Matsya Purana · Chapter 148

śṛṇudhvamasurāḥ sarve vākyaṃ mama mahābalāḥ
śreyase kriyatāṃ buddhiḥ sarvaiḥ kṛtyasya saṃvidhau //

vaṃśakṣayakarā devāḥ sarveṣāmeva dānavāḥ
asmākaṃ jātidharmo vai virūḍhaṃ vairamakṣayam //

vayamadya gamiṣyāmaḥ surāṇāṃ nigrahāya tu
svabāhubalamāśritya sarva eva na saṃśayaḥ //

kiṃtu nātapasā yukto manye 'haṃ surasaṃgamam
ahamādau kariṣyāmi tato ghoraṃ diteḥ sutāḥ //

tataḥ surānvijeṣyāmo bhokṣyāmo 'tha jagattrayam
sthiropāyo hi puruṣaḥ sthiraśrīrapi jāyate //

rakṣituṃ naiva śaknoti capalaścapalāḥ śriyaḥ
tacchrutvā dānavāḥ sarve vākyaṃ tasyāsurasya tu //

sādhu sādhvityavocaṃste tatra daityāḥ savismayāḥ
so 'gacchatpāriyātrasya gireḥ kandaramuttamam //

sarvartukusumākīrṇaṃ nānauṣadhividīpitam
nānādhāturasasrāva citraṃ nānāguhāgṛham //

gahanaiḥ sarvato gūḍhaṃ citrakalpadrumāśrayam
anekākārabahulaṃ pṛthakpakṣikulākulam //

nānāprasravaṇopetaṃ nānāvidhajalāśayam
prāpya tatkandaraṃ daityaś cacāra vipulaṃ tapaḥ //

nirāhāraḥ pañcatapāḥ pattrabhugvāribhojanaḥ
śataṃ śataṃ samānāṃ tu tapāṃsyetāni so 'karot //

tataḥ svadehādutkṛtya karṣaṃ karṣaṃ dine dine
māṃsasyāgnau juhāvāsau tato nirmāṃsatāṃ gataḥ //

tasminnirmāṃsatāṃ yāte taporāśitvamāgate
jajvaluḥ sarvabhūtāni tejasā tasya sarvataḥ //

udvignāśca surāḥ sarve tapasā tasya bhīṣitāḥ
etasminnantare brahmā paramaṃ toṣamāgataḥ //

tārakasya varaṃ dātuṃ jagāma tridaśālayāt
prāpya taṃ śailarājānaṃ sa gireḥ kandarasthitam
uvāca tārakaṃ devo girā madhurayā yutaḥ //

putrālaṃ tapasā te 'stu nāstyasādhyaṃ tavādhunā
varaṃ vṛṇīṣva ruciraṃ yatte manasi vartate //

ityuktastārako daityaḥ praṇamyātmabhuvaṃ vibhum
uvāca prāñjalirbhūtvā praṇataḥ pṛthuvikramaḥ //

devabhūtamanovāsa vetsi jantuviceṣṭitam
kṛtapratikṛtākāṅkṣī jigīṣuḥ prāyaśo janaḥ //

vayaṃ ca jātidharmeṇa kṛtavairāḥ sahāmaraiḥ
taiśca niḥśeṣitā daityāḥ krūraiḥ saṃtyajya dharmitām
teṣāmahaṃ samuddhartā bhaveyamiti me matiḥ //

avadhyaḥ sarvabhūtānām astrāṇāṃ ca mahaujasām
syāmahaṃ paramo hyeṣa varo mama hṛdi sthitaḥ //

etanme dehi deveśa nānyo me rocate varaḥ
tamuvāca tato daityaṃ viriñciḥ suranāyakaḥ //

na yujyante vinā mṛtyuṃ dehino daityasattama
yatastato 'pi varaya mṛtyuṃ yasmānna śaṅkase //

tataḥ saṃcintya daityendraḥ śiśorvai saptavāsarāt
vavre mahāsuro mṛtyum avalepena mohitaḥ //

brahmā cāsmai varaṃ dattvā yatkiṃcinmanasepsitam
jagāma tridivaṃ devo daityo 'pi svakamālayam //

uttīrṇaṃ tapasastaṃ tu daityaṃ daityeśvarāstathā
parivavruḥ sahasrākṣaṃ divi devagaṇā yathā //

