Markandeya Purana · Chapter 35

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe alarkānuśāsane sadācārakathanaṃ nāma catustriṃ śo 'dhyāyaḥ
pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ
madālasovāca
ataḥ paraṃ śṛṇuṣva tvaṃ varjyāvarjyapratikriyām /
bhojyamannaṃ paryuṣitaṃ snehāktaṃ cirasaṃbhṛtam

asnehāścāpi godhūmayavagorasavikriyāḥ /
śaśakaḥ kacchapo godhā śvāvit khaḍgo 'tha putraka

bhakṣyā hyete tathā varjyau grāmaśūkarakukkuṭau /
pitṛdevādiśeṣaśca śrāddhe brāhmaṇakāmyayā

prokṣitañcauṣadhārthañca khādanmāṃsaṃ na duṣyati /
śaṅkhāśmasvarṇarūpyāṇāṃ rajjūnāmatha vāsasām

śākamūlaphalānāñca tathā vidalacarmaṇām /
maṇivajrapravālānāntathā muktāphalasya ca

gātrāṇāñca manuṣyāṇāmambunā śaucamiṣyate /
yathāyasānāṃ toyena grāvṇaḥ saṅgharṣaṇena ca

sastrehānāñca bhāṇḍānāṃ śuddhiruṣṇena vāriṇā /
śūrpadhānyājinānāñca muṣalolūkhalasya ca

saṃhatānāñca vastrāṇāṃ prokṣaṇāt sañcayasya ca /
valkalānāmaśeṣāṇāmambumṛcchaucamiṣyate

tṛṇakāṣṭhauṣadhīnāñca prokṣaṇāt śuddhiriṣyate /
āvikānāṃ samastānāṃ keśānāñcāpi medhyatā

siddhārthakānāṃ kalkena tilakalkena vā punaḥ /
sāmbunā tāta ! bhavati upaghātavatāṃ sadā

tathā kārpāsikānāñca viśuddhirjalabhasmanā /
dārudantāsthiśṛṅgāṇāṃ takṣaṇācchuddhiriṣyate

punaḥ pākena bhāṇḍānāṃ pārthivānāñca medhyatā /
śucirbhaikṣaṃ kāruhastaḥ paṇyaṃ yoṣinmukhaṃ tathā

rathyāgatamavijñātaṃ dāsavargādināhṛtam /
vākrapraśāstaṃ cirātītamanekāntaritaṃ laghu

atiprabhūtaṃ bālañca vṛddhāturaviceṣṭitam /
karmāntāṅgārāśālāśca stanandhayasutāḥ striyaḥ

śucinyaśca tathaivāpaḥ strantyo 'gandhabudbudāḥ /
bhūmirviśudhyate kālāddāhamārjanagokramaiḥ

lepādullekhanāt sekādveśmasaṃmārjanārcanāt /
keśakīṭāvapanne ca goghrāte makṣikānvite

mṛdambubhasmanā tāta ! prokṣitavyaṃ viśuddhaye /
audumbarāṇāmamlena kṣāreṇa trapusīsayoḥ

bhasmāmbubhiśca kāṃsyānāṃ śuddhiḥ plāvād dravasya ca /
amedhyāktasya mṛttoyairgandhāpaharaṇena ca

anyeṣāñcaiva taddravyairvarṇagandhāpahārataḥ /
śuci gotṛptikṛttoyaṃ prakṛtisthaṃ mahīgatam

tathā māṃsañca caṇḍālakrāvyādādinipātitam /
rathyāgatañca celādi tāta ! vātāt śuci smṛtam

rajo 'gniraśvo gauśchāyā raśmayaḥ pavano mahī /
vipruṣo makṣikādyāśca duṣṭasaṅgādadoṣiṇaḥ

ajāśvau mukhato medhyau na gorvatsasya cānanam /
mātuḥ prastravaṇaṃ medhyaṃ śakuniḥ phalapātane

āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ nāvaḥ pathi tṛṇāni ca /
somasūryāṃśupavanaiḥ śudhyante tāni paṇyavat

rathyāvasarpaṇa-strāna-kṣutpāna-mlānakarmasu /
ācāmeta yathānyāyaṃ vāso viparidhāya ca

spṛṣṭānāmapyasaṃsargairvirathyākardamāmbhasām /
pakveṣṭaracitānāñca medhyatā vāyusaṅgamāt

prabhūtopahatādannādagramuddhṛtya santyajet /
śeṣasya prokṣaṇaṃ kuryādācamyādibhastathā mṛdā

upavāsastrirātrantu duṣṭabhaktāśino bhavet /
ajñāte jñānapūrvantu taddoṣopaśamena tu

udakyāśvaśṛgālādīn sūtikāntyāvasāyinaḥ /
spṛṣṭvā snāyīta śaucārthaṃ tathaiva mṛtahāriṇaḥ

