Matsya Purana · Chapter 27

kṛtavidye kace prāpte hṛṣṭarūpā divaukasaḥ
kacādavetya tāṃ vidyāṃ kṛtārthā bharatarṣabha //

sarva eva samāgamya śatakratumathābruvan
kālastvadvikramasyādya jahi śatrūnpuraṃdara //

evamuktastu saha tais tridaśair maghavāṃstadā
tathetyuktvopacakrāma so 'paśyadvipine striyaḥ //

krīḍantīnāṃ tu kanyānāṃ vane caitrarathopame
vāyurbhūtaḥ sa vastrāṇi sarvāṇyeva vyamiśrayat //

tato jalāt samuttīrya tāḥ kanyāḥ sahitāstadā
vastrāṇi jagṛhustāni yathāsaṃsthānyanekaśaḥ //

tatra vāso devayānyāḥ śarmiṣṭhā jagṛhe tadā
vyatikramamajānantī duhitā vṛṣaparvaṇaḥ //

tatastayor mithastatra virodhaḥ samajāyata
devayānyāśca rājendra śarmiṣṭhāyāśca tatkṛte //

kasmādgṛhṇāsi me vastraṃ śiṣyā bhūtvā mamāsuri
samudācārahīnāyā na te śreyo bhaviṣyati //

āsīnaṃ ca śayānaṃ ca pitā te pitaraṃ mama
stauti pṛcchati cābhīkṣṇaṃ nīcasthaḥ suvinītavat //

yācatastvaṃ ca duhitā stuvataḥ pratigṛhṇataḥ
sutāhaṃ stūyamānasya dadato na tu gṛhṇataḥ //

anāyudhā sāyudhāyāḥ kiṃ tvaṃ kupyasi bhikṣuki
lapsyase pratiyoddhāraṃ na ca tvāṃ gaṇayāmyaham //

sā vismayaṃ devayānīṃ gatāṃ saktāṃ ca vāsasi
śarmiṣṭhā prākṣipatkūpe tataḥ svapuramāviśat //

hateyamiti vijñāya śarmiṣṭhā pāpaniścayā
anavekṣya yayau tasmāt krodhavegaparāyaṇā //

atha taṃ deśamabhyāgād yayātirnahuṣātmajaḥ
śrāntayugyaḥ śrāntarūpo mṛgalipsuḥ pipāsitaḥ //

nāhuṣiḥ prekṣamāṇo hi sa nipāne gatodake
dadarśa kanyāṃ tāṃ tatra dīptāmagniśikhām iva //

tāmapṛcchatsa dṛṣṭvaiva kanyāmamaravarṇinīm
sāntvayitvā nṛpaśreṣṭhaḥ sāmnā paramavalgunā //

kā tvaṃ cārumukhī śyāmā sumṛṣṭamaṇikuṇḍalā
dīrghaṃ dhyāyasi cātyarthaṃ kasmācchvasiṣi cāturā //

kathaṃ ca patitā hy asmin kūpe vīruttṛṇāvṛte
duhitā caiva kasya tvaṃ vada sarvaṃ sumadhyame //

yo 'sau devairhatān daityān utthāpayati vidyayā
tasya śukrasya kanyāhaṃ tvaṃ māṃ nūnaṃ na budhyase //

eṣa me dakṣiṇo rājan pāṇis tāmranakhāṅguliḥ
samuddhara gṛhītvā māṃ kulīnastvaṃ hi me mataḥ //

jānāmi tvāṃ ca saṃśāntaṃ vīryavantaṃ yaśasvinam
tasmānmāṃ patitāṃ kūpād asmād uddhartumarhasi //

tāmatha brāhmaṇīṃ strīṃ ca vijñāya nahuṣātmajaḥ
gṛhītvā dakṣiṇe pāṇāv ujjahāra tato 'vaṭāt //

uddhṛtya caināṃ tarasā tasmātkūpānnarādhipaḥ
āmantrayitvā suśroṇīṃ yayātiḥ svapuraṃ yayau //

gate tu nāhuṣe tasmin devayānyapi ninditā
uvāca śokasaṃtaptā ghūrṇikāmāgatāṃ punaḥ //

tvaritaṃ ghūrṇike gaccha sarvamācakṣva me pituḥ
nedānīṃ tu pravekṣyāmi nagaraṃ vṛṣaparvaṇaḥ //

sā tu vai tvaritaṃ gatvā ghūrṇikāsuramandiram
dṛṣṭvā kāvyamuvācedaṃ kampamānā vicetanā //

ācakhyau ca mahābhāgā devayānī vane hatā
śarmiṣṭhayā mahāprājña duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ //

śrutvā duhitaraṃ kāvyas tadā śarmiṣṭhayā hatām
tvarayā niryayau duḥkhān mārgamāṇaḥ sutāṃ vane //

dṛṣṭvā duhitaraṃ kāvyo devayānīṃ tapovane
bāhubhyāṃ sampariṣvajya duḥkhito vākyamabravīt //

ātmadoṣair niyacchanti sarve duḥkhasukhe janāḥ
manye duścaritaṃ te 'sti tasyeyaṃ niṣkṛtiḥ kṛtā //

niṣkṛtir vāstu vā māstu śṛṇuṣvāvahito mama
śarmiṣṭhayā yaduktāsmi duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ //

satyaṃ kilaitatsā prāha daityānāmasmi gāyanā
evaṃ hi me kathayati śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī //

vacanaṃ tīkṣṇaparuṣaṃ krodharaktekṣaṇā bhṛśam
stuvato duhitāsi tvaṃ yācataḥ pratigṛhṇataḥ //

sutāhaṃ stūyamānasya dadato 'pratigṛhṇataḥ
iti māmāha śarmiṣṭhā duhitā vṛṣaparvaṇaḥ
krodhasaṃraktanayanā darpapūrṇānanā tataḥ //

yadyahaṃ stuvatastāta duhitā pratigṛhṇataḥ
prasādayiṣye śarmiṣṭhām ityuktā hi sakhī mayā //

stuvato duhitā na tvaṃ bhadre na pratigṛhṇataḥ
atastvaṃ stūyamānasya duhitā devayānyasi //

vṛṣaparvaiva tadveda śakro rājā ca nāhuṣaḥ
acintyaṃ brahma nirdvaṃdvam aiśvaraṃ hi balaṃ mama //