tasminmahati rājyasthe tārake daityanandane
ṛtavo mūrtimantaśca svakālaguṇabṛṃhitāḥ //

abhavankiṃkarāstasya lokapālāśca sarvaśaḥ
kāntirdyutirdhṛtirmedhā śrīravekṣya ca dānavam //

parivavrurguṇākīrṇā niśchidrāḥ sarva eva hi
kālāguruviliptāṅgaṃ mahāmukuṭabhūṣaṇam //

rucirāṅgadanaddhāṅgaṃ mahāsiṃhāsane sthitam
vījayantyapsaraḥśreṣṭhā bhṛśaṃ muñcanti naiva tāḥ //

candrārkau dīpamārgeṣu vyajaneṣu ca mārutaḥ
kṛtānto 'gresarastasya babhūvurmunisattamāḥ //

evaṃ prayāti kāle tu vitate tārakāsuraḥ
babhāṣe sacivāndaityaḥ prabhūtavaradarpitaḥ //

rājyena kāraṇaṃ kiṃ me tv anākramya triviṣṭapam
aniryāpya surairvairaṃ kā śāntirhṛdaye mama //

bhuñjate 'dyāpi yajñāṃśān amarā nāka eva hi
viṣṇuḥ śriyaṃ na jahati tiṣṭhate ca gatabhramaḥ //

svasthābhiḥ svarganārībhiḥ pīḍyante 'maravallabhāḥ
sotpalā madirāmodā divi krīḍāyaneṣu ca //

labdhvā janma na yaḥ kaścid ghaṭayetpauruṣaṃ naraḥ
janma tasya vṛthā bhūtam ajanmā tu viśiṣyate //

mātāpitṛbhyāṃ na karoti kāmān bandhūnaśokānna karoti yo vā
kīrtiṃ hi vā nārjayate himābhāṃ pumānsa jāto 'pi mṛto mataṃ me //

tasmājjayāyāmarapuṃgavānāṃ trailokyalakṣmīharaṇāya śīghram
saṃyojyatāṃ me rathamaṣṭacakraṃ balaṃ ca me durjayadaityacakram
dhvajaṃ ca me kāñcanapaṭṭanaddhaṃ chattraṃ ca me mauktikajālabaddham //

tārakasya vacaḥ śrutvā grasano nāma dānavaḥ
senānīr daityarājasya tathā cakre balānvitaḥ //

āhatya bherīṃ gambhīrāṃ daityānāhūya satvaraḥ
turagāṇāṃ sahasreṇa cakrāṣṭakavibhūṣitam //

śuklāmbarapariṣkāraṃ caturyojanavistṛtam
nānākrīḍāgṛhayutaṃ gītavādyamanoharam //

vimānamiva devasya surabhartuḥ śatakratoḥ
daśakoṭīśvarā daityā daityānāṃ caṇḍavikramāḥ //

teṣāmagresaro jambhaḥ kujambho 'nantarastataḥ
mahiṣaḥ kuñjaro meghaḥ kālanemirnimistathā //

mathano jambhakaḥ śumbho daityendrā daśa nāyakāḥ
anye 'pi śataśastasya pṛthivīdalanakṣamāḥ //

daityendrā girivarṣmāṇaḥ santi caṇḍaparākramāḥ
nānāyudhapraharaṇā nānāśastrāstrapāragāḥ //

tārakasyābhavatketū raudraḥ kanakabhūṣaṇaḥ
ketunā makareṇāpi senānīr grasano 'rihā //

paiśācaṃ yasya vadanaṃ jambhasyāsīdayomayam
kharavidhūtalāṅgūlaṃ kujambhasyābhavaddhvaje //

mahiṣasya tu gomāyuḥ ketorhaimastadābhavat
dhvāṅkṣo dhvaje tu śumbhasya kṛṣṇāyomayamucchritam //

anekākāravinyāsāś cānyeṣāṃ tu dhvajāstathā
śatena śīghravegāṇāṃ vyāghrāṇāṃ hemamālinām //

grasanasya ratho yuktāṃ kiṅkiṇījālamālinām
śatenāpi ca siṃhānāṃ ratho jambhasya durjayaḥ //

kujambhasya ratho yuktaḥ piśācavadanaiḥ kharaiḥ
rathastu mahiṣasyoṣṭrair gajasya tu turaṃgamaiḥ //