nāraṃ spṛṣṭvāsthi sastrehaṃ strātaḥ śudhyati mānavaḥ /
ācamyaiva tu niḥ strehaṃ gāmālabhyārkamīkṣya vā

na laṅghayet tathaivāsṛkṣṭhīvanodvartanāni ca /
nodyānādau vikāleṣu prājñastiṣṭhet kadācana

na cālapejjanadviṣṭāṃ vīrahīnāntathā striyam /
gṛhāducchiṣṭaviṇmūtrapādāmbhāṃsi kṣipedvahiḥ

pañca piṇḍānanudhṛtya na strāyāt paravāriṇi /
strāyīta devakhāteṣu gaṅgā-hradṛsaritsu ca

devatā-pitṛ-sacchāstra-yajña-mantrādinindakaiḥ /
kṛtvā tu sparśanālāpaṃ śudhyetārkāvalokanāt

avalokya tathodakyāmantyajaṃ patitaṃ śavam /
vidharmi-sūtikā-ṣaṇḍa-vivastrāntyāvasāyinaḥ

sūtaniryātakāṃścaiva paradāraratāśca ye /
etadeva hi kartavyaṃ prājñaiḥ śodhanamātmanaḥ

abhojyaṃ sūtikā-ṣaṇḍa-mārjārākhuśvakukkuṭān /
patitāviddhacaṇḍāla-mṛtahārāṃśca dharmavit

saṃspṛśya śudhyate strānādudakyā grāmaśūkarau /
tadvacca sūtikāśaucadūṣitau puruṣāvapi

yasya cānudinaṃ hānirgṛhe nityasya karmaṇaḥ /
yaśca brāhmaṇasantyaktaḥ kilviṣī sa narādhamaḥ

nityasya karmaṇo hāniṃ na kurvota kadācana /
tasya tvakaraṇe bandhaḥ kevalaṃ mṛtajanmasu

daśāhaṃ brāhmaṇastiṣṭheddānahomādivarjitaḥ /
kṣatriyo dvādaśāhañca vaiśyo māsārdhameva ca

śūdrastu māsamāsīta nijakarmavivarjitaḥ /
tataḥ paraṃ nijaṃ karma kuryuḥ sarve yathoditam

protāya salilaṃ deyaṃ bahirdagdhvā tu gotrikaiḥ /
prathame 'hni caturthe ca saptame navame tathā

bhasmāsthicayanaṃ kāryaṃ caturthe gotrikairdine /
urdhvaṃ saṃcayanāt teṣāmaṅgasparśo vidhīyate

sodakaistu kriyāḥ sarvāḥ kāryāḥ saṃcayanātparam /
sparśa eva sapiṇḍānāṃ mṛtāhani tathobhayoḥ

anvekamṛkṣamāśastra-toyodbandhana-vahniṣu /
viṣaprapātādimṛte prāyonāśakayorapi

bāle deśāntarasthe ca tathā pravrajite mṛte /
sadyaḥ śaucamathānyaiśca tryahamuktamaśaucakam

sapiṇḍānāṃ sapiṇḍastu mṛte 'nyasminmṛto yadi /
pūrvāśaucasamākhyātaiḥ kāryāstvatra dinaiḥ kriyāḥ

eṣa eva vidhirdṛṣṭo janmanyapi hi sūtake /
sapiṇḍānāṃ sapiṇḍeṣu yathāvatsodakeṣu ca

jāte putre pituḥ strānaṃ sacelantu vidhīyate /
tatrāpi yadi cānyasmin jāte jāyeta cāparaḥ

tatrāpi śuddhiruddiṣṭā pūrvajanmavato dinaiḥ /
daśadvādaśamāsārdha-māsasaṃkhyairdinairgataiḥ

svāḥ svāḥ karmakriyāḥ kuryuḥ sarve varṇā yathāvidhi /
pretamuddiśya kartavyamekoddiṣṭaṃ tataḥ param

dānani caiva deyāni brāhmaṇebhyo manīṣibhiḥ /
yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāpi yayitaṃ gṛhe

tattad guṇavate deyaṃ tadevākṣayamicchatā /
pūrṇaistu divasaiḥ spṛṣṭvā salilaṃ vāhanāyudham

pratodadaṇḍau ca tathā samyagvarṇāḥ kṛtakriyāḥ /
svavarṇadharmanirdiṣṭamupādānaṃ tathā kriyāḥ

kuryuḥ samastāḥ śucinaḥ paratreha ca bhūtidāḥ /
adhyetavyā trayī nityaṃ bhavitavyaṃ vipaścitā

dharmato dhanamāhāryaṃ yaṣṭavyañcāpi yatnataḥ /
yaccāpi kurvato nātmā jugupsāmeti putraka !

tatkartavyamaśaṅkena yanna gopyaṃ mahājane /
evamācarato vatsa ! puruṣasya gṛhe sataḥ /
dharmārthakāmasaṃprāptyā paratreha ca śobhanam