Matsya Purana · Chapter 106

yathā yathā prayāgasya māhātmyaṃ kathyate tvayā
tathā tathā pramucye 'haṃ sarvapāpairna saṃśayaḥ //

bhagavankena vidhinā gantavyaṃ dharmaniścayaiḥ
prayāge yo vidhiḥ proktas tanme brūhi mahāmune //

kathayiṣyāmi te rājaṃs tīrthayātrāvidhikramam
ārṣeṇa vidhinānena yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam //

prayāgatīrthayātrārthī yaḥ prayāti naraḥ kvacit
balīvardasamārūḍhaḥ śṛṇu tasyāpi yatphalam //

narake vasate ghore gavāṃ kroṣṭā hi dāruṇe
salilaṃ na ca gṛhṇanti pitarastasya dehinaḥ //

yastu putrāṃstathā bālān snāpayet pāyayettathā
yathātmanā tathā sarvaṃ dānaṃ vipreṣu dāpayet //

aiśvaryalobhamohādvā gacchedyānena yo naraḥ
niṣphalaṃ tasya tatsarvaṃ tasmādyānaṃ vivarjayet //

gaṅgāyamunayormadhye yastu kanyāṃ prayacchati
ārṣeṇaiva vivāhena yathāvibhavasambhavam //

na sa paśyati taṃ ghoraṃ narakaṃ tena karmaṇā
uttarānsa kurūngatvā modate kālamakṣayam
putrāndārāṃśca labhate dhārmikānrūpasaṃyutān //

tatra dānaṃ prakartavyaṃ yathāvibhavasambhavam
tena tīrthaphalaṃ caiva vardhate nātra saṃśayaḥ
svarge tiṣṭhati rājendra yāvadābhūtasaṃplavam //

vaṭamūlaṃ samāsādya yastu prāṇānvimuñcati
sarvalokānatikramya rudralokaṃ sa gacchati //

tatra te dvādaśādityās tapanti rudrasaṃśritāḥ
nirdahanti jagatsarvaṃ vaṭamūlaṃ na dahyate //

naṣṭacandrārkabhuvanaṃ yadā caikārṇavaṃ jagat
sthīyate tatra vai viṣṇur yajamānaḥ punaḥ punaḥ //

devadānavagandharvā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ
sadā sevanti tattīrthaṃ gaṅgāyamunasaṃgamam //

tato gaccheta rājendra prayāgaṃ saṃstuvaṃśca yat
yatra brahmādayo devā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ //

lokapālāśca sādhyāśca pitaro lokasaṃmatāḥ
sanatkumārapramukhās tathaiva paramarṣayaḥ //

aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā brahmarṣayaḥ pare
tathā nāgāḥ suparṇāśca siddhāśca khecarāśca ye //

sāgarāḥ saritaḥ śailā nāgā vidyādharāśca ye
hariśca bhagavanāste prajāpatipuraḥsaraḥ //

gaṅgāyamunayormadhye pṛthivyā jaghanaṃ smṛtam
prayāgaṃ rājaśārdūla triṣu lokeṣu viśrutam
tataḥ puṇyatamaṃ nāsti triṣu lokeṣu bhārata //

śravaṇāttasya tīrthasya nāmasaṃkīrtanādapi
mṛttikālambhanādvāpi naraḥ pāpātpramucyate //

tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryāt saṃgame śaṃsitavrataḥ
tulyaṃ phalamavāpnoti rājasūyāśvamedhayoḥ //

na devavacanāttāta na lokavacanāttathā
matir utkramaṇīyā te prayāgagamanaṃ prati //

daśa tīrthasahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyastathā parāḥ
teṣāṃ sāṃnidhyamatraiva tatastu kurunandana //

yā gatir yogayuktasya satyasthasya manīṣiṇaḥ
sā gatistyajataḥ prāṇān gaṅgāyamunasaṃgame //

na te jīvanti loke 'smiṃs tatra tatra yudhiṣṭhira
ye prayāgaṃ na samprāptās triṣu lokeṣu vañcitāḥ //

evaṃ dṛṣṭvā tu tattīrthaṃ prayāgaṃ paramaṃ padam
mucyate sarvapāpebhyaḥ śaśāṅka iva rāhuṇā //

kambalāśvatarau nāgau vipule yamunātaṭe
tatra snātvā ca pītvā ca sarvapāpaiḥ pramucyate //

tatra gatvā ca saṃsthānaṃ mahādevasya viśrutam
narastārayate sarvān daśa pūrvāndaśāparān //

kṛtvābhiṣekaṃ tu naraḥ so 'śvamedhaphalaṃ labhet
svargalokamavāpnoti yāvadābhūtasaṃplavam //

pūrvapārśve tu gaṅgāyās triṣu lokeṣu bhārata
kūpaṃ caiva tu sāmudraṃ pratiṣṭhānaṃ ca viśrutam //

brahmacārī jitakrodhas trirātraṃ yadi tiṣṭhati
sarvapāpaviśuddhātmā so 'śvamedhaphalaṃ labhet //

uttareṇa pratiṣṭhānād bhāgīrathyāstu pūrvataḥ
haṃsaprapatanaṃ nāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam //

aśvamedhaphalaṃ tasmin snānamātreṇa bhārata
yāvaccandraśca sūryaśca tāvatsvarge mahīyate //

urvaśīramaṇe puṇye vipule haṃsapāṇḍure
parityajati yaḥ prāṇāñ śṛṇu tasyāpi yatphalam //