meṣasya dvīpibhirbhīmaiḥ kuñjaraiḥ kālaneminaḥ
parvatābhaiḥ samārūḍho nimirmattairmahāgajaiḥ //

caturdantairgandhavadbhiḥ śikṣitairmeghabhairavaiḥ
śatahastāyataiḥ kṛṣṇais turaṃgairhemabhūṣaṇaiḥ //

sitacāmarajālena śobhite dakṣiṇāṃ diśam
sitacandanacārvaṅgo nānāpuṣpasrajojjvalaḥ //

mathano nāma daityendraḥ pāśahasto vyarājata
jambhakaḥ kiṅkiṇījāla mālamuṣṭraṃ samāsthitaḥ //

kālaśuklamahāmeṣam ārūḍhaḥ śumbhadānavaḥ
anye 'pi dānavā vīrā nānāvāhanagāminaḥ //

pracaṇḍacitrakarmāṇaḥ kuṇḍaloṣṇīṣabhūṣaṇāḥ
nānāvidhottarāsaṅgā nānāmālyavibhūṣaṇāḥ //

nānāsugandhigandhāḍhyā nānābandijanastutāḥ
nānāvādyaparispandāś cāgresaramahārathāḥ //

nānāśauryakathāsaktās tasminsainye mahāsurāḥ
tadbalaṃ daityasiṃhasya bhīmarūpaṃ vyajāyata //

pramattacaṇḍamātaṃga turaṃgarathasaṃkulam
pratasthe 'marayuddhāya bahupattipatāki tat //

etasminnantare vāyur devadūto 'mbarālaye
dṛṣṭvā sa dānavabalaṃ jagāmendrasya śaṃsitum //

sa gatvā tu sabhāṃ divyāṃ mahendrasya mahātmanaḥ
śaśaṃsa madhye devānāṃ tatkāryaṃ samupasthitam //

tacchrutvā devarājastu nimīlitavilocanaḥ
bṛhaspatimuvācedaṃ vākyaṃ kāle mahābhujaḥ //

samprāpto 'ti vimardo 'yaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha
kāryaṃ kimatra tadbrūhi nītyupāyasamanvitam //

etacchrutvā tu vacanaṃ mahendrasya girāṃpatiḥ
ityuvāca mahābhāgo bṛhaspatirudāradhīḥ //

sāmapūrvā smṛtā nītiś caturaṅgā patākinī
jigīṣatāṃ suraśreṣṭha sthitireṣā sanātanī //

sāma bhedastathā dānaṃ daṇḍaścāṅgacatuṣṭayam
nītau kramāddeśakāla ripuyogyakramādidam //

na śāntigocare lubdhaḥ krūro labdhasamāśrayaḥ
saṃtāpitaḥ khalo yāti sādhyatāṃ bhraṣṭasaṃśayaḥ //

sāma daityeṣu naivāsti yataste labdhasaṃśrayāḥ
jātidharmeṇa vā bhedyā dānaṃ prāptaśriye ca kim //

eko 'bhyupāyo daṇḍo 'tra bhavatāṃ yadi rocate
durjaneṣu kṛtaṃ sāma mahadyāti ca vandhyatām //

bhavāditi vyavasyanti krūrāḥ sāma mahātmanām
ṛjutāmāryabuddhitvaṃ dayānītivyatikramam //

manyante durjanā nityaṃ sāma cāpi bhayodayāt
tasmād durjanam ākrāntuṃ śreyānpauruṣasaṃśrayaḥ //

ākrānte tu kriyā yuktā satāmetanmahāvratam
durjanaḥ sujanatvāya kalpate na kadācana //

sujano 'pi svabhāvasya tyāgaṃ vāñchetkadācana
evaṃ me budhyate buddhir yūyamatra vyavasyata //

evamuktaḥ sahasrākṣa evamevetyuvāca tam
kartavyatāṃ sa saṃcintya provācāmarasaṃsadi //

sāvadhānena me vācaṃ śṛṇudhvaṃ nākavāsinaḥ
bhavanto yajñabhoktāras tuṣṭātmāno 'tisāttvikāḥ //

sve mahimni sthitā nityaṃ jagataḥ paripālakāḥ
bhavataścānimittena bādhane dānaveśvarāḥ //

teṣāṃ sāmādi naivāsti daṇḍa eva vidhīyatām
kriyatāṃ samarodyogaḥ sainyaṃ saṃyojyatāṃ mama //

