Matsya Purana · Chapter 161

idānīṃ śrotumicchāmo hiraṇyakaśiporvadham
narasiṃhasya māhātmyaṃ tathā pāpavināśanam //

purā kṛtayuge viprā hiraṇyakaśipuḥ prabhuḥ
daityānāmādipuruṣaś cakāra sa mahattapaḥ //

daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca
jalavāsī samabhavat snānamaunadhṛtavrataḥ //

tataḥ śamadamābhyāṃ ca brahmacaryeṇa caiva hi
brahmā prīto 'bhavattasya tapasā niyamena ca //

tataḥ svayaṃbhūrbhagavān svayamāgamya tatra ha
vimānenārkavarṇena haṃsayuktena bhāsvatā //

ādityairvasubhiḥ sādhyair marudbhirdaivataistathā
rudrairviśvasahāyaiśca yakṣarākṣasapannagaiḥ //

digbhiś caiva vidigbhiś ca nadībhiḥ sāgaraistathā
nakṣatraiśca muhūrtaiśca khecaraiśca mahāgrahaiḥ //

devairbrahmarṣibhiḥ sārdhaṃ siddhaiḥ saptarṣibhistathā
rājarṣibhiḥ puṇyakṛdbhir gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ //

carācaraguruḥ śrīmān vṛtaḥ sarvairdivaukasaiḥ
brahmā brahmavidāṃ śreṣṭho daityaṃ vacanamabravīt //

prīto 'smi tava bhaktasya tapasānena suvrata
varaṃ varaya bhadraṃ te yatheṣṭaṃ kāmamāpnuhi //

na devāsuragandharvā na yakṣoragarākṣasāḥ
na mānuṣāḥ piśācā vā hanyurmāṃ devasattama //

ṛṣayo vā na māṃ śāpaiḥ śapeyuḥ prapitāmaha
yadi me bhagavānprīto vara eṣa vṛto mayā //

na cāstreṇa na śastreṇa giriṇā pādapena ca
na śuṣkeṇa na cārdreṇa na divā na niśātha vā //

bhaveyamahamevārkaḥ somo vāyurhutāśanaḥ
salilaṃ cāntarikṣaṃ ca nakṣatrāṇi diśo daśa //

ahaṃ krodhaśca kāmaśca varuṇo vāsavo yamaḥ
dhanadaśca dhanādhyakṣo yakṣaḥ kiṃpuruṣādhipaḥ //

ete divyā varāstāta mayā dattāstavādbhutāḥ
sarvānkāmānsadā vatsa prāpsyasi tvaṃ na saṃśayaḥ //

evamuktvā sa bhagavāñ jagāmākāśa eva hi
vairājaṃ brahmasadanaṃ brahmarṣigaṇasevitam //

tato devāśca nāgāśca gandharvā ṛṣibhiḥ saha
varapradānaṃ śrutvaiva pitāmahamupasthitāḥ //

varapradānādbhagavan vadhiṣyati sa no 'suraḥ
tatprasīdāśu bhagavan vadho 'pyasya vicintyatām //

bhagavansarvabhūtānām ādikartā svayaṃ prabhuḥ
sraṣṭā tvaṃ havyakavyānām avyaktaprakṛtir budhaḥ //

sarvalokahitaṃ vākyaṃ śrutvā devaḥ prajāpatiḥ
āśvāsayāmāsa surān suśītairvacanāmbubhiḥ //

avaśyaṃ tridaśāstena prāptavyaṃ tapasaḥ phalam
tapaso 'nte 'sya bhagavān vadhaṃ viṣṇuḥ kariṣyati //

tacchrutvā vibudhā vākyaṃ sarve paṅkajajanmanaḥ
svāni sthānāni divyāni viprajagmurmudānvitāḥ //

labdhamātre vare cātha sarvāḥ so 'bādhata prajāḥ
hiraṇyakaśipurdaityo varadānena darpitaḥ //

āśrameṣu mahābhāgān sa munīñchaṃsitavratān
satyadharmaparāndāntān dharṣayāmāsa dānavaḥ //

devāṃstribhuvanasthāṃśca parājitya mahāsuraḥ
trailokyaṃ vaśamānīya svarge vasati dānavaḥ //

yadā varamadotsiktaś coditaḥ kāladharmataḥ
yajñiyānakaroddaityān ayajñiyāśca devatāḥ //

tadādityāśca sādhyāśca viśve ca vasavastathā
sendrā devagaṇā yakṣāḥ siddhadvijamaharṣayaḥ //