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca
sevyate pitṛbhiḥ sārdhaṃ svargaloke narādhipa //

urvaśīṃ tu sadā paśyet svargaloke narottama
pūjyate satataṃ putra ṛṣigandharvakiṃnaraiḥ //

tataḥ svargātparibhraṣṭaḥ kṣīṇakarmā divaścyutaḥ
urvaśīsadṛśīnāṃ tu kanyānāṃ labhate śatam //

madhye nārīsahasrāṇāṃ bahūnāṃ ca patirbhavet
daśagrāmasahasrāṇāṃ bhoktā bhavati bhūmipaḥ //

kāñcīnūpuraśabdena supto 'sau pratibudhyate
bhuktvā tu vipulān bhogāṃs tattīrthaṃ bhajate punaḥ //

śuklāmbaradharo nityaṃ niyataḥ saṃyatendriyaḥ
ekaṃ kālaṃ tu bhuñjāno māsaṃ bhūmipatirbhavet //

suvarṇālaṃkṛtānāṃ tu nārīṇāṃ labhate śatam
pṛthivyām āsamudrāyāṃ mahābhūmipatirbhavet //

dhanadhānyasamāyukto dātā bhavati nityaśaḥ
bhuktvā tu vipulānbhogāṃs tattīrthaṃ labhate punaḥ //

atha saṃdhyāvaṭe ramye brahmacārī jitendriyaḥ
upavāsī śuciḥ saṃdhyāṃ brahmalokamavāpnuyāt //

koṭitīrthaṃ samāsādya yastu prāṇānparityajet
koṭivarṣasahasrāṇāṃ svargaloke mahīyate //

tataḥ svargātparibhraṣṭaḥ kṣīṇakarmā divaścyutaḥ
suvarṇamaṇimuktāḍhya kule jāyeta rūpavān //

tato bhogavatīṃ gatvā vāsukeruttareṇa tu
daśāśvamedhakaṃ nāma tīrthaṃ tatrāparaṃ bhavet //

kṛtābhiṣekastu naraḥ so 'śvamedhaphalaṃ labhet
dhanāḍhyo rūpavāndakṣo dātā bhavati dhārmikaḥ //

caturvedeṣu yatpuṇyaṃ yatpuṇyaṃ satyavādiṣu
ahiṃsāyāṃ tu yo dharmo gamanādeva tatphalam //

kurukṣetrasamā gaṅgā yatra yatrāvagāhyate
kurukṣetrāddaśaguṇā yatra vindhyena saṃgatā //

yatra gaṅgā mahābhāgā bahutīrthā tapodhanā
siddhakṣetraṃ hi tajjñeyaṃ nātra kāryā vicāraṇā //

kṣitau tārayate martyān nāgāṃstārayate 'pyadhaḥ
divi tārayate devāṃs tena tripathagā smṛtā //

yāvadasthīni gaṅgāyāṃ tiṣṭhanti hi śarīriṇaḥ
tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate //

tataḥ svargātparibhraṣṭo jambūdvīpapatirbhavet
tīrthānāṃ tu paraṃ tīrthaṃ nadīnāṃ tu mahānadī
mokṣadā sarvabhūtānāṃ mahāpātakināmapi //

sarvatra sulabhā gaṅgā triṣu sthāneṣu durlabhā
gaṅgādvāre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṃgame
tatra snātvā divaṃ yānti ye mṛtāste 'punarbhavāḥ //

sarveṣāmeva bhūtānāṃ pāpopahatacetasām
gatim anviṣyamāṇānāṃ nāsti gaṅgāsamā gatiḥ //

pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca maṅgalānāṃ ca maṅgalam
maheśvaraśirobhraṣṭā sarvapāpaharā śubhā //

kṛte tu naimiṣaṃ kṣetraṃ tretāyāṃ puṣkaraṃ param
dvāpare tu kurukṣetraṃ kalau gaṅgā viśiṣyate //

gaṅgāmeva niṣeveta prayāgaṃ tu viśeṣataḥ
nānyatkaliyuge ghore bheṣajaṃ nṛpa vidyate //