ādriyantāṃ ca śastrāṇi pūjyantāmastradevatāḥ
vāhanāni ca yānāni yojayantu mamāmarāḥ //

yamaṃ senāpatiṃ kṛtvā śīghramevaṃ divaukasaḥ
ityuktāḥ samanahyanta devānāṃ ye pradhānataḥ //

vājināmayutenājau hemaghaṇṭāpariṣkṛtam
nānāścaryaguṇopetaṃ samprāptaṃ sarvadaivataiḥ //

rathaṃ mātalinā kḷptaṃ devarājasya durjayam
yamo mahiṣamāsthāya senāgre samavartata //

caṇḍakiṃkaravṛndena sarvataḥ parivāritaḥ
kalpakāloddhatajvālā pūritāmbaralocanaḥ //

hutāśanaśchāgarūḍhaḥ śaktihasto vyavasthitaḥ
pavano 'ṅkuśapāṇistu vistāritamahājavaḥ //

bhujagendrasamārūḍho jaleśo bhagavānsvayam
narayuktarathe devo rākṣaseśo viyaccaraḥ //

tīkṣṇakhaḍgayuto bhīmaḥ samare samavasthitaḥ
mahāsiṃharavo devo dhanādhyakṣo gadāyudhaḥ //

candrādityāvaśvinau ca caturaṅgabalānvitau
rājabhiḥ sahitāstasthur gandharvā hemabhūṣaṇāḥ //

hemapītottarāsaṅgāś citravarmarathāyudhāḥ
nākapṛṣṭhaśikhaṇḍāstu vaiḍūryamakaradhvajāḥ //

japāraktottarāsaṅgā rākṣasā raktamūrdhajāḥ
gṛdhradhvajā mahāvīryā nirmalāyovibhūṣaṇāḥ //

musalāsigadāhastā rathe coṣṇīṣadaṃśitāḥ
mahāmegharavā nāgā bhīmolkāśanihetayaḥ //

yakṣāḥ kṛṣṇāmbarabhṛto bhīmabāṇadhanurdharāḥ
tāmrolūkadhvajā raudrā hemaratnavibhūṣaṇāḥ //

dvīpicarmottarāsaṅgaṃ niśācarabalaṃ babhau
gārdhrapattradhvajaprāyam asthibhūṣaṇabhūṣitam //

musalāyudhaduṣprekṣyaṃ nānāprāṇimahāravam
kiṃnarāḥ śvetavasanāḥ sitapattripatākinaḥ //

mattebhavāhanaprāyās tīkṣṇatomarahetayaḥ
muktājālapariṣkāro haṃso rajatanirmitaḥ //

keturjalādhināthasya bhīmadhūmadhvajānalaḥ
padmarāgamahāratna viṭapaṃ dhanadasya tu //

dhvajaṃ samucchritaṃ bhāti gantukāmamivāmbaram
vṛkeṇa kāṣṭhalohena yamasyāsīnmahādhvajaḥ //

rākṣaseśasya ketorvai pretasya mukhamābabhau
hemasiṃhadhvajau devau candrārkāvamitadyutī //

kumbhena ratnacitreṇa ketur aśvinayor abhūt
hemamātaṃgaracitaṃ citraratnapariṣkṛtam //

dhvajaṃ śatakratorāsīt sitacāmaramaṇḍitam
sanāgayakṣagandharvam ahoraganiśācarā //

senā sā devarājasya durjayā bhuvanatraye
koṭayastās trayastriṃśad devadevanikāyinām //

himācalābhe sitakarṇacāmare suvarṇapadmāmalasundarasraji
kṛtābhirāgojjvalakuṅkumāṅkure kapolalīlālikadambasaṃkule //

sthitastadairāvatanāmakuñjare mahābalaścitravibhūṣaṇāmbaraḥ
viśālavastrāṃśuvitānabhūṣitaḥ prakīrṇakeyūrabhujāgramaṇḍalaḥ
sahasradṛgbandisahasrasaṃstutas triviṣṭape 'śobhata pākaśāsanaḥ //

turaṃgamātaṃgabalaughasaṃkulā sitātapatradhvajarājiśālinī
camūśca sā durjayapattrisaṃtatā vibhāti nānāyudhayodhadustarā //