śaraṇyaṃ śaraṇaṃ viṣṇum upatasthurmahābalam
devadevaṃ yajñamayaṃ vāsudevaṃ sanātanam //

nārāyaṇa mahābhāga devāstvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ
trāyasva jahi daityendraṃ hiraṇyakaśipuṃ prabho //

tvaṃ hi naḥ paramo dhātā tvaṃ hi naḥ paramo guruḥ
tvaṃ hi naḥ paramo devo brahmādīnāṃ surottama //

bhayaṃ tyajadhvamamarā abhayaṃ vo dadāmyaham
tathaiva tridivaṃ devāḥ pratipadyata mā ciram //

eṣo 'haṃ sagaṇaṃ daityaṃ varadānena darpitam
avadhyamamarendrāṇāṃ dānavendraṃ nihanmyaham //

evamuktvā tu bhagavān visṛjya tridaśeśvarān
vadhaṃ saṃkalpayāmāsa hiraṇyakaśipoḥ prabhuḥ //

sāhāyyaṃ ca mahābāhur oṃkāraṃ gṛhya satvaram
athauṃkārasahāyastu bhagavānviṣṇuravyayaḥ //

hiraṇyakaśipusthānaṃ jagāma harirīśvaraḥ
tejasā bhāskarākāraḥ śaśī kāntyeva cāparaḥ //

narasya kṛtvārdhatanuṃ siṃhasyārdhatanuṃ tathā
nārasiṃhena vapuṣā pāṇiṃ saṃspṛśya pāṇinā //

tato 'paśyata vistīrṇāṃ divyāṃ ramyāṃ manoramām
sarvakāmayutāṃ śubhrāṃ hiraṇyakaśipoḥ sabhām //

vistīrṇāṃ yojanaśataṃ śatamadhyardhamāyatām
vaihāyasīṃ kāmagamāṃ pañcayojanavistṛtām //

jarāśokaklamāpetāṃ niṣprakampāṃ śivāṃ sukhām
veśmaharmyavatīṃ ramyāṃ jvalantīmiva tejasā //

antaḥsalilasaṃyuktāṃ vihitāṃ viśvakarmaṇā
divyaratnamayairvṛkṣaiḥ phalapuṣpapradairyutām //

nīlapītasitaśyāmaiḥ kṛṣṇairlohitakairapi
avatānaistathā gulmair mañjarīśatadhāribhiḥ //

sitābhraghanasaṃkāśā plavantīva vyadṛśyata
raśmivatī bhāsvarā ca divyagandhamanoramā //

susukhā na ca duḥkhā sā na śītā na ca gharmadā
na kṣutpipāse glāniṃ vā prāpya tāṃ prāpnuvanti te //

nānārūpairupakṛtāṃ vicitrairatibhāsvaraiḥ
stambhairna vibhṛtā sā vai śāśvatī cākṣapā sadā //

ati candraṃ ca sūryaṃ ca śikhinaṃ ca svayaṃprabhā
dīpyate nākapṛṣṭhasthā bhāsayantīva bhāskaram //

sarve ca kāmāḥ pracurā ye divyā ye ca mānuṣāḥ
rasayuktaṃ prabhūtaṃ ca bhakṣyabhojyamanantakam //

puṇyagandhasrajaścātra nityapuṣpaphaladrumāḥ
uṣṇe śītāni toyāni śīte coṣṇāni santi ca //

puṣpitāgrā mahāśākhāḥ pravālāṅkuradhāriṇaḥ
latāvitānasaṃchannā nadīṣu ca saraḥsu ca //

vṛkṣānbahuvidhāṃstatra mṛgendro dadṛśe prabhuḥ
gandhavanti ca puṣpāṇi rasavanti phalāni ca //

nātiśītāni noṣṇāni tatra tatra sarāṃsi ca
apaśyatsarvatīrthāni sabhāyāṃ tasya sa prabhuḥ //

nalinaiḥ puṇḍarīkaiśca śatapattraiḥ sugandhibhiḥ
raktaiḥ kuvalayairnīlaiḥ kumudaiḥ saṃvṛtāni ca //

sukāntairdhārtarāṣṭraiśca rājahaṃsaiśca supriyaiḥ
kāraṇḍavaiścakravākaiḥ sārasaiḥ kurarairapi //

vimalaiḥ sphāṭikābhaiśca pāṇḍuracchadanairdvijaiḥ
bahuhaṃsopagītāni sārasābhirutāni ca //

gandhavatyaḥ śubhāstatra puṣṭamañjaridhāriṇīḥ
dṛṣṭavānparvatāgreṣu nānāpuṣpadharā latāḥ //

ketakyaśokasaralāḥ puṃnāgatilakārjunāḥ
cūtā nīpāḥ prasthapuṣpāḥ kadambā bakulā dhavāḥ //

priyaṅgupāṭalāvṛkṣāḥ śālmalyaḥ saharidrakāḥ
sālāstālāstamālāśca campakāśca manoramāḥ //

tathaivānye vyarājanta sabhāyāṃ puṣpitā drumāḥ
vidrumāśca drumāścaiva jvalitāgnisamaprabhāḥ //

skandhavantaḥ suśākhāśca bahutālasamucchrayāḥ
añjanāśokavarṇāśca bahavaścitrakā drumāḥ //

