Matsya Purana · Chapter 163

kharāḥ kharamukhāścaiva makarāśīviṣānanāḥ
īhāmṛgamukhāścānye varāhamukhasaṃsthitāḥ //

bālasūryamukhāścānye dhūmaketumukhāstathā
ardhacandrārdhavaktrāśca agnidīptamukhāstathā //

haṃsakukkuṭavaktrāśca vyāditāsyā bhayāvahāḥ
siṃhāsyā lelihānāśca kākagṛdhramukhāstathā //

dvijihvakā vakraśīrṣās tatholkāmukhasaṃsthitāḥ
mahāgrāhamukhāścānye dānavā baladarpitāḥ //

śailasaṃvarṣmaṇas tasya śarīre śaravṛṣṭibhiḥ
avadhyasya mṛgendrasya na vyathāṃ cakrurāhave //

evaṃ bhūyo 'parānghorān asṛjandānaveśvarāḥ
mṛgendrasyopari kruddhā niḥśvasanta ivoragāḥ //

te dānavaśarā ghorā dānavendrasamīritāḥ
vilayaṃ jagmurākāśe khadyotā iva parvate //

tataścakrāṇi divyāni daityāḥ krodhasamanvitāḥ
mṛgendrāyāsṛjannāśu jvalitāni samantataḥ //

tairāsīdgaganaṃ cakraiḥ saṃpatadbhiritastataḥ
yugānte saṃprakāśadbhiś candrādityagrahairiva //

tāni sarvāṇi cakrāṇi mṛgendreṇa mahātmanā
grastānyudīrṇāni tadā pāvakārciḥsamāni vai //

tāni cakrāṇi vadane viśamānāni bhānti vai
meghodaradarīṣveva candrasūryagrahā iva //

hiraṇyakaśipurdaityo bhūyaḥ prāsṛjadūrjitām
śaktiṃ prajvalitāṃ ghorāṃ dhautaśastrataḍitprabhām //

tāmāpatantīṃ samprekṣya mṛgendraḥ śaktimujjvalām
huṃkāreṇaiva raudreṇa babhañja bhagavāṃstadā //

rarāja bhagnā sā śaktir mṛgendreṇa mahītale
savisphuliṅgā jvalitā maholkeva divaścyutā //

nārācapaṅktiḥ siṃhasya prāptā reje 'vidūrataḥ
nīlotpalapalāśānāṃ mālevojjvaladarśanā //

sa garjitvā yathānyāyaṃ vikramya ca yathāsukham
tatsainyam utsāritavāṃs tṛṇāgrāṇīva mārutaḥ //

tato 'śmavarṣaṃ daityendrā vyamṛjanta nabhogatāḥ
nagamātraiḥ śilākhaṇḍair giriśṛṅgairmahāprabhaiḥ //

tadaśmavarṣaṃ siṃhasya mahanmūrdhani pātitam
diśo daśa vikīrṇā vai khadyotaprakarā iva //

tadāśmaughair daityagaṇāḥ punaḥ siṃhamariṃdamam
chādayāṃcakrire meghā dhārābhiriva parvatam //

na ca taṃ cālayāmāsur daityaughā devasattamam
bhīmavego 'calaśreṣṭhaṃ samudra iva mandaram //

tato 'śmavarṣe vihate jalavarṣamanantaram
dhārābhirakṣamātrābhiḥ prādurāsītsamantataḥ //

nabhasaḥ pracyutā dhārās tigmavegāḥ samantataḥ
āvṛtya sarvato vyoma diśaścopadiśastathā //

dhārā divi ca sarvatra vasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ
na spṛśanti ca tā devaṃ nipatantyo 'niśaṃ bhuvi //

bāhyato vavṛṣurvarṣaṃ nopariṣṭācca vavṛṣuḥ
mṛgendrapratirūpasya sthitasya yudhi māyayā //

hate 'śmavarṣe tumule jalavarṣe ca śoṣite
so 'sṛjaddānavo māyām agnivāyusamīritām //

mahendrastoyadaiḥ sārdhaṃ sahasrākṣo mahādyutiḥ
mahatā toyavarṣeṇa śamayāmāsa pāvakam //

tasyāṃ pratihatāyāṃ tu māyāyāṃ yudhi dānavaḥ
asṛjadghorasaṃkāśaṃ tamastīvraṃ samantataḥ //

tamasā saṃvṛte loke daityeṣvāttāyudheṣu ca
svatejasā parivṛto divākara ivābabhau //

triśikhāṃ bhrukuṭīṃ cāsya dadṛśurdānavā raṇe
lalāṭasthāṃ triśūlāṅkāṃ gaṅgāṃ tripathagāmiva //

tataḥ sarvāsu māyāsu hatāsu ditinandanāḥ
hiraṇyakaśipuṃ daityaṃ vivarṇāḥ śaraṇaṃ yayuḥ //

tataḥ prajvalitaḥ krodhāt pradahanniva tejasā
tasminkruddhe tu daityendre tamobhūtamabhūjjagat //

