્ભાદિપરિમણ્ડિતમ્

ઊહપ્રત્યૂહસં યુક્તં નામ્નેદં શ્રીનિકે તનમ્
ત્રિતલં ત્રિવિધં પ્રોક્તં શુદ્ધમિશ્રતયાન્વિતમ્

નાનાવાતાયનોપેતમન્તસ્માલેષુસમ્મતમ્
અધુના સપ્તભૌમાદિ ચતુર્ભૂ માન્તમિષ્યતે

દ્વિસપ્તાષ્ટાં શકે વ્યાસાદ્ દ્વારતારં વિશિષ્યતામ્
નાલિગેહં દ્વિષડ્ ભાગં વ્યાસાયામસભિત્તિકમ્

પરિતો દ્વ્યં શમાનેનાલીન્દ્રં કુર્યાચ્ચતુષ્ટયમ્
હારાચતુષ્ટયં કુર્યાદર્ધાંશેન સમન્તતઃ

તબ્દહિસ્ત્વેકભાગેન પરિતોઽલિન્દ્રમિષ્યતે
હારભાગં તુભાગેન ગૃહપિણ્ડિસ્તદર્ધતઃ

હારભાગેન કર્તવ્યં પાશ્શ્વયોઃ પઞ્જરસ્ય તુ
સપ્ર્ત્યઙ્ગસહામૂલં ભૂમૌ ભૂમાવુપર્યપિ

ત્રિતલેખણ્ડહર્મ્ યાદિમણ્ડિતં વાઃસ્થલન્વિતમ્
ઉપર્યુ પરિ ચ ગ્રીવેમહાવારચતુષ્ટયમ્

ઉપર્યુ પરિ યુક્ત્યાઙિ ઘ્રં યોજયેદ્ દ્વારમધ્યમે
અયુ ગ્મસ્થૂપિકોપેતશિરસામ્યાઙ્ગપિટ્ટકા

તોરણૈર્જાલકઃ ક્ષુદ્રનીડૈઃ સમ્યગ્ વિચિત્રિતમ્
તલેતલેમહાવારેયુ ક્ત્યા નાસ્યઙ્ગસં યુતમ્

દ્વારસ્યોભયપાશ્શ્વેતુકત્ન ટશાલાન્તરેતતઃ
ઉપપીઠાદિરોહાર્થંસોપાનં ચારમિષ્યતે

સોપનાઙ્ગણકત્ન ટસ્ય ત્રિખણ્ડં શૃઙ્ગમણ્ડલમ્
ઉપર્યુ પરિ સોપાનં યુક્ત્યા તત્ર પ્રયોજયેત્

ભદ્રકલ્યાણમિત્યુ ક્તં નામ્નેદં દ્વારગોપુરમ્
તદેવ શિખરેમધ્યેનાસિકા પાશ્શ્વયોદ્દ્વયોઃ

મુખેઽમુખેતુનાસ્યઙ્ગયુ ક્તં તસ્ય સુભદ્રકમ્
દ્વ્યં શં વારિતલં ગર્ભગેહેતત્પાશ્શ્વયોદ્દ્વયોઃ

દ્વિભાગં ચતુરશ્રાભં ચતુર્ના સ્યઙ્ગસૌષ્ટિકમ્
ભદ્રસુન્દરમિત્યુ ક્તં નામ્ના તત્તત એવ હિ

દ્વિરષ્ટદ્વિનવાં શેન વ્યાસેપાશ્શ્વેનિયોજયેત્
સ્વવ્યાસાં શં ચતુર્ભા ગેઽપ્યધિકં સ્યાત્તદાયતમ્

શેષં યુક્ત્યા પ્રકર્તવ્યં શુદ્ધમિશ્રતયાન્વિતમ્
એવં સપ્તતલં જ્ઞાત્વા નામ્ના તત્ ત્રિવિધં ભવેત્

તદેવાધઃ સ્થલં ત્યક્ત્વા ષટ્ તલં યત્ક્રમેણ તુ
સુબલં સુકુમારં ચ સુન્દરં ચેતિ કીર્તિતમ્

દ્વિસપ્તવિસ્તારાયામેદ્વારતારં વિશિષ્યતામ્
ગૃહપિણ્ડિં ચ ગેહં ચ પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્

હારાલિન્દ્રં તુપઞ્ચાર્ધાર્ધાંશેન પરિતઃ ક્રમાત્
અલીન્દ્રં બાહ્યભિત્તિં ચ ભાગેનાં શેન યોજયેત્

અઙ્ગણેસૌષ્ઠિકદ્વ્યં શં શાલાયામં ષડંશકમ્
જલસ્થલં ત્રિભાગેન કત્ન ટશાલાન્તરેવિદુઃ

વિસ્તારેવાઃસ્થલં દ્વ્યં શં મહાવારત્રયાન્વિતમ્
શેષં પૂર્વવદુ દ્દિષ્ટં પઞ્ચભૂમં યથાક્રમમ્

શ્રીચ્છન્દં શ્રીવિશાલં ચ વિજયં ચેતિ કીર્તિતમ્
નામ્નેદં ત્રિવિધં પ્રોક્તં નાનાવયવશોભિતમ્

તદેવ વ્યાસવ્યાયામેદ્વ્યં શેન પરિવર્જિતે
મહાવારદ્વયોપેતં કત્ન ટકોષ્ઠં ચ પૂર્વવત્

લલિતં ચૈ વ કલ્યાણં કોમલં ચ ત્રિધા મતમ્
નામ્ના ચતુસ્તલં ચૈ વગ્રામાદીનાં ચ વેશ્મનામ્

ત્રિદ્વ્યેકાલીન્દ્રયુ ક્તં વા સપ્તભૌમાદિષુત્રિષુ
શેષં કુ ડ્યેપ્રયોક્તવ્યં ત્રિત્રિકરપિ કારયેત્

યથાબલં યથાશોભં તથા મણ્ડનમણ્ડિતમ્
સ્તમ્ભાયામં વિશાલં ચ પ્રસ્તરં પૂર્વવદ્ ભવેત્

ઊધ્ધ્વભૂમેરધોભૂમેરવધિઃ પ્રતિરિષ્યતે
પ્રવેશદક્ષિણેગર્ભમારૂઢે ભિત્તિકે ભવેત્

એકાદિસપ્તાન્તતલાનિ યુક્ત્યા ત્રિસપ્તભેદાનિ હિતાનિ નામ્ના
પ્રોક્તાનિ વિપ્રાદિચતુષ્ટયાનાં મયેન વેશાયતાનિ વાસે

આદ્યત્રયં સકલવર્ણહિતં તદેવૈશ્વર્યો પયુ ક્તમનુજેષુવિધીયતેહિ
ગ્રામાગ્રહારપુરપત્તનકે દ્વિતીયં સર્વંનૃપેશ ભવનેવિહિતં સુરાણામ્

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેદ્વારવિધાનં નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