varuṇo vatsanābhaśca panasāḥ saha candanaiḥ
nīpāḥ sumanasaścaiva nimbā aśvatthatindukāḥ //

pārijātāśca lodhrāśca mallikā bhadradāravaḥ
āmalakyastathā jambū lakucāḥ śailavālukāḥ //

kharjūryo nārikelāśca harītakavibhītakāḥ
kālīyakā drukālāśca hiṅgavaḥ pāriyātrakāḥ //

mandārakundalaktāśca pataṅgāḥ kuṭajāstathā
raktāḥ kuraṇṭakāścaiva nīlāścāgarubhiḥ saha //

kadambāścaiva bhavyāśca dāḍimā bījapūrakāḥ
saptaparṇāśca bilvāśca madhupairāvṛtāstathā //

aśokāśca tamālāśca nānāgulmalatāvṛtāḥ
madhūkāḥ saptaparṇāśca bahavaḥ kṣīrakā drumāḥ //

latāśca vividhākārāḥ patrapuṣpaphalopagāḥ
ete cānye ca bahavas tatra kānanajā drumāḥ //

nānāpuṣpaphalopetā vyarājanta samantataḥ
cakorāḥ śatapatrāśca mattakokilasārikāḥ //

puṣpitāḥ puṣpitāgraiśca saṃpatanti mahādrumāḥ
raktapītāruṇāstatra pādapāgragatāḥ khagāḥ //

parasparamavekṣante prahṛṣṭā jīvajīvakāḥ
tasyāṃ sabhāyāṃ daityendro hiraṇyakaśipustadā //

strīsahasraiḥ parivṛto vicitrābharaṇāmbaraḥ
anarghyamaṇivajrārciḥ śikhājvalitakuṇḍalaḥ //

āsīnaścāsane citre daśanalvapramāṇataḥ
divākaranibhe divye divyāstaraṇasaṃstṛte //

divyagandhavahastatra mārutaḥ susukho vavau
hiraṇyakaśipurdaitya āste jvalitakuṇḍalaḥ //

upacerurmahādaityaṃ hiraṇyakaśipuṃ tadā
divyatānena gītāni jagur gandharvasattamāḥ //

viśvācī sahajanyā ca pramlocetyabhiviśrutā
divyātha saurabheyī ca samīcī puñjikasthalī //

miśrakeśī ca rambhā ca citralekhā śucismitā
cārukeśī ghṛtācī ca menakā corvaśī tathā //

etāḥ sahasraśaścānyā nṛtyagītaviśāradāḥ
upatiṣṭhanti rājānaṃ hiraṇyakaśipuṃ prabhum //

tatrāsīnaṃ mahābāhuṃ hiraṇyakaśipuṃ prabhum
upāsate diteḥ putrāḥ sarve labdhavarāstathā //

tamapratimakarmāṇaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ
balirvirocanastatra narakaḥ pṛthivīsutaḥ //

prahlādo vipracittiśca gaviṣṭhaśca mahāsuraḥ
surahantā sunāmā ca pramatiḥ sumatirvaraḥ //

ghaṭodaro mahāpārśvaḥ krathanaḥ piṭharastathā
viśvarūpaḥ surūpaśca svabalaśca mahābalaḥ //

daśagrīvaśca vālī ca meghavāsā mahāsuraḥ
ghaṭāsyo 'kampanaścaiva prajanaścendratāpanaḥ //

daityadānavasaṃghāste sarve jvalitakuṇḍalāḥ
sragviṇo vāgminaḥ sarve sadaiva caritavratāḥ //

sarve labdhavarāḥ śūrāḥ sarve vigatamṛtyavaḥ
ete cānye ca bahavo hiraṇyakaśipuṃ prabhum //

upāsanti mahātmānaṃ sarve divyaparicchadāḥ
vimānairvividhākārair bhrājamānairivāgnibhiḥ //

mahendravapuṣaḥ sarve vicitrāṅgadabāhavaḥ
bhūṣitāṅgā diteḥ putrās tamupāsanta sarvaśaḥ //

tasyāṃ sabhāyāṃ divyāyām asurāḥ parvatopamāḥ
hiraṇyavapuṣaḥ sarve divākarasamaprabhāḥ //

na śrutaṃ naiva dṛṣṭaṃ hi hiraṇyakaśiporyathā
aiśvaryaṃ daityasiṃhasya yathā tasya mahātmanaḥ //

kanakarajatacitravedikāyāṃ parihṛtaratnavicitravīthikāyām
sa dadarśa mṛgādhipaḥ sabhāyāṃ suracitaratnagavākṣaśobhitāyām //

kanakavimalahārabhūṣitāṅgaṃ dititanayaṃ sa mṛgādhipo dadarśa
divasakaramahāprabhājvalantaṃ ditijasahasraśatairniṣevyamāṇam //