āvahaḥ pravahaścaiva vivaho 'tha hyudāvahaḥ
parāvahaḥ saṃvahaśca mahābalaparākramāḥ //

tathā parivahaḥ śrīmān utpātabhayaśaṃsinaḥ
ityevaṃ kṣubhitāḥ sapta maruto gaganecarāḥ //

ye grahāḥ sarvalokasya kṣaye prādurbhavanti vai
te sarve gagane dṛṣṭā vyacaranta yathāsukham //

ayogataścāpyacaran mārgaṃ niśi niśācaraḥ
sagrahaḥ saha nakṣatrair ākāpatirariṃdamaḥ //

vivarṇatāṃ ca bhagavān gato divi divākaraḥ
kṛṣṇaṃ kabandhaṃ ca tathā lakṣyate sumahaddivi //

amuñcaccārciṣāṃ vṛndaṃ bhūmivṛttir vibhāvasuḥ
gaganasthaśca bhagavān abhīkṣṇaṃ paridṛśyate //

sapta dhūmranibhā ghorāḥ sūryā divi samutthitāḥ
somasya gaganasthasya grahāstiṣṭhanti śṛṅgagāḥ //

vāme tu dakṣiṇe caiva sthitau śukrabṛhaspatī
śanaiścaro lohitāṅgo jvalanāṅgasamadyutiḥ //

samaṃ samadhirohantaḥ sarve te gaganecarāḥ
śṛṅgāṇi śanakairghorā yugāntāvartino grahāḥ //

candramāśca sanakṣatrair grahaiḥ saha tamonudaḥ
carācaravināśāya rohiṇīṃ nābhyanandata //

gṛhīto rāhuṇā candra ulkābhirabhihanyate
ulkāḥ prajvalitāścandre vicaranti yathāsukham //

devānāmapi yo devaḥ so 'pyavarṣata śoṇitam
apatangaganādulkā vidyudrūpā mahāsvanāḥ //

akāle ca drumāḥ sarve puṣpanti ca phalanti ca
latāśca saphalāḥ sarvā ye cāhurdaityanāśanam //

phalaiḥ phalānyajāyanta puṣpaiḥ puṣpaṃ tathaiva ca
unmīlanti nimīlanti hasanti ca rudanti ca //

vikrośanti ca gambhīrā dhūmayanti jvalanti ca
pratimāḥ sarvadevānāṃ vedayanti mahadbhayam //

āraṇyaiḥ saha saṃsṛṣṭā grāmyāśca mṛgapakṣiṇaḥ
cakruḥ subhairavaṃ tatra mahāyuddhamupasthitam //

nadyaśca pratikūlāni vahanti kaluṣodakāḥ
na prakāśanti ca diśo raktareṇusamākulāḥ //

vānaspatyo na pūjyante pūjanārhāḥ kathaṃcana
vāyuvegena hanyante bhajyante praṇamanti ca //

yadā ca sarvabhūtānāṃ chāyā na parivartate
aparāhṇagate sūrye lokānāṃ yugasaṃkṣaye //

tadā hiraṇyakaśipor daityasyopari veśmanaḥ
bhāṇḍāgārāyudhāgāre niviṣṭamabhavanmadhu //

asurāṇāṃ vināśāya surāṇāṃ vijayāya ca
dṛśyante vividhotpātā ghorā ghoranidarśanāḥ //

ete cānye ca bahavo ghorotpātāḥ samutthitāḥ
daityendrasya vināśāya dṛśyante kālanirmitāḥ //

medinyāṃ kampamānāyāṃ daityendreṇa mahātmanā
mahīdharā nāgagaṇā nipeturamitaujasaḥ //

