Markandeya Purana · Chapter 77

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe ṣaṣṭhaṃ manvantaraṃ samāptam,adhyāyaḥ ṣaṭsaptatitamaḥ
saptasaptatitamo 'dhyāyaḥ- 77
mārkaṇḍeya uvāca
mārtaṇḍa rasyaverbhāryā tanayā viśvakarmaṇaḥ /
saṃjñā nāma mahābhāga tasyāṃ bhānurajījanat

manuṃ prakhyātayaśasamanekajñānapāragam /
vivasvataḥ suto yasmāttasmādvaivasvatastu saḥ

saṃjñā ca raviṇā dṛṣṭā nimīlayati locane /
yatastataḥ saroṣor'kaḥ saṃjñāṃ niṣṭhuramabravīt

mayi dṛṣṭe sadā yasmāt kuruṣe netrasaṃyamam /
tasmājjaniṣyase mūḍhe prajāsaṃyamanaṃ yamam

mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ sā capalāṃ dṛṣṭiṃ devī cakre bhayākulā /
vilolitadṛśaṃ dṛṣṭvā punarāha ca tāṃ raviḥ

yasmādvilolitā dṛṣṭirmayi dṛṣṭe tvayādhunā /
tasmādvilolāṃ tanayāṃ nadīṃ tvaṃ prasaviṣyasi

mārkaṇḍeya uvāca
tatastasyāntu saṃjajñe bhartṛśāpena tena vai /
yamaśca yamunā ceyaṃ prakhyātā sumahānadī

sāpi saṃjñā ravestejaḥ sehe duḥ khena bhāminī /
asahantī ca sā tejaścintayāmāsa vai tadā

kiṅkaromi kva gacchāmi kva gatāyāśca nirvṛtiḥ /
bhavenmama kathaṃ bhartā kopamarkaśca naiṣyati

iti saṃcintya bahudhā prajāpatisutā tadā /
bahu mene mahābhāgā pitṛsaṃśrayameva sā

tataḥ pitṛgṛhe gantuṃ kṛtabuddhiryaśasvinī /
chāyāmayīmātmatanuṃ nirmame dayitāṃ raveḥ

tāñcovāca tvayā veśmanyatra bhānoryathā mayā /
tathā samyagapatyeṣu vartitavyaṃ yathā ravau

pṛṣṭayāpi na vācyante tathaitadgamanaṃ mama /
saivāsmi nāma saṃjñeti vācyametatsadā vacaḥ

chāyasaṃjñovāca
ākeśagrahaṇād devi ! āśāpācca vacastava /
kariṣye kathayiṣyāmi vṛttantu śāpakarṣaṇāt

ityuktā sā tadā devī jagāma bhavanaṃ pituḥ /
dadarśa tatra tvaṣṭāraṃ tapasā dhūtakalmaṣam

bahumānācca tenāpi pūjitā viśvakarmaṇā /
tasthau pitṛgṛhe sā tu kañcitkālamaninditā

tatastāṃ prāha cārvaṅgī pitā nāticiroṣitām /
stutvā ca tanayāṃ premabahumānapuraḥ saram

tvāntu me paśyato vatse dināni subahūnyapi /
muhūrtārdhasamāni syuḥ kintu dharmo vilupyate

bāndhaveṣu ciraṃ vāso nārīṇāṃ na yaśaskaraḥ /
manoratho bāndhavānāṃ nāryā bhartṛgṛhe sthitiḥ

sā tvaṃ trailokyanāthena bhartrā sūryeṇa saṅgatā /
pitṛgehe ciraṃ kālaṃ vastuṃ nārhasi putrike

sā tvaṃ bhartṛgṛhaṃ gaccha tuṣṭo 'haṃ pūjitāsi me /
punarāgamanaṃ kāryaṃ darśanāya śubhe mama

mārkaṇḍeya uvāca
ityuktā sā tadā pitrā tathetyuktvā ca sā mune /
saṃpūjayitvā pitaraṃ jagāmāthottarān kurūn

sūryatāpamanicchantī tejasastasya bibhyatī /
tapaścacāra tatrāpi vaḍavārūpadhāriṇī

saṃjñeyamiti manvāno dvitīyāyāmahaspatiḥ /
janayāmāsa tanayau kanyāñcaikāṃ manoramām

chāyāsaṃjñā tvapatyeṣu yathā sveṣvativatsalā /
tathā na saṃjñākanyāyāṃ putrayoścānvavartata

lālanādyupabhogeṣu viśeṣamanuvāsaram /
manustat kṣāntavānasya yamastasyā na cakṣame

tāḍanāya ca vai kopāt pādastena samudyataḥ /
tasyāḥ punaḥ kṣāntimatā na tu dehe nipātitaḥ

tataḥ śaśāpa taṃ kopācchāyāsaṃjñā yamaṃ dvija /
kiñcit prasphuramāṇauṣṭhī vicalatpāṇipallavā

pituḥ patnīmamaryādaṃ yanmāṃ tarjayase padā /
bhuvi tasmādayaṃ padāstavādyaiva patiṣyati

mārkaṇḍeya uvāca
ityākarṇya yamaḥ śāpaṃ mātrā dattaṃ bhayāturaḥ /
abhyetya pitaraṃ prāha praṇipātapuraḥ saram

yama uvāca
tātaitanmahadāścaryaṃ na dṛṣṭamiti kenacit /
mātā vātsalyamutsṛjya śāpaṃ putre prayacchati

yathā manurmamācaṣṭe neyaṃ matā tathā mama /
viguṇeṣvapi putreṣu na mātā viguṇā bhavet

mārkaṇḍeya uvāca
yamasyaitadvacaḥ śrutvā bhagavāṃstimirāpahaḥ /
chāyāsaṃjñāṃ samāhūya papraccha kva gateti sā

sā cāha tanayā tvaṣṭurahaṃ saṃjñā vibhāvaso /
patnī tava tvayāpatyānyetāni janitāni me

itthaṃ vivasvataḥ sā tu bahuśaḥ pṛcchato yadā /
nācacakṣe tataḥ kruddho bhāsvāṃstāṃ śaptumudyataḥ

tataḥ sā kathayāmāsa yathāvṛttaṃ vivasvataḥ /
viditārthaśca bhagavān jagāma tvaṣṭurālayam

tataḥ sa pūjayāmāsa tadā trailokyapūjitam /
bhāsvantaṃ parayā bhaktyā nijagehamupāgatam

saṃjñāṃ pṛṣṭastadā tasmai kathayāmāsa viśvakṛt /
āgataiveha me veśma bhavataḥ preṣiteti vai

divākaraḥ samādhistho vaḍavārūpadhāriṇīm /
tapaścarantīṃ dadṛśe uttareṣu kuruṣvatha

saumyamūrtiḥ śubhākāro mama bhartā bhavediti /
abhisandhiñca tapaso bubudhe 'syā divākaraḥ

śātanaṃ tejaso me 'dya kriyatāmiti bhāskaraḥ /
tañcāha viśvakarmāṇaṃ saṃjñāyāḥ pitaraṃ dvija

saṃvatsarabhramestasya viśvakarmā karavestataḥ /
tejasaḥ śātanañcakre stūyamānaśca daivataiḥ