viṣajvālākulairvaktrair vimuñcanto hutāśanam
catuḥśīrṣāḥ pañcaśīrṣāḥ saptaśīrṣāśca pannagāḥ //

vāsukistakṣakaścaiva karkoṭakadhanaṃjayau
elāmukhaḥ kāliyaśca mahāpadmaśca vīryavān //

sahasraśīrṣā nāgo vai hematāladhvajaḥ prabhuḥ
śeṣo 'nanto mahābhāgo duṣprakampyaḥ prakampitaḥ //

dīptānyantarjalasthāni pṛthivīdharaṇāni ca
tadā kruddhena mahatā kampitāni samantataḥ //

nāgāstejodharāścāpi pātālatalacāriṇaḥ
hiraṇyakaśipurdaityas tadā saṃspṛṣṭavānmahīm //

saṃdaṣṭauṣṭhapuṭaḥ krodhād vārāha iva pūrvajaḥ
nadī bhāgīrathī caiva sarayūḥ kauśikī tathā //

yamunā tvatha kāverī kṛṣṇaveṇā ca nimnagā
suveṇā ca mahābhāgā nadī godāvarī tathā //

carmaṇvatī ca sindhuśca tathā nadanadīpatiḥ
kamalaprabhavaścaiva śoṇo maṇinibhodakaḥ //

narmadā śubhatoyā ca tathā vetravatī nadī
gomatī gokulākīrṇā tathā pūrvasarasvatī //

mahī kālamahī caiva tamasā puṣpavāhinī
jambūdvīpaṃ ratnavaṭaṃ sarvaratnopaśobhitam //

suvarṇaprakaṭaṃ caiva suvarṇākaramaṇḍitam
mahānadaṃ ca lauhityaṃ śailakānanaśobhitam //

pattanaṃ kośakaraṇam ṛṣivīrajanākaram
māgadhāśca mahāgrāmā muṇḍāḥ śuṅgāstathaiva ca //

suhmā mallā videhāśca mālavāḥ kāśikosalāḥ
bhavanaṃ vainateyasya daityendreṇābhikampitam //

kailāsaśikharākāraṃ yatkṛtaṃ viśvakarmaṇā
raktatoyo mahābhīmo lauhityo nāma sāgaraḥ //

udayaśca mahāśaila ucchritaḥ śatayojanam
suvarṇavedikaḥ śrīmān meghapaṅktiniṣevitaḥ //

bhrājamāno 'rkasadṛśair jātarūpamayairdrumaiḥ
śālaistālaistamālaiśca karṇikāraiśca puṣpitaiḥ //

ayomukhaśca vikhyātaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ
tamālavanagandhaśca parvato malayaḥ śubhaḥ //

surāṣṭrāśca sabāhlīkāḥ śūrābhīrāstathaiva ca
bhojāḥ pāṇḍyāśca vaṅgāśca kaliṅgāstāmraliptakāḥ //

tathaivauṇḍrāśca pauṇḍrāśca vāmacūḍāḥ sakeralāḥ
kṣobhitāstena daityena sadevāścāpsarogaṇāḥ //

agastyabhavanaṃ caiva yadagamyaṃ kṛtaṃ purā
siddhacāraṇasaṃghaśca viprakīrṇaṃ manoharam //

vicitranānāvihagaṃ supuṣpitamahādrumam
jātarūpamayaiḥ śṛṅgair apsarogaṇanāditam //

giripuṣpitakaścaiva lakṣmīvānpriyadarśanaḥ
utthitaḥ sāgaraṃ bhittvā viśrāmaścandrasūryayoḥ
rarāja sumahāśṛṅgair gaganaṃ vilikhanniva //

candrasūryāṃśusaṃkāśaiḥ sāgarāmbusamāvṛtaiḥ
vidyutvānsarvataḥ śrīmān āyataḥ śatayojanam //

vidyutāṃ yatra saṃpātā nipātyante nagottame
ṛṣabhaḥ parvataścaiva śrīmānvṛṣabhasaṃjñitaḥ //

kuñjaraḥ parvataḥ śrīmān yatrāgastyagṛhaṃ śubham
viśālākṣaśca durdharṣaḥ sarpāṇāmālayaḥ purī //

tathā bhogavatī cāpi daityendreṇābhikampitā
mahāseno giriścaiva pāriyātraśca parvataḥ //

cakravāṃśca giriśreṣṭho vārāhaścaiva parvataḥ
prāgjyautiṣapuraṃ cāpi jātarūpamayaṃ śubham //

yasminvasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ
meghaśca parvataśreṣṭho meghagambhīraniḥsvanaḥ //

ṣaṣṭistatra sahasrāṇi parvatānāṃ dvijottamāḥ
taruṇādityasaṃkāśo merustatra mahāgiriḥ //

yakṣarākṣasagandharvair nityaṃ sevitakaṃdaraḥ
hemagarbho mahāśailas tathā hemasakho giriḥ //

kailāsaścaiva śailendro dānavendreṇa kampitaḥ
hemapuṣkarasaṃchannaṃ tena vaikhānasaṃ saraḥ //

kampitaṃ mānasaṃ caiva haṃsakāraṇḍavākulam
triśṛṅgaparvataścaiva kumārī ca saridvarā //

tuṣāracayasaṃchanno mandaraścāpi parvataḥ
uśīrabinduśca giriś candraprasthastathādrirāṭ //

prajāpatigiriścaiva tathā puṣkaraparvataḥ
devābhraparvataścaiva tathā vai reṇuko giriḥ //

krauñcaḥ saptarṣiśailaśca dhūmravarṇaśca parvataḥ
ete cānye ca girayo deśā janapadāstathā //

nadyaḥ sasāgarāḥ sarvāḥ so 'kampayata dānavaḥ
kapilaśca mahīputro vyāghravāṃścaiva kampitaḥ //

khecarāśca satīputrāḥ pātālatalavāsinaḥ
gaṇastathā paro raudro meghanāmāṅkuśāyudhaḥ //

ūrdhvago bhīmavegaśca sarva evābhikampitāḥ
gadī śūlī karālaśca hiraṇyakaśipustadā //

jīmūtaghanasaṃkāśo jīmūtaghananiḥsvanaḥ
jīmūtaghananirghoṣo jīmūta iva vegavān //

devārirditijo vīro nṛsiṃhaṃ samupādravat
samutpatya tatastīkṣṇair mṛgendreṇa mahānakhaiḥ
tadoṃkārasahāyena vidārya nihato yudhi //

mahī ca kālaśca śaśī nabhaśca grahāśca sūryaśca diśaśca sarvāḥ
nadyaśca śailāśca mahārṇavāśca gatāḥ prasādaṃ ditiputranāśāt //

tataḥ pramuditā devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ
tuṣṭuvurnāmabhirdivyair ādidevaṃ sanātanam //

yattvayā vihitaṃ deva nārasiṃhamidaṃ vapuḥ
etadevārcayiṣyanti parāvaravido janāḥ //

bhavānbrahmā ca rudraśca mahendro devasattamaḥ
bhavānkartā vikartā ca lokānāṃ prabhavo 'vyayaḥ //

parāṃ ca siddhiṃ ca paraṃ ca devaṃ paraṃ ca mantraṃ paramaṃ haviśca
paraṃ ca dharmaṃ paramaṃ ca viśvaṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam //

paraṃ śarīraṃ paramaṃ ca brahma paraṃ ca yogaṃ paramāṃ ca vāṇīm
paraṃ rahasyaṃ paramāṃ gatiṃ ca tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam //

evaṃ parasyāpi paraṃ padaṃ yat paraṃ parasyāpi paraṃ ca devam
paraṃ parasyāpi paraṃ ca bhūtaṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam //

paraṃ parasyāpi paraṃ rahasyaṃ paraṃ parasyāpi paraṃ mahattvam
paraṃ parasyāpi paraṃ mahadyat tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam //

paraṃ parasyāpi paraṃ nidhānaṃ paraṃ parasyāpi paraṃ pavitram
paraṃ parasyāpi paraṃ ca dāntaṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam //

evamuktvā tu bhagavān sarvalokapitāmahaḥ
stutvā nārāyaṇaṃ devaṃ brahmalokaṃ gataḥ prabhuḥ //

tato nadatsu tūryeṣu nṛtyantīṣvapsaraḥsu ca
kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ jagāma harirīśvaraḥ //

nārasiṃhaṃ vapurdevaḥ sthāpayitvā sudīptimat
paurāṇaṃ rūpamāsthāya prayayau garuḍadhvajaḥ //

aṣṭacakreṇa yānena bhūtayutena bhāsvatā
avyaktaprakṛtirdevaḥ svasthānaṃ gatavānprabhuḥ //